CConstaterende datVijfheerenlanden
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2027-2030

Commissie Ruimte, Wonen en Duurzaamheid 13 oktober 2026, gemeente VijfheerenlandenBij agendapunt: Begroting 2027-203053.913 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 7

De Globale Visuele Weginspectie is het twee jaarlijkse ijkmoment waarop de werkelijke technische kwaliteit wordt vergeleken met de vastgestelde beeldkwaliteit (B). De verhardingen waarvan de werkelijke kwaliteit onder de vastgestelde kwaliteit is gedaald worden met een onderhoudsmaatregel weer op het gewenst niveau gebracht. Civiele kunstwerken We zorgen ervoor dat alle objecten veilig zijn. Dit gebeurt voornamelijk door preventief onderhoud, zoals reinigen en periodieke inspecties. Daarnaast vervangen we onderdelen tijdig waar het moet om groter onderhoud en daarmee hogere kosten te voorkomen. In 2027 wordt er een verkeersbrug compleet vervangen. Daarbij worden alle civiele kunstwerken BEGROTING 2027-2030 | 140 BEGROTING 2027-2030 141 geïnspecteerd. Resultaten van deze inspectie zijn de basis voor inzicht in het areaal. Openbare verlichting De openbare verlichting wordt beheerd conform de uitgangspunten die staan beschreven in het beleid- en beheerplan 2025-2028. Het dagelijks beheer en onderhoud wordt uitgevoerd door bureau OVL. Voor 2027 staat gepland om 330 masten en 1500 armaturen te vervangen verspreid over het gebied van Vijfheerenlanden. Groen Het groenbeheerplan wordt verder uitgewerkt. Waar mogelijk wordt de biodiversiteit gestimuleerd. Daarnaast ligt een koppelkans voor groen om mee te lift op de grootschalige vervangingsopgave van riolering en verhardingen.

Hierin worden hele wijken gerenoveerd. Daarbij is het een speerpunt om meer te vergroenen. Spelen De speelplaatsen Vijfheerenlanden worden gerenoveerd. Deze renovatieronde wordt kern en wijkgericht uitgevoerd. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in drie verschillende speelplaats functies; centrale speelplekken, steunplekken en informele speelplaatsen. Participatie met de directe omgeving is een belangrijk onderdeel van deze renovatieronde. Riolering en watergangen Riolering De gemeente heeft drie waterzorgtaken. Te weten afvalwater, hemelwater en grondwater. Het onderhoud aan het rioolsysteem en de vervangingsprojecten komen voort uit deze waterzorgtaken. De gemeente moet immers zorgen dat deze systemen naar behoren blijven werken. Zo wordt er in 2027 begonnen met de rioolvervanging en het afkoppelen van het hemelwater in Everdingen. Daarnaast worden 1 bergbezinkvoorziening, 1 rioolgemaal, 118 drukrioolgemalen en 16 centrale voedingskasten geheel of gedeeltelijk elektrisch en mechanisch gerenoveerd. Watergangen We hebben de verplichting om gemeentelijke watergangen langdurig op diepte te houden. Daarom baggeren we planmatig, maar niet jaarlijks. De werkzaamheden voeren we uit aan de hand van het baggerbeheerplan dat is uitgesplitst naar wijk of dorpskern met een cyclus van 10 jaar. Daarnaast worden de sloten jaarlijks gemaaid daar waar we zelf onderhoudsplichtig zijn.

Waar nodig voeren we 2 keer per jaar het reguliere onderhoud uit. In 2027 worden op diverse plekken binnen de gemeente beschoeiingen en damwanden vervangen. Ook wordt gestart met een areaalscan om de actuele onderhoudsstaat vast te stellen van de kapitaalgoederen. Gebouwen De aanbesteding voor de verduurzaming van gemeentelijke panden op basis van de Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed 2025–2050 is afgerond en er wordt gestart met de uitvoering. De overdracht vanuit project naar beheer heeft plaatsgevonden waardoor er een areaaluitbreiding is met objecten in Hoef en Haag. Daarbij is de nieuwe Eben Haezer in Leerbroek in gebruik genomen waardoor het oude gebouw bij team vastgoed in beheer komt. De herijking van het beheerplan Gemeentelijk Vastgoed wordt in 2027 opgestart zodat deze in 2028 vastgesteld kan worden. Wettelijke ontwikkelingen Er is geen sprake van wettelijke ontwikkelingen. 12.4 | Risico’s en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Achterstand op de | Veel werkzaamheden worden voorbereid in het jaar dat ze | 2 uitvoeringsplannen (risico) | gepland zijn. De uitvoering wordt echter vaak uitgevoerd of afgerond in het opvolgende jaar. Er is daarbij geen sprake van achterstallig onderhoud maar wel van een achterstand op de uitvoeringsplannen.

12.5 | Kengetallen en prestatie-indicatoren Kritische prestatie-indicatoren Kritische prestatie-indicatoren Beheer openbare ruimte | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Vernielingen en beschadigingen in | x | 4,2 | 4,4 | 4,0 | n.n.b.* de openbare ruimte (per 1.000 inwoners) Buurt is voldoende groen (%) | 73 | Lopend* Perken, plantsoenen en parken | 53 | Lopend* zijn goed onderhouden (%) Staat van de buurt - Buurt is 'heel' | 71 | Lopend* (%) BEGROTING 2027-2030 | 142 BEGROTING 2027-2030 143 Staat van de buurt - Buurt is schoon (%) 58 Lopend* Staat van de buurt - Straten, paden en trottoirs zijn goed begaanbaar (%) 64 Lopend* Staat van de buurt - Groenvoorziening is goed onderhouden (%) 53 Lopend* Aantal meldingen kwaliteit openbare ruimte 4.598 7.055 7.086 5.313* *Peildatum 1 september 2026 Overige indicatoren In onderstaande tabel staan de kengetallen per kapitaalgoed zoals bekend bij de begroting 2027 – 2030. Kapitaalgoederen Omschrijving Aantal Eenheid Wegen Asfalt, elementverharding, halfverharding 282 ha Openbare verlichting Aantal lichtpunten 14.528 stuks Groen Bos, bosplantsoen, hagen, heesters, vaste planten, bermen, gras en grasstenen 270 ha Bomen Bomengroep, laanbomen, solitairen 21.956 Stuks Straatmeubilair Banken, afvalbakken, verkeersborden, palen 28.808 Stuks Hekwerken* Speelplaatsen, langs het water etc.

10.621 M1 Water Watergangen 118 km Riolering Vrij-verval riolering 398 km Riolering Drukriolering, persleiding 207 km Gemalen Minigemalen, gemalen, bergbezinkvoorziening, vacuümstations, etc. 1.400 stuks Baggeren Te baggeren watergangen 76.486 M1 Beschoeiing Hardhout, kunststof, etc. 49.000 M1 Speelplaatsen Speelplaats met verschillende toestellen 216 stuks Speeltoestellen | Voor diverse leeftijdscategorieën | 1103 | stuks Gebouwen` | Schoolgebouwen, kerktorens, | 125 | stuks stadhuizen, dorpshuizen Civiele kunstwerken | Bruggen, steigers, kademuren, | 257 | stuks etc. Creatieve | Beeldende kunst in de openbare | 99 | stuks kunstwerken | ruimte 12.6 | Bestuurlijke resultaten In 2027 wordt het Beleid- en beheerplan straatmeubilair geactualiseerd voor de periode 2028-2031.

12.7 | Overige (wettelijk) verplichte informatie Exploitatie uitgaven (bedragen x € 1.000) Hoofdthema | Sub thema | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Onderhoud | Wegbeheer | 2.298 | 2.365 | 2.378 | 2.378 Onderhoud | Civiele kunstwerken | 204 | 199 | 199 | 199 Onderhoud | Openbare verlichting | 257 | 237 | 232 | 232 Totaal Wegen | 2.758 | 2.800 | 2.808 | 2.808 Onderhoud | Groenbeheer | 1.735 | 1.735 | 1.735 | 1.735 Onderhoud | Sportvelden | 229 | 227 | 227 | 227 Onderhoud | Speelruimteplan | 116 | 116 | 116 | 116 Totaal Groen | 2.080 | 2.078 | 2.078 | 2.078 Onderhoud | Rioolbeheer | 821 | 821 | 821 | 821 Onderhoud | Baggeren/beschoeiingen | 823 | 823 | 823 | 823 Totaal Water | 1.644 | 1.644 | 1.644 | 1.644 Onderhoud | Gebouwen | 1.011 | 919 | 916 | 916 Totaal Gebouwen | 1.011 | 919 | 916 | 916 BEGROTING 2027-2030 | 144 Voorzieningen beheer en onderhoud kapitaalgoederen (bedragen x € 1.000) Onderhoudsvoorziening | Saldo | Dotatie | Onttrek | Saldo | Dotatie | Onttrek | Saldo begin | -king | begin | -king | begin 2026 | 2027 | 2028 Kunstwerken | 352 | 41 | 311 | 41 | 270 Riolering | 8.642 | 390 | 1.100 | 7.932 | 5 | 1.600 | 6.337 Gemeentelijk vastgoed | 2.686 | 771 | 1.915 | 771 | 1.145 Totaal | 11.680 | 390 | 1.912 | 10.158 | 5 | 2.412 | 7.752 BEGROTING 2027-2030 | 145 BEGROTING 2027-2030 146 13.

Paragraaf C1 Maatschappelijke ontwikkeling 13.1 Inleiding Deze paragraaf bevat de beleidsmatige, wettelijke en maatschappelijke achtergrond bij Programma C Maatschappelijke ontwikkeling. De concrete bestuurlijke resultaten, indicatoren en financiële sturingsinformatie voor 2027 zijn opgenomen in het programmadeel. Deze paragraaf geeft de raad aanvullende context om ontwikkelingen, risico’s en keuzes binnen het sociaal domein te duiden Waar het uitgangspunt ligt bij zelfredzaamheid, samenredzaamheid en een sterke sociale basis, wordt een groot deel van de ondersteuning momenteel nog ingevuld via professionele, geïndiceerde zorg die de gemeente inkoopt. Dit legt een groeiende druk op de betaalbaarheid en houdbaarheid van het stelsel. Wachtlijsten nemen toe, kosten stijgen en door arbeidsmarktkrapte staat de kwaliteit onder druk. Hier ontstaat een duidelijke spanning tussen het ideaal (een sterke samenleving met minder professionele afhankelijkheid) en de realiteit (toenemende vraag naar specialistische zorg). De transformatie in het sociaal domein is daarom gericht op een ‘beweging naar de voorkant’: zorg en ondersteuning worden steeds meer georganiseerd vanuit de kracht van de samenleving, in plaats van primair via professionele hulp en financiële ondersteuning.

Dit betekent dat formele zorg (professionele ondersteuning) beter moet aansluiten op informele ondersteuning (netwerken van familie, vrienden, buren en vrijwilligers). Hierbij wordt ingezet op versterking van de sociale basis, het dagelijks leven en collectieve voorzieningen, terwijl professionele hulp beschikbaar blijft wanneer dit strikt noodzakelijk is. Deze vormen vullen elkaar aan, maar vragen ook een andere balans: van individueel en curatief naar collectief en preventief. Een sterke sociale basis is daarbij een belangrijke voorwaarde. Enerzijds kan deze het beroep op duurdere en complexere zorg verminderen of uitstellen, anderzijds vraagt dit een groter beroep op de draagkracht en het netwerk van inwoners – iets wat niet in alle situaties haalbaar is. De gemeente faciliteert en ondersteunt waar inwoners, hun netwerk of ketenpartners het niet zelf kunnen oppakken, maar kijkt tegelijkertijd kritischer naar wie in aanmerking komt voor geïndiceerde zorg. Collectieve ondersteuning gaat daarbij vóór op individuele ondersteuning, kwetsbare inwoners vóór meer veerkrachtigen en jeugdigen vóór volwassenen. Daarnaast betekent transformatie ook een cultuurverandering: accepteren dat niet alles oplosbaar is en dat tegenslagen onderdeel zijn van het leven.

Dit staat soms op gespannen voet met de huidige praktijk, waarin relatief snel een beroep wordt gedaan op professionele ondersteuning. Bij noodzakelijke ombuigingen horen daarom ook scherpe keuzes. Uit de publieke opinie van maart 2025 blijkt bijvoorbeeld dat de ontwikkeling van jeugdigen niet in de knel mag komen, wat richting geeft aan prioritering binnen het beleid. Om de maatschappelijke opgaven het hoofd te bieden, blijft samenwerking in de keten essentieel: met partners in de sociaalpedagogische basis, onderwijs, kinderopvang, welzijn, sport en zorg. Het Sociaal Team speelt hierin een laagdrempelige rol en zorgt voor passende ondersteuning waar nodig. De ingezette transformatie is eerder vastgelegd in de sociaal- maatschappelijke agenda 2020–2025 en wordt in 2027 doorvertaald naar een nieuwe sociale koers. De centrale opgave blijft daarmee het vinden van balans tussen tegengestelde bewegingen: tussen ambitie en uitvoerbaarheid, tussen preventie en noodzakelijke zorg, en tussen betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van ondersteuning.

13.2 | Beleidsnota’s en verordeningen Beleidsnota’s Naam | Jaar Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) | 2020 Actieplan Armoede en Schulden 2021-2026 | 2021 Lokaal Gezondheidsbeleid in Vijfheerenlanden 2022-2027 | 2022 Beleidsregels – Maatschappelijke ondersteuning | 2024 Beleidsregels – Jeugdhulp gemeente Vijfheerenlanden | 2024 Visie Wonen, Welzijn en Zorg Vijfheerenlanden 2025 | 2025 Samen leven in Vijfheerenlanden; beleidsvisie sociale basis | 2025 Aanvullende nadere regels Mantelzorgwaardering 2025/2026 | 2025 BEGROTING 2027-2030 | 147 Geweld hoort nergens thuis; Uitvoeringsplan aanpak huiselijk geweld | 2025 en kindermishandeling gemeente Vijfheerenlanden 2025-2027 Ruimte voor ontmoeting Beleidskader gemeenschapshuizen | 2025 Nadere regels waarderingssubsidies sociaal domein gemeente | 2026 Vijfheerenlanden 2027 Nadere regels Subsidie inwonersinitiatieven 2026 | 2026 Beleidsregels Wmo Gemeente Vijfheerenlanden 2026 | 2026 Verordeningen Naam | Jaar Algemene Subsidieverordening gemeente Vijfheerenlanden | 2020 Verordening inrichting antidiscriminatie voorziening Gemeente | 2021 Vijfheerenlanden Regionaal kader Handhaving op kwaliteit bij professionele Wmo- | 2021 dienstverlening voor transparante en eenduidige handhaving in de regio Utrecht Besluit van de raad van de gemeente Vijfheerenlanden houdende | 2021 regels omtrent voor- en vroegschoolse educatie Mandaat-, volmacht-

en machtigingsbesluit regiotaxi Utrecht 2023 | 2022 Verordening huisvesting onderwijs gemeente Vijfheerenlanden 2022 | 2022 Mandaat Huisvestingsverordening gemeente Vijfheerenlanden | 2023 Verordening Jeugdhulp en Maatschappelijke ondersteuning | 2024 gemeente Vijfheerenlanden Aanwijzingsbesluit toezichthouder(s) rechtmatigheid Wmo en | 2025 Jeugdwet gemeente Vijfheerenlanden Verordening leerlingenvervoer gemeente Vijfheerenlanden 2025 | 2025 13.3 | Trends en ontwikkelingen Jeugd De Nederlandse jeugd beschouwt zichzelf als één van de gelukkigste van Europa. Anderzijds geven veel jeugdigen aan te kampen met mentale gezondheidsproblemen. Prestatiedruk (bijvoorbeeld in het onderwijs), de druk vanuit Social Media en zorgen over de toekomst (huisvesting, klimaat, bestaanszekerheid) veroorzaken onzekere, angstige of zelfs depressieve gevoelens. Onze jongeren hebben het goed, maar leven in een zeer complexe samenleving. Jarenlang is het antwoord hierop “jeugdhulp” geweest. Het aantal jeugdhulptrajecten is fors gestegen, ook in Vijfheerenlanden. Met als gevolg dat de jeugdhulp niet meer financieel BEGROTING 2027-2030 | 148 BEGROTING 2027-2030 149 houdbaar is.

Daarnaast is de jeugdhulp door onder andere de lange wachtlijsten niet meer toegankelijk en beschikbaar voor kinderen in de meest kwetsbare situatie, bijvoorbeeld kinderen met een beschermingsmaatregel, met ernstige psychiatrische problematiek, met een beperking of chronische aandoening. In samenwerking tussen beleid en uitvoering (inclusief maatschappelijke partners) komen we tot een set aan maatregelen waarmee we sturen op inzet en uitgaven. De concrete maatregelen worden uitgewerkt in de uitvoeringsagenda. Voor de raad zijn vooral de volgende bestuurlijke lijnen relevant: normaliseren waar dat verantwoord kan, versterken van collectieve en laagdrempelige ondersteuning, inzet van specialistische jeugdhulp waar deze noodzakelijk is, beïnvloeden van verwijsgedrag en het beter verbinden van jeugd, onderwijs, welzijn en zorg. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Niet elke inwoner redt het binnen Vijfheerenlanden zonder ondersteuning. Echter, de ondersteuningsvragen en de beschikbare middelen lopen uit elkaar. Zonder ingrijpen neemt dit alleen nog maar toe. Een groot deel van de beschikbare middelen wordt ingezet voor huishoudelijke ondersteuning en (groeps-)begeleiding. In samenwerking tussen beleid en uitvoering komen we tot een set aan maatregelen waarmee we sturen op inzet en uitgaven. De concrete maatregelen worden uitgewerkt in de uitvoeringsagenda.

Voor de raad zijn vooral de volgende bestuurlijke lijnen relevant: versterken van vraagverheldering, collectieve ondersteuning waar mogelijk, zorgvuldig begrenzen van individuele voorzieningen, inzet op eigen regie en sociaal netwerk, benutten van voorliggende wetgeving en het beheersbaar houden van kosten en wachttijden. Gezondheid We willen dat alle inwoners een eerlijke kans krijgen op een goede mentale en lichamelijke gezondheid. Daarom stimuleren we een gezonde leefstijl en zijn we bereid om ongelijk te investeren om uiteindelijk gelijke kansen te creëren. Daarbij hanteren we het gedachtegoed van positieve gezondheid, waarbij inwoners zoveel mogelijk zelf regie nemen over hun gezondheid en gebruikmaken van beschikbare voorzieningen, zoals welzijns- en gezondheidsvoorzieningen, gezondheidsbevordering, verslavingspreventie, sportverenigingen en culturele activiteiten. BEGROTING 2027-2030 150 Een goede gezondheid en een kansrijke toekomst beginnen met een sterke basis. We willen dat kinderen en jongeren veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien en zich optimaal kunnen ontwikkelen in hun eigen omgeving. Dit vraagt om betrokken ouders, een ondersteunende leefomgeving, goed onderwijs en toegankelijke voorzieningen die een gezonde ontwikkeling stimuleren en problemen helpen voorkomen.

Kinderen en jongeren moeten de ruimte krijgen om vrienden te maken, onbekommerd buiten te spelen, te bewegen, te sporten en deel te nemen aan culturele activiteiten in een veilige leef- en leeromgeving. Dit is des te belangrijker omdat één op de drie jongeren te maken heeft met mentale problemen. Het versterken van mentale veerkracht en weerbaarheid is daarom een belangrijke opgave. Sport, bewegen en cultuur dragen hieraan bij: een actieve leefstijl houdt mensen fit, kan stress verminderen en biedt kansen om anderen te ontmoeten en sociale contacten op te bouwen. Ook cultuurparticipatie vergroot het gevoel van verbondenheid en draagt bij aan gezondheid, welzijn en levensplezier. Door te investeren in gezondheid, ontmoeting, sport, bewegen en cultuur versterken we de sociale basis. Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat inwoners zich verbonden voelen, naar elkaar omzien en de ondersteuning kunnen vinden die nodig is om gezond, veerkrachtig en volwaardig mee te doen in de samenleving. Samenleving Onze gemeente groeit de komende jaren qua omvang verder. Met als gevolg dat de gemeentelijke dienstverlening ook dient mee te groeien. Daarbij krijgen we in 2040 ook te maken met de dubbele vergrijzing, waardoor er meer druk ontstaat op de beschikbare middelen in het sociaal domein.

Zowel landelijk als lokaal wordt de verschuiving van het individu naar gemeenschapskracht gestimuleerd. Het versterken van de sociale basis staat daarbij centraal. De rol van de gemeente is met name gericht op het investeren in de institutionele sociale basis. Met als effect een sterk persoonlijk en gemeenschappelijk netwerk. We doen dit bijvoorbeeld met de inzet van vrijwilligersplatforms, projecten als Homestart en Buurtgezinnen maar kijken ook hoe gemeentelijke spelregels en financiën de initiatieven in de sociale basis niet frustreren. Armoede, schulden en participatie We werken de komende jaren aan een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Vijfheerenlanden. Daarbij is het belangrijk dat inwoners naar vermogen een bijdrage leveren. Inwoners die in armoede leven, (tijdelijk) financieel in de BEGROTING 2027-2030 151 knel zitten en moeilijk rond kunnen komen, komen we graag tegemoet, zodat ze ook mee kunnen doen. In het coalitieakkoord is daarover het volgende opgenomen: In ons armoedebeleid houden we vast aan minimaregelingen op basis van 130% van de bijstandsnorm. Daarbij stimuleren we dat mensen meedoen en ook iets voor een ander doen. Omdat dit eraan bijdraagt je van waarde te voelen. We zetten in op het beter bereiken van inwoners die nu nog buiten beeld blijven.

Armoedebeleid en schuldhulpverlening zien we als een belangrijk onderdeel van preventie, dat bijdraagt aan bestaanszekerheid en het voorkomen van zwaardere zorgvragen. Waar armoede samenhangt met complexe problematiek, zorgen we voor een integrale aanpak in samenhang met zorg en ondersteuning. Armoede is een landelijk probleem, want nog steeds hebben veel huishoudens moeite om rond te komen. Stijgende kosten voor levensonderhoud, zoals energie, wonen en boodschappen, zorgen ervoor dat ook werkenden met een laag en middeninkomen steeds vaker financieel onder druk staan. Leven in armoede is, met name voor de langdurige armen, meer dan alleen een geldkwestie. Het kan zorgen voor maatschappelijke uitsluiting, een verslechterde gezondheid en weinig zelfvertrouwen. En volgens de schaarste theorie hebben mensen die financieel in de knel zitten met zoveel stress te maken dat ze niet altijd in staat zijn om probleemoplossend te denken en daarnaar te handelen. Ook in de gemeente Vijfheerenlanden hebben we huishoudens die moeilijk rond kunnen komen. Net als bij andere gemeenten, staan we voor de uitdagende taak om tegenwicht te bieden aan armoede. Inkomensbeleid is namelijk voorbehouden aan de rijksoverheid die verantwoordelijk is voor de hoogte van het minimumloon, de toeslagen en uitkeringen.

Wij, als gemeente, kunnen maatregelen treffen om de situatie van onze inwoners te verzachten en waar mogelijk belemmeringen wegnemen zodat ze mee kunnen doen aan onze samenleving. Met onze samenwerkingspartners als uitvoerders hebben we met het huidige armoedebeleid een stevige basis neergelegd, met een breed aanbod aan regelingen en voorzieningen. Kinderen blijven een belangrijke doelgroep, want zij zijn de toekomstige generatie, die zeker gezien de vergrijzing, een onmisbare bijdrage kunnen leveren aan onze samenleving. We zetten daarom in op gelijke kansen voor alle kinderen, zeker als het gaat om kinderen die in armoede opgroeien. Zij lopen vaak achterstanden op die moeilijk in te lopen zijn. We investeren daarom in het zoveel mogelijk voorkomen en tijdig signaleren en aanpakken van armoede. Dat doen we niet alleen, maar in samenwerking met partners en via het BEGROTING 2027-2030 152 benutten van relevante vindplaatsen, zoals scholen. Wij ontwikkelen en voeren een niet-stigmatiserend armoedebeleid gericht op kinderen, waarbij we inzetten op zowel bestaande voorzieningen als verdere versterking van de aanpak.

Voor de komende jaren actualiseren we het huidige armoedebeleid op basis van de geleerde lessen en nieuwe ontwikkelingen, waarbij we vooral blijven zorgen voor integraliteit en de samenhang met andere beleidsterreinen, zodat bestaanszekerheid zoveel mogelijk geborgd kan worden. Zo ligt er een sterke verbinding met de Wet Participatiewet in Balans, waarin ook het meedoen naar vermogen centraal staat. Gemeenten hebben hierin de verantwoordelijkheid om een nieuw participatiearrangement te ontwikkelen en uit te voeren. Dit doen we niet alleen, maar samen met onze partners, zoals het werkbedrijf Avres, zowel regionaal (arbeidsmarktregio) als ook op lokaalniveau. In 2025 is met name ingezet op spoor 1. Daarnaast gaat in 2027 ook de Wet van school naar Duurzaam werk in werking. Het doel van deze wet is om de overgang van jongeren van school naar werk te verbeteren en voortijdig schoolverlaten tegen te gaan. Hierin opereren we in twee regio’s. Op dit moment wordt de governance uitgewerkt zodat onderwijs en werk intensief verder kunnen met het uitvoeren van deze opgave. Voor wat betreft het voorkomen en aanpakken van schulden, bieden we onze inwoners schuldhulpverlening. Naar gelang de situatie van inwoners, kunnen we inwoners passende ondersteuningstrajecten om te werken aan een schuldenvrije toekomst.

Voor de komende jaren werken we aan een nieuw meerjarig beleidsplan schuldhulpverlening, om ook de komende jaren een toekomstbestendig schuldhulpverlening te kunnen bieden, waarbij vooral de focus komt te liggen op het voorkomen en het verbeteren van het vroegsignaleren van schulden, met speciale aandacht voor financiële educatie op scholen. 13.4 Wettelijke ontwikkelingen IZA/AZWA In 2027 gaat de tijdelijke financiering middels IZA/AZWA- en GALA-middelen door. Dit heeft als voordeel dat we extra kunnen investeren op de korte termijn. Echter is het effect van investeren in versterking van de sociale basis vaak pas op lange termijn zichtbaar. Dit vraagt dus om structurele middelen. Decentralisatie maatschappelijke opvang en beschermd wonen De decentralisatie van Maatschappelijke opvang en beschermd wonen gaat, zoals nu laat aanzien, door, nadat deze eerder een aantal keer is uitgesteld. BEGROTING 2027-2030 153 In deze decentralisatie vindt de beweging ‘ambulantisering’ plaats waardoor inwoners in de eigen omgeving hun thuis moeten gaan vinden. Hier zijn woningen voor nodig en het geeft druk op onder andere het Sociaal Team, omdat GGZ problematiek (verward gedrag wel of niet i.c.m. verslaving) dan ook op straat zichtbaar is. Eigen bijdrage Wmo en maatwerkvoorziening huishoudelijke ondersteuning Inkomens en vermogen afhankelijke eigen bijdrage gaat naar verwachting in op 1-1-2028.

Tevens wordt per 1-1-2029 de huishoudelijke ondersteuning grotendeels geschrapt uit de Wmo. Wat dit betekent voor gemeenten, is momenteel onduidelijk. Door het rijk zijn beide maatregelen ingeboekt als bezuiniging op het gemeentefonds. Nationale strategie voor implementatie van het VN-verdrag ‘Handicap’ Het doel van de strategie is om de positie van mensen met een beperking uiterlijk in 2040 overeen te laten komen met de inhoud van het VN-verdrag Handicap. Dat betekent dat we een samenleving willen zijn waarin kinderen, jongeren en volwassenen met een beperking dezelfde mogelijkheden hebben als ieder ander om mee te doen en zich te ontwikkelen. De strategie bevat doelstellingen die alle betrokken partijen nastreven om dat voor elkaar te krijgen. Het kabinet komt opvolgend hieraan met een werkagenda VN- verdrag handicap. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/01/31/nationale- strategie-voor-de-implementatie-van-het-vn-verdrag-handicap Participatiewet in balans De Participatiewet uit 2015 die de bijstandsuitkeringen regelt moet beter aansluiten op wat mensen (aan) kunnen en nodig hebben. In dit wetsvoorstel staan ruim twintig maatregelen om de Participatiewet te verbeteren en de balans tussen rechten en plichten te herstellen. De regels en procedures rondom bijstandsuitkeringen vereenvoudigen en gemeenten krijgen meer ruimte voor maatwerk.

Hierdoor kunnen professionals beter inspelen op de persoonlijke situatie van mensen en hen effectiever helpen naar werk. Vertrouwen en de menselijke maat worden bij de uitvoering kernwaarden. https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/36582_participatiewet_in_balans Wet van school naar duurzaam werk De Wet van school naar duurzaam werk is op 1 januari 2026 van kracht geworden en moet de overgang van school naar werk voor jongeren in Nederland verbeteren en duurzaam werk bevorderen. Het versterkt de samenwerking tussen scholen, Doorstroompunten (voorheen RMC) en gemeenten, verhoogt de doelgroep van Doorstroompunten tot 27 jaar en biedt scholen meer mogelijkheden om jongeren na diplomering loopbaanbegeleiding te bieden. Het doel is om meer jongeren, vooral die met een afstand tot de arbeidsmarkt, beter te ondersteunen zodat ze aan de slag komen en dat werk behouden. https://wetgevingskalender.overheid.nl/Regeling/WGK013026 Wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet Het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet moet duidelijker afbakenen wanneer jeugdhulp wordt ingezet en wanneer ondersteuning vanuit het gezin, de omgeving of algemene voorzieningen passender is. Gemeenten worden verplicht om met sterke lokale teams te werken, zodat hulpvragen eerst laagdrempelig en zo licht mogelijk worden opgepakt, en specialistische jeugdhulp alleen wordt ingezet als dat echt nodig is.

Het doel is de jeugdhulp beter beschikbaar en betaalbaar te houden voor kinderen en gezinnen die de meest intensieve ondersteuning nodig hebben. 13.5 | Kengetallen en prestatie-indicatoren Sociaal domein algemeen | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Jongeren met jeugdreclassering (% | 0,2 | 0,2 | 0,3 | n.n.b. jongeren van 12 tot 23 jaar) Jongeren met een delict voor de | 1 | 1 | 4 | n.n.b. rechter (%) Achterstand onder jeugd - kinderen | 4 | 4 | 4 | n.n.b. in uitkeringsgezin (%) Achterstand onder jeugd - werkloze | 1 | 1 | 1 | n.n.b. jongeren (%) Cliënten met een | 610 | 630 | 630 | n.n.b. maatwerkarrangement WMO (per 10.000 inwoners) *Peildatum 1 september 2026 Gezondheid | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 BEGROTING 2027-2030 | 154 Gebruik wijkverpleging (%) | 3,2 | 3,2 | 3,2 | n.n.b. Mantelzorg verlenen (%) | 13,5 | Lopend* Een leven lang ontwikkelen | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Relatief verzuim (per 1.000 | 17 | 21 | 20 | n.n.b. leerlingen) Vroegtijdig schoolverlaters zonder | 2 | 2,1 | 1,8 | n.n.b.* startkwalificatie (VO en MBO) (%) *Peildatum 1 september 2026 Armoede en schulden | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Personen met een | 162,4 | 167,4 | 156,6 | n.n.b bijstandsuitkering (per 10.000 inwoners) Lopende re-integratievoorzieningen | 144,9 | 180,4 | 207,1 | n.n.b.

(per 10.000 inwoners tussen 15 en 64 jaar) Werkloosheid (%) | 3 | 3,1 | 3,4 | n.n.b. Beroepsbevolking met laag | 206 | 156 | 154 | n.n.b. onderwijsniveau (aantal per 1.000 inwoners tussen 15 en 74 jaar) Peildatum 1 september 2026 13.6 | Risico’s en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Blijvend ontbreken van een | Als sociaal netwerk ontbreekt, dan zetten we in op het | 2 sociaal netwerk (risico) | ontwikkelen hiervan. Dit is echter geen garantie tot succes. Vrijwilligers staan onder druk | Onvoldoende vrijwilligers om de activiteiten van de | 2 (risico) | algemene voorzieningen uit te voeren. Mantelzorgers staan onder | Overbelasting van mantelzorgers. | 2 druk (risico) Meer klachten en bezwaren | Het niet beantwoorden van ondersteuningsvragen met | 2 (risico) | zorgaanbod leidt in eerste instantie tot een toename van klachten en bezwaren. En keuzes ook werkelijk maken, vraagt lef en doorzettingsvermogen. De voorgestelde beweging vraagt niet alleen een verandering in beleid. Het vraagt ook een cultuur- en gedragsverandering van zowel bestuurders, professionals als inwoners: meer (eigen) BEGROTING 2027-2030 | 155 BEGROTING 2027-2030 156 verantwoordelijkheid en met oog voor inwoners in een kwetsbare situatie die extra hulp nodig hebben. Wachtlijst (risico en kans) De ingezette koers op het sociaal domein vraagt om tijd en ruimte.

Het voeren van (kritische en) ondersteunende gesprekken, het gezamenlijk anders leren kijken naar ondersteuningsvragen en het zelf bieden van intensievere ondersteuning, kost tijd. Dit betekent dat wachttijden en wachtlijsten voorlopig blijven bestaan en mogelijk tijdelijk oplopen. Door wachtlijsten lossen sommige problemen vanzelf op. 2 13.7 Bestuurlijke resultaten De bestuurlijke resultaten voor 2027 zijn opgenomen in Programma C bij de afzonderlijke beleidsthema’s. Deze paragraaf bevat de achtergrondinformatie, trends, wettelijke ontwikkelingen, kengetallen en risico’s die relevant zijn voor de duiding van deze resultaten. 13.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie Niet van toepassing. 14. | Paragraaf D1 Grondbeleid 14.1 | Inleiding Gemeentelijke grondexploitaties zijn een van de meest risicovolle activiteiten van een gemeente. Er gaat veel geld in om en de risico’s kunnen groot zijn. Het is belangrijk om jaarlijks een duidelijk en adequaat beeld te geven van alle huidige en toekomstige grondexploitaties. Dit doen we middels de Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG). In deze paragraaf wordt ingegaan op de financiële uitkomsten van de diverse grondexploitaties en de reserveposities van de gemeente Vijfheerenlanden. De gegevens in deze paragraaf zijn gebaseerd op het MPG 2026.

14.2 | Beleidsnota’s en verordeningen Beleidsnota’s Naam | Jaar Organisatie: Nota Grondbeleid 2023 | 2023 Organisatie: Nota grondprijzen 2026/2027 | 2026 Organisatie: Wonen, Welzijn en Zorg 2025 | 2025 Organisatie: Uitvoeringsnotitie woonvisie | 2023 Organisatie: Economische Visie | 2022 Organisatie: Samenhangend duurzaamheidsbeleid | 2020 Organisatie: Omgevingsvisie | 2024 Verordeningen Naam | Jaar Organisatie: Verordening financieel beleid, beheer en | 2026 organisatie 14.3 | Trends en ontwikkelingen Besluit Begroting en Verantwoording In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) zijn de verslagleggingsregels voor het grondbeleid vastgelegd. Concreet geeft het BBV aan op welke wijze betreffende onderwerpen in de begroting en de jaarrekening verwerkt en verantwoord kan of moet worden. Kan, omdat de regelgeving meerdere verwerkingsopties toestaat en moet als de regelgeving verplicht tot een bepaalde verwerkingswijze. De BBV-notities bevatten dan BEGROTING 2027-2030 | 157 BEGROTING 2027-2030 158 ook aanbevelingen en stellige uitspraken voor de juiste toepassing en uitvoering van het BBV. Voor Vijfheerenlanden zijn de belangrijkste: 1. Een 10-jaarstermijn voor BIE (Bouwgrond In Exploitatie)- grondexploitaties was en blijft in beginsel bestaan. Benadrukt wordt dat een langere looptijd dan 10 jaar onder voorwaarden was en blijft toegestaan. 2.

Nieuwe categorie grond, bestemd voor concrete gebiedsontwikkeling op termijn door de gemeente, de zogenoemde ‘warme gronden’. 3. Tussentijdse winstneming; met in achtneming van het realisatiebeginsel bestaat een verplichting de tussentijdse winst te verantwoorden. Als eenduidige systematiek is daartoe de Percentage of Completion (POC) methode voorgeschreven. 4. Het BBV geeft voorschriften ten aanzien van de inrichting van de begroting en jaarverslaggeving, zoals deze aan de raad moeten worden voorgelegd en gepubliceerd. De gemeente heeft de vrijheid om ten aanzien van de sturing en beheersing keuzes te maken. Het gaat dan bijvoorbeeld over interne spelregels over bevoegd- en verantwoordelijkheden, de inrichting van informatie- en administratieve systemen en het bedenken van verdeelsleutels om gezamenlijke kosten toe te rekenen. 5. De toe te rekenen rente moet worden gebaseerd op de jaarlijks vast te stellen omslagrente. 6. De discontovoet is opgegeven op 2,0% in plaats van het gemeente- specifiek percentage (veelal debetrente-percentage). 7. Directe verliesvoorziening: zodra de herziening van een grondexploitatie uitwijst dat er een nadelig saldo (tekort) wordt verwacht, moet de gemeente voor het volledige bedrag een verliesvoorziening treffen. Dit verlies mag niet over toekomstige jaren worden uitgesmeerd.

Ten aanzien van deze punten kan geconcludeerd worden dat er in de gemeente Vijfheerenlanden, op dit moment, geen grondexploitaties zijn met een looptijd langer dan 10 jaar. De grondexploitaties zijn opgesteld overeenkomstig de verplichte kostensoortenlijst onder de nieuwe Omgevingswet. De rente sluit aan bij de lening portefeuille. In Vijfheerenlanden wordt voor een negatieve grondexploitatie de verliesvoorziening getroffen op het niveau van het saldo contante waarde. BEGROTING 2027-2030 159 Op dit moment is er één grondexploitaties met een negatief saldo waarvoor een verliesvoorzieningen is gevormd. 14.4 Grondbeleid Vijfheerenlanden Grondbeleid gemeente; actief grondbeleid waar dat meerwaarde heeft In 2027 zetten wij bij Grondzaken in op een doelgerichte en situationele toepassing van het grondbeleid. Waar ruimtelijke, maatschappelijke of financiële opgaven daarom vragen, maken wij ruimte voor een actiever grondbeleid. Dit is nodig om bij gebiedsontwikkelingen publieke doelen te borgen, zoals woningbouw, maatschappelijke voorzieningen, verduurzaming, klimaatadaptatie, bereikbaarheid en een zorgvuldig ruimtegebruik. De ontwikkeling van een actiever grondbeleid is nodig om onze regie te op de doorontwikkeling van onze gemeente te vergroten.

Dit kan bijvoorbeeld spelen bij strategische locaties of bij ontwikkelgebieden met meerdere grondeigenaren, waar gemeentelijke betrokkenheid kan bijdragen aan versnelling, kwaliteit, betaalbaarheid of het beter borgen van publieke doelen (mobiliteit, onderwijs, maatschappelijke functies). Het op te stellen lange termijnperspectief is mede richtinggevend voor dit strategische grondbeleid. De nota Grondbeleid dient hiertoe geactualiseerd te worden en aan te sluiten bij het coalitieakkoord “Samen voor een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Vijfheerenlanden. Waar actieve inzet niet noodzakelijk of niet doelmatig is, blijven wij een faciliterend grondbeleid voeren. In die situaties ondersteunen en sturen wij ontwikkelingen via ruimtelijke kaders, overeenkomsten, kostenverhaal en samenwerking met initiatiefnemers. Zo blijven wij flexibel en kunnen wij per gebied kiezen voor de rol die het beste past bij de maatschappelijke opgave, de beschikbare middelen en het risicoprofiel. Deze benadering zorgt ervoor dat Grondzaken in 2027 bijdraagt aan haalbare, betaalbare en toekomstbestendige gebiedsontwikkelingen. Daarnaast werken wij aan de ontwikkeling van een integraal programma Vastgoed en Grondzaken, waarin beleid, beheer, ontwikkeling, exploitatie en strategische sturing op gemeentelijke eigendommen in samenhang worden vormgegeven.

BEGROTING 2027-2030 160 Wat zijn de onzekerheden en kansen? Deze beleidslijn biedt kansen om als gemeente meer regie te voeren op strategische gebiedsontwikkelingen en publieke doelen beter te borgen. Tegelijkertijd brengt een actievere inzet financiële, juridische en organisatorische onzekerheden met zich mee. Daarom maken wij per locatie een zorgvuldige afweging tussen maatschappelijke meerwaarde, risico’s, financiële ruimte en uitvoeringscapaciteit. Het lange termijnperspectief helpt om deze keuzes te prioriteren en te onderbouwen. Wat gaan we concreet doen in 2027 • Het op te stellen lange termijnperspectief voor strategisch grondbeleid. • Actualiseren nota Grondbeleid die gaat aansluiten bij het coalitieakkoord “Samen voor een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Vijfheerenlanden”. • Uitvoering geven aan strategische aan- en verkopen van vastgoed en gronden, passend binnen de gemeentelijke vastgoedstrategie en ruimtelijke ontwikkelingen. • Starten met de ontwikkeling van een integraal programma Vastgoed en Grondzaken, waarin vastgoedbeheer, grondzaken, exploitatie, ontwikkeling en strategische portefeuillevorming worden samengebracht. 14.5 Wettelijke ontwikkelingen Vennootschapsbelasting Per 1 januari 2016 is de Wet op de Vennootschapsbelasting (VPB) van toepassing op overheidsondernemingen.

Op basis van de grondexploitatieberekeningen is door BDO een fiscale berekening gemaakt. De uitkomst komt erop neer dat de gemeente per 1 januari 2016 belastingplichtig is voor de VPB. De fiscale resultaten kunnen afwijken van de bedrijfseconomische (BBV) resultaten. Dit is het gevolg van de fiscale beginwaarden van de grondexploitaties per 1-1-2016. Daarnaast zijn er onderdelen met de belastingdienst afgestemd; waardoor er soms posten fiscaal wel tot de grondexploitatie wordt gerekend, maar bedrijfseconomisch (BBV) niet. Dit is vooral het geval bij het Voorzieningencluster, Werklandschap Meerkerk IV en Broekgraaf. Hiermee is de belastingdruk verlaagd. 14.6 | Risico’s en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Risico's Grondexploitaties | Voor alle grondexploitaties is een risicoanalyse uitgevoerd | 1 (risico en kans) | op basis van de risk-mapping methode. De som van alle gewogen projectinhoudelijke risico’s bedraagt afgerond € 1.2 mln. De kansen in de grondexploitaties bedragen afgerond € 2.2 mln. Broekgraaf is het project met de hoogste risico’s. De gemeente voert hier zelf volledig de grondexploitatie en het financieel volume van dit project is hoger dan de andere projecten. Ten opzichte van 2025 is de som van alle gewogen projectinhoudelijke risico’s afgenomen met ongeveer € 0.3 mln.

Dit heeft te maken met de voortgang in de grondexploitaties en daardoor een afname van de risico’s. Er is op dit moment voldoende weerstandsvermogen aanwezig binnen de grondexploitaties en ARG om deze risico’s af te dekken. Vennootschapsbelasting | Fiscale resultaten kunnen afwijken van de | 2 (risico) | bedrijfseconomische (BBV) resultaten. Dit is het gevolg van de fiscale beginwaarden van de grondexploitaties per 1-1-2016. Door afstemming met de belastingdienst worden posten fiscaal soms wel tot de grondexploitatie gerekend, maar bedrijfseconomisch (BBV) niet. Dit is vooral het geval bij het Voorzieningencluster, Werklandschap Meerkerk IV en Broekgraaf. Hiermee is de belastingdruk verlaagd.

Samenvatting risico's grondexploitaties Weide II | Werklandschap | Broekgraaf | Voorzieningen | Achter Van | TOTAAL Meerkerk - IVa | Cluster | Zuilenstraat Gewogen risico's | € | 431.200-€ | 154.000-€ | 499.000-€ | 137.450-€ | 27.900-€ | 1.249.550- Gewogen kansen | € | 246.400€ | 1.598.000 | € | 312.000 € | 10.000€ | 7.700 € | 2.174.100 Risico saldo | € | 184.800-€ | 1.444.000 | € | 187.000- € | 127.450- € | 20.200- € | 924.550 Gewogen risico's | € | 431.200-€ | 154.000-€ | 499.000-€ | 137.450-€ | 27.900- € | 1.249.550- Weerstansvermogen grex (resultaat) | € | 2.674.826 € | 222.541 € | 1.393.761 | € | 829.489 € | 234.134- € | 4.886.483 Aanvullend benodigde weerstandvermogen | € | -€ | -€ | -€ | -€ | 262.034€ | 262.034 BEGROTING 2027-2030 | 161 BEGROTING 2027-2030 162 14.7 Financiële uitgangspunten De financiële spelregels voor grondexploitaties zijn te vinden in het BBV. Elke grondexploitatie kent een uniforme opbouw van de raming van kosten en opbrengsten. Elke grondexploitatie wordt minimaal één keer per jaar geactualiseerd, tenzij er redenen zijn om dit vaker te doen. Bijvoorbeeld als er fundamentele (plan)wijzigingen zijn. De grondexploitaties worden doorgerekend op basis van de dynamische eindwaarde-methodiek. Dit betekent dat rekening wordt gehouden met een inflatiecorrectie voor de kosten- en opbrengstenposten en de rentelasten.

Hiermee wordt het resultaat op eindwaarde verkregen. Vervolgens wordt het resultaat op netto contante waarde berekend. Dit betekent, dat de eindwaarde wordt teruggerekend naar heden door deze te corrigeren voor de rente. Dit is nodig voor het inzicht in de vermogenspositie van de gezamenlijke grondexploitaties op één dezelfde datum. Voor deze actualisatie is dat 1 januari 2026. De verwachte resultaten kunnen zo worden vergeleken met de stand van de reserves en voorzieningen per diezelfde datum. Voor de risico’s fungeert de Algemene Reserve Grondexploitaties (ARG) als verzamel- en verrekenpost voor de eindresultaten van de grondexploitaties. Winsten worden aan de ARG toegevoegd. Voor verwachte verliezen dient een voorziening te worden getroffen die ten laste komt van de ARG. Het onderling verevenen van resultaten van grondexploitaties onderling is ingevolge het BBV niet toegestaan. Als een negatieve grondexploitatie een voorziening kent tot het verwachte verlies en na actualisatie blijkt het verlies minder te zijn, dan valt een deel van de getroffen voorziening vrij. Andersom geldt hetzelfde: als het verwachte verlies groter wordt, dan wordt het extra verlies t.b.v. het verhogen van de verliesvoorziening onttrokken uit de ARG. Een grondexploitatie heeft betrekking op een meerjarige periode.

Aan de hand van een inflatiepercentage voor zowel de kosten- als de opbrengstenposten wordt in de grondexploitatie rekening gehouden met tijdseffecten. Voor de grondportefeuille geldt een algemene set parameters. Afhankelijk van specifieke afspraken en contracten in een project kan hiervan worden afgeweken. Onderstaande tabel geeft een overzicht weer van de (standaard)parameters voor de kosten en opbrengsten: MPG 2026 - rekenparameters Startdatum 1-1-2026 Eindwaarde datum Grex afhankelijk Netto contante waarde datum 1-1-2026 Kostenindex 2026 | 3,0% Kostenindex na 2026 | 2,0% Opbrengstenindex bedrijfskavels | 1,5% Opbrengstenindex woningbouw | 1,5% Rente | 0,5% Disconteringsvoet (conform BBV) | 2,0% Resultaten grondexploitaties De grondexploitatie valt uiteen in een aantal complexen. Voor al deze complexen wordt jaarlijks op basis van de uitgangspunten van de vastgestelde bestemmingsplannen en de financiële uitgangspunten van het vigerende grondbeleid een prognose gemaakt van de te verwachten resultaten. De jaarlijkse frequente actualisatie van de exploitatieopzetten waarborgt een continu inzicht in de financiële positie van de grondexploitatie.

In het navolgende overzicht zijn de verwachte resultaten van de in exploitatie zijnde complexen vermeld (bedragen x € 1.000): Complex | Boekwaarde | Voorzien | Contante | Eind | Gerealiseerde | Eind- eind 2025 | eind 2025 | waarde | waarde | winstneming | datum Meerkerk Werklandschap Iva | 2.194 | - | 223 | 246 | - | 2030 Leerdam Broekgraaf | -11.605 | - | 5.267 | 5.382 | -3.873 | 2029 Leerdam Voorzieningencluster | -3.125 | - | 1.342 | 1.393 | -513 | 2028 Meerkerk De Weide II | -2.286 | - | 6.530 | 7.047 | -3.855 | 2034 Hei- en Boeicop Achter van Zuilenstraat | 272 | 234 | -234 | -253 | - | 2029 Totaal | -14.550 | 234 | 13.128 | 13.815 | -8.241 Nog te realiseren winstneming | -5.827 De eindwaarde is de uitkomst van het gehele project. Conform BBV regelgeving is voor de projecten Broekgraaf, Voorzieningencluster en Weide II tot en met 2025 winst genomen op basis van de voortgang van het project. De nog te realiseren winstneming bedraagt € 5.827,- (x 1.000). Weerstandsvermogen Na het vaststellen van de jaarrekening 2025 is het saldo van de Algemene Reserve Grondexploitaties € 8,0 miljoen. Daarbij is er vanaf 2025 een bedrag van € 3,4 miljoen geoormerkt voor diverse projecten en voorbereidingskredieten. Hierna resteert er een bedrag van € 4,6 miljoen.

De omvang van de ARG moet niet zozeer bezien worden in het licht van de huidige (aflopende) grondexploitaties, maar in het licht van in de komende jaren te openen nieuwe (ook faciliterende) grondexploitaties. Dit is toegelicht in de RIB naar aanleiding van het accountantsverslag over 2025. Wij denken hierbij vooral aan de omvangrijke exploitaties Broekgraaf-Noord, Gaasperwaard II en Gaasperwaard-III, maar ook aan kleinere projecten als BEGROTING 2027-2030 | 163 BEGROTING 2027-2030 164 de realisatie van 50 woningen in Hei- en Boeicop. Pas als van deze projecten de grondexploitaties zijn vastgesteld, kan goed beoordeeld worden wat de wenselijke omvang van de ARG is. 14.8 Toelichting op grondexploitaties Meerkerk: Werklandschap IVa Het bestemmingsplan voor het Werklandschap Meerkerk IVa en de grondexploitatie zijn eind 2022 door de raad vastgesteld. De gemeente maakt in dit project alle gronden bouw- en woonrijp en geeft bouwkavels voor bedrijven uit. De komende periode wordt gekeken of er een oplossing gevonden kan worden voor de netcongestie zodat toch kavels uitgegeven kunnen worden. De gemeente is gestart met voorbereidende werkzaamheden voor het bouwrijp maken van de gronden. Leerdam: Woningbouwontwikkeling Broekgraaf Ten westen van Leerdam wordt de nieuwe woonwijk Broekgraaf gerealiseerd.

In totaal worden hier een kleine 1.100 woningen gerealiseerd (samen met het naastgelegen Voorzieningencluster in totaal circa 1.250 woningen). Er worden woningen voor diverse doelgroepen gerealiseerd. In Broekgraaf komen alleen woningen. In het naastgelegen voorzieningencluster zijn scholen (IKC Broekgraaf) en zorgvoorzieningen gerealiseerd. De sportvoorzieningen zijn gereed. De locatie Broekgraaf is voor het grootste gedeelte uitontwikkeld. Het grootste deel is klaar of in aanbouw. De noordelijke percelen in het plan zullen de komende jaren worden afgebouwd. De gronden in dit deel zijn voorbelast en bouwrijp. Voor ruim 1.050 woningen zijn de bouwkavels uitgegeven. In 2026 zullen de resterende bouwkavels worden uitgegeven en daarna zal het plan tot en met 2029 volledig worden afgerond. Leerdam: Voorzieningencluster (o.a. sport, kindcentrum) Direct naast en grenzend aan Broekgraaf is het Voorzieningencluster Broekgraaf gelegen. Dit plan voorziet in een integrale gebiedsontwikkeling met de functies sport, onderwijs, kinder-opvangvoorzieningen en wonen, specifiek in het gebied rondom de locatie van de basisschool “Klim Op”, Leerdam Sport en M3. In totaal komen in dit gebied ongeveer 165 appartementen waaronder een groot aantal sociale en goedkope woningen en zorgwoningen voor stichting Mus uit Leerdam.

De school met BEGROTING 2027-2030 165 bovengelegen appartementen is opgeleverd. Het zorggebouw met appartementen is medio 2025 opgeleverd. Meerkerk: Woningbouwontwikkeling De Weide II Het woningbouwproject Weide II ligt ten zuiden van Weide I in Meerkerk tussen de Bazeldijk en Burggraaf, dichtbij de afslag Meerkerk op de A27. Tussen 2024 en 2028 worden 150 verschillende soorten woningen gebouwd, waarvan 45 woningen in de sociale huur sector. Het Woningbouwproject Weide II is aanbesteed en de gekozen ontwikkelaar (de Combinatie Wilma/Reinbouw) heeft de koopovereenkomst getekend en heeft de gronden medio 2024 geleverd gekregen. De omgevingsvergunning voor 100 woningen is door de gemeente verleend. De bouw van de woningen is gestart. Woningcorporatie Fien bouwt 45 sociale huurwoningen in drie fasen. De bouw van fase 1 en 2 is gestart. Hei- en Boeicop: Achter van Zuilenstraat De gemeente Vijfheerenlanden werkt aan de ontwikkeling van het kleinschalige woningbouwplan achter de Van Zuilenstraat in Hei- en Boeicop. Er is behoefte aan woningbouw voor de kleine kernen van Vijfheerenlanden, zo ook in Hei- en Boeicop. Er is al lange tijd niet gebouwd. Het dorp dringt er richting de gemeente op aan dat woningbouw spoedig wordt ontwikkeld. Eind 2023 is de grondexploitatie vastgesteld in de raad.

Er is een ontwikkelaar geselecteerd en de gemeente is gestart met het voorbelasten en bouwrijp maken van de gronden. De bouw van de woningen kan naar verwachting eind 2027 starten. 14.9 Overige (wettelijk) verplichte informatie Strategische gronden Naast de actieve grondexploitaties beschikt de gemeente Vijfheerenlanden over meerdere gronden waarvoor (nog) geen concrete plannen zijn- of kunnen worden uitgewerkt. Deze gronden maken deel uit van de materiële vaste activa (MVA) van de gemeente. Aan deze gronden kunnen geen kosten en/of inkomsten worden toegerekend zoals bij een grondexploitatie (activeren). Deze gronden maken derhalve geen onderdeel uit van de begroting. Voor projecten in voorbereiding wordt een voorbereidingskrediet aangevraagd. Dit betreft onder andere gronden in het toekomstig werklandschap Gaasperwaard II en III. BEGROTING 2027-2030 166 Uitvoering faciliterend grondbeleid Behalve (eigen) grondexploitaties voert de gemeente in samenwerking met de initiatiefnemers diverse woningbouwprojecten uit. Daarbij wordt altijd eerst gezamenlijk de haalbaarheid van een initiatief op een locatie onderzocht op basis van een door de gemeente opgesteld Ambitiedocument. Als geconcludeerd wordt dat een plan haalbaar is, wordt een plan voorbereid en gereed gemaakt voor planologische besluitvorming.

Nadat een plan planologisch mogelijk is gemaakt, kan de initiatiefnemer de realisatie van het plan voorbereiden en tot uitvoering brengen. BEGROTING 2027-2030 167 15. Paragraaf D2 Investeringsprogramma “Het goede leven” 15.1 Inleiding Vijfheerenlanden investeert in haar leefomgeving, de groei van ons inwoneraantal vraagt om extra woningen, extra werkplekken, voorzieningen en ruimte om te recreëren. Bereikbaarheid van kernen en de ontsluiting van het gebied vraagt tegelijkertijd om majeure investeringen in wegennet en openbaar vervoer. Ruimtelijk een uitdagende opgave maar ook vanuit financieel perspectief is de opgave complex. Met dit investeringsprogramma creëert Vijfheerenlanden de financiële ruimte om de groei van ons inwoneraantal te faciliteren en het goede leven te behouden en waar mogelijk en gewenst te bevorderen. De ruimtelijke ambities van Vijfheerenlanden zijn uitdagend en in veel gevallen niet haalbaar zonder cofinanciering en regionale samenwerking. Vanuit de omgevingsvisie, gebieds- en dorps(woon)visies vertaalt Vijfheerenlanden haar ambities naar planniveau. Zo ontstaat ruimte voor projecten die bijdragen aan de behoefte aan woningen en tegelijk positief uitwerken op de integrale leefbaarheid in de verschillende kernen.

In de context van vandaag is onze ruimtelijke opgave uitdagend te noemen; de veelheid aan ambities die in gebiedsontwikkelingen moeten landen binnen een veelheid van regels en het complexe samenspel met belanghebbenden maken dat het behouden van de woningbouwproductie niet vanzelfsprekend is. De Investeringsagenda is de financiële onderlegger voor onze ruimtelijke inzet. Duidelijk is dat het realiseren van projecten in wijken, buurten of kernen, waarin het leven goed is, om grote investeringen vraagt, bijvoorbeeld om voor een goede ontsluitingsstructuur te zorgen of bepaalde gebieden met elkaar te verbinden. De raad heeft op 9 februari 2026 de notitie kaderstelling investeringsagenda ‘Het goede leven’ vastgesteld. Daarmee is een inhoudelijke basis gelegd voor de financiering van voorwaardenscheppende investeringen, die nodig BEGROTING 2027-2030 168 zijn om de ambities te kunnen realiseren. De ambitie van de gemeente is om haar kernen leefbaar te houden en te voorzien in de woningbehoeften van haar eigen inwoners. Daarnaast wil de gemeente bijdragen aan de regionale opgave op de woningmarkt en wil zij investeren in de kwaliteit van de voorzieningen in de bestaande kernen. Voor de realisatie van deze ambitie zijn o.a. woningbouwlocaties aangewezen door middel van gebiedsvisies en dorpswoonvisies.

Maar met ruimte alleen zijn we er niet, vaak zijn ook randvoorwaardelijke investeringen nodig om (in financiële of operationele zin) de woningbouw mogelijk te maken. Door hiervoor financiële ruimte te creëren, werken we aan een stabiele woningbouwproductie voor nu en de komende jaren. Deze woningbouwproductie levert groei op richting de 75.000 inwoners in 2040. Groei aan inwoners levert extra inkomsten van het rijk en lokale belastingen op. Door een deel van deze inkomsten te reserveren ontstaat een vliegwiel richting kwaliteitsverhogende investeringen. Ook hiervoor heeft de raad in de Notitie Kaderstelling de uitgangspunten en randvoorwaarden bepaald. In deze paragraaf wordt inzicht gegeven van de financiële ruimte die ontstaat voor beide genoemde investeringen. Naast deze twee typen investeringen zijn er ook nog reguliere investeringen in groot onderhoud, vervanging en bedrijfsvoering. Deze vallen buiten de scope van deze paragraaf. Zoals met de raad overeengekomen benutten we de paragraaf Investeringsagenda in de begroting om de actuele stand van zaken en de plannen voor het eerstvolgende jaar/de eerstvolgende jaren inzichtelijk te maken en de geplande investeringen weer te geven.

In deze begroting 2027 betreft dit, overeenkomstig de Kadernota 2027, de actuele ontwikkelingen in het instrumentarium, de financiële ruimte en dekking en het meerjarige pijplijnoverzicht van nog niet geprogrammeerde initiatieven en projecten voor de komende jaren. In de Kadernota 2027 is aangekondigd om in deze begroting te komen tot een eerste concretisering van investeringen. Gebleken is echter dat dit op dit moment nog prematuur is. Een aanzienlijk deel van de initiatieven uit het pijplijnoverzicht bevindt zich nog in een verkennende of uitwerkende fase. Hierdoor is nog onvoldoende inzicht aanwezig in de omvang van de opgave, de beoogde maatschappelijke effecten, de uitvoerbaarheid en de benodigde financiële bijdrage vanuit de Investeringsagenda en cofinanciering. BEGROTING 2027-2030 169 15.2 Ontwikkelingen Na vaststelling van de kaders begin 2026 heeft de organisatie zich primair gericht op het ontwikkelen en implementeren van het benodigde instrumentarium om te komen tot een transparante, geprioriteerde en rechtmatige inzet van investeringsmiddelen. In dat kader zijn onder andere een beleidsdashboard en een kwaliteitsmonitor ontwikkeld. Deze instrumenten bieden inzicht in de bijdrage van initiatieven aan de maatschappelijke doelstellingen van de gemeente, ondersteunen een integrale afweging tussen opgaven en maken monitoring van voortgang en resultaten mogelijk.

Tegelijkertijd leiden de inzichten van deze data gedreven benadering ertoe dat een nadere uitwerking van nu voorliggende initiatieven/projecten noodzakelijk is om uiteindelijk tot rechtmatige toekenning te komen. Daarnaast is gewerkt aan het verder inrichten van de governance rondom de Investeringsagenda, om de juiste wijze van prioritering, besluitvorming en verantwoording vorm te geven. Daarbij zijn rollen, verantwoordelijkheden en afwegingsmomenten nader uitgewerkt, zodat voorstellen op een uniforme wijze kunnen worden beoordeeld en geprioriteerd. Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie om investeringsmiddelen doelgericht in te zetten voor initiatieven die aantoonbaar bijdragen aan de lange termijnontwikkeling van Vijfheerenlanden en de ambities uit Het Goede Leven. In 2027 ligt het accent op het verder vullen en verrijken van de pijplijn, het ondersteunen van initiatiefnemers bij de uitwerking van businesscases en het toetsen van initiatieven aan de vastgestelde kaders. Hiermee ontstaat een voldoende onderbouwde basis voor bestuurlijke besluitvorming over de eerste investeringsvoorstellen. Komende periode willen we meer inzicht krijgen in wat er vanuit de organisatie/rol gemeente nodig is om daadwerkelijk tot subsidieerbare initiatieven te komen vanuit de eigen organisatie dan wel vanuit externe partijen.

Het streven blijft om de raad in het eerste kwartaal van 2027 een eerste tranche van investeringsvoorstellen voor te leggen, inclusief een integrale afweging van maatschappelijke effecten, financiële consequenties en uitvoeringscapaciteit. Op basis daarvan kan de raad een besluit nemen over de eerste toekenning van middelen vanuit de Investeringsagenda. 15.3 | Beleidsnota’s en verordeningen Naam | Jaar Woonvisie Vijfheerenlanden | 2020 Uitvoeringsnotitie Woonvisie Vijfheerenlanden | 2023 Mobiliteitsvisie Vijfheerenlanden Vooruit | 2020 Economische visie Vijfheerenlanden 2022-2026 | 2021 Beleidsvisie Toerisme en recreatie Vijfheerenlanden | 2022 Samenhangend duurzaamheidsbeleid Vijfheerenlanden | 2022 Gebieds- en dorps(woon)visies Vijfheerenlanden | 2023-2025 Strategisch plan Verkeersveiligheid | 2024 Omgevingsvisie Vijfheerenlanden | 2024 Omgevingsplan Vijfheerenlanden; inclusief bepalingen | 2025 Doelgroepenverordening Visie Wonen, Welzijn en Zorg | 2025 Visie Sociale basis | 2025 Verordeningen Naam | Jaar Investeringsagenda Het Goede Leven | 2026 Woningbouwmonitor Vijfheerenlanden | Div. Kaders Betaalbare Woningbouw | 2023 Actualisering Huisvestingsverordening | 2025 Doelgroepenverordening, opgenomen in het Omgevingsplan | 2025 15.4 | Investeringen op grond van de Investeringsagenda De financiële basis voor ‘het goede leven’ in Vijfheerenlanden ligt in de investeringsagenda.

Binnen deze agenda is ruimte voor voorwaardenscheppende en kwaliteitsverhogende investeringen: - | Voorwaardenscheppende investeringen; Dit zijn investeringen gericht op het realiseren of faciliteren van groei in de gewenste kwaliteit. Anders gezegd, het gaat hier om middelen waarmee de bouw van toekomstbestendige en leefbare nieuwe wijken en werklandschappen wordt mogelijk gemaakt en een zorgvuldige inpassing in de omgeving wordt geborgd. - | Kwaliteitsverhogende investeringen; BEGROTING 2027-2030 | 170 Dit zijn investeringen bedoeld voor kwaliteitsverbetering in de bestaande leefomgeving. Met deze investeringen wordt een positieve impuls gegeven aan de leefbaarheid en ruimte gemaakt om wensen op het gebied van leefbaarheid en veiligheid (bijvoorbeeld vanuit de gebieds- en dorpswoonvisies) te realiseren. Dit kan ook gaan om groene- en recreatieve voorzieningen in het buitengebied die ten goede komen aan de inwoners in de kernen. 15.4.1 | Financiële ruimte en dekking voorwaardenscheppende investeringen Voor de voorwaardenscheppende investeringen is in de begroting 2027 € 88 miljoen aan investeringsruimte gereserveerd. De rentelasten voor de voorwaardenscheppende investeringen zijn in de reguliere begroting opgenomen.

Deze financiële ruimte is als volgt opgebouwd in tijd: € (x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | 2032 Cumulatieve | 17.600 | 35.200 | 52.800 | 70.400 | 88.000 Investeringsruimte Beschikbare ruimte | 440 | 880 | 1.320 | 1.760 | 2.200 afschrijvingslasten Naast de eigen financiële ruimte is het van belang de financieringsstromen rond de voorwaardenscheppende investeringen in beeld te brengen en te bewaken. Het gaat dan om financiële ruimte binnen woningbouw- of bedrijventerreinenprojecten, rijkssubsidiestromen zoals de Woningbouwimpuls, Volkshuisvestingsfonds, Realisatiestimulans en het instrumentarium van kostenverhaal. De gemeente Vijfheerenlanden heeft BEGROTING 2027-2030 | 171 BEGROTING 2027-2030 172 voor kostenverhaal van bovenwijkse voorzieningen momenteel de beleidslijn van een minnelijke regeling. In het kader van de voorwaardenscheppende investeringen onderzoeken we het juridisch sluitend en afdwingbaar inrichten van kostenverhaal conform de Omgevingswet en een nota Bovenwijkse Voorzieningen. Hier zal in 2027 verder op ingezet worden. Dit financiële kader dient dan mede als noodzakelijke cofinanciering voor voorwaardenscheppende investeringen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://vijfheerenlanden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/05ee2021-b8db-4ce6-ba38-68992bbb3637?agendaItemId=14185331-43a1-43a4-a4ab-53b9fcd9ce17