Bijlage 01C. 20221024 Eindrapport PWE Windenergie in Vijfheerenlanden_PDF.pdf

Tabel 2-2: Toegepaste wegingsfactoren Leeftijd

Opleidingsniveau

Wegingsfactor

Jonger dan 35 jaar

Basisonderwijs, vmbo, havo onderbouw, vwo-onderbouw, mbo1

2.528530861

Jonger dan 35 jaar

Havo, vwo, mbo 2-4

1.34789959

Jonger dan 35 jaar

Hbo, universiteit

1.026440338

35 tot 65 jaar

Basisonderwijs, vmbo, havo onderbouw, vwo-onderbouw, mbo1

5.071276384

35 tot 65 jaar

Havo, vwo, mbo 2-4

1.408531158

35 tot 65 jaar

Hbo, universiteit

0.494844139

65 jaar of ouder

Basisonderwijs, vmbo, havo onderbouw, vwo-onderbouw, mbo1

3.696035859

65 jaar of ouder

Havo, vwo, mbo 2-4

1.054763304

65 jaar of ouder

Hbo, universiteit

0.332643227

Overige demografische kenmerken Aan het einde van de raadpleging vroegen we de deelnemers naar een aantal demografische kenmerken. Deze antwoorden gebruiken we om groepen te onderscheiden in de analyse (sectie 3.3). Hieronder rapporteren we de antwoorden die deelnemers gaven op deze stellingen (tabel 2-3 t/m 2-6). Tabel 2-3 laat zien in welke woonkernen de respondenten wonen. 5% van de respondenten geeft aan ergens anders te wonen dan in de gebieden die we hebben opgenomen in de antwoord-opties. Tabel 2-3: Woonlocatie Waar woont u?

Respondenten

Ameide

5,1% (60)

Everdingen

2,3% (27)

25

Hagestein

2,6% (30)

Hei- en Boeicop

2,8% (33)

Hoef en Haag

3,7% (44)

Kedichem

0,9% (10)

Leerbroek

2,6% (31)

Leerdam

27,1% (319)

Lexmond

11,1% (131)

Meerkerk

8,0% (94)

Nieuwland

1,2% (14)

Oosterwijk

0,6% (7)

Schoonrewoerd

3,4% (40)

Tienhoven aan de Lek

0,8% (9)

Vianen

16,2% (190)

Zijderveld

6,6% (78)

Ergens anders

5,0% (59)

Tabel 2-4 laat zien hoeveel deelnemers er in een koop- of huurwoning wonen. Het merendeel van de deelnemers (81,2%) woont in een koopwoning. Deze groep inwoners is oververtegenwoordigd vergeleken met de populatie. Van alle inwoners van de gemeente woont 62% in een koopwoning (Allecijfers, 2022). Tabel 24: Type woning Woont u in een koopwoning of in een huurwoning?

Respondenten

Ik woon bij iemand in huis

4,2% (49)

Ik woon in een huurwoning

9,9% (117)

Ik woon in een koopwoning

81,2% (955)

Zeg ik liever niet

4,7% (55)

We hebben deelnemers ook gevraagd waarvoor ze in Vijfheerenlanden komen. Tabel 2-5 laat de resultaten zien. Deelnemers konden meerdere antwoord-opties aanvinken.

Van de deelnemers is 94,6% inwoner van

Vijfheerenlanden. 42,9% geeft aan vrije tijd te besteden in Vijfheerenlanden en 18,5% werkt in de gemeente.

26

Tabel 2-5: Wat deelnemers doen in Vijfheerenlanden Welke van de onderstaande situaties past het beste bij u? (meerdere opties mogelijk)

Respondenten

Ik woon in Vijfheerenlanden

94,6% (1112)

Ik ben ondernemer in Vijfheerenlanden

10,0% (118)

Ik werk in Vijfheerenlanden

18,5% (217)

Ik besteed vrije tijd in Vijfheerenlanden

42,9% (505)

Ik woon in een gemeente naast Vijfheerenlanden

3,2% (38)

Ik kom nooit in Vijfheerenlanden

0,1% (1)

Ik zeg dit liever niet

0,9% (11)

Tabel 2-6 laat de financiële situatie van de deelnemers zien. Meer dan de helft van de deelnemers (68,2%) geeft aan iedere maand genoeg (52,0%) of meer dan genoeg (16,2%) geld te hebben. Slechts 1,7% van de deelnemers geeft aan iedere maand te weinig geld te hebben. Tabel 2-6: Financiële situatie Welke zin past het beste bij u?

Respondenten

Ik heb iedere maand meer dan genoeg geld

16,2% (190)

Ik heb iedere maand genoeg geld

52,0% (611)

Ik heb iedere maand maar net genoeg geld

13,4% (157)

Ik heb iedere maand te weinig geld

1,7% (21)

Weet ik niet/zeg ik liever niet

16,7% (197)

27

4. Hoofdresultaten 3.1 Stellingen over energiebeleid van Vijfheerenlanden Voor de PWE-keuzetaak konden deelnemers hun mening geven over het energiebeleid van de gemeente. Figuur 3-1 laat zien dat 41% van de inwoners zich zorgen maakt over klimaatverandering en dat 21% zich geen zorgen maakt. Met de vraag of er extra windturbines moeten komen in Vijfheerenlanden is 31% het eens en 45% is het hiermee oneens. Bovendien laat figuur 3-2 zien dat 45% van de inwoners vindt dat de gemeente de doelstelling om in 25% van de elektriciteit duurzaam op te wekken in 2030 niet hoeft te halen. In sectie 3.4 analyseren we de motivaties die deelnemers voor hun antwoorden op deze stellingen hebben geven.

Bent u het eens met deze stelling: Ik maak me zorgen om klimaatverandering?

Bent u het ermee eens dat er extra windturbines komen in Vijfheerenlanden?

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Zeer eens

Eens

Neutraal

Oneens

Zeer oneens

Figuur 3-1: Resultaten van stellingen over energiebeleid 6,0% 11,9%

24,7%

De gemeente moet meer doen dan 25% van de elektriciteit schoon opwekken De gemeente moet het doel om 25% van de elektriciteit schoon op te wekken halen De gemeente moet doen wat makkelijk kan, maar 25% van de elektriciteit schoon opwekken hoeft niet Ik vind niet dat de gemeente een rol moet spelen bij het tegengaan van klimaatverandering

30,4%

Ik weet het niet 27,0%

Figuur 3-2: Resultaten van de stelling over het duurzaam opwekken van 25% van de elektriciteit in Vijfheerenlanden.

28

3.2 Welke eisen moet Vijfheerenlanden stellen aan de bouw van windturbines? In de PWE-keuzetaak (zie figuur 2-3) verdeelden de deelnemers 30 punten over de verschillende eisen die de gemeente kan stellen aan de bouw van windturbines. Figuur 3-3a laat de gemiddelde puntenverdeling zien en figuur 3-3b laat de gemiddelde puntenverdeling uitsplitst tussen mannen en vrouwen zien. Hieruit blijkt dat inwoners participatie bij windenergie(beleid) belangrijk vinden. De eis ‘zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines’ vinden inwoners gemiddeld genomen het belangrijkste. Behalve procedurele participatie vinden inwoners financiële participatie ook relatief belangrijk. De eis ‘zorg dat direct omwonenden van windturbines financieel voordeel hebben van de energie’ krijgt gemiddeld meer dan 3 punten. De overige eisen die gemiddeld meer dan 3 punten scoren zijn ‘bescherm het culturele landschap in Vijfheerenlanden zo veel mogelijk’ , ‘stel strengere eisen aan het geluid van de windturbines’ en ‘bouw windturbines verder weg van natuurgebieden in Vijfheerenlanden.

Zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines Bescherm het culturele landschap in Vijfheerenlanden zo veel mogelijk Stel strengere eisen aan het geluid van de windturbines Bouw windturbines verder weg van natuurgebieden in Vijfheerenlanden Zorg dat direct omwonenden van windturbines financieel voordeel hebben van de energie Stel strengere regels aan de slagschaduw van windturbines De windturbines moeten het bouwen van woningen zo min mogelijk in de weg zitten Verplicht beheerders van windturbines een groter deel van de inkomsten te gebruiken voor de natuur Beheerders moeten verplicht een manier aanbieden waarmee omwonenden klachten kunnen doorgeven 0

1

2

3

4

5

6

Figuur 3-3a: Gemiddelde puntenverdeling over de 9 (bovenwettelijke) eisen die de gemeente kan stellen aan de bouw van windturbines. Deelnemers moesten 30 punten verdelen.

29

Omdat de steekproef niet representatief is op geslacht (tabel 2-1) hebben we de gemiddelde puntenverdeling in de PWE-keuzetaak in figuur 3-3b uitgesplitst tussen mannen en vrouwen. Er zijn geen grote verschillen tussen de gemiddelde puntenverdeling te herkennen. Het enige wat opvalt is dat vrouwen gemiddeld de eisen over het behoud van de natuur wat belangrijk vinden dan mannen. Mannen verdelen de punten gemiddeld iets vaker aan de opties over participatie (meebeslissen en financieel voordeel).

Zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines Bescherm het culturele landschap in Vijfheerenlanden zo veel mogelijk

Stel strengere eisen aan het geluid van de windturbines

Zorg dat direct omwonenden van windturbines financieel voordeel hebben van de energie Bouw windturbines verder weg van natuurgebieden in Vijfheerenlanden Stel strengere regels aan de slagschaduw van windturbines Verplicht beheerders van windturbines een groter deel van de inkomsten te gebruiken voor de natuur De windturbines moeten het bouwen van woningen zo min mogelijk in de weg zitten Beheerders moeten verplicht een manier aanbieden waarmee omwonenden klachten kunnen doorgeven 0

1

Vrouw

Man

2

3

4

5

6

7

Figuur 3-3b: Gemiddelde puntenverdeling van mannen en vrouwen over de 9 (bovenwettelijke) eisen die de gemeente kan stellen aan de bouw van windturbines. Deelnemers moesten 30 punten verdelen.

30

Figuur 3-4 laat de puntenverdeling van deelnemers uit verschillende regio’s in de gemeente zien. Er zijn een aantal interessante verschillen tussen de regio’s te herkennen. Deelnemers uit de regio ‘midden’ (Hei en Boeicop en Leerbroek) geven gemiddeld een punt meer aan de eis ‘zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen’ dan deelnemers uit andere regio’s. Verder valt op dat deelnemers uit de regio de ‘oost’ (Everdingen, Schoonrewoerd en Zijderveld) gemiddeld meer waarde hechten aan strengere geluidsnormen dan deelnemers uit de andere regio’s. De eis ‘bouw de windturbines verder weg van natuurgebieden’ scoort het hoogste in de regio’s ‘west’ (Ameide, Lexmond, Meerkerk en Tienhoven aan de Lek) en ‘midden’ (Hei en Boeicop en Leerbroek). Figuur 4-4: Puntenverdeling van inwoners uit verschillende regio’s in de gemeente. Noord = Hagestein, Hoef en Haag en Vianen. Oost = Everdingen, Schoonrewoerd en Zijderveld. Zuid = Kedichem, Leerdam, Nieuwland en Oosterwijk. West = Ameide, Lexmond, Meerkerk en Tienhoven aan de Lek. Midden = Hei en Boeicop en Leerbroek.

Zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines Bescherm het culturele landschap in Vijfheerenlanden zo veel mogelijk Stel strengere eisen aan het geluid van de windturbines Bouw windturbines verder weg van natuurgebieden in Vijfheerenlanden Zorg dat direct omwonenden van windturbines financieel voordeel hebben van de energie De windturbines moeten het bouwen van woningen zo min mogelijk in de weg zitten Stel strengere regels aan de slagschaduw van windturbines Verplicht beheerders van windturbines een groter deel van de inkomsten te gebruiken voor de natuur Beheerders moeten verplicht een manier aanbieden waarmee omwonenden klachten… 0 Noord

Oost

Zuid

1

2 West

3

4

5

6

7

8

Midden

31

Als aanvulling op de gemiddelde puntenverdeling per eis aan de bouw van windturbines, laat figuur 3-5 zien hoeveel procent van de deelnemers het minimum (0) en maximum (30) aantal punten heeft toebedeeld aan een eis. Uit deze figuur blijkt dat het overgrote deel van de deelnemers punten heeft toegekend aan de drie eisen die gemiddeld genomen het meest gekozen worden (zie figuur 3-3). Van de deelnemers heeft 74% punten toegekend aan de eis ‘stel strengere eisen aan het geluid van windturbines’. 78% heeft punten toegekend aan de eis ‘bescherm het culturele landschap in Vijfheerenlanden zo veel mogelijk’ en 85% aan de eis ‘zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines. Er zijn maar weinig deelnemers die 30 punten aan één eis hebben toegekend. Dit zien we het vaakst bij de eis ‘zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines’ (2%).

Beheerders moeten verplicht een manier aanbieden waarmee omwonenden klachten kunnen doorgeven Verplicht beheerders van windturbines een groter deel van de inkomsten te gebruiken voor de natuur De windturbines moeten het bouwen van woningen zo min mogelijk in de weg zitten Zorg dat direct omwonenden van windturbines financieel voordeel hebben van de energie Bouw windturbines verder weg van natuurgebieden in Vijfheerenlanden

Stel strengere regels aan de slagschaduw van windturbines

Stel strengere eisen aan het geluid van de windturbines

Bescherm het culturele landschap in Vijfheerenlanden zo veel mogelijk Zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines 0%

5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 50%

% deelnemers dat 30 punten heeft toegekend aan een eis % deelnemers dat 0 punten heeft toegekend aan een eis Figuur 3-5: Percentage dat het minimaal aantal punten (0) en het maximaal aantal punten (30) heeft toebedeeld per eis aan de bouw van windturbines.

32

Welke groepen kunnen we onderscheiden? Met de statistische techniek Latente Klasse Clusteranalyse (LKCA) onderzoeken we welke groepen we kunnen onderscheiden in de antwoorden van de deelnemers. Deze methode verdeelt deelnemers in groepen waarbinnen deelnemers grotendeels dezelfde antwoorden geven in de PWE-keuzetaak. Op basis van de data zijn er vier groepen te onderscheiden die ten opzichte van elkaar duidelijk verschillende adviezen geven over het windenergiebeleid van de gemeente (tabel 3-1). Met de LKCA-methode kunnen ook kenmerken van deze groepen worden onderscheiden (tabel 3-2). Niet alle kenmerken die we hebben opgenomen in de LKCA zijn significant. De kenmerken die niet significant zijn hebben geen invloed op het verschil in de puntenverdeling tussen de vier groepen. De kenmerken die wel significant zijn zeggen iets over de deelnemers die tot de vier groepen behoren (dit lichten we hieronder per groep verder toe). Van de demografische kenmerken (tabellen 2-2 t/m 2-6) is alleen opleidingsniveau en woonlocatie significant. Van de meningen over windenergiebeleid (figuren 3-1, 3-2 en 5-1, 5-2) zijn er zeven significant. Groep 1 (51% van de deelnemers) vindt alle eisen (enigszins) belangrijk en geen enkele eis zeer belangrijk (afgerond 5 punten over meer) of onbelangrijk (afgerond 2 punten of minder).

De puntenverdeling van deze groep komt sterk overeen met de gemiddelde puntenverdeling van alle deelnemers (figuur 3-3). Deze groep vindt procedurele participatie (kunnen meebeslissen) het belangrijkste. Ook het beschermen van het culturele landschap en de natuur en strengere eisen aan het geluid van windturbines vindt deze groep belangrijk. Het merendeel van de deelnemers in deze groep vindt dat de gemeente de RES doelstelling moet halen (55%), maar de groep is verdeeld over extra windturbines in de gemeente (31% voor, 37% tegen). Verder komen deelnemers uit deze groep relatief vaak uit WestVijfheerenlanden (36%) vergeleken met deelnemers uit de andere groepen. Groepen 2 (15% van de deelnemers) en 3 (18% van de deelnemers) vinden procedurele participatie (meebeslissen) en financiële participatie belangrijk. Beide groepen zijn het ook het meeste eens met de stelling of Vijfheerenlanden de RES doelstelling moet halen (61%). Verder zijn er echter een aantal significante verschillen tussen beide groepen te herkennen. Groep 2 vindt participatie belangrijk in combinatie met het beschermen van het culturele landschap en de natuur in Vijfheerenlanden. Groep 3 vindt dit minder belangrijk en hecht meer waarde aan het voorkomen dat windturbines toekomstige woningbouw in de weg zit en geluidshinder veroorzaakt. Het voorkomen van hinder vindt groep 2 niet belangrijk.

Groep 2 maakt zich vaker zorgen om klimaatverandering (59%) dan groep 3 (41%) en is het vaker eens met extra windturbines in Vijfheerenlanden (43%) dan groep 3 (21% eens, 71% oneens). Ook valt op dat groep 2 vaker een vmbo, havo/vwo-onderbouw of mbo1 opleiding heeft afgerond (37%) dan groep 3 (16%) en minder vaak een hbo of wo opleiding heeft afgerond (26%) dan groep 3 (47%). Groep 4 (17% van de deelnemers) vindt procedurele participatie met afstand de belangrijkste afweging rondom windenergiebeleid en kent van alle groepen de minste punten toe aan financiële participatie. Deze groep vindt verder het voorkomen van geluidshinder, het beschermen van het culturele landschap en natuurgebieden in Vijfheerenlanden belangrijk. Groep 4 is het meest uitgesproken tegen de RES doelstelling van de gemeente, slechts 26% vindt dat de gemeente deze doelstelling moet halen. Deze groep maakt zich duidelijk de meeste zorgen om de impact van windturbines op de leefomgeving. Van deze groep is 73% van de deelnemers het oneens met de stelling ‘met windturbines schone energie opwekken vind ik belangrijker dan dat ze misschien niet goed zijn voor dieren en planten’. In de andere groepen ligt dit percentage tussen de 40-50%. Deelnemers uit groep 4 zijn relatief vaak hbo of wo opgeleid (50%) en komen relatief vaak uit Oost-Vijfheerenlanden (23%).

33

Tabel 3-1: Uitkomsten van de Latente Klassen Cluster Analyse van het advies van de deelnemers in de PWE-keuzetaak. Deelnemers verdeelden 30 punten over 9 (bovenwettelijke) eisen die de gemeente kan stellen aan de bouw van windturbines. De kleurencodes staan voor (afgerond): zeer onbelangrijk (donkerrood, maximaal 1 punt), onbelangrijk (rood, 2 punten), enigszins belangrijk (geel, 3 punten), belangrijk (lichtgroen, 4 punten), zeer belangrijk (donkergroen, 5+ punten).

Zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines Verplicht beheerders van windturbines een groter deel van de inkomsten te gebruiken voor de natuur Bescherm het culturele landschap in Vijfheerenlanden zo veel mogelijk Zorg dat direct omwonenden van windturbines financieel voordeel hebben van de energie De windturbines moeten het bouwen van woningen zo min mogelijk in de weg zitten Bouw windturbines verder weg van natuurgebieden in Vijfheerenlanden Stel strengere regels aan de slagschaduw van windturbines Beheerders moeten verplicht een manier aanbieden waarmee omwonenden klachten kunnen doorgeven Stel strengere eisen aan het geluid van de windturbines

Groep 1 (51%)

Groep 2 (15%)

Groep 3 (18%)

Groep 4 (17%)

4.4

6.9

5.0

9.3

3.0

4.8

2.4

0.0

3.5

5.3

2.9

5.7

2.9

4.4

5.3

2.1

3.1

3.3

4.2

0.0

3.9

3.6

0.0

4.4

2.9

0.2

3.3

3.2

2.3

1.1

2.7

0.0

3.8

0.3

4.2

5.2

Tabel 3-2: Significante kenmerken van de vier groepen in de Latente Klassen Cluster Analyse. De regio’s in de gemeente zijn als volgt geclassificeerd: Noord = Hagestein, Hoef en Haag en Vianen. Oost = Everdingen, Schoonrewoerd en Zijderveld. Zuid = Kedichem, Leerdam, Nieuwland en Oosterwijk. West = Ameide, Lexmond, Meerkerk en Tienhoven aan de Lek. Midden = Hei en Boeicop en Leerbroek.

34

Groep 1 (51%)

Groep 2 (15%)

Groep 3 (18%)

Groep 4 (17%)

Opleidingsniveau Basisonderwijs, vmbo, havo/vwo-onderbouw, mbo1

30%

37%

16%

11%

Havo, vwo, mbo 2-4

34%

34%

32%

31%

Hbo, universiteit

30%

26%

47%

50%

Noord

19%

17%

28%

19%

Oost

9%

11%

12%

23%

Zuid

24%

29%

17%

30%

West

36%

28%

29%

18%

Midden

5%

9%

7%

7%

Buiten

7%

6%

7%

3%

Eens

37%

59%

41%

34%

Oneens Wat vindt u van het doel om 25% van de elektriciteit in Vijfheerenlanden duurzaam op te wekken? Halen of meer doen

21%

8%

23%

33%

55%

61%

61%

26%

Niet halen of doen wat makkelijk kan Bent u het ermee eens dat er extra windturbines komen in Vijfheerenlanden? Eens

38%

32%

34%

68%

31%

43%

21%

28%

Oneens Met windturbines schone energie opwekken vind ik belangrijker dan dat ze misschien niet goed zijn voor dieren en planten Eens

37%

33%

74%

52%

37%

39%

27%

19%

Oneens Als het helpt voor planten en dieren, zou ik windturbines liever dichter bij bedrijven en huizen en bewoners zetten dan bij natuurgebieden

52%

43%

46%

73%

Eens

29%

30%

30%

19%

Oneens Met windturbines schone energie opwekken vind ik belangrijker dan dat ze zichtbaar zijn vanuit mijn dorp/stad Eens

44%

36%

58%

70%

30%

46%

42%

13%

Oneens

38%

30%

29%

70%

Extra windturbines op 1 plek

54%

58%

65%

41%

Extra windturbines op meerdere plekken

16%

15%

15%

6%

Regio

Ik maak me zorgen om klimaatverandering

Voorkeur ruimtelijke inpassing

35

5. Motivaties en zorgen over windenergie(beleid) Redenen voor ondersteunen (wind)energie beleid Inwoners die het (zeer) eens zijn met duurzame (wind)energie ambitie van de gemeente dragen vooral argumenten aan waarom dit noodzakelijk is.

Urgent probleem, alles op alles zetten om tegen te gaan Sommige deelnemers die zich veel zorgen maken om klimaatverandering vinden dat er snel actie nodig is om dit probleem op te lossen. “Ik maak me veel zorgen om klimaatverandering, dus ik vind het van groot belang dat de energietransitie goed en zo snel mogelijk gerealiseerd kan worden. De gemeente Vijfheerenlanden moet hier haar rol oppakken door zo veel mogelijk duurzame energie op te wekken. Wat mij betreft worden zo veel windmolens geplaatst als nodig.” ‘Klimaatverandering is het urgentste probleem dat we nu hebben. Willen onze kinderen, kleinkinderen, dieren, etc. in een gezonde wereld leven waar de biodiversiteit groot is, dan moeten we alles op alles zetten! Dus ook windmolens plaatsen.”

Verantwoordelijkheid om klimaatverandering tegen te gaan Er zijn ook deelnemers die vinden dat ze zelf mede verantwoordelijk zijn voor het tegengaan van klimaatverandering. “Het is onze plicht aan toekomstige generaties om er alles aan te doen om zoveel mogelijk energie groen op te wekken.” “Als we van fossiele energie af willen moeten we zelf ook iets doen.”

Nederland moet zelfvoorzienend worden Deelnemers geven ook aan dat Nederland rondom energie zelfvoorzienend en onafhankelijk moet worden in de toekomst. “Belangrijk is dat Nederland meer zelfvoorzienend wordt; minder afhankelijk van Rusland en het Midden Oosten. Meegenomen is dat dit ook gericht uitstoot van CO2 vermindert.”

36

“Duurzaam opwekken van energie is noodzakelijk om (deels) zelfvoorzienend te zijn in een maatschappij met een steeds maar groeiende vraag naar energie, we kunnen daarin niet blijven vertrouwen op (eindige) fossiele grondstoffen.” “Schone energie is de toekomst en als het lokaal word opgewekt ben je niet afhankelijk van andere.”

We moeten van fossiele energiebronnen af Er zijn deelnemers die vinden dat er minder gebruik moet worden gemaakt van fossiele energiebronnen, zoals olie en gas. “Alles om van het gas af te komen.” “Zullen ook minder afhankelijk moeten zijn van olie en gas.” “De gemeente moet zorgen dat de huishoudens van het gas gaan, er komt steeds meer armoede door dat we de rekeningen niet kunnen betalen ook als 2 verdieners hebben wij problemen met electra te betalen, maar wij krijgen geen vergoeding om dit op te vangen.” Windenergie is een van de noodzakelijke stappen die gezet moet worden Volgens sommige deelnemers is windenergie noodzakelijk om een duurzaam energieaanbod te kunnen garanderen. “Wind is een fijne extra op het moment dat zon minder is in aanbod, wel minder betrouwbaar in te schatten, ook iets minder kans om het resultaat op een wat later moment wat in te halen. gebaseerd op meerdere jaren ervaring met onze winddelen.” “Een mix van energie opwekking is cruciaal, windturbines zijn hierbij een goede aanvulling op de energie mix. locatie moet goed overdacht zijn en zou meest passen nabij snelwegen en/of industrie terreinen.” “ Windenergie is nodig om de doelstellingen uit het klimaatakkoord te halen.”

Redenen voor afwijzen (wind)energie beleid Inwoners die het (zeer) oneens zijn met de duurzame (wind)energie ambitie van de gemeente wijzen op alternatieve manieren waarop de duurzaamheidsdoelstellingen beter kunnen worden gehaald.

Klimaatverandering moet niet op gemeentelijk niveau worden aangepakt Er zijn deelnemers die het gevoel hebben dat de gemeente niet het juiste schaalniveau is om klimaatverandering tegen te gaan. Blijkbaar is het voor hen niet duidelijk hoe gemeentelijk beleid relateert aan landelijk, Europees en wereldwijd beleid. “Klimaatverandering is een feit. Of dit op gemeentelijk niveau opgelost moet worden betwijfel ik. Ik zou liever een integrale aanpak door de rijksoverheid zien (zoals de windmolens op zee).”

37

“2030 is veel te snel, en zorg dat de rest vd wereld stopt met vervuilen. Wij zijn een druppel op de gloeiende plaat.” “Maatregelen tegen klimaatverandering moeten minimaal op landelijk niveau worden genomen, liever nog internatinaal. Als de landelijke overheid (evt via de provincies) de gem verplicht tot windmolens dan moet dat gebeuren, waar dan ook.” “Een dergelijke groot dilemma vraagt een nationaal georganiseerde aanpak en geen snipper visie van meer dan 300 verschillende Gemeenten.”

Windturbines alleen op zee Deelnemers geven vanuit verschillende invalshoeken aan dat windturbines op zee thuis horen (en niet op land). “Windturbines horen thuis op zee.” “Hoewel erg lelijk vind ik de enige mogelijkheid: plaatsen op zee.” “Er is genoeg ruimte op zee.” Eerst zonnepanelen op daken, dan pas wind Volgens sommige deelnemers moet er pas worden nagedacht over windenergie nadat de daken met zonnepanelen zijn gevuld. “Ik zie liever dat eerst alle bedrijfs daken vol gelegd worden met zonnepanelen. Daar is nog heel veel mogelijk!” “Voor zon energie zijn er nog genoeg daken op het industrie terrein om daar zonnepanelen neer te leggen.” Kernenergie in plaats van windenergie Deelnemers geven aan ook werk te willen maken van kernenergie. “Ga a.u.b. werk maken van kernenergie. Schoon en veilig tegenwoordig!” “Ik vraag me dan ook af of een windmolen op het land een structurele oplossing is, ik denk dat de oplossing buiten de verantwoording van de gemeente valt en denk hierbij aan grote windparken op zee en/of een kernfusiecentrale.”

Windenergie eerst gebruiken voor eigen gebied Sommige deelnemers geven aan voor windturbines minder of geen begrip te hebben omdat de huidige windturbines in de gemeente voor andere gebieden of bedrijven worden gebruikt. “Er staan er al 3, waarom gebruiken we deze energie niet in de gemeente maar op Schiphol? Dit is natuurlijk belachelijk.”

38

“Er staan al windturbines in de gemeente die stroom opwekken ten gunste van een ander bedrijf (Windpark Autena voor Schiphol Group). Zolang de grond op die manier wordt gebruikt vind ik niet dat we onze grond verder moeten opofferen om aan opgelegde doelstellingen te voldoen.” “Er staan al grote turbines. Laat deze stroom voor Vijfheerenlanden zijn en niet voor Schiphol.” “Bovendien moet er de garantie komen dat lokaal duurzaam opgewekte energie primair voor lokaal gebruik is (tenzij voor balancering anders behoeft).” Eerst minder verbruik, dan pas opwekken Sommige deelnemers vinden dat zowel bewoners, bedrijven als de gemeente zelf moeten eerst zorgen voor minder verbruik van energie. Daarna kan er volgens hen pas nagedacht worden over hoe de overige energie opgewekt kan worden. “Ik vind ook dat er wel eens gekeken mag worden naar minder verbruik door bijvoorbeeld industrie, in plaats van altijd maar meer, meer, meer. Dan krijg je een situatie vergelijkbaar met autosnelwegen: almaar meer wegen nodig omdat er files komen. In plaats van zorgen dat mensen minder autorijden.

Als almaar meer verbruik wordt mogelijk gemaakt, zul je zien dat we straks weer meer windmolens gaan krijgen dan waarover nu wordt gedacht.” “Niet alleen kijken naar het opwekken maar zeker ook kijken waar je als gemeente kunt besparen op het gebruik van energie.” “Zet in op energiebesparing, bijvoorbeeld na sluitingstijd verlichting van bedrijven en winkels minimaliseren, geen deuren open laten staan wat niet nodig is en temperatuur in openbare gebouwen omlaag.” “De gemeente moet duurzame energie opwekken en tevens energie bezuinigen en dit stimuleren bij haar bewoners.”

Windturbines zijn niet goed voor het klimaat Sommige inwoners zijn van mening dat windturbines helemaal geen groene energie opleveren en niet klimaatneutraal worden geproduceerd. “Valse voorwendselen van groene energie.” “Het maken van windturbines ed is niet klimaat vriendelijk. Datzelfde geld voor zonnepanelen. Wat gebeurt er met kapotte onderdelen? Waar word het gemaakt? Kan er een 100% garantie zijn dat dat ook klimaatneutraal gebeurt?” Windturbines zijn niet rendabel Ook vinden deelnemers die het oneens zijn met de duurzame (wind)energie ambitie dat windturbines niet rendabel zijn en hun investering niet opbrengen. “Walgelijk gezicht ondingen brengen investering NOOIT op.”

39

“Windturbines zijn alleen maar rendabel vanwege de subsidie. Daarnaast hebben ze een enorme co2 uitstoot bij de fabricage ervan. Het heeft volkomen onterecht een groen imago.”

Klimaatverandering is geen probleem Ook geven sommige deelnemers aan geen probleem te zien in de klimaatverandering of zich niet te herkennen in de klimaatverandering. “Er is helemaal geen klimaatverandering, is helemaal niet waar, gebeurd altijd eens in de zoveel jaren dat het klimaat veranderd!!!” “Er is geen sprake van een klimaatcrisis. Het klimaat verandert altijd. Het was wat warmer op aarde in de tijd van de Egyptenaren en de Romeinen, er was opnieuw een piek in de Middeleeuwen, daarna was het een paar eeuwen wat kouder en sinds 1850 wordt het weer een beetje warmer op aarde: ongeveer één graad Celsius.” “Er is helemaal geen klimaatverandering, is niet waar, eens in de zoveel jaren veranderd het klimaat!!”

Motivaties voor eisen aan de bouw van windturbines Nadat deelnemers hun mening konden geven over (wind)energiebeleid in het algemeen werd hen gevraagd om advies te geven over de (bovenwettelijke) eisen die de gemeente kan stellen aan de bouw van windturbines. Deelnemers konden punten verdeling over 9 verschillende eisen. Vervolgens vroegen we deelnemers toe te lichten waarom ze bepaalde eisen kozen. Hieronder presenteren we de verschillende motivaties die we terugzagen in de geschreven antwoorden per keuze-optie.

Zorg dat omwonenden kunnen meebeslissen over de bouw van windturbines Noodzakelijk om omwonenden te betrekken Allereerst zijn er deelnemers die erop wijzen dat het simpelweg correct of juist is om omwonenden te betrekken bij beslissingen over de bouw van windturbines, omdat dit ingrijpende gevolgen heeft voor de leefomgeving. Dit wordt in de literatuur ook wel de normatieve reden voor participatie genoemd. “Dit soort zware beslissingen kunnen alleen maar genomen worden met voldoende draagvlak in de samenleving.”’ “Raadpleeg de bewoners voor draagvlak bij >50% van de bewoners, niet laten opleggen vanuit provinciale RESdoelstellingen.” “Inspraak van direct betrokkenen/getroffenen noodzakelijk.” “Om protesten en rechtszaken tegen te gaan en omdat het in het algemeen goed is dat bewoners inspraak hebben in iets ingrijpends.”

40

Meer draagvlak Ook zijn er deelnemers die stellen dat het betrekken van omwonenden kan leiden tot meer draagvlak voor windenergiebeleid. Dit wordt in de literatuur ook wel de instrumentele rede voor participatie genoemd. “Betrek bewoners, maak ze zelf mede eigenaar. dit veranderd de opstelling en vergroot draagvlak.” “Samen met financieel voordeel vergroot dit de acceptatie. Enkel meebeslissen zal uiteraard leiden tot tegenwerking.” “Het moet door omwonenden gedragen worden, en omwonenden moeten het belang ervan inzien en niet alleen roepen “not in my backyard “ (nimby).” “Turbines wekken vaak weerstand op, in gesprek gaan met kopers kan weerstand verminderen/wegnemen.” “Met consensus hebben mensen meer vertrouwen in de politiek en kost de klagende burger ook geen geld.” “Inspraak van direct betrokkenen is essentieel voor het vormen en krijgen van draagvlak.” “Zij zijn direct betrokken en kunnen hinder ondervinden. Beter medestanders verwerven dan tegenstanders.”

Leidt tot betere beslissingen Sommige deelnemers geven aan dat het belangrijk is om omwonenden te betrekken bij windenergiebeleid omdat dit leidt tot betere beslissingen. Zo kan volgens deelnemers bijvoorbeeld voorkomen worden dat omwonenden overlast ondervinden van windturbines. Dit wordt in de literatuur ook wel de inhoudelijke reden voor participatie genoemd. “Om te voorkomen dat op ongewenste locatie, landschap verstorend, wordt gebouwd.” “Niemand wil een windturbine naast zijn huis. Daarom zou iedereen in de gemeente gevraagd moeten worden, maar vooral de mensen waar het plan is om die windmolen te plaatsen. De windmolen moet geen enkele last bieden voor de omwoners. Daarnaast moet de natuur ook gewaarborgd blijven.”

Hoe dichter bij de locatie, hoe meer betrekken Sommige deelnemers vinden dat inwoners die dichter bij een windturbine wonen, meer betrokken zouden moeten worden. Dit omdat het belang voor omwonenden groter is en zelfs als definitief en onomkeerbaar wordt gezien door deze deelnemers. “Als men verder verwijderd woont van windturbines is het makkelijker om moeilijke keuzes te maken. Voor omwonenden is een beslissing over wel of niet plaatsen in de nabije omgeving van veel groter belang dan voor gemeenteleden, die verder weg wonen.” “Omdat dit de meest betrokkenen zijn.” “Zij zijn degenen waar de windmolens in de "achtertuin" neergezet worden.” “Voor omwonenden is een windmolen definitief en onomkeerbaar.”

41

Inwoners moeten kunnen ingrijpen Er zijn ook deelnemers die vinden dat omwonenden die dagelijks met windturbines te maken krijgen, invloed moeten kunnen hebben op de windturbines. Sommige deelnemers benoemen expliciet dat ze dit liefst op voorhand moet gebeuren, voordat de windturbines er komen te staan. “Er zijn maar drie punten van belang, dat zijn zaken die voor aanleg van invloed zijn. Staan de windtubines er eenmaal, dan heeft klagen over allerlei zaken geen nut meer, maar dient het alleen maar als klankbord waar geen aktie meer op kan volgen.” “Mensen binnen een straal van 200 meter op de plek van de windturbine kunnen dit verbieden.” “Zij zullen dagelijks mee te maken hebben dus hun mening moet doorslaggevend zijn.”

Eerlijke verdeling lusten/lasten Als de omwonenden alleen maar de lasten of problemen ervaren van windturbines, zien sommige deelnemers dit niet als eerlijk. Naast de verandering in leefomgeving moeten de direct betrokken bewoners volgens hen ook voordelen ervaren van de plaatsing. “Hun leefomgeving ondergaat een verandering qua aanzicht en geluid maar hebben er geen voordeel van.” “Het probleem is dat omwonenden met die klachten zitten en dat de stroom niet direct naar die mensen gaat en er dus geen voordeel van hebben alleen maar nadeel.” “Omdat alles kan veranderen met de komst van windmolens. Van gezondheid tot het dalen van de onroerendgoed waarde.” “Wat gaat de financiële impact zijn op de waarde van het huis.”

Bescherm het culturele landschap in Vijfheerenlanden zo veel mogelijk Zuinig zijn op cultureel landschap Deelnemers geven veelvuldig aan dat de gemeente zuinig moet zijn op het cultureel landschap in Vijfheerenlanden. Het zorgen over het onherstelbare verlies na plaatsen van windturbines en de toch al beperkte hoeveelheid cultureel landschap komen terug in de motivaties van deelnemers. “Het open weide landschap bewaren en de Uiterwaarden in stand houden voor de generaties na ons. Geen windmolens daar plaatsen.” “Vijfheerenlanden heeft veel uniek cultureel landschap. Daar moeten we zuinig op zijn. Het hoeft elkaar niet in de weg te zitten. Maar ga er zorgvuldig mee om.” “Vijfheerenlanden heeft mooie natuur en uitzichten, bescherm dat want het is van culturele waarde en onomkeer verwoest door beeld en herrie van windmolens. Deze had dus ook 30 punten gekregen als het in het systeem kon.”

42

“Er is al zoveel verpest in het landschap, o.a. door de boeren met hun intensieve veeteelt.” “Landschappelijk is Vijfheerenlanden al in rap tempo achteruitgegaan, dat is een onherstelbaar verlies. Verdere aantasting moet zoveel mogelijk voorkomen worden.” “Er gaat al veel verloren door steeds meer uitbreiding van de kernen, en wat verloren is komt niet meer terug.” “We offeren in Nederland steeds meer landschap op aan de welvaart (verkeer, industrie, woningbouw etc) Het is zaak dat wat we nog hebben zoveel mogelijk te behouden.” “Logisch toch. Er is al zo weinig cultureel landschap over en ook hiervoor geldt dat dit voor algehele gezondheid van ons als mens(heid) belangrijk is. Behoud wat er nog is, voor windmolens/huizen etc. zijn echt voldoende alternatieven MITS de wil er is.” “Windmolen en cultureel landschap beschermen gaat nooit samen. Windmolen is altijd prominent aanwezig in het landschap. Ik zeg; Noordzee!”

Horizonvervuiling Deelnemers geven aan dat ze zich zorgen maken over de aanblik van windturbines in Vijfheerenlanden. Het verpesten van het aanzicht in het mooie landschap is een zorg die veel deelnemers laten horen. “Een rij windturbines tast het zicht de mooiste vestingstad Gorinchem aan. Er staan een paar oude molens en kerken maar die vallen in het niet bij die grote windturbines. Het beeld van de stad veranderd helemaal. De oude stad zoveel mogelijk beschermen.” “Vijfheerenlanden is één van de mooiste gemeentes qua natuur en uitzicht. Vele toeristen komen hierom ook graag. Dit moet behouden blijven! Het moet gelijktijdig ook de mooiste gemeente van Nederland blijven om in te wonen. Ik zou bijvoorbeeld niet in de flevopolder willen wonen, want wordt al depressief van het aanblik, want de schoonheid is compleet daar weg.” “Het contrast is te groot als je iets moderns naast een Waterlinie bunker of oude windmolen plaatst.” “Het is toch geen gezicht om zo'n grote windturbine in ons fraaie landschap te plaatsen. Ben hier geen voorstander van. Zet ze dan op een industriegebied.” “Ons landschapsaanzicht is belangrijk en “vervuiling” door windmolens past daarin niet.” “Windmolens zijn uitermate beeld vervuilende elementen.” “Het landschap van de vijfheerenlanden moet beschermd worden tegen windmolens.

Horizonvervuiling (ze zijn verschrikkelijk lelijk), gezondheidsrisico's, vogelsterfte.” Leefomgeving Er zijn deelnemers die aangeven dat ze de prettige leefomgeving te waarderen. Zij delen de zorg dat windturbines een mooie en fijne leefomgeving kunnen verpesten.

43

“We hebben een mooi landschap in de vhl. Behoud van dit landschap is belangrijk. Niet alleen voor het aangezicht maar ook voor een prettige woon/leefomgeving en daarmee het welbevinden van inwoners.” “Het landschap in de Vijfheerenlanden is heel mooi, als mensen in een mooie omgeving zijn doet dat iets met hun hart. Het is een bepaalde rijkdom, rust wat het geeft.” “Het landschap staat door woningbouw en wegenbouw al flink onder druk. Verpest een gezonde leefomgeving met windturbines niet.” “Polderlanschap straalt rust en orde uit en dat wordt verstoord door die hoge windmolens. ( 2 keer zo hoog als de domtoren).” Onderdeel van identiteit Voor sommige deelnemers is het cultureel landschap een onderdeel van de identiteit van Vijfheerenlanden en dit moet volgens hen beschermd worden. “Het landschap van vhl is een groot deel van onze identiteit en voor een heel groot deel cultuurhistorisch waardevol. Het is goed hier voorzichtig mee om te gaan.” “Ze passen niet hier. Ons eeuwenoude landschap wordt er door kapt gemaakt.” “deze gemeente is een plattelandsgemeente en dat wil ik zo laten. Er gaat al zoveel verloren. Het uitzicht nu al wordt gedomineerd door de huidige windmolens. Als ik het allemaal goed begrijp worden de windmolens alleen maar groter met nog meer nadelen. Er kan al geen sprake meer zijn van de "nabije"". In de omgeving van een windmolen valt niet te leven.”

Stel strengere eisen aan het geluid van de windturbines Geen overlast, of zo weinig mogelijk (principekwestie) Sommige deelnemers vinden dat windturbines nauwelijks of zelfs helemaal geen geluidsoverlast veroorzaken. Dit wordt door sommige deelnemers als harde eis genoemd. “Meest gehoorde klacht met gezondheidsproblemen voor omwonenden. Dus het geluid van windturbines moet 0 decibel zijn.” “Zorg dat omwonenden er zo min mogelijk last hebben.” “Overlast voor bewoners tot 0 reduceren als absolute eis.” “Windturbines mogen nooit geluidsoverlast geven. Is niet acceptabel, en je zou er zelf ook niet naast willen wonen.” “De overlast van windturbines voor omwonenden moet minimaal gehouden worden, door deze te plaatsen zo ver mogelijk van woningen en waar dit niet mogelijk is, aangepast installeren om overlast te minimaliseren.” “Dit is eveneens een enorm storende 'bijwerking' van windmolens en moet niet te lichtzinnig over worden gedacht. Dus normen moeten uiterst streng zijn om overlast tot het minimale te beperken.”

44

Gezondheidsproblemen Het geluid van windturbines is een potentieel probleem voor gezondheidsklachten en dient daarom te worden beperkt volgens sommige deelnemers. “Geluid kan gezondheidsproblemen veroorzaken.” “Er wordt onvoldoende rekening gehouden met de medische gevolgen voor omwonenden.” “Ook om overlast en gezondheidsschade te voorkomen.” “Omwonenden dienen beschermd te worden tegen medische effecten door langdurige geluidsoverlast.” “Gezondheidsrisico’s en klachten van omwonenden worden niet onderzocht of serieus genomen. Beschikbare onderzoeksresultaten worden genegeerd (of zijn zelfs onbekend).” Leidt tot klachten, die zijn te voorkomen Er zijn deelnemers die stellen dat strengere eisen om geluidshinder tegen te gaan het draagvlak onder omwonenden zal vergroten. “Veel mensen vallen nu over het geluid (en het aangezicht). Geluid kan je iets aan doen.” “Als we op voorhand iets aan klachten kunnen doen… “ “Dit scheelt een heleboel klachten.” “Bij minder geluidsoverlast is er waarschijnlijk ook minder protest van omwonenden.” “Hiermee kunnen tegenstanders tegemoetgekomen worden.” Serieus nemen Sommige deelnemers benoemen dat ze het belangrijk vinden dat de klachten van omwonenden over geluidshinder serieus genomen worden.

“Hier wordt meestal te makkelijk over gedaan door de beheerders: de situatie wordt positiever uitgelegd dan wat de daadwerkelijke realiteit na oplevering van de turbines zijn. Strenge regelgeving voorkomt dat de beheerders via een omweg alsnog hun zin/voordeel erdoorheen kunnen drukken als fait accompli.” “Eerste punt waar zeer streng naar gekeken moet worden. Het kan niet zo zijn dat er omwonenden zijn die er dagelijk last van ondervinden. Het probleem is altijd, dat degene die de plaatsing regelt er zelf totaal niet bij in de buurt woont. Als er dan inwoners klagen, weten zij absoluut niet waar de inwoners het over hebben, want zij horen dat niet in hun woning.” “Zorg ervoor dat je ook op dit gebied geen klachten krijgt. Als je dagelijks geluid hoort ga je je ergere aan iets denk aan het geruis van een snelweg oid. Als omwonende zich ergeren aan geluid word het draagvlak ook minder en hjn leefcomfort. Neem dit serieus.”

45

Rust/leefomgeving Er zijn deelnemers die zich zorgen maken over het geluid van windturbines. Zij zeggen dat het geluid van windturbines ervoor kan zorgen dat bewoners met minder plezier in hun leefomgeving kunnen wonen. Ook kan het ten kosten van de rust gaan. Hiervoor willen deze deelnemers waken. “Omwonenden moeten wel gewoon in hun huis moeten kunnen wonen. Dus geen reële nadelen voor hen.” “Ik kan sowieso niet tegen herrie en verdraag omgevingsgeluiden zoals van snelwegen al nauwelijks.” “In Kedichem hoor je hooguit de betuwe lijn bij een bepaalde windrichting dit willen we graag zo houden en niet opgeven door dag en nacht gezoem te horen.” “We slapen altijd met de ramen open en hebben nu al veel lawaai van de A2. De winst zit tegenwoordig vaker in de NW-hoek. Eventuele windturbines zullen dit alleen maar versterken. ALs wij wandelen bij de Autenase Kade merken we echt altijd geluidsoverlast.” “Zeker eens. Sinds het dak van het sportcentrum vol ligt met zonnepanelen ervaar ik buiten een bromtoon bij mooi weer. Alsof er tig boten vanuit het kanaal de scheepshoorn laten horen. Heel vervelend. Heb zelf nog geen ervaring met geluid van windturbines, maar wil dit ook niet gaan ervaren.

Voorkomen is beter dan genezen.” “de bladen van windmolens maken een erg hinderlink geluid tijdens het draaien (ga maar eens bij nieuwegein op de pakeerplaats langs de A27 staan als ze draaien.” “Je zal er maar wonen en niet kunnen slapen of gewoon leven van het lawaai.” “Dit geluid is hinderlijk en verpest woonplezier.” Slecht voor de natuur/landelijke gebied Naast het geluid voor omwonenden, kan het geluid van windturbines volgens sommige deelnemers ook overlast veroorzaken voor de omgeving en omliggende natuur. Dit zien we vaker terug bij de eisen het beschermen van natuurgebieden en compensatie voor de natuur. “Geluid is altijd aanwezig, en kan een behoorlijke overlast geven aan de omgeving de omliggende natuur.” Huidige regels volgen/uitbreiden Deelnemers geven aan de Nederlandse of Europese regels te willen volgen of zelfs strengere eisen en regels aan het geluidsniveau te willen stellen. “Nederlandse regels volgen.” “De huidige wettelijke eisen voor het gemiddelde geluidniveau lijkt mij in orde. Echter het zou ook goed zijn eisen te stellen aan wat de windturbine aan maximaal geluidniveau mag veroorzaken bij woningen en andere geluidgevoelige bestemmingen op enig moment.” “Ook deze europese regels zijn al streng. Minimaal aan voldoen en zelfs nog beter willen zijn.”

46

Technisch makkelijk mogelijk Sommige deelnemers noemen als motivatie voor deze eis dat het makkelijk mogelijk is om geluidshinder te voorkomen. “Kan makkelijk in deze technische tijd.” “Het geluid dat windturbines produceren ligt in het bereik dat ook gebruikt wordt als wapen , USA ambassade Cuba. Omdat deze frequenties moeilijk te meten zijn zal dus er alles aangedaan moeten worden deze geluiden/trillingen te voorkomen/reduceren. De vergunning verstrekker en operator verplicht stellen een gezondheid onderzoek welke jaar te laten uitvoeren op de effecten van het geluid. bij alle omwonende een huis meting te laten uitvoeren of er geen staande golf ontstaat, wat een permanente geluids/trilling belasting is op de bewoners. ( Mens en dier ) .”

Zorg dat direct omwonenden van winturbines financieel voordeel hebben van de energie Compensatie voor lasten Sommige deelnemers vinden dat de lasten voor de bewoners gecompenseerd moeten worden, omdat zij er het meeste mee te maken hebben. Zij moeten niet alleen de lasten, maar ook de lusten ervaren van windturbines. “Als ze willen dan moeten ze er ook extra profijt van hebben.” “Dit voordeeltje mag een balans zijn voor de nadelen.” “Niet allen de lasten maar mag je ook wat van de lusten.” “Als het de direct omwonenden toch opgedrongen wordt om een molen in de “achtertuin” te krijgen, dan hen ook financieel bevoordelen.” “Zorg ervoor dat de mensen met de lasten ook de lusten hebben.” “Als de windturbines dan toch komen moeten de direct omwonenden moeten worden gecompenseerd . Zij ervaren de negatieve elementen. Terwijl de inwoners van de dorpen en steden binnen VHL dat niet hebben. zij dragen dus niet bij aan het behalen van de doelstelling .

Misschien moet dit wel via een extra belasting worden geregeld zodat de omwonende goed kunnen worden gecompenseerd.” “Omwonenden hebben de meeste last van windturbines en daar kan best wat tegenover staan.” “Zou mooi zijn: de overlast afkopen met een bedrag in euro's.” “Enige compensatie voor ongemak is wel zo eerlijk.” Compensatie voor waardedaling woning Rondom de waardedaling van hun woning, zouden bewoners financieel gecompenseerd kunnen worden, geven sommige deelnemers aan. Dit verzacht de situatie wellicht enigszins en is op zijn plaats. “Windturbines kan zorgen voor minder aantrekkelijk bezit, dit leidt tot waardedaling. Een financieel voordeel kan die waardedaling verzachten.”

47

“Mocht er overgegaan worden tot windturbines lijkt het me niet meer dan normaal dat de omwonende gecompenseerd worden. het financiele gemis ( waardevermindering woning) moet gecompenseerd worden !” “Mensen moeten ernaar kijken, en lang niet iedereen zit er op te wachten. Hun huis zou minder waard kunnen worden, dus compensatie is op zijn plaats.” “Mensen die nu ergens wonen waar molens komen zullen een waarde daling van hun huis tegemoet kunnen zien. Een financieel voordeel geven kan dan wel, maar een eenmalige vergoeding is onzin.” Voordeel creëert eigenaarschap Sommige deelnemers geven aan dat het financieel betrekken van omwonenden zorgt voor eigenaarschap. “Ik denk dat dit het meest helpt. Het geeft niet alleen een zakcentje, maar vooral een soort eigenaarsschap. Die windmolen is 'van ons'. Dat helpt enorm denk ik.” “Dat lijkt me niet zo zinvol, zoiets kan alleen als een groep inwoners gemeenschappelijk ook een windturbine in beheer/eigendom neemt.” Weerstand wegnemen Veel deelnemers geven aan dat financiële participatie voor draagvlak voor windturbines kan zorgen. “Op dit moment is het volgens mij zo dat bijna iedereen voor schone energie is, maar niemand een windmolen "in" zijn achtertuin wil hebben.

Op het moment dat directe omwonenden financieel voordeel hebben van de energie denk ik dat het veel makkelijk wordt om locaties te vinden en omwonenden er een stuk positiever tegenover staan.” “Wellicht zijn mensen dan eerder bereid om voor windturbines te zijn.” “Als de omwonenden voordeel hebben zullen zij wellicht sneller akkoord geven aan een windturbine.” “Door de omwonenden mee te laten delen in de opbrengt zal er positiever gedacht worden over impact.” “Het is wel zo eerlijk dat er ook voordelen zijn aan een windturbine in je buurt. Alleen de nadelen zou enorm slecht zijn in het accepteren!” “Dit vergemakkelijkt het proces van overeenstemming met omwonenden.” “Dit vergroot het draagvlak bij omwonenden zodat de kans op een geschikte locatie groter wordt.” “Mogelijk kan dit mensen motiveren om toch windturbines te aanvaarden.” “Andere succesvolle projecten - zoals Betuwe wind in west-betuwe - laten zien dat dit essentieel is en goed werkt .” “Het plaatsen van windmolens zal leiden tot een gevoel van verminderd woonplezier bij de betrokkenen. Inspraak in de realisatie van de windmolens en een verbetering van de response op klachten zal mogelijk leiden tot een vermindering van dit negatieve effect maar er zijn erg veel mogelijkheden dat deze twee zaken niet tot

48

dat doel gaan leiden. Financiele compensatie is het meest directe en eenvoudigste middel (met daardoor de grootste kans om effectief te zijn) om te compenseren voor de vermindering in woonplezier.” “Energie opgewekt in de gemeente en deze (voordeliger) verkopen aan bewoners van die zelfde gemeente zal bijdragen aan het ja kamp.”

Bouw windturbines verder weg van natuurgebieden in Vijfheerenlanden Natuur dient beschermd te worden Sommige inwoners stellen een harde eis aan het beschermen van natuurgebieden. Zij vinden dat er nooit gebouwd mag worden in (of nabij) van natuurgebieden. “Nooit in of dichtbij natuurgebieden bouwen.” “Laat de natuur geen last hebben van het geluid en de schaduw!” “De natuur is heilig en in die zin dus geen windturbines in de buurt van natuurgebieden.” “Het is van belang om natuurgebieden te beschermen in de Vijfheerenlanden. Plaats daarom windmolens op bijvoorbeeld landbouw grond. Daar is namelijk genoeg van in onze gemeente.” “Waarom hebben we er anders natuurgebieden van gemaakt?” Natuur is schaars/staat al onder druk De druk op de natuur in Vijfheerenlanden is al groot. Dit is terug te vinden in de argumenten van deelnemers. Ze zouden de windturbines liever niet dichtbij natuurgebieden. “Natuur en cultuur mogen onder geen beding de dupe worden van de wild groei aan windmolens.” “We hebben al niet zoveel natuur, bescherm het dan goed.” “Het landschap wordt er zo door aangetast, van mij hoeft dit niet dichtbij de natuurgebieden.” “We hebben hier een mooi natuurgebied en dat willen we zo houden.” “Er is al veel te weinig natuur overgebleven in VHL... Géén windturbines meer. Er zijn andere, betere oplossingen.” “De natuur staat onder druk in Nederland. Meer dan ooit.

Duurzame energie zou geen negatieve gevolgen voor de natuur moeten hebben. Eerder positief.” “We kunnen niet onze hele landje maar volzetten met wat we nodig hebben . De verstedelijking rukt al erg op . Ook voor vogels en dieren moet er een rustige plek over blijven.”

49

Grote impact Sommige deelnemers maken zich zorgen om de grote impact van windturbines op de natuur en het dierenwelzijn. De schade aan flora, maar ook fauna door het doden van vogels en overlast van slagschaduw en geluid komen aan bod. “De natuurgebieden dienen voor de natuur te zijn. Windmolens zoals die vandaag de dag gebouwd worden, worden om goede reden inmiddels turbines genoemd: dit zijn grote bouwwerken met een even grote impact op de natuur.” “Gezien de kans op vervuiling, verstoring van de fauna en van de. Rust voor bezoekers van de natuurgebieden.” “Turbines verstoren het leven in de natuurgebieden door de (slag) schaduwen/geluid en het simpelweg doden van vogels.” “Zoals ik al eerder benoemde zijn er slachtoffers onder de dieren. Er blijft al weinig natuur over. Dus laat vooral die gebieden met rust.” “Natuur moet behouden blijven en flora en fauna moet ongestoord haar gang blijven gaan.” “De windturbines veroorzaken schade aan de natuur. Het kost veel vogels en vleermuizen het leven.” Natuur trekt mensen naar Vijfheerenlanden.

Enkele deelnemers noemen (bij verschillende eisen) dat de natuurgebieden (of het landschap) bijdragen aan het toerisme in Vijfheerenlanden en daarom beschermd moeten worden “Vijfheerenlanden heeft het ontwikkelen van toerisme als doel gesteld, het lijkt me dat het natuurgebieden een belangrijke rol spelen om toeristen aan te trekken.” Welzijn Het beschermen van de natuurgebieden is volgens sommige inwoners belangrijk omdat het bijdraagt aan het welzijn van bewoners. “Verder zijn de natuurgebieden belangrijk voor het leefklimaat van de bewoners van Vijfheerenlanden. Als laatste

verwacht

ik

dat

natuurgebieden

vergeleken

met

andere

landschapssoorten

(woongebieden/landbouw/industrie) beter zijn voor het verminderen van klimaatsveranderingen. Het vergroten van natuurgebieden (ten koste van andere landschapssoorten) of in ieder geval beschermen van bestaande natuurgebieden zou dus belangrijk moeten zijn in het kader het tegengaan van de klimaatsverandering.” “In de natuur gebieden moet je kunnen genieten van de natuur, maar dat gaat dan wel om de specifieke gebieden als de zouwe, de schaapskooi etc. Niet alle weilanden.”

Verplicht beheerders van windturbines een groter deel van de inkomsten te gebruiken voor de natuur

50

Natuur dient beschermd te worden Sommige deelnemers vinden deze eis belangrijk omdat zij principieel voorstanders zijn van natuurbescherming. “De natuur die er is moet goed beschermd worden.” “Iedere bewoner heeft recht op een stuk natuur in hun nabije omgeving, ga dus zorgvuldig om met wat we hebben en laat dit niet verdwijnen door de bouw van windmolens.” Compensatie voor schade Naast de compensatie voor omwonenden zou de natuur volgens sommige deelnemers gecompenseerd moeten worden voor de overlast en schade van de windturbines. “Natuurcompensatie is nooit verkeerd.” “Het mag niet te koste gaan van de natuur. En dat gaat hoe dan ook gebeuren. Door de inkomsten dan te gebruiken voor de natuur, kan de schade misschien wat gecompenseerd worden.” “Wanneer de natuur schade ondervind moet die ruimschoots vergoed worden.” “Windturbines tasten de natuur aan dus is compensatie geboden.” “Ter compensatie van mogelijke schade aan de natuur nabij de turbines.” “Het zijn geen fraaie bouwwerken zo in de natuur, dus compensatie van natuurbehoud/beheer (elders) mag zeker.” “Als er dan toch windturbines moeten komen moet de omgeving natuur mensen ed ruimhartig gecompenseerd worden.” “De turbines verstoren de ruimtelijke kwaliteit. Dat moet gecompenseerd worden.” “Natuurlijk kost het iets van de omgeving.

Dus is het logisch dat je ook iets terug doet.” “Door meer natuur in die omgeving toe te voegen wordt de impact mogelijk wat verzacht. Een andere financieringsbron voor natuur is er bijna niet.” “Dat is de pleister op de wond. Een windturbine is een aanslag op het landschap, laat het dan ook positieve gevolgen hebben voor de natuur.” “Als je die troep dan toch neer zet (want dat gaat toch wel gebeuren), doe er dan wat voor terug.” Verantwoordelijkheid beheerders door mee te betalen Beheerders financieel betrekken voor de compensatie van de natuur, zorgt volgens sommige deelnemers dat beheerders verantwoordelijkheid nemen voor de natuur en de winst terugvloeit naar de natuur. “Windmolens verstoren de natuur en de overheid geeft steeds minder subsitie voor natuurgebieden. Laat de beheerders meebetalen.”

51

“Energiebedrijven maken al gigantische winsten, in het verleden hebben ze bijgedragen aan de vervuiling van het milieu, het wordt tijd dat ze daar nu gaan betalen om het milieu te herstellen.” “Er wordt op dit moment veel geld verdient aan energie. Als er door de molens natuur geschaad wordt dan kan een deel van de opbrengst naar de natuur. Om evt andere gebieden goed te onderhouden.” “Het is goed dat van het grote geld wat deze jongens verdienen een deel treug gaat naar de natuur.” “Nu denk ik dat veel beheerders vooral voor de winst gaan, zeker in de huidige energie-markt. Ik denk dat met zo’n verplichting je het ‘ kaf van het koren kunt scheiden’.” “Dat lijkt mij wel belangrijk, op dit moment draait het om het geld en niet om natuur bij die bedrijven.” “Als de natuur schade lijdt moet de beheerder betalen.” “Wanneer in een contract is vastgelegd dat er betaald moet worden zolang de turbines er staan, weten we ook zeker dat ze worden opgeruimd, wanneer ze geen functie meer hebben.” Natuur is schaars Sommige deelnemers benoemen dat de natuur al onder druk staat en we daar dus goed voor moeten zorgen. “Aandacht voor behoud van de natuur is hard nodig is een omgeving waar steeds meer gebieden worden opgeslokt voor overige doeleinden.” “Klimaatverandering veroorzaakt ook vermindering van de biodiversiteit.

We moeten tegelijkertijd meer aandacht hebben voor de natuur.” Dierenwelzijn Ook bij deze keuzemaatregel geven deelnemers aan dat het dierenwelzijn niet mag worden vergeten. “Dieren ondervinden ook last van de windturbines en moeten hierdoor niet verjaagd worden.” “De natuur wordt al teveel belast. Deze gehakmolens voor vogels dragen op geen enkele manier bij aan het welzijn van de natuur.” Draagt bij aan tegengaan klimaatproblemen Door het behoud van de natuur te koppelen aan het tegengaan van de klimaatproblematiek werken we tegelijkertijd aan beide problemen. Daarom vinden sommige deelnemers dit een goede eis. “Hiermee slaan we 2 vliegen in 1 klap. Behoud van de natuur is is ons eigen lijfsbehoud.” “Klimaatproblematiek = natuurproblematiek. Koppelen dus.” “Er is veel te doen over de natuur. Ik zou mij kunnen voorstellen dat de inkomsten kunnen hellen andere grote crises te verlichten, zoals bijvoorbeeld de stikstofproblemen. Zo helpen we aan alle kanten de toekomst van de regio.”

52

Draagvlak onder inwoners met bezwaren bij windenergiebeleid Volgens sommige deelnemers kan deze eis voor meer draagvlak zorgen voor windenergiebeleid. “Goede manier om aan tegenstanders te laten zien dat er ook aan natuur gedacht wordt.” “Er zijn tegenstanders van windturbines omdat deze mogelijk schade kunnen hebben aan de natuur, hoewel ze wel groene energie leveren en daarmee al bijdragen aan de natuur. Door te verplichten dat een deel van de inkomsten voor de natuur gebruikt wordt zullen deze mensen minder snel tegen het plaatsen van de windmolens zijn.”

Beheerders moeten verplicht een manier aanbieden waarmee omwonenden klachten kunnen doorgeven Rechtvaardige procedure Een klachtenregeling, die goed werkt en transparant is wordt al rechtvaardig gezien door sommige deelnemers. “Goede klachtenregeling is belangrijk.” “Altijd een klacten punt hebben die goed werkt.” “de weg zo kort mogelijk houden, niet van eerst daar en dan daar en dan daar.” “Als er terechte klachten zijn moet het mogelijk zijn die gemakkelijk door te geven.” “mensen moeten kunnen klagen en of hun ideeen moeten geven.” “ja tis wel belangrijk dat mensen het doorgeven als ze een klacht hebben.” “Waar als mensen er last van hebben moet dat gezegd kunnen worden.” “Noodzakelijk ter bescherming van de omwonende als klein duimpje tegenover een machtige energiereus.” “Om rekening te houden met bewoners.” “Lijkt me evident. Hoort bij een transparent en democratisch beheer.” “bewoners serieus nemen, al ontslaat dat gemeente niet van verantwoordelijk omdat zij dit mogelijk dreigen te maken.” “Het is belangrijk om de stem van mensen te horen.” “Dat omwonenden kunnen protesteren tegen overlast van die windmolens, is wel een minimale eis. Het is beter om helemaal geen windmolens te plaatsen.” Goede communicatie/relatie Er zijn ook deelnemers die aangeven dat ze goede communicatie tussen beheerders en omwonenden belangrijk vinden.

53

“Goede communicatie tussen beheerders en omwonenden is belangrijk, zorg voor bijvoorbeeld bij de gemeente voor een vast aanspreekpunt hierover.” “Er moet goed overleg zijn en met omwonenden moet goed contact zijn.” “Voor een prettig leefklimaat is het belangrijk dat je je kan laten horen en gehoord wordt.” “Zo weten ze hoe de inwoners zicht voelen.” Moet eenvoudig zijn om klachten door te geven Sommige inwoners vinden dat het kunnen aangeven van een klacht eenvoudig moet zijn en beter geregeld dan nu het geval is. “Mag niet zo ingewikkeld zijn. Dit kun je zelfs landelijk overal op dezelfde manier invullen (evt ondersteund met klant contact center of website).” “Niet meer dan logisch. Heldere communicatie en echt, die website hebben ze vaak al. Dat is een kwestie van een contactpagina erbij en een medewerker erachter om snel te reageren.” “Op dit moment niet bekend waar te klagen.” “als er klachten zijn moet bekend waar inwoners terecht kunnen.” “Als er toch overlast is moet er een duidelijk meldpunt zijn.” Goede klachtafhandeling/opvolging Naast het kunnen doorgeven van klachten, zijn er ook deelnemers die aangeven dat ze het belangrijk vinden dat klachten worden opgevolgd.