CConstaterende datVijfheerenlanden
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Omgevingsprogramma Energie

Commissie Ruimte, Wonen en Duurzaamheid 13 oktober 2026, gemeente VijfheerenlandenBij agendapunt: Opinievoorstel Omgevingsprogramma's4.498 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Gemeente Vijfheerenlanden Postbus 11, 4140 AA Leerdam T 088 - 599 7000 E info@vijfheerenlanden.nl vijfheerenlanden.nl Omgevings- programma Energie 2026-2030 Uitvoering omgevingsvisie 7 september 2026 Auteur(s): Ties Corten CONCEPT Inhoudsopgave 1. | Inleiding | 3 2. | Uitgangspunten | 7 2.1 | Opgave vanuit de omgevingsvisie | 7 2.2 | Trends en ontwikkelingen | 8 3. | Uitwerking | 12 3.1 | Actielijn 1 - 45% energiebesparing | 13 3.2 | Actielijn 2 –72 GWh duurzame energie | 15 3.3 | Actielijn 3 – Aardgasvrij | 16 3.4 | Actielijn 4 – Aanpak netcongestie | 18 3.5 | Actielijn 5 – Circulaire samenleving | 20 4. Vervolgstappen | 24 4.1 | Instrumenten en de beleidscyclus | 25 Omgevings-programma Energie 2026-2030 | 2 Omgevings-programma Energie 2026-2030 3 1. Inleiding In 2040 is Vijfheerenlanden een gemeente waar het goed leven is: groen, rustig en ruim, met vitale dorpen en steden. Inwoners en bezoekers genieten van het landschap, voorzieningen dichtbij en een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. De gemeente gebruikt schone energie en werkt aan een klimaatbestendig, biodivers en toegankelijk buitengebied. Er is ruimte voor landbouw, lokaal ondernemerschap en recreatie. Dit is de kern van de Omgevingsvisie 2040, die de gemeenteraad op 8 februari 2024 heeft vastgesteld.

De omgevingsvisie bevat vijf doelen voor Vijfheerenlanden, met betrekking tot de volgende thema’s: Wonen, Werken, Mobiliteit, Landschap, water en groen en Energie. Met het omgevingsprogramma Energie werken we aan een duurzame, energieneutrale en klimaatneutrale gemeente. Het programma vormt daarmee de schakel tussen visie en uitvoering en maakt duidelijk welke doelen we nastreven, welke acties we uitvoeren en hoe we daarop sturen. Naast de vijf doelen zijn elf ambities geformuleerd. Deze ambities vormen een belangrijke leidraad bij de uitwerking in programma's. De ambities uit de omgevingsvisie 1. We bouwen woningen naar behoefte. 2. We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden. 3. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid. 4. We zetten in op duurzame bereikbaarheid. 5. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw. 6. De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit. 7. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. 8. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. 9. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. 10. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit. 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting.

Omgevings-programma Energie 2026-2030 4 Op pagina’s 7 en 8 zijn de doelen uit de omgevingsvisie en de daaruit voorkomende actielijnen en maatregelen in een infographic samengevat. In hoofdstuk 2 zijn de uitgangspunten voor dit programma beschreven. In hoofdstuk 3 werken we dit uit in concrete maatregelen, ondergebracht in actielijnen. Om te volgen of de uitvoering bijdraagt aan de doelen van dit programma, werken we met KPI’s: Kritieke Prestatie Indicatoren. Dit zijn meetbare indicatoren die inzicht geven in de voortgang en effecten van maatregelen. In hoofdstuk 3 zijn de KPI’s gekoppeld aan de programmaonderdelen. Hoe we hierover rapporteren en hoe we verder met de programma's werken staat in hoofdstuk 4. Figuur 1: Samenvatting van de omgevingsvisie Vijfheerenlanden

Omgevings-programma Energie 2026-2030 5

Omgevings-programma Energie 2026-2030 6

Omgevings-programma Energie 2026-2030 7 2. Uitgangspunten 2.1 Opgave vanuit de omgevingsvisie Met het omgevingsprogramma Energie werken we aan een duurzame, energieneutrale en klimaatneutrale inrichting. Dit betekent concreet dat Vijfheerenlanden: 1. in 2050 een 95% lagere CO₂-uitstoot heeft ten opzichte van 1990. Voor 2030 is een tussendoel gesteld op 55% lagere CO₂- uitstoot. 2. in 2050 voor 100% een circulair samenleving is. Het tussendoel is 50% circulair in 2030. Er is dan geen (rest)afval of verspilling. Het behalen van deze doelstellingen draagt bij aan het vergroten van energiezekerheid en de betaalbaarheid van energie. Tegelijkertijd verminderen we onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de beschikbaarheid van kritieke grondstoffen. Als gemeente bieden we daarom ruimte aan het opwekken van hernieuwbare energie en realiseren we onze bijdrage aan de Regionale Energie Strategie: minimaal 0,072 terawattuur (TWh) in 2030. Met de drie huidige windturbines en zonnepanelen op daken is dit doel bereikt. Tot 2030 zetten we nadrukkelijk in op zonne-energie op grote (bedrijfs)daken en zo nodig op het plaatsen van nieuwe windturbines. Daarnaast geven we ruimte aan innovaties op het gebied van duurzame energie. Ook zetten we in op het aardgasvrij maken van alle bestaande gebouwen, energiebesparing en energieneutraal bouwen in de toekomst.

Het toewerken naar een circulaire samenwerking raakt alle aspecten van de fysieke leefomgeving. De opgave om tot een circulaire samenleving te komen heeft daarom een plek in alle omgevingsprogramma’s. Zo is in 2050 de mobiliteit in Vijfheerenlanden innovatief en schoon. Vervoersbewegingen zijn vrij van fossiele brandstof. In 2050 is de bedrijvigheid in Vijfheerenlanden zoveel mogelijk schoon en emissieloos. In een gemeente waar afval niet bestaat is ook geen ruimte voor zwerfafval. In 2030 is de leefomgeving in Vijfheerenlanden daarom schoon en is er geen overlast door zwerfafval. Omgevings-programma Energie 2026-2030 8 2.2 Trends en ontwikkelingen Beleid en regelgeving rond de energietransitie en circulaire samenleving zijn voortdurend in beweging. Nieuwe wet- en regelgeving en aangescherpte ambities op verschillende bestuursniveaus vragen om een actuele gemeentelijke aanpak. In deze paragraaf beschrijven we welke gevolgen deze ontwikkelingen hebben voor de gemeente Vijfheerenlanden en welke aanvullende inspanningen binnen het programma nodig zijn om hier tijdig en passend op in te spelen. 2.2.1 Nationaal isolatieprogramma Vanuit het nationaal isolatieprogramma ontvangen gemeenten van 2022 tot 2028 financiële middelen van de Rijksoverheid voor de isolatie van woningen. We hebben een aanpak om minimaal 850 woningen te isoleren en het energieverbruik te verlagen.

2.2.2 Energiearmoede De oorlog in Oekraïne, sancties aan Rusland en de oorlog in Iran zorgen voor de toename van energieprijzen. De gemeente ontvangt van 2023 tot 2027 financiële middelen van de Rijksoverheid voor kleine energiebesparende maatregelen (SPUK Aanpak Energiearmoede). We hebben een aanpak energiearmoede waarbij we inwoners helpen de energierekening betaalbaar te houden. 2.2.3 Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Sinds 2023 ontvangen gemeenten jaarlijks middelen voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. We benutten de CDOKE-middelen voor uitvoeringscapaciteit en maatregelen die bijdragen aan de doelstellingen in dit omgevingsprogramma. 2.2.4 Energiewet Vanaf 1 januari 2026 vervangt de Energiewet de oude Elektriciteits- en Gaswetten, met als doel een toekomstbestendig en duurzamer energiesysteem te creëren. De Energiewet maakt onder andere energiedelen mogelijk. De Energiewet biedt mogelijkheden voor het delen van energie. De wet geeft ruimte aan energiegemeenschappen en het opzetten van Omgevings-programma Energie 2026-2030 9 energiehubs op bedrijventerreinen. In dit programma is onderzoek naar energiedelen en lokaal benutten van opwekte energie meegenomen. 2.2.5 Tussenbalans II provincie Utrecht De provincie Utrecht heeft in januari 2025 de Vijfheerenlanden aangewezen voor een extra windopgave.

De U16 haalt de doelstellingen uit de Regionale Energiestrategie 1.0 niet. Er is 270 gigawattuur (GWh) aan windenergie nodig om het doel van 1800 GWh aan duurzame opwek in 2030 te halen. Om de provinciale doelen voor de Regionale Energiestrategie te halen legt de provincie een extra taakstelling van 80 GWh per jaar neer bij de gemeente Vijfheerenlanden. 2.2.6 Wet collectieve warmte en Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie De Wet collectieve warmte is de nieuwe wet die de Warmtewet vervangt en vanaf 1 januari 2026 de ontwikkeling en regulering van warmtenetten moet bevorderen. Onder deze wet zijn gemeenten verplicht om de Transitievisie Warmte te actualiseren in een warmteprogramma. Dit is een nieuw verplicht programma dat bij het opstellen van de omgevingsvisie niet was voorzien. De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie geeft gemeenten wettelijke bevoegdheden om regie te voeren over de wijkgerichte overgang van aardgas naar duurzame warmtevorm. In 2027 stellen we een warmteprogramma vast ter vervanging van de Transitievisie Warmte. Het warmteprogramma beschrijft hoe Vijfheerenlanden invulling geeft aan de nieuwe wettelijke bevoegdheden. 2.2.7 Routekaart gemeentelijk vastgoed In 2024 heeft de gemeenteraad de routekaart vastgesteld. In deze routekaart is de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed opgenomen.

Met het vaststellen van de routekaart is de uitvoering van de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed in de lijnorganisatie geborgd. Omgevings-programma Energie 2026-2030 10 2.2.8 Netcongestie Sinds oktober 2023 is er in Vijfheerenlanden netcongestie. Het stroomnet zit vol. Grootverbruikers van elektriciteit (bedrijven, scholen, zwembaden en sporthallen) komen op de wachtlijst bij Stedin voor een nieuwe of zwaardere aansluiting op het stroomnet. Vanaf juli 2026 komen ook kleinverbruikers (woningen, laadpalen, kleinere bedrijven) op de wachtlijst. Voor teruglevering van energie zijn vooralsnog geen beperkingen. Samen met Stedin werken we aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet om de gevolgen van netcongestie te verminderen. Het omgaan met netcongestie vormt een aanvullende opgave bij de uitvoering van de omgevingsvisie. Het omgevingsprogramma Energie speelt een centrale rol om de gevolgen van netcongestie te minimaliseren. 2.2.9 Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) Dit nationale programma is in 2025 geactualiseerd. Er zijn landelijk concrete en meetbare doelen voor 2035 opgesteld, gericht op behoud, vervanging en besparing van grondstoffen. Het NPCE benadrukt de noodzaak om tot een uitgewerkt beleidskader over de hele breedte van de omgevingsvisie te komen, met een specifieke uitwerking per programma.

In lijn met het coalitieakkoord vertalen we de nationale doelen voor 2035 naar concrete en meetbare lokale doelen. 2.2.10 Krachtenbundeling Circulaire Economie Deze krachtenbundeling uit 2025 is onderdeel van het NPCE en is een samenwerking van Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen. Deelname aan deze samenwerking biedt mogelijkheden voor de gemeente Vijfheerenlanden op een schaal die anders onbereikbaar blijft. Bepalen op welke thema's, welke rol de gemeente hierin oppakt en welke mate van inspanning hieruit voortkomt ligt in het verlengde van de actielijnen in dit programma. 2.2.11 Nationale grondstoffenstrategie Het doel van de nationale grondstoffenstrategie uit 2022 is om de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen op middellange termijn te vergroten. De kritieke grondstoffen zijn onder andere essentieel voor de energietransitie. Omgevings-programma Energie 2026-2030 11 In regioverband werken we aan lokale duurzame alternatieve ketens. Verdere strategische economische maatregelen, bijvoorbeeld op het gebied van stimuleren van en ruimte bieden aan de circulaire economie, worden onderzocht.

2.2.12 Middenlangetermijnstrategie (MTS) Circulaire Samenleving 2025 – 2035 In deze MTS zet de provincie Utrecht in op vijf focusthema’s en het versnellen van de transitie via zogenoemde ‘coördinatietaken’ met als doel om het gebruik van nieuwe niet hernieuwbare grondstoffen te verminderen. De exacte invulling en concretisering hiervan komt in de tweede helft van 2026 tot uiting in de Uitvoeringsagenda Circulaire samenleving (UVA CS). De provincie en gemeenten hebben elkaar nodig om de circulaire samenleving van de grond te krijgen. De provinciale MTS en UVA kunnen de gemeentelijke strategie voeden en biedt slagkracht die als gemeente buiten bereik blijft. 2.2.13 Programmaplan Duurzaamheid Vijfheerenlanden In mei 2025 heeft het college het programmaplan duurzaamheid 2025- 2030 vastgesteld. Dit plan kent drie pijlers: Energie & Verantwoord, Klimaatrobuust & Biodivers en Circulair & Schoon. Deze pijlers zijn uitgewerkt in de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid. Het programma Duurzaamheid en de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid zijn input voor de omgevingsprogramma's. Omgevings-programma Energie 2026-2030 12 3. Uitwerking Om de opgave uit de omgevingsvisie voor dit omgevingsprogramma te realiseren, sturen we op de volgende twee Kritische Prestatie Indicatoren. 1.

Percentage CO2-reductie ten opzicht van 1990 Toelichting: We zetten de jaarlijkse totale CO2-uitstoot af tegen de geschatte CO2-uitstoot in 1990. 2. Percentage circulaire samenleving Toelichting: Het is niet bekend welke percentage we aan circulaire samenleving kunnen hangen. Er is geen monitoring en het ontbreekt aan een uitwerking van circulaire samenleving. Komende bestuursperiode brengen we in beeld waar Vijfheerenlanden nu staat en formuleren we op basis daarvan heldere en haalbare doelen. In de uitvoering werken we langs vijf actielijnen. Gezamenlijk dragen deze actielijnen bij aan de bovenstaande twee indicatoren. • Actielijn 1 – 45% energiebesparing in 2030 • Actielijn 2 – minimaal 72 GWh duurzame energie in 2030 • Actielijn 3 – aardgasvrij in 2050 • Actielijn 4 – aanpak netcongestie • Actielijn 5 – circulaire samenleving in 2050 3.1 | Actielijn 1 - 45% energiebesparing in 2030 Het energieverbruik in de gebouwde omgeving zorgt voor ongeveer 82 kiloton CO2. In de omgevingsvisie is opgenomen dat de gemeente streeft naar 45% energiebesparing in 2030 ten opzichte van 1990. 3.1.1 | Dit gaan we doen We stimuleren energiebesparing en geven het goede voorbeeld Maatregelen | • | We geven 1500 euro subsidie op de isolatie van 850 woningen. Woningeigenaren krijgen hulp en begeleiding via energiecoaches en het regionale Energie Diensten Centrum (EDC).

In 2027 start een gebiedsgerichte aanpak aansluitend op het warmteprogramma; • | Energiecoaches en energieklussers helpen onze inwoners bij het plaatsen van gratis kleine energiebesparende maatregelen tegen energiearmoede; • | In samenwerking met de provincie bieden we bedrijven (mkb) een gratis energiescan en een besparingsplan op maat. In samenwerking met de omgevingsdienst houden we toezicht op bedrijven voor de naleving van energiebesparingsplicht en de energie-efficiencyrichtlijn-auditplicht; • | Voor het verduurzamen van het gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed zijn aparte routekaarten vastgesteld in de gemeenteraad. Daarmee laten wij zien dat de doelen haalbaar zijn. Ambitie | 11. We zetten in op een duurzame, energie- en omgevingsvisie | klimaatneutrale inrichting. Kader | Klimaatakkoord, Besluit Activiteiten Leefomgeving, Omgevingsvisie 2040.

Wanneer | Doorlopend Financiën | • | Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) • | Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie • | Specifieke Uitkering Aanpak Energiearmoede • | Provinciale subsidie – energiescans MKB • | Subsidie Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed • | Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Utrecht Gerelateerd | Omgevingsprogramma’s Wonen, Werken, Landschap, aan | water en groen Externe | Provincie Utrecht, MRU West en Omgevingsdienst Utrecht partijen Betrokkenheid | P&C-cyclus raad Omgevings-programma Energie 2026-2030 | 13 Omgevings-programma Energie 2026-2030 14 3.1.2 Monitoring Hier staan we nu Het energieverbruik van de gebouwde omgeving in 1990 is niet bekend. Vanaf 2010 is dit wel bekend. Het energieverbruik van de gebouwde omgeving daalde van 2010 tot 2023 met 33%. Als deze daling zich voortzet, komt de energiebesparing in 2030 uit op ongeveer 46%. Daarmee halen we onze doelstelling. Deze verlaging komt overeen met een jaarlijkse besparing van ongeveer 55 kton CO2. KPI: • Percentage lager energieverbruik in de gebouwde omgeving ten opzichte van 2010 (of 1990 indien data beschikbaar komt). Omgevings-programma Energie 2026-2030 15 3.2 Actielijn 2 – minimaal 72 GWh duurzame energie in 2030 In 2026 hebben wij ons RES-bod van 72 GWh duurzame opwek gehaald.

De doelstelling van de gehele U16 is echter nog niet in beeld. Vijfheerenlanden is daarom aangewezen voor een extra 80 GWh windenergie boven op de eigen doelstelling. Dit staat gelijk aan een verminderde uitstoot van 17 kiloton CO2 per jaar. 3.2.1 Dit gaan we doen We geven ruimte aan de opwek van duurzame energie Maatregelen • Via het Lokaal Bestuur Wind (LBW) onderzoeken wij de mogelijkheden voor de realisatie van 80 GWh extra windenergie; • Met het Rijksvastgoedbedrijf onderzoeken we de mogelijkheden voor 0,018 GWh opwek met zonnepanelen langs de rijksweg A2; • We inventariseren onze afhankelijkheid van schaarse kritieke grondstoffen voor de energietransitie. Ambitie omgevingsvisie 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaatneutrale inrichting. Kader Klimaatakkoord, Besluit Activiteiten Leefomgeving, Omgevingsvisie 2040 Wanneer Tot 2030 Financiën Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Gerelateerd aan Omgevingsprogramma’s Wonen, Werken, Landschap, water en groen Externe partijen Regionale samenwerking RES U16, Provincie Utrecht en Rijksvastgoedbedrijf Betrokkenheid raad Een besluit over de realisatie van windenergie is aan de gemeenteraad. 3.2.2 Monitoring Hier staan we nu In 2026 realiseren we onze doelstelling binnen de kaders van de Regionale Energiestrategie (RES) U16.

KPI: • Bijdrage Regionale Energiestrategie U16 (GWh). Omgevings-programma Energie 2026-2030 16 3.3 Actielijn 3 – Aardgasvrij in 2050 In 2050 zijn alle woningen, bedrijven en overige bebouwing aardgasvrij. Dit komt overeen met ongeveer 20 kton CO2-uitstoot per jaar. In 2050 heeft de industrie een zo laag mogelijke uitstoot. 3.3.1 Dit gaan we doen We werken toe naar een aardgasvrije gemeente in 2050 Maatregelen • We stellen een Warmteprogramma vast en voeren deze uit; • We doen ervaring op in de warmtetransitie samen met Huibertstroom. Zij werken aan een warmtenet voor 250 woningen in Everdingen; • We gaan het zwembad Berenschot verwarmen met restwarmte van de glasfabriek O-I; • Met de provincies Utrecht en Zuid-Holland en gemeenten Molenlanden en Gorinchem onderzoeken wij hoe de industrie aardgasvrij kan worden. Ambitie omgevingsvisie 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaatneutrale inrichting. Kader Klimaatakkoord, Wet collectieve warmte, Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie Wanneer Tot 2050 Financiën Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Gerelateerd aan Omgevingsprogramma’s Wonen, Werken, Landschap, water en groen Externe partijen Regionale samenwerking RES U16, Provincie Utrecht, Rijksvastgoedbedrijf Betrokkenheid raad Een besluit over de realisatie van windenergie is aan de gemeenteraad.

3.3.2 Monitoring Hier staan we nu Het aardgasverbruik in de gebouwde omgeving daalde tussen 2010 en 2023 met 42%. Tegelijkertijd bleef het aantal aardgasaansluitingen constant op ongeveer 23.000. De cluster-6 bedrijven (industrie) verbruikten in 2023 ongeveer 53 miljoen kubieke meter aardgas. Dit is 3 miljoen kubieke meter minder dan in 2019. Omgevings-programma Energie 2026-2030 17 KPI’s • Aantal aardgasaansluitingen gebouwde omgeving. • Aardgasverbruik industrie (miljoen kubieke meter per jaar). Omgevings-programma Energie 2026-2030 18 3.4 Actielijn 4 – Aanpak netcongestie Sinds oktober 2023 krijgen grootverbruikers in Vijfheerenlanden zoals bedrijven, scholen, zwembaden en sporthallen geen nieuwe of zwaardere aansluiting op het stroomnet. Het stroomnet zit vol en Stedin moet hen op een wachtlijst zetten. Per 1 juli 2026 wordt er in lijn met de kaders vanuit de Autoriteit Consument & Markt (ACM) geen onderscheid gemaakt tussen klein- en grootverbruikaansluitingen. Toekenning van capaciteit volgt het prioriteringskader van de ACM. Per 1 oktober 2026 kan de gemeente een vervroegde aanvraag indienen voor woningbouwprojecten en scholen. Voor teruglevering van energie zijn vooralsnog geen beperkingen.

3.4.1 Dit gaan we doen We spannen ons maximaal in om knelpunten van netcongestie te verminderen Maatregelen • Tot 2032 wordt hoogspanningsstation Arkel verzwaard van 150 megawatt (MW) naar 600 MW. Vooruitlopend hierop komt er eind 2027/begin 2028 tijdelijk al 75 MW extra capaciteit beschikbaar. Via de energieregio Arkel ondersteunen wij netbeheerders Stedin en TenneT bij deze verzwaring; • Wij faciliteren Stedin bij de verzwaring van de twee bestaande en drie nieuwe tussenspanningsstations in Vijfheerenlanden en 185 transformatorhuisjes; • Wij nemen maatregelen die ondersteunend zijn aan het beperken van netcongestie zoals netbewust bouwen en energiehubs op werklandschappen. Een pilot naar laadkabels is hier een voorbeeld van. Ambitie omgevingsvisie 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaatneutrale inrichting.

Kader ACM-prioriteringskader Wanneer Tot 2032 Financiën Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Gerelateerd aan Omgevingsprogramma’s Wonen, Werken en Mobiliteit, alle ruimtelijke ontwikkelingen die elektra nodig hebben, grondzaken Externe partijen Stedin, TenneT gemeenten achter station Arkel: Gorinchem, Molenlanden, Hardinxveld-Giessendam en West Betuwe Betrokkenheid raad P&C-cyclus Omgevings-programma Energie 2026-2030 19 3.4.2 Monitoring Hier staan we nu Er lijkt in de energieregio Arkel voldoende netcapaciteit te zijn voor de woningbouwopgave en scholen. Er is wel een wachtlijst voor bedrijven en organisaties door beperkingen vanaf station Arkel. De wachtlijst is dynamisch en in te zien op de website van Stedin (zie Wachtlijst | Stedin). Voor de teruglevering van energie zijn vooralsnog geen beperkingen. Omgevings-programma Energie 2026-2030 20 3.5 Actielijn 5 – circulaire samenleving in 2050 Acties en maatregelen op het gebied van circulariteit binnen de fysieke leefomgeving zijn onderverdeeld in vier thema’s: Bouw & Inrichting openbare ruimte; Inwoners en afvalpreventie; Afval en grondstoffen; Lokale economie. De acties en maatregelen binnen die thema’s richten zich op vermindering van grondstoffen gebruik, langere levensduur van producten en zo hoogwaardig mogelijk hergebruik en recycling.

Een vijfde actielijn heeft betrekking op de interne bedrijfsvoering (zoals facilitair en inkoop). Deze valt buiten de fysieke leefomgeving en daarmee buiten dit programma. De actielijn circulaire samenleving richt zich op de volgende doelen: • In 2030 is de gemeente Vijfheerenlanden 50% circulair en in 2050 is de gemeente Vijfheerenlanden 100% circulair. Dit betekent dat in 2050 in Vijfheerenlanden geen (rest)afval en verspilling meer bestaat. • In 2030 is de leefomgeving in Vijfheerenlanden schoon en wordt overlast door zwerfafval verminderd. Het doel in 2026 op de CROW beeldmeetlat is niveau B. • In 2050 is de mobiliteit in Vijfheerenlanden innovatief en schoon. Vervoersbewegingen zijn zonder emissies en vrij van fossiele brandstof. • In 2050 is de bedrijvigheid in Vijfheerenlanden zoveel mogelijk schoon en emissieloos. • In 2050 wordt er geen huishoudelijk restafval meer verbrand. We streven in het heden naar 100 kg restafval per inwoner per jaar.

3.5.1 Dit gaan we doen We passen circulaire principes toe in de bouw en inrichting openbare ruimte Maatregelen • We verwerken onze circulaire bouwambities in het Ambitiedocument wonen en participeren in integraal projectadvies; • We verankeren circulaire principes en materiaalkeuze in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR); • We bereiden ons voor op de toepassing van de Milieukostenindicator-wetgeving (MKI) in de Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW); Omgevings-programma Energie 2026-2030 21 • We onderzoeken de noodzaak en mogelijkheden van een materialendepot in de gemeente/regio. Ambitie omgevingsvisie 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaatneutrale inrichting. Kader Convenant toekomstbestendig wonen Wanneer Doorlopend Financiën • Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) • Kadernota - Budget Circulair & Schoon Gerelateerd aan Omgevingsprogramma’s Wonen en Mobiliteit Externe partijen Provincie Utrecht, UCAN, Groene Hart Werkt Betrokkenheid raad P&C-cyclus We helpen inwoners met het voorkomen van afval Maatregelen • We stimuleren circulaire alternatieven voor wegwerpproducten; • We stimuleren organisatoren om single use plastics bij evenementen terug te dringen; • We stimuleren delen, lenen, hergebruik en reparatie onder inwoners. Ambitie omgevingsvisie 8.

We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. 11.We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting. Kader Omgevingsvisie 2040 Wanneer Doorlopend Financiën • Kadernota - Budget Circulair & Schoon • Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Gerelateerd aan Omgevingsprogramma Wonen, Domein Samenleving Externe partijen GR Waardlanden, Cirkelregio Utrecht, Groene hart werkt, Provincie Utrecht Betrokkenheid raad P&C-cyclus Omgevings-programma Energie 2026-2030 22 We verlagen de hoeveelheid huishoudelijk restafval per inwoner Maatregelen • We realiseren nieuwe toekomstbestendige milieustraten; • We adviseren de raad over het variabel tarief (DIFTAR) en voeren het genomen besluit uit; • We stellen nieuw Afval- en grondstoffenbeleid vast • We zetten in op het terugdringen van zwerfafval en bijplaatsingen. Ambitie omgevingsvisie 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaatneutrale inrichting.

Kader Hoofdstuk 10 Wet milieubeheer; Afvalstoffenverordening 2023 en onderliggend Uitvoeringsbesluit; Strategienota ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ 2021- 2025 Wanneer Doorlopend Financiën • Afvalstoffenheffing • UPV zwerfafval en Prullenbakensubsidie • Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) • Investeringsopgave voor de milieustraten (gedeeld met Waardlanden) Gerelateerd aan Omgevingsprogramma’s Wonen en Landschap, water en groen Externe partijen Gemeenschappelijke regeling (GR) Waardlanden, Utrechts Circulair Ambtenaren Netwerk (UCAN), IVN natuur educatie Betrokkenheid raad P&C-cyclus, besluitvorming DIFTAR en het nieuwe afvalbeleid in Waardlandenverband We onderzoeken circulariteit met betrekking tot werklandschappen Maatregelen • Toekomstbestendige en duurzame werklandschappen realiseren. Ambitie omgevingsvisie 03. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaatneutrale inrichting.

Kader Omgevingsvisie 2040 Wanneer Doorlopend Financiën • Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) • Kadernota - Budget Circulair & Schoon Gerelateerd aan Omgevingsprogramma Werken Omgevings-programma Energie 2026-2030 23 Externe partijen Groene Hart Werkt Betrokkenheid raad P&C-cyclus 3.5.2 Monitoring Hier staan we nu Op dit moment kunnen we niet in absolute zin bepalen waar we staan ten opzichte van het langetermijndoel van 100% circulair in 2050. Op gemeentelijk niveau zijn die meetinstrumenten nog niet voorhanden. KPI: Streefwaarde 2022 2023 2024 2025 Zwerfafval CROW beeldmeetlat B B B B B Huishoudelijk restafval per inwoner per jaar 100KG 208KG 186KG 133KG 129,5KG Eigen organisatie: Recycling percentage stadhuis Vianen Ntb X X X X Omgevings-programma Energie 2026-2030 24 4. Vervolgstappen Met dit programma Energie leggen we vast hoe we de doelen en ambities met betrekking tot de energietransitie en circulaire samenleving uit de omgevingsvisie concreet maken. De volgende stap is de vertaling naar concrete projecten en uitvoering. Integrale uitwerking Bij de uitwerking krijgt integraliteit expliciet onze aandacht. De vijf programma's zijn nauw met elkaar verweven en kunnen elkaar versterken.

Zo draagt de aanleg van een doorfietspad binnen het thema Mobiliteit bij aan de vermindering van CO2-uitstoot binnen het thema Energie en aan een betere leefbaarheid. Daarom toetsen we iedere maatregel op samenhang met en mogelijke meerwaarde voor andere programma’s. Koppeling met dorps- en gebiedsvisies Daarnaast toetsen we de thematische omgevingsprogramma’s aan de dorps-, woon- en gebiedsvisies. Juist op gebiedsniveau komen de verschillende thema’s samen. Deze toets helpt om te komen tot maatregelen die effect hebben op meerdere programma’s. Prioritering van maatregelen We maken bewuste keuzes. In dit programma is een eerste afweging gemaakt van de maatregelen waarop we inzetten. Bij de verdere prioritering spelen onder meer het collegeprogramma en de investeringstafel een rol. Kompas Het kompas uit de omgevingsvisie wijst de weg naar een vitaal en leefbaar Vijfheerenlanden, met gezondheid, duurzaamheid en veiligheid als vaste uitgangspunten. Bij de uitwerking van maatregelen en nieuwe ontwikkelingen gebruiken we dit kompas als leidraad. Omgevings-programma Energie 2026-2030 25 Figuur 2: Het kompas Samen tot uitvoering komen De uitvoering van de omgevingsvisie is een gezamenlijke opgave. We nodigen ontwikkelaars, woningcorporaties, de provincie, het waterschap en inwoners uit om hieraan bij te dragen.

De gemeente kan daarbij verschillende rollen vervullen, zoals aanjager, facilitator, kadersteller of voorwaardenschepper. Per maatregel, project en fase bepalen we welke rol het meest effectief is. Monitoren en bijsturen We volgen de voortgang en financiën via de bestaande planning-en- controlcyclus. Via deze cyclus informeren we de gemeenteraad periodiek over de uitvoering en sturen we waar nodig bij. 4.1 Instrumenten en de beleidscyclus Continu proces De Omgevingswet biedt verschillende instrumenten om onze doelen te bereiken. Deze instrumenten hangen onderling samen en vormen gezamenlijk de beleidscyclus. In de praktijk is sprake van een voortdurende wisselwerking: inzichten uit de uitvoering kunnen aanleiding geven om de visie, het programma of het omgevingsplan bij te stellen. Daarbij blijven de bevoegdheden duidelijk verdeeld. Het college stelt de programma’s vast; de gemeenteraad stelt de omgevingsvisie en het omgevingsplan vast. Uitzondering vormen de verplichte programma's, zoals het volkshuisvestelijk of warmteprogramma, waarbij de inhoudelijke opzet, procedure en vaststelling soms anders zijn vastgelegd.

Omgevings-programma Energie 2026-2030 26 Doorwerking in de omgevingsvisie De omgevingsvisie is een levend document. Actuele ontwikkelingen, zoals nieuwe wetgeving, veranderende maatschappelijke behoeften of aangescherpte ambities, kunnen aanleiding geven om de koers te herzien. Via de omgevingsprogramma’s signaleren we tijdig of aanpassing van de visie nodig is. Doorwerking in het omgevingsplan De omgevingsprogramma’s kunnen ook vragen om een juridische vertaling in het omgevingsplan. Het programma beschrijft de ambities voor een gebied of thema; het omgevingsplan bevat de bijbehorende regels en juridische kaders. Gemeentelijke instrumenten uit de Omgevingswet • Omgevingsvisie (strategisch): het kaderstellende document voor de lange termijn. De visie beschrijft de kernwaarden, strategische ambities, ruimtelijke opgaven en identiteit van de gemeente. Vaststelling: gemeenteraad. • Omgevingsprogramma (tactisch en uitvoerend): de schakel tussen beleid en uitvoering voor de korte tot middellange termijn, in dit geval 2026–2030. In het programma vertalen we de visie naar concrete actielijnen, meetbare maatregelen en projecten. Vaststelling: college. • Omgevingsplan: hierin leggen we de juridische regels vast waarbinnen ontwikkelingen mogelijk zijn. Vaststelling: gemeenteraad.

• Beleidsregels en toetsingskaders: deze instrumenten bieden flexibiliteit en ondersteunen een zorgvuldige en tijdige beoordeling van initiatieven. Ze vormen de verbinding tussen het programma en de vergunningverlening. Vaststelling: college, tenzij anders bepaald.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://vijfheerenlanden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/d7c42eba-ff09-40f5-b388-5206226c373c?agendaItemId=8e7ae892-b794-43a7-916b-d47c29d7076b