Begroting 2027-2030
Tekst van het document
Gemeente Vijfheerenlanden Postbus 11, 4140 AA Leerdam T 088 - 599 7000 E info@vijfheerenlanden.nl vijfheerenlanden.nl BEGROTING 2027-2030 5 november 2026 Auteur(s): Gemeente Vijfheerenlanden BEGROTING 2027-2030 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 8 2. Programma A: Dienstverlening en bestuur 13 2.1 Inleiding 13 2.2 Beleidsthema’s 13 2.2.1 De inwoners centraal 13 2.2.2 Dienstverlening en communicatie 16 2.3 Inkomsten en uitgaven 19 3. Programma B: Een veilige en mooie gemeente 20 3.1 Inleiding 20 3.2 Beleidsthema’s 21 3.2.1 Veiligheid 21 3.2.2 Beheer openbare ruimte en afvalinzameling 23 3.2.3 Beheer gebouwen 24 3.3 Inkomsten en uitgaven 26 4. Programma C: Maatschappelijke ontwikkeling 28 4.1 Inleiding 28 4.2 Beleidsthema’s 29 4.2.1 Sociale basis en preventie 29 4.2.2 Gemeenschapskracht en dorp- en wijkenbeleid 31 4.2.3 Gezondheid 33 4.2.4 Zorg en wonen 35 BEGROTING 2027-2030 3 4.2.5 Onderwijs en ontwikkelen 36 4.2.6 Werk, inkomen, armoede en schulden 38 4.2.7 Jeugdhulp 41 4.2.8 Wmo en beschermd wonen 43 4.3 Inkomsten en uitgaven 46 5. Programma D: Ruimtelijke ontwikkeling en wonen 48 5.1 Inleiding 48 5.2 Beleidsthema’s 49 5.2.1 Wonen 49 5.2.2 Energietransitie en duurzaamheid 54 5.2.3 Mobiliteit 57 5.2.4 Landelijk gebied en agrariërs 59 5.2.5 Economie en werken 62 5.3 Inkomsten en uitgaven 64 6.
Programma E: Sport, cultuur en recreatie 65 6.1 Inleiding 65 6.2 Beleidsthema’s 65 6.2.1 Sport en bewegen 65 6.2.2 Kunst, cultuur en erfgoed 68 6.2.3 Recreatie en toerisme 69 6.3 Inkomsten en uitgaven 71 7. Programma F: Financieel gezond 72 7.1 Inleiding 72 7.2 Beleidsthema’s 73 7.2.1 Financieel gezond 73 7.3 Inkomsten en uitgaven 76 8. Financieel perspectief 2027-2030 78 8.1 | Inleiding | 78 8.2 | Financiële grondslagen programmabegroting 2027 | 78 8.3 | Ombuigingspakket 2026–2029 | 80 8.4 | Financieel perspectief | 82 8.5 | Algemene dekkingsmiddelen en overhead | 84 9. | Paragraaf A1 Bedrijfsvoering | 101 9.1 | Inleiding | 101 9.2 | Beleidsnota’s en verordeningen | 101 9.3 | Trends en ontwikkelingen | 102 9.4 | Wettelijke ontwikkelingen | 112 9.5 | Risico’s en kansen | 113 9.6 | Kengetallen en prestatie-indicatoren | 114 9.7 | Bestuurlijke resultaten | 116 10. | Paragraaf A2 Verbonden partijen | 118 10.1 Inleiding | 118 10.2 Beleidsnota’s en verordeningen | 119 10.3 Trends en ontwikkelingen | 119 10.4 Wettelijke ontwikkelingen | 120 10.5 Risico’s en kansen | 120 10.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 121 10.7 Bestuurlijke resultaten | 121 10.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 121 11.
| Paragraaf A3 Wet open overheid | 136 11.1 Inleiding | 136 11.2 Beleidsnota’s | 136 11.3 Trends en ontwikkelingen | 136 11.4 Wettelijke ontwikkelingen | 137 11.5 Risico’s en kansen | 138 11.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 138 11.7 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 138 BEGROTING 2027-2030 | 4 12. | Paragraaf B1 Onderhoud kapitaalgoederen | 139 12.1 Inleiding | 139 12.2 Beleidsnota’s en verordeningen | 139 12.3 Trends en ontwikkelingen | 140 12.4 Risico’s en kansen | 142 12.5 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 142 12.6 Bestuurlijke resultaten | 144 12.7 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 144 13. | Paragraaf C1 Maatschappelijke ontwikkeling | 146 13.1 Inleiding | 146 13.2 Beleidsnota’s en verordeningen | 147 13.3 Trends en ontwikkelingen | 148 13.4 Wettelijke ontwikkelingen | 152 13.5 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 154 13.6 Risico’s en kansen | 155 13.7 Bestuurlijke resultaten | 156 13.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 156 14. | Paragraaf D1 Grondbeleid | 157 14.1 Inleiding | 157 14.2 Beleidsnota’s en verordeningen | 157 14.3 Trends en ontwikkelingen | 157 14.4 Grondbeleid Vijfheerenlanden | 159 14.5 Wettelijke ontwikkelingen | 160 14.6 Risico’s en kansen | 161 14.7 Financiële uitgangspunten | 162 14.8 Toelichting op grondexploitaties | 164 14.9 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 165 15.
| Paragraaf D2 Investeringsprogramma “Het goede leven” | 167 BEGROTING 2027-2030 | 5 15.1 Inleiding | 167 15.2 Ontwikkelingen | 169 15.3 Beleidsnota’s en verordeningen | 170 15.4 Investeringen op grond van de Investeringsagenda | 170 15.4.1 Financiële ruimte en dekking voorwaardenscheppende investeringen | 171 15.4.2 Financiële ruimte en dekking kwaliteitsverhogende investeringen | 172 15.5 Risico’s en kansen | 177 15.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 178 15.7 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 178 16. | Paragraaf E1 Sport, cultuur en recreatie | 179 16.1 Inleiding | 179 16.2 Beleidsnota’s en verordeningen | 180 16.3 Trends en ontwikkelingen | 180 16.4 Wettelijke ontwikkelingen | 183 16.5 Risico’s en kansen | 183 16.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 183 16.7 Bestuurlijke resultaten | 184 16.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 184 17.
| Paragraaf F1 Lokale heffingen | 185 17.1 Inleiding | 185 17.2 Beleidsnota’s en verordeningen | 185 17.3 Trends en ontwikkelingen | 186 17.3.1 Uitgangspunten | 186 17.4 Wettelijke ontwikkelingen | 188 17.5 Risico’s en kansen | 188 17.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 188 17.6.1 Vergelijking van de gemeentelijke woonlasten | 188 17.6.2 Ontwikkeling van de gemeentelijke woonlasten | 189 BEGROTING 2027-2030 | 6 17.7 Bestuurlijke resultaten | 189 17.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 190 17.8.1 Overzicht tarieven | 190 17.8.2 Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten | 190 17.8.3 Kostendekkendheid belangrijkste retributies | 191 18. | Paragraaf F2 Financiering | 193 18.1 Inleiding | 193 18.2 Beleidsnota’s en verordeningen | 193 18.3 Trends en ontwikkelingen | 193 18.4 Wettelijke ontwikkelingen | 194 18.5 Risico’s en kansen | 194 18.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 198 18.7 Bestuurlijke resultaten | 198 18.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 198 19. | Paragraaf F3 Weerstandsvermogen | 201 19.1 Inleiding | 201 19.2 Beleidsnota’s en verordeningen | 202 19.3 Trends en ontwikkelingen | 202 19.4 Wettelijke ontwikkelingen | 202 19.5 Risico’s en kansen | 202 19.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren | 205 19.7 Bestuurlijke resultaten | 206 19.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie | 206 20. | Bijlage 1.
Investerings-planning | 209 BEGROTING 2027-2030 | 7 BEGROTING 2027-2030 8 1. Inleiding Inleiding Voor u ligt de begroting 2027. Een begroting is meer dan een financieel overzicht; zij vormt een belangrijk moment in het samenspel tussen college en raad. De begroting brengt de maatschappelijke opgaven, de voorgenomen activiteiten en de financiële middelen in samenhang bijeen. Daarmee vormt de begroting niet alleen het financiële fundament voor het komende jaar, maar ook de bestuurlijke agenda waarmee wij, raad en college, richting en uitvoering geven aan de ontwikkeling van onze gemeente. De financiële context waarin deze begroting tot stand komt, blijft onzeker. Gemeenten zijn voor een belangrijk deel afhankelijk van keuzes die op rijksniveau worden gemaakt, waarbij ook het zogenoemde ravijnjaar 2028 zijn schaduw vooruitwerpt op de meerjarige financiële positie. In het bijzonder geldt dit voor de middelen voor het sociaal domein en meer specifiek voor jeugd en jeugdhulp. Terwijl de vraag naar ondersteuning groot blijft en de kostenontwikkeling onder druk staat, is de structurele rijksfinanciering op dit terrein nog onzeker. Ook het in 2027 te verschijnen rapport van de commissie van Ark II kan van invloed zijn op de toekomstige beleidsmatige en financiële kaders rondom jeugdzorg.
Dit vraagt van ons behoedzaamheid, scherpe prioritering en de bereidheid om ambities steeds te blijven toetsen aan de financiële werkelijkheid. Daarnaast blijven wij actief samenwerken met rijk, provincie, regio en maatschappelijke partners om plannen tot uitvoering te brengen. Tegelijkertijd willen wij koers houden. Met deze begroting geven wij invulling aan de ambitie om te werken aan een financieel robuuste gemeente met een realistisch huishoudboekje en een daadkrachtige investeringsagenda. Het uitgangspunt voor 2027 is een sluitende begroting. Voor de jaren daarna maken wij transparant zichtbaar welke onzekerheden, risico’s en mogelijke tekorten zich voordoen. Daarbij wegen wij maatschappelijke ambities, uitvoeringskracht, financiële houdbaarheid en de lasten voor inwoners en ondernemers zorgvuldig tegen elkaar af. Zo biedt de begroting 2027 een basis voor verantwoord, wendbaar en toekomstgericht bestuur. Beeld van de begroting Het startpunt voor de begroting 2027 wordt gevormd door de uitkomsten van de kadernota 2027, aangevuld met de effecten van de meicirculaire van het gemeentefonds. Op basis daarvan wordt voor 2027 een positief saldo verwacht, terwijl voor de jaren daarna beperkte tekorten zichtbaar zijn.
Startpunt voor de begroting (x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo kadernota 2027 | 3.395 | -/- 738 | -/- 1.592 | -/- 2.121 Netto budgettair effect meicirculaire 2026 | 662 | 674 | 1.031 | 1.929 Saldo na verschijnen meicirculaire | 4.057 | -/- 64 | -/- 561 | -/- 192 Na de verdere uitwerking van de begroting - op basis van de uitgangspunten uit de kadernota en meicirculaire 2026 - blijft 2027 weliswaar positief, maar dit saldo is lager dan eerder voorzien. Vanaf 2028 blijven de saldo’s tekorten laten zien, deze zijn toegenomen ten opzichte van de meerjaren-saldo’s uit de kadernota en de verwerking van de meicirculaire. Er is nog geen rekening gehouden met effecten van de septembercirculaire van het gemeentefonds.
De saldo’s van de meerjarenbegroting zijn als volgt: Begrotingssaldo | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten exclusief mutaties reserves | 215.545 | 215.455 | 214.393 | 214.365 Baten exclusief mutaties reserves | 214.914 | 211.454 | 208.839 | 210.728 Geraamd saldo van baten en lasten | -632 | -4.001 | -5.555 | -3.637 Toevoegingen aan reserves | 0 | 1.150 | 0 | 0 Onttrekkingen aan reserves | 2.908 | 2.402 | 1.652 | 833 Geraamd resultaat | 2.277 | -2.748 | -3.902 | -2.804 De verschillen ten opzichte van de resultaten na de meicirculaire 2026 worden in hoofdzaak veroorzaakt door: • | de structurele doorwerking van de 2e bestuursrapportage 2026, structureel € 1,2 miljoen nadelig; • | hogere bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen dan vooraf was ingeschat in zowel prijs als volumetoename, € 1 miljoen structureel; • | de financiële vertaling van het collegeprogramma: o | € 0,8 miljoen in 2027 o | € 0,7 miljoen in 2028 o | € 0,4 miljoen in 2029 o | € 0,3 miljoen in 2030 BEGROTING 2027-2030 | 9 Uit de saldo’s blijkt duidelijk het effect van het ravijnjaar 2028. In dat jaar valt de algemene uitkering uit het gemeentefonds, onze belangrijkste inkomstenbron, met € 5,8 miljoen terug ten opzichte van 2027. Daar bovenop blijft de financiering van nieuwe of steeds zwaarder wordende taken achter lopen bij de daadwerkelijke kosten.
Toenemende eisen aan databeveiliging, cybersecurity en inzet van mensen bij verkiezingen zijn enkele voorbeelden hiervan. Ondertussen krijgen de ombuigingen op met name het sociale domein vorm en verwachten we dat de omslag in werkwijze op korte termijn ook gaat resulteren in lagere kosten. Het is nu echter nog te vroeg om de effecten al naar de begroting te vertalen. Bovendien zien we ook nog een enorme druk op deze budgetten, door de stijgende prijzen van de desbetreffende voorzieningen en de nog steeds hoge vraag naar deze voorzieningen. Collegeprogramma In het collegeprogramma is de koers voor de komende jaren uitgewerkt in bestuurlijke prioriteiten. Waarbij in de programmabegroting de jaarlijkse vertaling naar concrete activiteiten, resultaten en middelen plaatsvindt. Het collegeprogramma is een dynamisch document. Nieuwe ontwikkelingen, kansen en uitdagingen kunnen aanleiding geven om keuzes of accenten gedurende de bestuursperiode te actualiseren. Daarbij blijft het coalitieakkoord het richtinggevende vertrekpunt. Via de planning- en controlcyclus wordt de uitvoering gevolgd, waar nodig bijgestuurd en verantwoording afgelegd. De financiële vooruitzichten maken dat we met terughoudendheid invulling hebben kunnen geven aan de ambities voor onze gemeente. Bij de programma’s is vermeld welke maatregel met financieel effect in 2027 is opgenomen.
In onderstaande tabel zijn de onderwerpen vermeld die al concreet van een financieel gevolg zijn voorzien. Onderwerpen collegeprogramma | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | I/S* (* € 1.000) Onderzoeken Communicatie en | 7 | I dienstverlening en Imago Onderzoek regionale samenwerking | 50 | I Veiligheid, extra boa-inzet | 150 | 150 | 150 | S Herzien stedenbouwkundig kader | 70 | I Aanpassen nota ruimtelijke kwaliteit | 30 Versterking strategisch vermogen mobiliteit | 100 | 100 | 100 | 100 | S BEGROTING 2027-2030 | 10 Energietransitie, warmteprogramma | 100 | I Campagne sociale basis | 100 | I Vaccinatiegraad | 20 | 20 | 20 | 20 | S Heronderzoek Wmo | 253 | I Landelijk gebied, erven vol kansen | 20 | I Verkenning versterking economisch profiel | 50 Economie en ondernemers, Toekomst van | 20 | 20 | 20 | S Werk-congres Opstellen lange termijn perspectief, | 80 | I Vijfheerenlanden 2060 Herijking omgevingsvisie | 40 | I Versterking strategische rol grondposities | 200 | 150 | 100 | 50 | I Totaal | 843 | 717 | 390 | 340 *Incidenteel of structureel Perspectief Het meerjarenperspectief van de voorliggende begroting laat voor de jaren 2028 en verder tekorten zien. Het meerjarenbeeld laat goed zien met welke financiële consequenties gemeenten worden opgezadeld. We moeten afwachten of er vanuit het rijk nog een oplossing gaat komen voor de naderende ravijnjaren.
De komende circulaires van het gemeentefonds gaan (deels) tegemoet komen in de loon- en prijsontwikkeling, al is nu nog niet concreet te maken in welke mate. Die middelen zijn dan hard nodig om de nu voorziene tekorten op te vangen en worden dan ook in eerste instantie daarvoor ingezet. Nieuw beleid zal mogelijk gepaard moeten gaan met keuzes om bestaand beleid af te bouwen. We verwachten begin 2027 een nieuw rapport van de commissie van Ark, waar naar verwachting een nieuw (zwaarwegend) advies over de bekostiging van de jeugdhulp in is opgenomen. De gevolgen van dat rapport zullen we moeten afwachten. Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) Tijdens de behandeling van de 1e bestuursrapportage 2026 in de commissie Algemene Zaken van 25 juni 2026 en de raadsvergadering van 2 juli 2026 is gesproken over de doorontwikkeling van de KPI's. Daarbij is aangegeven dat met de auditcommissie in gesprek wordt gegaan over de gewenste indicatoren en de informatiebehoefte van de raad. Op basis daarvan vinden aanpassingen plaats. In afwachting van deze nadere uitwerking worden nu nog de eerder vastgestelde KPI’s gehanteerd. BEGROTING 2027-2030 | 11 BEGROTING 2027-2030 12 Met dit document leggen we u een sluitend begrotingsjaar 2027 voor.
Hiermee geven we ons de tijd en ruimte om bestaand beleid uit te blijven voeren, invulling te geven aan het collegeprogramma en ons verder voor te bereiden op mogelijke maatregelen voor 2028 en verder. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, {{signer1}} de burgemeester, {{signer2}} W.J. (Judith) de Jonge S. (Sjors) Fröhlich 2. | Programma A: Dienstverlening en bestuur 2.1 | Inleiding Vijfheerenlanden wil een moderne en resultaatgerichte gemeente zijn, die uitgaat van de kracht van de samenleving, die opgavegericht werkt, wijk- en dorpsgericht is en nieuwe bestuurskracht benut. Dit doen wij door nauw met onze inwoners en bedrijven samen te werken, te denken en te doen. Onze dienstverlening en communicatie sluit daarbij aan op onze drie kernwaarden, te weten Volwaardig, Helder en Laagdrempelig. 2.2 | Beleidsthema’s 2.2.1 | De inwoners centraal Doel (beoogd effect) In Vijfheerenlanden werken we aan een leefomgeving die aansluit bij de behoefte van onze inwoners. De gemeente is een onderdeel van de samenleving en stelt in handelen en denken de inwoner centraal. Participatie is een manier om dat te realiseren. Door samen te werken, te denken en te doen, werken we met inwoners en ondernemers aan ons streven. Zo bouwen we aan een gemeente waar het fijn wonen, werken en leven is, met inwoners die naar elkaar omkijken.
Dat vraagt van de gemeentelijke organisatie actief handelen en hulp om het mogelijk te maken. Met participatiebeleid wil de gemeente Vijfheerenlanden de inwoners mee laten doen en laten zien hoe inwoners dat kunnen doen. De gemeente is daarbij zo transparant mogelijk. Kritische prestatie-indicatoren De inwoners centraal | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Aantal | 137 | 70 | 64 | 57 | 44* inwonersinitiatieven *Peildatum 1 september 2026 BEGROTING 2027-2030 | 13 BEGROTING 2027-2030 14 Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact In geval van onduidelijke beleidsdoelstellingen kunnen verwachtingen mogelijk niet waar gemaakt worden (risico) Duidelijk moet zijn wat onze ambitie is, wat we onder participatie verstaan, of we binnen de kaders voor de inwoners-initiatieven blijven en wat de criteria zijn voor een juist proces. Als dit onvoldoende duidelijk is kan dit tot onvrede en imagoschade leiden en mogelijk tot wrijving tussen college, raad en organisatie. 3 Betrekken van de verkeerde doelgroep bij een participatieproces (risico) De realisatie van bijvoorbeeld zorgwoningen of huisvesting voor statushouders of een hospice vraagt een zorgvuldige analyse van betrokken doelgroepen voor participatie. Duidelijk moet ook zijn waarover de participatie gaat.
Wat betreft wettelijke taken betreft participatie de wijze waarop deze taken worden uitgevoerd en dus niet de vraag of deze taken moeten worden uitgevoerd. 3 Onvoldoende kennis van de participatieverordening (risico) Ingeval gemeentelijke beleids- of projectmedewerkers onvoldoende kennis van ons participatiebeleid hebben kan de gemeente onbetrouwbaarheid worden verweten. Deze kennis wordt overigens regelmatig getoetst in trainingen en evaluaties. 3 Omvang beschikbaar budget voor inwonersinitiatieven van inwoners (risico en kans) Ingeval het budget voor inwonerinitiatieven onvoldoende van omvang is om nieuwe initiatieven te honoreren kan dit tot onvrede leiden. Tot op heden is het budget echter steeds ruim voldoende van omvang geweest. 3 BEGROTING 2027-2030 15 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema Onderwerp Fasering Financiële duiding Betrokkenhei d en participatie Ontwikkelplan participatie Iedere twee jaar opstellen van een ontwikkelplan participatie waarin we de ontwikkelpunten voor de organisatie uitwerken, nieuwe participatievormen testen, nieuwe doelgroepen bereiken en ervaringen evalueren. 2027 2029 Het opstellen van het plan wordt bekostigd uit bestaande budgetten. Uit het plan zelf kunnen kosten voorkomen die in een Kadernota of Berap aan de raad worden voorgelegd.
Betrokkenhei d en participatie Toegang tot doelgroepen vergroten, waaronder betrokkenheid jongeren vergroten. Toegang tot doelgroepen vergroten die minder makkelijk deelnemen door actief contact te leggen met sleutelfiguren, verenigingen, geloofsgemeenschappe n en maatschappelijke organisaties. Jongeren wordt gevraagd hoe zij beter betrokken kunnen worden bij beleid, besluitvorming en uitvoering. 2027-2030 Deels bestaande budgetten, voor het vergroten van de betrokkenheid van jongeren kunnen wel kosten gemaakt moeten worden die niet gedekt kunnen worden uit bestaande budgetten. Deze kosten worden in een Kadernota aan de raad voorgelegd. 2.2.2 | Dienstverlening en communicatie Doel (beoogd effect) De gemeente Vijfheerenlanden biedt op basis van het dienstverleningsconcept goede dienstverlening en communicatie die aansluit bij onze drie kernwaarden volwaardig, helder en laagdrempelig. Volwaardig: wij zorgen ervoor dat inwoners, ondernemers en organisaties goed geholpen worden door deskundige medewerkers. Daarnaast bieden we tijdige en relevante informatie die aansluit bij de behoeften. Helder: wij communiceren proactief en begrijpelijk zodat onze inwoners, ondernemers en organisaties weten waar ze aan toe zijn. Wij communiceren over wat wel en niet kan, hoe zaken geregeld kunnen worden en wat men kan verwachten.
Laagdrempelig: wij zijn toegankelijk via verschillende kanalen en bieden maatwerk waar nodig zodat inwoners, ondernemers en organisaties gebruik kunnen maken van onze gemeentelijke diensten. Kritische prestatie-indicatoren Dienstverlening en | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 communicatie Tevredenheid | 8 | 7,9 | 7,8 | 7,4 | 7,0* afhandelingen meldingen openbare ruimte Tevredenheid APV- | 8 | x | 9 | 8,95 | 8,91* vergunningen Tevredenheid | 8 | 7,9 | 7,5 | 7,2 | 8,3* omgevingsvergunningen Tevredenheid | 7 | x | 6,4 | 6,7 | 7,0* principeverzoeken Tevredenheid over de | 8 | x | 7,5 | 7,6 | 8,39* communicatie Tevredenheid | 8,5 | 8,7 | 8,8 | 8,96 | 8,87* baliebezoek Burgerzaken Aantal ontvangen | x | 99 | 42 | 64 | 41* klachten *Peildatum 1 september 2026 Tekstkwaliteit en | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 versimpeling communicatie Websitecontentkwaliteit | 90 | x | x | x | 93,1* (SiteImprove) Toegankelijkheidsverklaringen | 90% | x | x | 16 | 65* ingevuld (%) BEGROTING 2027-2030 | 16 SEO-score website | 90 | x | x | x | 83,6* Gebruikerservaring website | 90 | x | x | x | 99* Vindbaarheid van informatie | 8 | x | 7,2 | 7,1 | 7,6* Begrijpelijkheid brieven | 8 | x | 8,1 | 7,9 | 8,5* (diverse diensten) Gemak contact en | 8 | x | 7,4 | 7,4 | 8,3* dienstverlening *Peildatum 1 september 2026 Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Behoeften van de
inwoners, | De klantbehoeften zijn niet | 3 ondernemers en organisaties | altijd in beeld. Maar door zijn niet altijd in beeld (risico en | gegevens uit klantonderzoeken, kans) | meldingen en kanaal- statistieken te gebruiken, kan de gemeente beter inspelen op de wensen en behoeften van inwoners en ondernemers via het juiste kanaal. Dit kan leiden tot gerichtere en effectievere communicatie. Digitale dienstverlening en | Door verder te investeren in | 3 toenemende digitale | digitale kanalen en self- vaardigheden (kans) | serviceopties kunnen inwoners en ondernemers sneller en gemakkelijker gebruik maken van gemeentelijke diensten. Ook wanneer inwoners digitaal vaardiger worden kunnen zij beter gebruik maken van online diensten van de gemeente. Samenwerken met | Door samen te werken met | 3 maatschappelijke partners | maatschappelijke organisaties, (kans) | bedrijven en andere overheden kan de gemeente haar bereik vergroten. Dit kan met name helpen bij het bereiken van (kwetsbare) groepen, maar ook bijvoorbeeld jongeren via scholen. Proactieve en transparante | Door inwoners en ondernemers | 3 communicatie (kans) | vroegtijdig en transparant te informeren en te betrekken bij ontwikkelingen, kan de gemeente het vertrouwen vergroten en de betrokkenheid versterken.
BEGROTING 2027-2030 | 17 BEGROTING 2027-2030 18 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema Onderwerp Fasering Financiële duiding Bestuurlijke vernieuwing Podcastserie Samen met inwoners een podcastserie ontwikkelen waarmee we inwonersinitiatieven voor het voetlicht brengen. En waarin aannames en vooroordelen worden besproken en verkend. 2026-2027 Het opstellen van het plan voor deze serie wordt bekostigd uit bestaande budgetten. Uit dit plan zelf kunnen kosten voorkomen die in Kadernota of Berap aan de raad worden voorgelegd. Bestuurlijke vernieuwing Onderzoeken Communicatie en dienstverlening en Imago Uitkomsten van de onderzoeken Communicatie en dienstverlening en Imago 2026 in elk team bespreken en per team worden punten voor verbetering afspreken en opvolgen. 2026 Het bespreken van de onderzoeken, het afspreken en opvolgen van verbeterpunten worden bekostigd uit bestaande budgetten. Voor de uitvoering van verbeterpunten kunnen kosten gemaakt moeten worden, als dit aan de orde is worden die in de Kadernota aan de raad voorgelegd. Bestuurlijke vernieuwing Jongerenberaad Praktisch Vijfheerenlanden In samenspraak met middelbare scholen in onze gemeente kijken hoe we invulling kunnen geven aan (een deel) van het verplichte burgerschapsonderwijs.
Daarbij gaat de voorkeur uit naar het betrekken van jongeren bij de lokale 2027 Het uitwerken van de bekostiging van deze activiteit maakt onderdeel uit van het uit te werken plan. Daarbij wordt ook betrokken of er sprake kan zijn van cofinanciering of subsidies. Mocht de bekostiging niet uit bestaande budgetten gedekt kunnen democratie door samen | worden, dan wordt dit met middelbare scholen | plan in de Kadernota een jaarlijks | aan de raad jongerenberaad te | voorgelegd. organiseren. 2.3 | Inkomsten en uitgaven Baten en lasten programma A | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten programma A | 16.191 | 7.452 | 8.688 | 8.545 | 8.632 | 8.858 Baten programma A | 2.092 | 1.500 | 1.500 | 1.911 | 1.912 | 1.912 Saldo van baten en lasten | 14.099 | 5.952 | 7.188 | 6.633 | 6.720 | 6.947 Toevoegingen aan reserves | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen aan reserves | 0 | 0 | 127 | 34 | 34 | 34 Saldo | 14.099 | 5.952 | 7.061 | 6.599 | 6.686 | 6.913 Toelichting op de afwijking van de lasten en baten Lasten Herbestemming stadhuis Vianen Via de kadernota zijn structurele exploitatielasten ad € 365.000 voortkomend uit de herbestemming van het stadhuis Vianen op de begroting gebracht. Verkiezingen De kosten voor het organiseren van verkiezingen nemen toe.
De regelgeving omtrent verkiezingen vraagt om meer inzet van mensen bij het proces en stelt hogere eisen qua training en opleiding. Als gevolg hiervan moeten alle betrokken voor iedere verkiezingen weer een actuele opleiding volgen. Voor 2027 is hiervoor aanvullend € 105.000 geraamd. Door het hoger aantal betrokken personen in het proces nemen ook de presentiegelden toe, waarvoor € 22.000 aanvullend is opgenomen voor 2027. BEGROTING 2027-2030 | 19 BEGROTING 2027-2030 20 3. Programma B: Een veilige en mooie gemeente 3.1 Inleiding De openbare ruimte is een essentiële pijler onder de leefbaarheid van onze gemeente. Het is de omgeving waarin het dagelijkse leven zich afspeelt en waar veiligheid, kwaliteit en comfort direct zichtbaar en voelbaar zijn. Daarom blijven we gericht werken aan een openbare ruimte die niet alleen veilig en functioneel is, maar ook uitnodigt tot gebruik en ontmoeting. Onze inzet richt zich op het in stand houden én verder verbeteren van de bestaande kwaliteit. We zorgen ervoor dat voorzieningen en infrastructuur betrouwbaar en goed onderhouden blijven, terwijl we tegelijkertijd inspelen op veranderingen in gebruik, klimaat en omgeving. We ontwikkelen een opgavegerichte aanpak waarin ambities vanuit de vastgestelde gebieds- en dorps(woon)visies en overige beleidsdoelstellingen worden geïntegreerd.
Op die manier dragen de reguliere investeringen in de leefomgeving bij aan de realisatie van ‘het goede leven’. Tegelijk zorgt deze combinatie van opgaven naar een integraal uitvoeringsproces ervoor dat werkzaamheden efficiënter verlopen en de impact op de omgeving beperkt blijft. We hebben oog voor de dynamiek in wijken en kernen en sluiten daar met maatwerk op aan. Dit betekent dat we niet overal dezelfde oplossingen toepassen, maar keuzes maken die passen bij de specifieke situatie. Inwoners en andere betrokkenen spelen hierin een belangrijke rol: hun kennis en ervaring helpen ons om beter aan te sluiten op wat er leeft. Daarnaast blijven we ons ontwikkelen in de manier waarop we werken. We maken gerichter gebruik van beschikbare informatie en nieuwe technieken om keuzes te onderbouwen en werkzaamheden te plannen. Zo zorgen we ervoor dat we ook op de langere termijn verantwoord en doelgericht blijven investeren in een openbare ruimte die meegroeit met de gemeente en haar gebruikers. BEGROTING 2027-2030 21 3.2 Beleidsthema’s 3.2.1 Veiligheid Doel (beoogd effect) We streven naar een leefbare en veilige leefomgeving voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit doen we door in te zetten op integrale samenwerking, preventie, handhaving en bewustwording.
Samenwerking en innovatie zijn hiervoor cruciaal, maar risico’s zoals complexiteit, beperkte capaciteit en nieuw opkomende risico’s vragen om flexibiliteit en prioritering. We richten ons hierbij op de aanpak van ondermijning, beperking van overlast gevend gedrag bij kwetsbare inwoners, verhogen van de digitale weerbaarheid, het voorkomen van jeugdcriminaliteit, het tegengaan en de aanpak van “kleine ergernissen”. Dit zorgt voor een veilige en leefbare woon-, leef- en ondernemersomgeving en een effectieve aanpak van crises. Daartoe monitoren we de overlast mede met hulp van mobiele camera’s, voeren integrale controles uit, nemen zo nodig bestuurlijke maatregelen, zetten waar nodig in op zichtbare handhaving via boa’s, voeren voorlichtingscampagnes, organiseren weerbaarheidstrainingen, begeleiden risicojongeren en nemen crisisinterventies. Dit alles doen we in samenwerking en overleg met onze ketenpartners. Kritische prestatie-indicatoren Veiligheid Streefwaarde 2023 2024 2025 2026 Verwijzingen naar Halt (per 1000 jongeren) n.n.b. 8 8 7 6,4 Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Juridificering samenleving (risico) De verbreding van de opgave (bijvoorbeeld met ondermijning) en de toenemende juridificering van complexe (handhavings)vraagstukken legt een grote druk op de (beperkte) juridische capaciteit.
2 Kwetsbare groepen (risico en kans) Het aantal kwetsbare groepen in de samenleving neemt toe. Door de weerbaarheid van deze groepen te verhogen (door bijvoorbeeld de meldingsbereidheid te 3 stimuleren) kan dit risico beheersbaar worden gemaakt. Samenwerking met | Door verbetering van de | 3 ketenpartners (kans) | samenwerking met ketenpartners kunnen sterkere netwerken worden gemaakt waarin ook meer ruimte is voor innovatieve aanpakken. Beperkte | De uitbreiding van taken voor | 2 handhavingscapaciteit en | het boa-team, in combinatie toename taken boa-team | met de toenemende (risico) | complexiteit van handhavingsvraagstukken en een structureel beperkte capaciteit, legt een groeiende druk op de uitvoering van toezicht en handhaving. Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • | In het kader van onze toezichtactiviteiten en -doelstellingen stellen wij een Boa Jaarverslag op. Over de uitkomsten hiervan informeren wij de raad. • | Het huidige integrale veiligheidsbeleid loopt in 2026 af. Daarom is voor de periode 2027–2031 een nieuw, geactualiseerd integraal veiligheidsbeleid (IVB) opgesteld.
Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema | Onderwerp | Fasering | Financiële duiding Veiligheid | Versterking | 2028-2030 | € 150.000 structureel capaciteit Investeren in een veilige en leefbare gemeente door de toezicht- en handhavingscapacitei t te versterken met twee extra boa’s. Veiligheid | Versterking | 2027-2028 | € 150.000 structureel capaciteit Investeren in een veilige en leefbare gemeente door de toezicht- en handhavingscapacitei BEGROTING 2027-2030 | 22 BEGROTING 2027-2030 23 t te versterken met twee extra boa’s. 3.2.2 Beheer openbare ruimte en afvalinzameling Doel (beoogd effect) De openbare ruimte is een belangrijk visitekaartje van onze gemeente. Wij zorgen voor een openbare ruimte die veilig, groen, goed onderhouden en toekomstbestendig is. Daarmee bedoelen wij dat wij bij het beheer en de inrichting van de openbare ruimte rekening houden met maatschappelijke, economische, technologische en klimatologische ontwikkelingen. We streven naar een groene leefomgeving die aantrekkelijk, gezond en klimaatbestendig is. Water en groen benoemen wij als leidend principe bij de (her)inrichting van gebieden. We hebben nadrukkelijk oog voor klimaatadaptatie (inclusief het voorkomen van hittestress) en integreren overige beleidsdoelen bij het inrichten van de openbare ruimte.
Bij herinrichtingen is het streven actief te vergroenen en het hemelwater af te koppelen van het rioleringsstelsel. Het afvalbeheer valt ook onder dit begrotingsthema. Het afvalbeleid (inclusief de bijbehorende kritische prestatie-indicator) is echter verantwoord onder het thema Een duurzame toekomst (programma D). Onder de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen wordt nader ingegaan op het beheer van de wegen en riolering. Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Vervangingsopgave bij riolering en wegconstructies e.d. (risico) Op termijn komt er een grote vervangingsopgave bij riolering en wegconstructies op de gemeente af. Daar moet dan wel zowel intern als extern voldoende capaciteit voor beschikbaar zijn. 1 Kwaliteit van beheer Openbare Ruimte (risico) Bij ombuigingen wordt kritisch gekeken naar het eigen uitgavenpatroon en ambities alsmede wensen en ambities vanuit de samenleving. Dat vereist een frisse blik en kijken naar wat echt noodzakelijk is. Ombuigingen kunnen ook 2 BEGROTING 2027-2030 24 leiden tot het afzwakken van ambities op het gebied van groen. Bij wegonderhoud gaan we op onze werklandschappen richting ondergrens waarbij er sprake kan zijn van vermindering van veiligheid, toename van schadeclaims en van meldingen door inwoners en overige gebruikers.
Kwaliteit van beheer Openbare Ruimte (kans) Samenwerking met de BIZ’ en kan positief bijdragen aan de kwaliteit van onze werklandschappen. 3 Gebruik duurzame materialen (risico en kans) Het gebruik van duurzame materialen kan de stikstofuitstoot verminderen. De levensduur van deze materialen moet zich nog in de praktijk echter nog bewijzen. Dat betekent positieve effecten op het gebied van duurzaamheid, kwaliteit en mogelijk ook financieel. Voor de langere termijn mogelijk ook hogere kosten in verband met een eerdere vervanging. 2 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) In 2027 betreft het de verdere uitvoering van de door de raad in eerdere jaren vastgestelde beleidsplannen. In 2027 nemen we een herziening van het beleids- en beheerplan civiele kunstwerken op in het programma BOR / B. De ontwikkelingen op het gebied van Diftar is opgenomen in de bestuurlijke resultaten bij onderdeel 5.2.2 Energietransitie en duurzaamheid. 3.2.3 Beheer gebouwen Doel (beoogd effect) Wij zorgen voor toekomstbestendig gemeentelijk vastgoed dat op een doelmatige, duurzame en maatschappelijk verantwoorde wijze wordt beheerd, geëxploiteerd en ontwikkeld. Daarbij streven wij ernaar om in 2030 een CO₂-reductie van 70% binnen het gemeentelijk vastgoed te realiseren.
Dit doen wij door uitvoering te geven aan het Beheerplan Vastgoed 2025– 2028 en de Routekaart Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed 2025–2050. Naast het technisch en planmatig beheer zetten wij in op strategisch vastgoedbeheer. Hierbij beoordelen wij de gemeentelijke BEGROTING 2027-2030 25 vastgoedportefeuille voortdurend op maatschappelijke meerwaarde, functionaliteit, duurzaamheid en financiële doelmatigheid. Waar dit bijdraagt aan gemeentelijke doelstellingen, onderzoeken en realiseren wij de aan- en verkoop van vastgoed en gronden. Daarnaast werken wij aan de ontwikkeling van een integraal programma Vastgoed en Grondzaken, waarin beleid, beheer, ontwikkeling, exploitatie en strategische sturing op gemeentelijke eigendommen in samenhang worden vormgegeven. Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Technologische ontwikkelingen (kans) Innovaties bieden kansen om gebouwen slimmer, efficiënter en duurzamer te beheren. De snelheid van deze ontwikkelingen vraagt om een adaptieve aanpak en kan aanleiding geven tot bijstelling van eerder gemaakte keuzes. 1 Prijsontwikkelingen (risico) Schommelingen in prijzen van bouwmaterialen, installaties en arbeidskosten kunnen financiële gevolgen hebben voor eerder gemaakte ramingen en daardoor de uitvoerbaarheid en planning van onderhouds- en verduurzamingsprojecten.
1 Strategische vastgoedontwikkelingen (kans) Veranderende maatschappelijke behoeften en ruimtelijke ontwikkelingen bieden kansen om de vastgoedportefeuille beter af te stemmen op toekomstige gemeentelijke opgaven en een efficiënter gebruik van gemeentelijke eigendommen te realiseren. 2 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • We evalueren jaarlijks het beheerplan vastgoed 2025-2028 en de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed 2025-2050. Zo nodig passen we deze plannen aan. Over de resultaten informeren we de raad via een raadsinformatiebrief. • We starten met de ontwikkeling van een integraal programma Vastgoed en Grondzaken, waarin vastgoedbeheer, grondzaken, exploitatie, ontwikkeling en strategische portefeuillevorming worden samengebracht. • | We stellen een DIHPG (Duurzaam Integraal Huisvestingsplan Gemeenschapshuizen) op, waarin de toekomstige huisvestingsbehoefte, de verduurzamingsopgave, het meerjarig onderhoud en de maatschappelijke functie van de gemeenschapshuizen integraal worden uitgewerkt. Het DIHPG wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. • | We leggen een voorstel tot investeringskrediet voor aan de raad ten behoeve van de gemeenschapshuizen.
3.3 | Inkomsten en uitgaven Baten en lasten programma B | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten programma B | 31.419 | 40.930 | 42.459 | 43.768 | 44.222 | 44.502 Baten programma B | 21.310 | 21.370 | 22.463 | 22.963 | 22.963 | 22.898 Saldo van baten en lasten | 10.109 | 19.560 | 19.996 | 20.805 | 21.259 | 21.604 Toevoegingen aan reserves | 150 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen aan reserves | 276 | 152 | 2 | 2 | 2 | 2 Saldo | 9.983 | 19.408 | 19.994 | 20.803 | 21.257 | 21.602 Toelichting op de afwijking van de lasten en baten Lasten Bijdrage Veiligheidsregio De bijdrage aan deze gemeenschappelijke regeling is € 421.000 hoger. Dit is grotendeels inflatiecorrectie, maar ook intensivering van beleid. De lasten voortkomend uit intensivering zijn via de kadernota op de begroting gebracht. Uitvoerings- en beheerprogramma wegen Via de kadernota zijn structurele exploitatielasten ad € 468.000 voortkomend uit het uitvoerings- en beheerprogramma wegen op de begroting gebracht. Fietsbeleidsplan Via de kadernota zijn lasten voor uitvoeringsmaatregelen voortkomend uit het fietsbeleidsplan ad € 110.000 voor 2027 op de begroting gebracht.
Beleidsplan parkeren BEGROTING 2027-2030 | 26 BEGROTING 2027-2030 27 Via de kadernota zijn lasten ad € 165.000 voor uitvoering van het beleidsplan parkeren voor 2027 op de begroting gebracht. Bijdrage Waardlanden De bijdrage aan deze gemeenschappelijke regeling stijgt met € 1.226.000 als gevolg van hogere kosten voor de inzameling en verwerking van afval. Baten Opbrengsten afvalstoffenheffing Op basis van het principe van 100% kostendekkendheid worden de hogere kosten voor de inzameling en verwerking van afval doorberekend in de tarieven voor de afvalstoffenheffing. BEGROTING 2027-2030 28 4. Programma C: Maatschappelijke ontwikkeling 4.1 Inleiding We werken aan een vitale samenleving waarin inwoners naar vermogen kunnen meedoen, ondersteunt door sterke gemeenschappen en toegankelijke voorzieningen. Bestaanszekerheid, gezondheid, kansrijk opgroeien, wonen, onderwijs en passende ondersteuning vormen daarbij de basis. Die basis is niet voor iedereen makkelijk of vanzelfsprekend. We zien dat het aantal ondersteuningsvragen van inwoners blijft stijgen en daarbij neemt de complexiteit van deze vragen toe. De meeste ondersteuningsvragen worden beantwoord met zorg op maat, zorg die we niet zelf leveren. Hier kopen wij producten en diensten van zorgverleners en leveranciers voor in.
Als dit zich zo voortzet, dan wordt de zorg- en ondersteuningsvraag steeds meer onbetaalbaar en daardoor onhoudbaar. Dit heeft in toenemende mate effect op de toegankelijkheid van zorg en ondersteuning. De wachtlijsten worden steeds langer, de ondersteuning die beschikbaar is wordt duurder en gezien de krapte op de arbeidsmarkt dienen we scherp toezicht te houden op de kwaliteit. Dit moet en kan anders. De transformatie in het Sociaal Domein is een ‘beweging naar de voorkant’ waarbij zorg en ondersteuning steeds meer worden georganiseerd vanuit de kracht van de samenleving in plaats van via professionele hulp en financiële ondersteuning vanuit de gemeente. Dit betekent dat gemeenten en maatschappelijke partners proberen om formele zorg en ondersteuning (zoals professionele begeleiding) zo veel mogelijk aan te laten sluiten bij informele ondersteuning (zoals familie, vrienden, buren en vrijwilligers). Dit kan bestaan uit: versterking van het netwerk, de sociale basis en het dagelijks leven, maar ook uit professionele hulp wanneer dit strikt noodzakelijk is. Deze vormen vullen elkaar aan en versterken elkaar. Transformatie betekent ook dat je met elkaar accepteert dat niet alles op te lossen is. Tegenslagen en het (ver)dragen daarvan horen ook bij het leven en BEGROTING 2027-2030 29 niet alles vraagt om een professionele interventie. Bij ombuigingen komen keuzes kijken.
Uit de publieke opinie van maart 2025 op het gebied van het sociaal domein is naar voren gekomen dat de ontwikkeling van jeugdigen niet in de knel mag komen. De transformatie is destijds vertaald in de visie sociaal maatschappelijke agenda 2020-2025 en wordt in 2027 vertaald naar een sociale koers. Daarmee sluit dit programma aan op de Kadernota, waarin het goede leven in Vijfheerenlanden centraal staat. Voor het sociaal domein vertalen we dit naar investeren in positieve gezondheid, sterke gemeenschappen, toegankelijke voorzieningen, leefbare wijken en dorpen en passende ondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben. Tegelijkertijd vraagt de Kadernota om financiële houdbaarheid en realistische keuzes. Daarom leggen we in dit programma nadruk op preventie, collectieve oplossingen en ondersteuning dichtbij het gewone leven. 4.2 Beleidsthema’s 4.2.1 Sociale basis en preventie Doel (beoogd effect) Wij streven naar een vitale, inclusieve en zorgzame samenleving waarin iedereen naar vermogen kan meedoen. Hiermee onderschrijven we het VN- verdrag handicap. Daarbij zetten we in op eigen kracht, mentale weerbaarheid en gemeenschapskracht. We kijken eerst wat inwoners zelf of samen met hun netwerk kunnen, voorkomen waar mogelijk door tijdige ondersteuning en bieden passende hulp wanneer dat nodig is. Preventie en een sterke sociale basis vormen het fundament van ons beleid.
We werken aan de beweging van zorgen voor naar samen leven en investeren in laagdrempelige (waar mogelijk informele) ondersteuning dichtbij huis. Met behulp van AZWA-middelen versterken we de samenwerking tussen zorg en welzijn als onderdeel van deze beweging. Bij de keuzes die we maken geven we voorrang aan collectieve belangen boven individuele belangen, aan kwetsbare inwoners boven veerkrachtige inwoners en aan kinderen boven volwassenen. Daarbij blijven we oog houden voor inclusie, toegankelijkheid en de positie van mantelzorgers. We monitoren actief de resultaten van ons beleid en combineren kwantitatieve en kwalitatieve inzichten om onderbouwde keuzes te maken en passende lokale oplossingen te ontwikkelen. Kritische prestatie-indicatoren Sociale basis en | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 preventie Algemene indicator | 7,5 | 7,4 | Lopend* sociale kracht (uit monitor sociale kracht) *Peildatum 1 september 2026 Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Gewenste cultuurverandering | We blijven met onze partners | 1 passend bij de beweging naar | investeren in de beweging naar de voorkant vindt niet plaats | de voorkant op gebied van (risico) | preventie, in het aanbieden van collectieve voorzieningen en in het verminderen van maatwerkvoorzieningen. De uitvoering van dit beleid vraagt duidelijke keuzes en daarmee lef.
Daarvoor is een cultuurverandering, een hogere mate van risico-acceptatie en duidelijkheid en transparantie in beleidsvorming en indicering vereist. De professionals van de sociale | Het Sociaal Team moet nieuwe | 1 teams komen niet in hun | competenties en een andere nieuwe rol (risico) | denkwijze ontwikkelen voor de nieuwe rol, gericht op het normaliseren van de zorg- en/of ondersteuningsvraag. Belangrijk hierbij zijn creativiteit, klantgericht inwonercontact, stevige sturing en lef. Financieel rendement van | Gemeente betaalt een | 2 preventie komt niet terecht bij | belangrijk deel van de kosten de gemeente (risico) | van maatregelen gericht op preventie en het inrichten van collectieve voorzieningen. De hieruit voortkomende besparingen komen echter deels terecht bij andere partijen (bijvoorbeeld huisartsen en verzekeraars). Gewaarborgd moet worden dat ook voor gemeenten sprake is van een per saldo substantieel positief financieel effect. BEGROTING 2027-2030 | 30 BEGROTING 2027-2030 31 Participatiewet in balans (kans) Wijziging in de Participatiewet, die meer uitgaat van maatschappelijke participatie en werk, biedt ruimte op andere leefgebieden. 2 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) We leggen de Sociale koers 2027-2030 ter besluitvorming aan de raad voor.
4.2.2 Gemeenschapskracht en dorp- en wijkenbeleid Doel (beoogd effect) Inwoners kunnen zelf initiatieven ontplooien voor hun wijk of dorp. We behouden het budget voor inwonersinitiatieven en maken het eenvoudiger om hiervan gebruik te maken. Daarnaast zorgen we ervoor dat de mogelijkheden beter bekend worden, zodat meer inwoners de weg weten te vinden naar deze ondersteuning. Voor inwoners van alle dorpen en wijken moet ruimte voor beweging, culturele ontwikkeling en ontmoeting bereikbaar zijn. Dit betreft zowel voorzieningen in gebouwen als een uitnodigende en toegankelijke inrichting van de openbare ruimte, die ontmoeting, bewegen en verblijven en onderlinge betrokkenheid stimuleert. Hoe dat eruitziet, verschilt per dorp of wijk. Daarbij is het noodzakelijk om keuzes te maken. Niet alles kan tegelijkertijd of overal in dezelfde mate worden gerealiseerd. We prioriteren op basis van wat het meest bijdraagt aan leefbaarheid, gemeenschapskracht en gezondheid van onze inwoners, en houden daarbij oog voor een evenwichtige verdeling over de kernen. Vrijwilligers, verenigingen en inwonersinitiatieven vormen de motor achter sport en cultuur. Zo geven muziekverenigingen bijvoorbeeld muziekles op scholen. We ondersteunen hen, verlagen waar mogelijk drempels en stimuleren dat inwoners zelf initiatief nemen.
Waar nodig faciliteren we en denken we mee, zodat ideeën ook daadwerkelijk tot uitvoering kunnen komen, maar we nemen niet over. We zetten daarom in op: • Het versterken van gemeenschapskracht in alle dorpen en wijken; • Het ondersteunen en faciliteren van maatschappelijke organisaties en gemeenschapshuizen; • Het benutten van bestaande voorzieningen, zoals scholen en sport- en cultuurvoorzieningen, als ontmoetingsplek. Kritische prestatie-indicatoren Gemeenschapskracht | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 en dorp- en wijkenbeleid Mate van eenzaamheid | 8,1 | 7,9 | Lopend* MSK *Peildatum 1 september 2026 Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact De sociale basis is niet | Het succes van ons beleid is | 2 maakbaar (risico) | mede afhankelijk van actieve inwoners en organisaties die zelfstandig activiteiten en voorzieningen organiseren. De gemeente kan hierbij faciliteren. Er is een grote mate van | De sociale cohesie is relatief | 2 betrokkenheid (kans) | hoog. Daardoor mag een grotere betrokkenheid van de sociale basis en het sociaal netwerk worden verwacht om te bepalen wat strikt noodzakelijk is. Gebiedsgerichte samenwerking | Door intern gebiedsgericht | 3 heeft meerwaarde (kans) | samen te werken, een samenwerking tussen fysiek en sociaal, ontstaat inhoudelijke meerwaarde.
Bij het onderdeel ongedwongen ontmoeten is bijvoorbeeld de inrichting van de openbare ruimte een belangrijk aandachtspunt. Dit vraagt interne afstemming en optimalisatie per dorp/wijk/kern. Daarvoor is wel (afstem)capaciteit vereist. Doorontwikkeling van | Het initiatief en aanbieden van | 2 gemeenschapshuizen | activiteiten, al dan niet op basis (dorpshuizen/wijkgebouwen) | van een behoefte in een kern, (risico en kans) | gericht op ontmoeting van onze inwoners ligt bij de gemeenschapshuizen zelf. Dit betekent dat het aanbod per gemeenschapshuis anders is. De getoonde initiatieven door de gemeenschapshuizen geven BEGROTING 2027-2030 | 32 BEGROTING 2027-2030 33 echter geen garantie dat de gemeenschapskracht versterkt wordt. Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) In het vierde kwartaal van 2027 voeren we een evaluatie van de subsidieregeling Instandhouding Gemeenschapshuizen uit met het oog op verdere ontwikkeling van de regeling. Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema Onderwerp Fasering Financiële duiding Gemeenschapskrach t en kernenbeleid Campagne Sociale basis Meerjarige gemeentebrede campagne ‘sociale basis’ waaronder onder andere zelf- en samenredzaamheid , veerkracht en voorkomen sociaal isolement Vanaf 2026 De voorbereidende werkzaamheden kunnen uit bestaande budgetten worden bekostigd. De kosten bedragen voor het eerste jaar €100.000.
De kosten voor de jaren daarna worden via Kadernota aan de raad voorgelegd. 4.2.3 Gezondheid Doel (beoogd effect) We willen dat alle inwoners een eerlijke kans krijgen op een goede mentale en lichamelijke gezondheid. Daarom bevorderen we een gezonde leefstijl en zijn we bereid om ongelijk te investeren om uiteindelijk gelijke kansen te creëren. Daarbij gaan we uit van positieve gezondheid: inwoners nemen zelf regie over hun gezondheid en maken gebruik van de beschikbare voorzieningen, zoals welzijns- en gezondheidsvoorzieningen, gezondheidsbevordering, verslavingspreventie en sportverenigingen. We willen dat kinderen en jongeren veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien en zich optimaal kunnen ontwikkelen in hun eigen omgeving. Dit begint bij een sterke basis van betrokken ouders, een ondersteunende leefomgeving en toegankelijke voorzieningen die een gezonde ontwikkeling stimuleren en problemen helpen voorkomen. Kritische prestatie-indicatoren Gezondheid | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 * | - | - | - | - | - * Vanuit het in 2027 vast te stellen Gezondheidsbeleid volgen meetbare indicatoren. Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Onduidelijk wettelijk kader | IZA is omgezet naar het | 2 AZWA (risico) | Aanvullend Zorg en Welzijns- akkoord (AZWA).
Er is inmiddels meer duidelijkheid, maar de hoogte van de financiële dekking vanuit het Rijk is nog niet structureel zeker. Gemeente heeft een andere rol | Ten opzichte van de medische | 3 dan verzekeraars of medische | sector en de zorgverzekeraars is sector (risico) | de positie van gemeenten niet gelijkwaardig. Daardoor liggen aanzienlijke verantwoordelijkheden bij gemeenten op tafel zonder dat deze voldoende knoppen hebben om deze resultaten te realiseren. Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) We leggen het Gezondheidsbeleid 2027-2030 ter besluitvorming aan de raad voor, inclusief meetbare indicatoren. Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema | Onderwerp | Fasering | Financiële duiding Gezondheid | Vaccinatiegraad | 2026-2030 | € 20.000 per jaar Doelgroepgerichte aanpak vaccinatiegraad BEGROTING 2027-2030 | 34 BEGROTING 2027-2030 35 4.2.4 Zorg en wonen Doel (beoogd effect) Het is belangrijk om ruimtelijke en maatschappelijke opgaven sterker te verbinden. De woningbouwgroei vraagt niet alleen om extra woningen, maar ook om voldoende zorggeschikte woningen, woonvormen voor ouderen, voorzieningen voor aandachtsgroepen en ontmoetingsplekken die de leefbaarheid en sociale samenhang versterken. De vastgestelde woonzorgvisie biedt hiervoor een belangrijk kader.
Naast investeringen in de fysieke leefomgeving verdienen ook gemeenschapshuizen en andere maatschappelijke voorzieningen een volwaardige plek, zodat de kwaliteit van leven gelijke tred houdt met de groei van de gemeente. Daarnaast vraagt de verwachte vergrijzing om tijdige keuzes in woon- en voorzieningenbeleid. Door de behoefte aan seniorenwoningen, passende zorgvoorzieningen en ondersteuning voor zelfstandig wonen structureel te monitoren, kan de gemeente beter inspelen op toekomstige ontwikkelingen. Op basis van toegankelijkheid wordt het VN-verdrag handicap hiermee onderschreven. Kritische prestatie-indicatoren Zorg en wonen Streefwaarde 2023 2024 2025 2026 Bron Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Rijksmiddelen voor MOBW variëren en zijn vooraf niet vastgesteld (risico en kans) De decentralisatie van de verantwoordelijkheid voor beschermd wonen (BW) en maatschappelijke opvang (MO) wordt uitgevoerd. Er bestaat echter nog onvoldoende duidelijkheid over de omvang van de over te hevelen rijksmiddelen. 3 Druk op de woningmarkt (risico) Beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen is een belangrijk aandachtpunt. De vraag naar (betaalbare) woningen is zeer hoog. Dat bemoeilijkt het realiseren van betaalbare huisvesting voor 3 BEGROTING 2027-2030 36 inwoners met een specifieke woon- of ondersteunings- /zorgvraag.
Gezamenlijke uitvoeringsafspraken op gebied van wonen, welzijn en zorg (kans) Samen met diverse zorgpartijen, welzijnsorganisaties en corporaties heeft de gemeente uitvoeringsafspraken opgesteld in de Visie Wonen, Welzijn en Zorg Vijfheerenlanden 2025. Deze krijgen een nadere uitwerking in het volkshuisvestingsprogramma. 3 Maatschappelijk eigenaarschap (kans en risico) Woonzorginitiatieven zijn idealiter lokaal ingebed in de buurt. Dit vraagt actieve betrokkenheid van de buurt en buurtinitiatieven en voldoende vrijwilligers. 3 Nieuwe NEN-norm als uitgangspunt voor bouwen (kans) Biedt de mogelijkheid tot toegankelijk bouwen waardoor aanvragen vanuit de Wmo beperkt worden. 3 In regio's samenwerken is complex (risico) Vijfheerenlanden participeert in veel samenwerkingsverbanden. Hiervan zijn de beleidsdoelstellingen niet altijd congruent. Vijfheerenlanden zit bijvoorbeeld in twee onderwijsregio’s en twee zorgkantoorregio’s (respectievelijk zorgkantoor Utrecht (Zilveren Kruis) en zorgkantoor Waardenland (VGZ). Dit vraagt extra bestuurlijke en ambtelijke inzet. 2 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • De doelstellingen van dit thema worden integraal opgenomen in het volkshuisvestingsprogramma (zie programma D, Wonen). Gezien de opgaven spannen wij ons in om te komen tot een tweetal woonzorgzones, één in de kern Leerdam en één in de kern Vianen.
• Wij leggen de meerjaren strategie VN – verdrag 2027-2035 handicap aan de raad voor. 4.2.5 Onderwijs en ontwikkelen Doel (beoogd effect) We willen dat iedere inwoner de kans krijgt om zich te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. Soms hebben inwoners daar extra ondersteuning bij nodig. Daarom investeren we gericht in voorschoolse educatie, peuteropvang, talentontwikkeling, digitale vaardigheden, taalvaardigheid en goede schoolgebouwen. Dat hierbij verschillen ontstaan, accepteren we. We zijn bereid om ongelijk te investeren voor gelijke kansen. Scholen spelen bij de ontwikkeling een belangrijke rol. Ze bieden niet alleen onderwijs, maar brengen inwoners ook samen. Zo kunnen scholen uitgroeien tot een centrale plek in de buurt, wijk of kern. We stimuleren daarom dat inwoners en organisaties schoolgebouwen voor meerdere doelen gebruiken. Daarmee versterken we ontmoeting, activiteiten en voorzieningen dicht bij inwoners. Ook zorgen we voor een sterke samenwerking tussen onderwijs, zorg, welzijn, werk en inkomen. Voor kwetsbare groepen zoeken we woonoplossingen waarin wonen, zorg en welzijn beter op elkaar aansluiten. Kritische prestatie-indicatoren Onderwijs en | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 ontwikkelen Absoluut verzuim (per | 4,2 | 4,4 | 6,2 | n.n.b. 1.000 kinderen) Bereik | 71 | 69 | 68 | n.n.b.
onderwijskansenbeleid (als % van kinderen die dit nodig hebben) Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact We hebben beperkt invloed op | Wij hebben minimale invloed op | 3 vroegtijdig | de doelgroep schoolverlaters/thuiszitters | thuiszitters/schoolverlaters. (risico) | Ouders en school hebben invloed. Vijfheerenlanden heeft slechts een handhavende rol. Wachtlijsten speciaal onderwijs | Deze belemmeren de | 2 (risico) | doorstroom van regulier onderwijs naar speciaal onderwijs. Daardoor is er tijdelijk meer behoefte aan ondersteuning vanuit de BEGROTING 2027-2030 | 37 jeugdhulp of hogere kosten voor leerlingenvervoer. Lage instroom (risico) kleine | Vijfheerenlanden telt zes kleine | 2 scholen | scholen. Dit brengt risico’s met zich mee voor de kwaliteit en kosten van het onderwijs. Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • | We actualiseren de Verordening materiele financiële gelijkstelling onderwijs en leggen deze ter vaststelling voor aan de raad. • | We leggen een kredietaanvraag voor aan de raad ter realisering van de renovatie en uitbreiding van de Calvijnschool te Leerdam. • | We leggen een kredietaanvraag voor aan de raad ter realisering van de renovatie van de Rank te Vianen. • | We leggen een voorbereidingskrediet voor aan de raad voor de renovatie van de Regenboog in Everdingen.
• | We leggen een voorbereidingskrediet voor aan de raad voor de renovatie van de Mozaïek in Leerdam. • | We leggen het Kleine scholenbeleid voor aan de raad. 4.2.6 | Werk, inkomen, armoede en schulden Doel (beoogd effect) In ons armoedebeleid houden we vast aan minimaregelingen op basis van 130% van de bijstandsnorm. Daarbij stimuleren we dat mensen meedoen en ook iets voor een ander doen. Omdat dit eraan bijdraagt je van waarde te voelen. We zetten in op het beter bereiken van inwoners die nu nog buiten beeld blijven. Armoedebeleid en schuldhulpverlening zien we als een belangrijk onderdeel van preventie, dat bijdraagt aan bestaanszekerheid en het voorkomen van zwaardere zorgvragen. Waar armoede samenhangt met complexe problematiek, zorgen we voor een integrale aanpak in samenhang met zorg en ondersteuning. Kritische prestatie-indicatoren Werk, inkomen, | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 armoede en schulden % bereik Avres | 15 | 9 | 7,1 | 7,0 | n.n.b.* (vroegsignalering) *Peildatum 1 september 2026 BEGROTING 2027-2030 | 38 BEGROTING 2027-2030 39 BEGROTING 2027-2030 40 Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Het rijk gaat over de hoogte van de uitkeringen (risico en kans) Het rijksbeleid gaat over de hoogte van uitkeringen, toeslagen en het minimumloon. Wijzigingen kunnen directe gevolgen hebben voor de financiële situatie van inwoners.
3 Met maatschappelijke samenwerkingspartners, waaronder het armoedenetwerk werken we samen aan het voorkomen en tegengaan van armoede en schulden (kans) De gemeente vervult in samenwerking met maatschappelijke partners verschillende rollen zoals financier, verbinder, facilitator en deelnemer. Het succes is mede afhankelijk van de gezamenlijke inzet van andere partners en de middelen van andere overheden. 3 Botsende wetgeving (risico) Door onvoldoende ontschotting tussen beschikbare (rijks)middelen en de soms conflicterende bedoelingen van specifieke wetgeving is de handelingsruimte van de gemeente beperkt. 1 Toenemende multiproblematiek (risico) In toenemende mate worden wij geconfronteerd met inwoners/gezinnen die een samenloop van problemen ervaren. Bijvoorbeeld door de gespannen woningmarkt is er sprake van hogere huren, waardoor gezinnen sneller een schuldprobleem krijgen en huren en nuts-voorzieningen niet meer kunnen betalen. 2 Preventie (kans) Wij willen door vroegsignalering problemen eerder in beeld krijgen en aanpakken. Wij investeren dus liever in het voorkomen van problemen en schulden dan in het oplossen van schulden (bijvoorbeeld methodiek Jongerenperspectieffonds en de aanpak kinderarmoede).
3 Opgroeien in armoede belemmert blijvend ontwikkelen van kinderen (risico) Het opgroeien in een gezin waar sprake is van een schuldprobleem kan blijvende schade veroorzaken bij de 3 BEGROTING 2027-2030 41 kinderen voor de rest van hun leven. Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) Er wordt in 2027 een beleidsvisie ter besluitvorming voorgelegd over armoede en schulden. 4.2.7 Jeugdhulp Doel (beoogd effect) Wij organiseren zorg dichtbij, toegankelijk en menselijk, met vertrouwen in professionals en een sterk Sociaal Team als basis. Ondersteuning is zoveel mogelijk nabij beschikbaar, aangevuld met specialistische hulp voor complexe problematiek binnen een passend regionaal zorglandschap. Daarbij richten we de inzet van zorg in de eerste plaats op inwoners die deze het hardst nodig hebben. We hanteren de wettelijke kaders als uitgangspunt en zoeken binnen die ruimte naar een zorgvuldige balans tussen professionele ondersteuning en wat inwoners zelf of met hun netwerk kunnen organiseren. Daarbij staan eigen regie, normaliseren, maatwerk en vertrouwen in professionals centraal. Bij de beoordeling en inzet van ondersteuning wordt telkens gekeken naar wat er noodzakelijk is. Kinderen en jongeren moeten veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien, hun talenten ontwikkelen en naar vermogen kunnen deelnemen aan de samenleving.