Behandelmemo dialoog ombuigingen 9 december 2024

Notitie tbv dialoogsessie ombuigingen tussen raads- en collegeleden (commissie AZ; 9 december 2024) Hierbij ontvangt u namens het college een behandelmemo waarmee de fracties zich kunnen voorbereiden op de dialoogsessie over de ombuigingen. Deelnemers dialoogsessie Raad: Alle raads- en commissieleden zijn uitgenodigd voor de dialoog met het college over de ombuigingen. Hierbij wordt uitgegaan van een opiniërende discussie in een commissie met 2 leden per fractie aan tafel. Uiteraard zijn de overige raads- en commissieleden van harte welkom op de tribune. College: Het voltallige college is aanwezig en zit aan tafel om de dialoog met de raad goed te kunnen voeren. Voorzitter: De voorzitter van de commissie AZ zit de dialoogsessie voor. Gespreksleider: Peter Verheij van Berenschot begeleidt deze dialoog als gespreksleider. Inleiding Met het financiële klifjaar 2026 in het verschiet, staat ook de gemeente Vijfheerenlanden voor grote financiële keuzes. Waar in eerdere ombuigingsronden de ‘kaasschaaf’ nog volstond, worden voor komende jaren duidelijke, en soms ook pijnlijke financiële keuzes gevraagd. Welke keuzes precies en voor wie dit pijnlijk is, dat is nu nog onbekend.

Dit roept tegelijkertijd veel vragen op, zoals: Hoe ziet dit keuzeproces er dan uit? Hoe past het beantwoorden van de vraag “Wat voor gemeente willen we zijn?” in dit proces? Wat betekent dit in de praktijk voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties? Tegen welke dilemma’s lopen we aan bij het maken van deze keuzes? Een belangrijk moment in het keuzeproces zit al meteen aan de voorkant: de dialoog tussen college en raad. Tijdens deze dialoogsessie, als onderdeel van de commissievergadering Algemene Zaken, zoeken we naar een antwoord op de vraag: Wat voor gemeente willen we zijn? Of – in het licht van de oplopende ombuigingstaakstelling – wat voor gemeente kúnnen we nog zijn? Opzet dialooggesprek tijdens commissie AZ In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van 10 dilemma’s en keuzes die we aan u voorleggen om tot richting te komen in het ombuigingsproces en een eerste antwoord op deze vraag. Deze zijn (vaak) bewust scherp neergezet omdat beide kanten van het dilemma pijn doen en er geen (bewezen) richting is die hoe dan ook in alle situaties vanuit iedere politieke overtuiging goed is. Een echte keuze dus want beide kanten van het dilemma of de keuze doen wel (altijd een beetje of soms heel veel) pijn. Dit brengt ook een zekere mate van ongemak en onzekerheid met zich mee.

Ergens mee stoppen betekent immers dat we zaken loslaten die in de afgelopen periode zorgvuldig zijn opgebouwd. Juist daarom is het belangrijk dat de impact van de ombuigingsmogelijkheden goed worden benoemd. En juist daarom is het belangrijk om vooraf gezamenlijk te bepalen welke prioritering we kunnen aanbrengen in wat we onwenselijk of onacceptabel vinden. Om niet te verzanden in details en om de omvangrijke lijst met ombuigingsmogelijkheden goed te kunnen beoordelen, is op advies van Berenschot eerst deze dialoogsessie tussen het college en uw raad ingepland. We werken aan de hand van de hiervoor genoemde dilemma’s en gaan hierover met elkaar in gesprek. Deze dilemma’s zijn gericht op het structureel in balans krijgen van uitgaven en dan bieden incidentele inkomsten beperkt tot geen soelaas. Niet kiezen is ook kiezen. Het zal een open gesprek zijn onder leiding van de externe gespreksleider. Iedereen mag elkaar interrumperen en er wordt niet gewerkt met termijnen. Raads- en commissieleden worden hierbij gestimuleerd om met het college de dialoog aan te gaan

Pagina 1

en daarnaast met elkaar in gesprek te gaan over de consequenties van de verschillende keuzemogelijkheden. Na dit gesprek vervolgen we het proces zoals eerder is afgesproken (zie bijlage 2). Met de opbrengst van deze avond en de aanvullingen op het dashboard die momenteel nog worden gedaan, bereiden we de volgende stap in het ombuigingsproces voor. Tijdens de kennispaRaad-sessie van 19 november jl. is uw raad geïnformeerd over de stappen die tot nu toe zijn gezet, waar we nu staan en wat er nog volgt. Hieronder vatten we dit nog even voor u samen: Terugblik Op 9 juli jl. stelde de raad de Kadernota 2025 vast. Daarnaast stemde u in met het procesvoorstel om te komen tot keuzes voor ombuigingen voor begrotingsjaar 2026. Tussen het vaststellen van de Kadernota 2025 en de begroting 2025 is veel gebeurd. Zowel inhoudelijk als financieel. Inhoudelijk is met behulp van bureau Berenschot onze begroting doorgelicht. Dat resulteert tot een helder beeld over welk deel van de gemeentebegroting (op basis van hun model met ervaringscijfers) beïnvloedbaar is. Hierbij is naar de definitie van Berenschot alles beïnvloedbaar, behalve als het een wettelijke taak betreft of wanneer er contractuele verplichtingen zijn aangegaan. Dit is een ruimere definitie dan wij eerder zelf hebben gehanteerd bij het inventariseren van de ombuigingen voor de Kadernota 2025.

En daarmee gaat deze begrotingsscan nog een spade dieper. De organisatie is vervolgens aan de slag gegaan met het inventariseren van concrete maatregelen waarmee deze beïnvloedbare ruimte ingevuld zou kunnen worden. Daarbij is uiteraard ook gekeken naar de gevolgen hiervan voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De eerder gedane inventarisatie voor de Kadernota 2025 (lijn 2 van de ombuigingsvoorstellen uit deze kadernota) is hier opnieuw bij betrokken en waar nodig geactualiseerd. Ook financieel is er veel gebeurd. De kostenstijgingen in het sociaal domein en gemeentelijk vastgoed zijn hiervan voorbeelden, en vele zaken worden slechts ten dele gecompenseerd door hogere inkomsten uit het gemeentefonds. Het begrotingssaldo is daardoor verslechterd. Vooruitblik Na de commissie Algemene Zaken vervolgen wij het proces. Naar verwachting is het volledige dashboard van Berenschot voor alle raadsleden te raadplegen vanaf half januari 2025. Op dat moment is duiding gegeven aan de haalbaarheid en inhoudelijke consequenties van het doorvoeren van ombuigingen op productniveau (ruim 50 beleidsproducten/taakvelden binnen onze eigen programma-indeling). Uw raad heeft dan ruim de tijd om hiervan kennis te nemen voordat het onderwerp ‘ombuigingen’ opnieuw op de agenda staat. Op 8 maart is een inspraakdag met inwoners gepland over de ombuigingen.

Dit aan de hand van het opinievoorstel dat wij voorleggen aan de raad. Op 10 april 2025 is dit opinievoorstel over de ombuigingen vervolgens geagendeerd voor de commissievergadering Algemene Zaken. Daarna wordt de Kadernota 2026 opgesteld en deze volgt het reguliere traject van commissie- en raadsbehandeling (gepland op 8 juli 2025). Bijlagen (3): 1 – 10 dilemma’s 2 – Vastgesteld proces KSG-ombuigingen 3 - Raadsinformatiebrief Gemeentefonds na septembercirculaire 2024

Pagina 2