Beleidsvisie sociale basis

Samen leven in Vijfheerenlanden

25

6.

Samen verder

Met de gezamenlijk gevormde definitie en criteria en de gekozen uitgangspunten kunnen we op een concreter niveau nadenken over het begrip sociale basis en in lijn handelen. Het vervolgproces is op te delen in vier lijnen die na vaststelling van de beleidsvisie gelijktijdig in gang gezet worden. De beleidsvisie is de paraplu voor deze lijnen. 1. We werken de inhoudelijke uitgangspunten uit in concreter beleid en in heldere afspraken met betreffende organisaties. 2. We onderzoeken hoe we de randvoorwaardelijke uitgangspunten concreet kunnen verwerken in (nieuw) intern beleid. 3. We gaan wijk- en dorpsgericht verder: - We kijken naar de beschikbare gegevens uit participatietrajecten en monitors met een sociale bril en stellen op basis hiervan een profiel per wijk of dorp op. - We toetsen dit profiel met inwoners en uitvoerende professionals. - We formuleren gezamenlijk de opgave(n) per wijk of dorp en de mogelijke ondergrens of ondergrenzen van de sociale basis. - We zetten met elkaar acties in gang vanuit gedeelde verantwoordelijkheid. - We begeleiden dit proces in samenspel met de adviseurs en ambassadeurs vanuit de omgevingsvisie en dorps(woon)visies. 4. We hebben expliciete aandacht voor bewustwording en al doende leren. We proberen op deze manier anders denken en doen in de praktijk van inwoners, professionals en ambtenaren te ondersteunen.

Hiervoor wordt een communicatiestrategie opgesteld.

Continu in beweging Met het vaststellen van de beleidsvisie sociale basis stellen we voor een langdurige periode een visie met kaders vast. We zijn ons ervan bewust dat de sociale basis een complex en dynamisch geheel is, dat continu in verandering is. Op termijn past de beleidsvisie mogelijk niet meer bij de werkelijkheid. Om dat te ondervangen zal de beleidsvisie sociale basis periodiek, iedere keer als er een nieuw gemeentebestuur komt, tegen het licht gehouden worden en zo nodig geactualiseerd en aangepast worden. We herijken dan de ambities en uitgangspunten die eraan zijn gekoppeld. Zo nodig passen we deze aan.

Samen leven in Vijfheerenlanden

26

Bijlage 1: Overzicht participatie Datum

Bijeenkomst

Onderwerp

4 maart 2024

Vergadering Adviesraad Sociaal Domein (ASD)

Introductie project en bedoeling

20 maart 2024

ASD-werkgroep

Visiedocument ASD Ondersteuning zelf- en samenredzaamheid

17 april 2024

Intern (35 ambtenaren met verschillende invalshoeken)

Wat is sociale basis?

15 mei 2024

ASD-werkgroep

Visiedocument ASD Ondersteuning zelf- en samenredzaamheid

23 mei en 28 mei 2024

Extern (120 inwoners en professionals)

Wat is sociale basis? Welke rollen zijn er in de sociale basis? Waarom investeren in de sociale basis?

21 juni 2024

ASD-werkgroep

Visiedocument ASD Ondersteuning zelf- en samenredzaamheid

22 juli en 20 augustus 2024

Zomersessies (30 ambtenaren met verschillende invalshoeken)

Definitie sociale basis Samenhang met ander beleid, randvoorwaarden en rollen

17 september 2024

Themalunch college

Wat is sociale basis en wat is de rol van de gemeente?

7 oktober 2024

VHL-plein

Wat is sociale basis?

16 oktober 2024

Opiniërende bespreking gemeenteraad

Wat is de rol van de gemeente en welke houding past daarbij? Is er een ondergrens en wie kan die bepalen? Hoe gaan we om met verschillen?

6 november 2024

Uitvraag klankbordgroep sociale basis (30 inwoners en professionals)

Verdiepende vragen bij de opbrengst van de bijeenkomsten in mei

16 november 2024

Uitvraag ambtenaren

Bouwstenen verandertheorie in beeld

18 november 2024

Werksessie ASD-werkgroep

Hoe integreren we onderdelen van het visiedocument ondersteuning zelf- en samenredzaamheid in beleidsvisie?

25 november 2024

Vergadering ASD

Voortgang beleidsvisie en vervolg

Samen leven in Vijfheerenlanden

27

Bijlage 2: Afbakeningskader sociale basis Activiteiten die bijdragen aan ten minste één van de beschreven doelen en/of effecten rekenen we tot de sociale basis. Vervolgens bepalen enkele kenmerken of een activiteit al dan niet onderdeel van de sociale basis is.

Doelen en effecten We rekenen een activiteit tot de sociale basis als het primair bijdraagt aan… 1. …ontmoeting en verbinding Het draagt bij aan het samenbrengen van mensen, waardoor er verbindingen kunnen ontstaan tussen individuen of groepen inwoners.

2. …het verstevigen en onderhouden van het (informele) netwerk van de inwoner Een sterk informeel netwerk zorgt ervoor dat je als persoon ergens terecht kunt als je steun nodig hebt.

3. …het omzien naar elkaar in de nabije woonomgeving Mensen die naar elkaar omkijken en vragen hoe het met de ander gaat, kunnen bijzonderheden vroegtijdig signaleren en helpen waar mogelijk.

4. …het bevorderen van een of meer van de dimensies van positieve gezondheid79 Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in dimensies. Die brede benadering draagt bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan.

Kenmerken Een activiteit rekenen we tot de sociale basis als… a. … deze toegankelijk, benaderbaar en laagdrempelig is voor iedereen Activiteiten dichtbij met een open karakter waar iedereen welkom is, rekenen we snel tot de sociale basis. Dit kenmerk is een belangrijke voorwaarde, maar dit betekent niet dat het per definitie gratis is; lidmaatschappen voor verenigingen zijn hier een voorbeeld van.

b. … er voornamelijk vrijwilligers betrokken zijn De inzet van voornamelijk vrijwilligers levert een belangrijke bijdrage in de sociale basis. Een gecombineerde inzet van vrijwilligers en professionals is mogelijk in de sociale basis.

c. … er wederkerigheid is in contact vanuit intrinsieke motivatie Als er van beide kanten behoefte is aan persoonlijk contact, ontstaat er een wederkerige dynamiek. Wanneer het accent van ondersteuning naar hulpverlening verschuift, verandert de wederkerigheid meer in een afhankelijkheidsrelatie.

Een activiteit rekenen we niet tot de sociale basis als… d. … er een indicatie of een andere vorm van toegangstoets nodig is om deel te nemen Als je aan bepaalde voorwaarden moet voldoen of er een screening plaatsvindt, rekenen we het niet snel tot de sociale basis.

e. … er een winstoogmerk aan verbonden is Als het primaire doel een commerciële inslag heeft, past het niet binnen de sociale basis.

f.

… het een verplicht karakter heeft

Vrijblijvendheid is een belangrijke voorwaarde voor de sociale basis.

Samen leven in Vijfheerenlanden

28

Bijlage 3: Toelichting afbakening Met de definitie en criteria, én het onderscheid tussen sociale basis (als mensen in netwerken en hun activiteiten) en randvoorwaarden (als noodzakelijke voorwaarden om een sterke sociale basis mede mogelijk te maken) bakenen we af wat sociale basis wel en niet is. Sociale basis is geen harde wetenschap; het blijft soms ongrijpbaar en er is een grijs gebied. Daarnaast worden er in de praktijk synoniemen voor sociale basis gebruikt, die eigenlijk geen synoniem zijn en/of die voor verwarring kunnen zorgen. Wanneer we in toekomstige gesprekken in een grijs gebied belanden, of er spraakverwarring ontstaat door gehanteerde termen, dan kan het afbakeningskader in bijlage 2 en de aanvullende toelichting bij de afbakening in bijlage 3 mogelijk helpen. Dat iets niet tot de sociale basis behoort, betekent overigens niet dat we het niet belangrijk vinden of er niets mee doen als gemeente. Begrip

Toelichting

Bestaanszekerheid

Bestaanszekerheid is een fundamenteel menselijke behoefte en een mensenrecht. Het is verankerd in artikel 20 van onze Grondwet en in artikel 25 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: ‘Een ieder heeft recht op een levensstandaard die hoog genoeg is voor de gezondheid en het welzijn van zichzelf en zijn gezin, waaronder inbegrepen voeding, kleding, huisvesting en geneeskundige verzorging en de noodzakelijke sociale diensten, alsmede het recht op voorziening in geval van werkloosheid, ziekte, invaliditeit, overlijden van de echtgenoot, ouderdom of een ander gemis aan bestaansmiddelen.’

Commerciële voorzieningen

Door het primaire doel (winst) rekenen we commerciële voorzieningen niet tot de sociale basis. Denk aan supermarkten, sportbedrijven, horeca, etc. Bepaalde activiteiten binnen commerciële voorzieningen kunnen wel een belangrijke rol spelen in het leven in het dorp of de buurt. Een commerciële voorziening die overgenomen wordt door inwoners en waarbij het primaire doel verschuift, kan wel tot de sociale basis worden gerekend.

Gemeenschap

Een gemeenschap is een netwerk met sterke verbindingen. Gemeenschappen vormen zich op allerlei manieren rond allerlei uitgangspunten – achtergrond, interesses, woonplaats, (geloofs)overtuiging – en kunnen zich ook op allerlei manieren uiten – in het buurthuis, op het sportveld, het podium, online. Gemeenschappen geven betekenis.

Individuele hulpverlening

Individuele hulpverlening vanuit het sociaal of medisch domein rekenen we niet tot de sociale basis. Hulpverleners hebben een rol als verwijzer naar de sociale basis. Het kan wel ondersteunend of voorwaardenscheppend zijn voor de sociale basis. Individuele, kortdurende ondersteuning geboden door een professional rekenen we wel tot de sociale basis, als het bijdraagt aan de doelen en voldoet aan de kenmerken in het afwegingskader.

Samen leven in Vijfheerenlanden

29

Onderwijs

Door het primaire doel (educatie) en het verplichte karakter valt onderwijs niet onder de sociale basis. Dit neemt niet weg dat onderwijs bij kan dragen aan positieve maatschappelijke verbindingen. Onderwijsorganisaties kunnen onderdeel uitmaken van netwerken in de sociale basis, buitenschoolse activiteiten organiseren in de sociale basis en onderwijslocaties kunnen plekken zijn waar jongeren elkaar ontmoeten en bouwen aan hun persoonlijke netwerk.

Pedagogische basis

De pedagogische basis is het deel van de sociale basis dat bijdraagt aan het opgroeien, het opvoeden en de ontwikkeling van kinderen en jongeren. De pedagogische basis wordt gevormd door contacten tussen mensen onderling, hun sociale relaties en de verbinding met wat er in hun leefomgevingen aanwezig is.

Samenredzaamheid

Samenredzaamheid is het vermogen van mensen om zich zoveel mogelijk te reden met behulp van hun eigen, persoonlijke netwerk. Het is een aanvulling op het begrip zelfredzaamheid.

Sociaal domein

Onder sociaal domein verstaan wij het veld dat uitvoering geeft aan de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de Jeugdwet, de Participatiewet, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, de Wet inburgering 2021 en deels de Wet publieke gezondheid. Binnen de integrale blik vallen ook verwante taken van de gemeente zoals handhaving bij leerplicht, passend onderwijs en leerlingenvervoer in het sociaal domein. In het sociaal domein werken gemeenten en maatschappelijke organisaties samen aan gezondheid, welzijn en veiligheid.

Voorliggend veld

Het voorliggend veld of ‘voorveld’ is het totaal aan georganiseerde, ondersteunende en vrij toegankelijke voorzieningen voor (hulp)vragen zonder indicatie dat beschikbaar is in een wijk of gemeente. Het gaat om algemene, collectieve en voorliggende voorzieningen. Deze voorzieningen zijn onderdeel van de institutionele sfeer van de sociale basis. In het maatschappelijke debat over de beweging van zorg naar gezondheid noemen opiniemakers het voorveld het hoofdveld om het de status te geven die het verdient.

(Vrijwilligers) werkplekken

Sommige plekken en voorzieningen die niet tot de sociale basis behoren bieden dagbestedingsplekken voor deelnemers en werkplekken voor vrijwilligers. Deze plekken, werkzaamheden en ontmoetingen bieden voor deze personen wel een zinvolle invulling van de dag en een waardevolle mogelijkheid om bij te dragen aan de samenleving. Deze ontmoetingen kunnen onderdeel zijn van de persoonlijke en/of gemeenschappelijke sociale basis.

Zelfredzaamheid

Zelfredzaamheid is het vermogen van mensen om zichzelf te redden in geval van voortdurende veranderingen en gevolgen van een ziekte, beperking of tegenslag. Het gaat om het zichzelf kunnen redden in het dagelijkse leven (boodschappen doen, bewegen e.d.), het terug kunnen vallen op anderen, het om kunnen gaan met veranderingen.

Samen leven in Vijfheerenlanden

30

Bronnen en noten

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2023) Gezond en Actief leven akkoord (GALA). Gezond en Actief Leven Akkoord (p. 19) 2 Gemeente Vijfheerenlanden. (2023) Programmaplan Transformatie Sociaal Domein. Gezamenlijk aan de slag met de opgaven van de SMA. Programmaplan transformatie sociaal domein.pdf 3 Gemeente Vijfheerenlanden. (2020) Sociaal Maatschappelijke Agenda. Van Transitie naar Transformatie. Sociaal Maatschappelijke Agenda.pdf 4 Gemeente Vijfheerenlanden. (2022) Samen zijn wij Vijfheerenlanden. Betrokken en betrouwbaar. Coalitieakkoord op hoofdlijnen (2022-2026) Coalitieakkoord op hoofdlijnen Vijfheerenlanden 5 Zwart, O. de, & Britt, A. (2023) Kernboodschap en position paper sociale basis. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf 6 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 7) 7 Institute for Positive Health. www.iph.nl – Positieve Gezondheid 8 Britt et al. (2022) Leren, Sturen en Verantwoorden: Hoe twaalf gemeenten ‘de sociale basis’ vormgeven samen met hun welzijnspartijen en inwoners. De kansen en uitdagingen vanuit lokaal beleidsperspectief. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 45) 9 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 46) 10 Britt et al.

(2024) De sociale basis versterken, investeren in de toekomst. Verandertheorie en bouwstenen voor overheden en maatschappelijke partners. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 8) 11 Verwey-Jonker Instituut/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 6) 12 Verwey-Jonker Instituut/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 63-79) 13 Dit zijn de voorlopige uitkomsten van de Monitor Sociale Kracht 2024; de MSK 2024 wordt in de loop van 2025 gepubliceerd. De scores in de MSK worden weergegeven op een schaal van 1 tot 10. 14 Gemeente Vijfheerenlanden. Omgevingsvisie Vijfheerenlanden - Participatieverslag 15 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 2) 16 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 43) 17 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 4) 18 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 4) 19 Movisie. Cijfers en de sociale basis.pdf (p. 8) 20 Steen et al. (2014) Leren door doen. Overheidsparticipatie in een energieke samenleving. Den Haag: Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Leren-door-doen.pdf (p.

4-5) 21 Deze beweging is onder andere terug te vinden in: Nationaal preventieakkoord (2018), Landelijke Nota Gezondheidsbeleid (2020), Integraal Zorgakkoord (2022), Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor ouderen (2022), Gezond en Actief Leven Akkoord (2023) Hervormingsagenda Jeugd (2023). 22 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 8) 23 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 44) 24 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 44) 25 Gemeente Vijfheerenlanden.) Sociaal Maatschappelijke Agenda.pdf 26 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 5) 27 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 5) 28 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 6) 29 Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Leren-door-doen.pdf (p. 22) 30 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 7) 31 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 79) 32 Raad voor Volksgezondheid en samenleving. (2022) Ruimte maken voor ontmoeting. De buurt als sociale leefomgeving? Den Haag: Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. www.adviezen.raadrvs.nl/ruimtemaken-voor-ontmoeting/sociale-buurt 33 Verwey-Jonker/Movisie.

Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 32) 34 Movisie. (2023) Aan de slag met eenzaamheid. Gezond en Actief Leven Akkoord. Utrecht: Movisie. Artikel/Aan de slag met eenzaamheid 35 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Actieprogramma Een tegen Eenzaamheid. Den Haag: Ministerie van Volgezondheid, Welzijn en Sport. www.eentegeneenzaamheid.nl 36 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 31) 1

Samen leven in Vijfheerenlanden

31

Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 23) Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 48) 39 Gemeente Vijfheerenlanden. Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden. Meerjarenagenda VN-Verdrag Handicap 2023-2025. Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden 40 Movisie. Cijfers en de sociale basis.pdf (p. 10) 41 Movisie. (2023) Kennissynthese Sociaal Werk. Versterken van het alledaagse leven. Rapportage pijler 3. Utrecht: Movisie. Rapport Kennissynthese Sociaal Werk Alledaagse leven Pijler 3.pdf (p.11) 42 Gemeente Vijfheerenlanden. (2021) Nadere regels waarderingssubsidie Sociaal Domein Nadere regels waarderingssubsidies sociaal domein gemeente Vijfheerenlanden 2021 43 Gemeente Vijfheerenlanden (2023) Nadere regels waarderingssubsidie Sport Nadere regels waarderingssubsidies voor Sport en Bewegen gemeente Vijfheerenlanden 2023 44 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 4-5) 45 Raad voor Volksgezondheid en samenleving. www.adviezen.raadrvs.nl/ruimte-maken-voorontmoeting/sociale-buurt 46 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 4-5) 47 Movisie. (2023) Aan de slag met vrijwillige inzet. Gezond en Actief Leven Akkoord. Utrecht: Movisie. Artikel/aan-slag-vrijwillige-inzet 48 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p.

38) 49 Institute for Positive Health. www.iph.nl – Positieve Gezondheid 50 Institute for Positive Health. www.iph.nl – Positieve Gezondheid 51 Pharos. (2024) Sociale uitsluiting en gezondheidsverschillen. Utrecht: Pharos Sociale uitsluiting en gezondheidsverschillen.pdf (p. 10-13) 52 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 32) 53 Gemeente Vijfheerenlanden. (2022) Lokaal Gezondheidsbeleid in Vijfeerenlanden 2022-2027. Op weg naar positieve gezondheid in een gezonde leefomgeving. Lokaal Gezondheidsbeleid in Vijfheerenlanden 2022 – 2027 54 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 13) 55 Gemeente Vijfheerenlanden. (2021) Actieplan Armoede en Schulden. Actieplan Armoede en Schulden 56 Movisie. (2023) Hoe stimuleer je sport en beweging? Gezond en Actief Leven Akkoord. Utrecht: Movisie. Artikel/Hoe stimuleer je sport en beweging? 57 Movisie. (2023) Gezond worden door kunst en cultuur. Gezond en Actief Leven Akkoord. Utrecht: Movisie. Artikel/Gezond worden door kunst cultuur 58 Gemeente Vijfheerenlanden. (2024) Omgevingsvisie Vijfheerenlanden. Omgevingsvisie Vijfheerenlanden 59 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 2) 60 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 21-23) 61 Verwey-Jonker/Movisie.

Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 26) 62 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 35) 63 Verwey-Jonker. Kernboodschap en position paper Sociale Basis.pdf (p. 1) 64 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 9) 65 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 17) 66 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 18) 67 Gemeente Vijfheerenlanden. Sociaal Maatschappelijke Agenda.pdf (p. 10) 68 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 45) 69 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 17) 70 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 17) 71 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 17) 72 Verwey-Jonker/Movisie. Sociale basis versterken, investeren in de toekomst.pdf (p. 19) 73 Hoe meet je datgene wat niet gebeurt als gevolg van preventie? Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 39) 74 Movisie. Cijfers en de sociale basis.pdf (p. 29) 75 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 39) 76 Movisie. Cijfers en de sociale basis.pdf (p. 25) 77 Verwey-Jonker.

Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 42) 78 Verwey-Jonker. Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis.pdf (p. 41-42) 79 Institute for Positive Health. www.iph.nl – Positieve Gezondheid 37 38

Samen leven in Vijfheerenlanden

32