Begroting 2027-2030
Tekst van het document
Ouders, familie, school, verenigingen en andere betrokkenen hebben hierin als eerste een belangrijke verantwoordelijkheid. De gemeente ondersteunt waar nodig, met laagdrempelige hulp en een sterke sociale basis rondom gezinnen. We zetten in op het versterken van opvoedvaardigheden, mentale weerbaarheid en sociale verbinding. Sport, cultuur en ontmoeting spelen daarbij een belangrijke rol. Signalen van problemen willen we vroegtijdig herkennen en oppakken door goede samenwerking tussen onderwijs, zorg, welzijn, huisartsen, geloofsgemeenschappen en gemeente. Ook investeren we in zichtbaar en toegankelijk jongerenwerk en in veilige ontmoetingsplekken voor jongeren. We blijven werken aan een integrale aanpak waarin zorg, onderwijs, welzijn, werk en inkomen elkaar versterken. Voor kwetsbare doelgroepen zoeken we naar passende woonoplossingen waarin wonen, zorg en welzijn beter op elkaar aansluiten. Samen met onze partners bouwen we aan een duurzame en gelijkwaardige samenwerking, met ruimte voor maatwerk, kwaliteit en continuïteit. Daarbij monitoren we actief de resultaten van ons beleid en combineren we ervaringen van inwoners en professionals met cijfers om onderbouwde keuzes te maken en passende lokale oplossingen te ontwikkelen. Kritische prestatie-indicatoren Jeugdhulp | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Aantal kinderen in | n.n.b.
| 11,2 | 11,9 | 11,2 | n.n.b.* jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Aantal kinderen in verblijf | n.n.b. | 7,8 | 9,3 | 8,9 | n.n.b.* (in % totaal jeugdzorgtrajecten) Jongeren met | n.n.b. | 1 | 1 | n.n.b.* | n.n.b.* jeugdbescherming (%) Tevredenheid | 8 | 7,15 | 7,10 | 7,13 | 7,72* cliëntervaringsonderzoeken *Peildatum 1 september 2026 Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Ruimte in de Jeugdwet geeft | De Jeugdwet is met opzet breed | 1 keuzemogelijkheden (risico en | geformuleerd (waardoor ruimte kans) | voor maatwerk mogelijk is). Andere wetten zijn veel strikter qua eisen en voorwaarden waardoor maatwerk bij die wetten veel moeilijker is. In de praktijk vindt hierdoor een ongewenste verschuiving van zorgkosten naar de Jeugdwet plaats. Beperkte invloed op | (Huis)artsen en gecertificeerde | 1 verwijsgedrag (risico) | instellingen kunnen jeugdhulp indiceren. Deze indicering vindt plaats buiten de directe invloed van de gemeente. Deels wordt de aanbieder van zorg hierbij ook de verwijzer naar zorg. Reikwijdte van de jeugdwet en | Extra taken vanuit het rijk | 1 toename taken sociaal team | zonder extra middelen. De (risico) | taken die de lokale teams moeten uitvoeren nemen al jaren toe. Er worden geen extra middelen beschikbaar gesteld voor deze taken. Risico is dat lokale teams toename werk niet kunnen bolwerken en wachtlijsten toenemen.
BEGROTING 2027-2030 | 42 BEGROTING 2027-2030 43 Meer gebruik maken van eigen kracht (kans) Eigen kracht zien we breed. Het gaat om regie kunnen voeren over het eigen leven, inzet van het netwerk en -waar aan de orde – de beschikking over voldoende eigen middelen. 3 Samenwerking scholen, huisartsen en sociaal team (kans) We zetten sociaal professionals in of op school in en verbeteren de informatievoorziening aan huisartsen zodat we tijdig kunnen signaleren dat het minder goed gaat met jongeren. 1 Effecten van de hervormingsagenda Jeugd treden later op (risico) Het nieuwe beleid van Vijfheerenlanden komt mede voort uit de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kind- en jeugdbescherming. Het risico bestaat dat bezuinigingen door het rijk eerder worden ingeboekt dan dat deze in de praktijk effect hebben. 1 Rijksbudgetten zijn ontoereikend (risico) Op dit moment zijn door het rijk ter beschikking gestelde budgetten ontoereikend of incidenteel van aard waardoor de gemeentelijke beleidsinzet en -uitvoering niet structureel kan worden geborgd. 1 De ondersteuningsvraag ontwikkelt deels autonoom (risico) We hebben maar gedeeltelijk invloed op de toestroom. 2 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) We actualiseren de Wmo en Jeugdhulpverordening en leggen deze ter besluitvorming aan de raad voor.
4.2.8 Wmo en beschermd wonen Doel (beoogd effect) Ondersteuning organiseren we dichtbij, toegankelijk en menselijk, met vertrouwen in professionals. Daarbij maken we duidelijke keuzes: We gaan ervan uit dat inwoners in eerste instantie zelf verantwoordelijkheid nemen voor het oplossen van hun hulpvraag. Als dit niet lukt, kan passende professionele ondersteuning worden ingezet, binnen de kaders van de wet- en regelgeving. Uiteraard borgen we de ondersteuning bij inwoners die dit het hardst nodig hebben en niet zelf tot oplossingen komen. Dit vraagt wel dat we realistisch zijn over BEGROTING 2027-2030 44 wat wel en niet van de overheid verwacht kan worden en dat we accepteren dat, na zorgvuldige afweging, niet iedere ondersteuningsvraag leidt tot een zorgaanbod. Hierbij gaan we uit van het normaliseren van alledaagse levensuitdagingen en het besef dat niet alles maakbaar is. Professionals krijgen ruimte en vertrouwen om afwegingen te maken en effectief maatwerk toe te passen in complexe situaties of betrekkelijk eenvoudige voortdurende situaties waarvoor regelgeving ontbreekt. Waarbij we tevens onderzoeken of en wanneer de inzet van de doorbraakmethode meerwaarde biedt. Dit kan ook betekenen dat keuzes soms moeilijk te accepteren zijn of tot bezwaar leiden. We blijven werken aan integraliteit tussen zorg, onderwijs, werk en inkomen.
Bij de huisvesting voor kwetsbare doelgroepen zoeken we naar passende oplossingen zodat wonen, zorg en welzijn beter op elkaar aansluiten. We streven naar duurzame en gelijkwaardige samenwerking met partners. Waarin we een gezamenlijke richting hebben en er ook ruimte is voor lokale en professionele invulling en maatwerk in de uitvoering. Dit vraagt wel om flexibiliteit in aanbestedingsvormen, zodat partijen gezamenlijk langjarig kunnen investeren in kwaliteit en continuïteit. We versterken het Sociaal Team en geven professionals ruimte om maatwerk te leveren. Daarbij accepteren we dat niet alles volledig voorspelbaar is of via een rechte lijn van A naar B loopt. Omdat het sociaal domein gaat over mensen én over de inzet van publieke middelen, vinden we het belangrijk om zorgvuldig en afgewogen keuzes te maken. Daarbij kijken we niet alleen naar cijfers, maar ook naar de ervaringen van inwoners en professionals in de praktijk. Wij werken aan beter inzicht in de effecten van beleid door een combinatie van meten, monitoren en het duiden van kwalitatieve resultaten, met een duidelijk doel om onderbouwde keuzes te maken. Zonder de administratieve lasten onevenredig te verzwaren. Dit helpt ons bij het maken van afgewogen keuzes en het ontwikkelen van passende lokale oplossingen. We zetten daarom in op: • Een sterk Sociaal Team; • Passende ondersteuning zoveel mogelijk nabij.
Kritische prestatie-indicatoren Wmo en beschermd | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 wonen Aantal inwoners dat gebruik | n.n.b. | 3.580 | 3.690 | 3.860 | 3.930** maakt van een Wmo- voorziening Tevredenheid | 8 | 7,18 | 7,78 | n.b.*** | 7,37* cliëntervaringsonderzoeken *Peildatum 1 september 2026 **Nog niet definitief ***Niet beschikbaar Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Koppeling 18- en 18+ beleid | De mogelijkheden kunnen | 2 (kans) | verkend worden wat betreft het combineren of ontschotten van regelgeving en het daardoor meer aanhaken op specifieke ondersteunings-vragen. Kansen zijn er bijvoorbeeld bij dagbesteding en verblijf. Meer gebruik maken van eigen | Eigen kracht zien we breed. Het | 3 kracht (kans) | gaat om regie kunnen voeren over het eigen leven, inzet van het netwerk en -waar aan de orde – de beschikking over voldoende eigen middelen. Toename taken lokale teams | De taken die de lokale teams | 1 (Sociaal Team) (risico) | moeten uitvoeren nemen al jaren toe. Er worden geen extra middelen beschikbaar gesteld voor deze taken. Risico is dat lokale teams toename werk niet kunnen bolwerken en wachtlijsten toenemen. BEGROTING 2027-2030 | 45 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) We actualiseren de Wmo en Jeugdhulpverordening en leggen deze ter besluitvorming aan de raad voor.
Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema | Onderwerp | Fasering | Financiële duiding Wmo en | Heronderzoeken Wmo | 2027 | Op projectbasis uit te beschermd | Heronderzoeken Wmo | voeren € 253.000 wonen | uitvoeren om | incidenteel, inclusief ondersteuning beter af | extra juridische te stemmen op de | ondersteuning als dit werkelijke | tot bezwaren leidt. ondersteuningsbehoeft e passend bij vastgesteld beleid 4.3 | Inkomsten en uitgaven Baten en lasten programma C | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten programma C | 106.736 | 107.401 | 104.994 | 104.354 | 101.397 | 101.501 Baten programma C | 30.249 | 21.729 | 20.664 | 21.017 | 21.453 | 21.453 Saldo van baten en lasten | 76.487 | 85.672 | 84.330 | 83.336 | 79.945 | 80.048 Toevoegingen aan reserves | 2.888 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen aan reserves | 812 | 5.044 | 525 | 525 | 462 | 462 Saldo | 78.563 | 80.627 | 83.805 | 82.811 | 79.483 | 79.586 Toelichting op de afwijking van de lasten en baten Lasten Arbeidsmarktregio Vijfheerenlanden beheerde tot 2026 de regionale middelen van de arbeidsmarktregio. Het beheer is in 2026 overgedragen aan Gorinchem, samen met de bijbehorende ontvangen rijksmiddelen van € 4,5 miljoen. Dit vormde een incidentele last in 2026, waardoor de lasten eenmalig hoger uitvielen.
Deze last werd gedekt door een bijdrage uit de reserve Arbeidsmarktregio, welke was gevormd vanuit die rijksmiddelen. Jeugdhulp De kosten van Jeugdhulp zijn via de 2e bestuursrapportage 2026 opwaarts bijgesteld met € 1,2 miljoen. BEGROTING 2027-2030 | 46 BEGROTING 2027-2030 47 Wmo Via de meicirculaire 2026 zijn incidentele middelen ad € 0,6 miljoen beschikbaar gesteld voor de Wmo. Baten Reserve Arbeidsmarktregio In 2026 is incidenteel de reserve Arbeidsmarktregio (volledig) ingezet, om zo de middelen aan de nieuwe beheerder over te kunnen dragen. BEGROTING 2027-2030 48 5. Programma D: Ruimtelijke ontwikkeling en wonen 5.1 Inleiding We staan voor een grote woonopgave. We kiezen ervoor deze opgave met overtuiging, realiteitszin en oog voor de lange termijn aan te pakken. We bouwen aan sterke gemeenschappen waar leefbaarheid, gemeenschapszin, ontmoeting en omzien naar elkaar centraal staan. We bouwen vooral voor mensen met een band met de gemeente, met daarnaast ruimte voor instroom uit de regio en daarbuiten. De groei van Vijfheerenlanden maakt dit mogelijk. Wonen is voor ons geen abstract vraagstuk, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de toekomst van onze dorpen en steden. De opgaven tot 2040 zijn in beeld en worden de komende jaren stap voor stap uitgevoerd. Daarmee ligt er een samenhangende en goed gevulde agenda klaar voor de periode tot 2040.
Bereikbaarheid van onze kernen en de ontsluiting van het gebied vragen tegelijkertijd om stevige investeringen in bijvoorbeeld het wegennet en het openbaar vervoer. Wij willen onze gemeente goed doorgeven aan toekomstige generaties. Dit, door in te zetten op een leefbare, gezonde en toekomstbestendige omgeving waar gebouwen circulair zijn, energie duurzaam wordt opgewekt en er een gezonde omgeving is die klimaatrobuust en biodivers is. De ruimtelijke ambities van Vijfheerenlanden zijn een uitdaging en in veel gevallen alleen haalbaar met cofinanciering en regionale samenwerking. De investeringsagenda ondersteunt hierin en biedt ruimte voor de benodigde eigen bijdragen van de gemeente. Vanuit de omgevingsvisie, gebieds- en dorps(woon)visies vertalen wij onze ambities naar planniveau. Daarnaast wordt, voor wat betreft de bestaande leefomgeving, ingezet op verdere integratie met de beheersmatige projecten en overige beleidsambities. Zo ontstaat een integraal uitvoeringsplan waarmee wij bijdragen aan de behoefte aan woningen en tegelijk aan de integrale leefbaarheid in de verschillende kernen en landelijk gebied. BEGROTING 2027-2030 49 Met de bouwmonitor brengen wij de voortgang van de woningbouwprojecten in beeld, de programmering van deze woningbouw en de spreiding ervan over de kernen.
5.2 Beleidsthema’s 5.2.1 Wonen Doel (beoogd effect) We geven uitvoering aan de programmalijnen uit de omgevingsvisie en het volkshuisvestingsprogramma van het rijk en zorgen voor een passende vertaling naar ontwikkelingen van woonbehoefte vanuit de opgaven die er zijn binnen de samenleving. Bouw van gemiddeld 400 woningen per jaar, verdeeld over alle kernen Onze gebieds- en dorps(woon)visies zijn samen met inwoners opgesteld en geven richting aan waar en hoe we bouwen. We brengen daarin benoemde locaties daadwerkelijk tot ontwikkeling. Zodoende bouwen we in alle kernen, passend bij het karakter en de schaal van iedere plek. Jaarlijks willen we gemiddeld zo’n 400 woningen toevoegen om te voorzien in de woningbehoefte. We kunnen niet in alle kernen tegelijkertijd bouwen en de actuele woonopgave verschilt per kern. We onderkennen daarbij dat we te maken hebben met grote kernen, voorzieningenkernen en kleine kernen en daarbij ook de verschillen in bouwmogelijkheden. Zo zullen in de kleinere kernen vooral de zogeheten vitaliteitslocaties (met maximaal 50 woningen) aan de orde zijn, terwijl in de overige kernen meer ruimte voor groei bestaat. Het daadwerkelijk bouwen zal gefaseerd gebeuren, mede gebaseerd op de (lopende) initiatieven van marktpartijen en woningcorporaties. De komende vier jaar is er in alle kernen een woningbouw-ontwikkeling gestart, in aanbouw of opgeleverd.
Op die manier versterken we de vitaliteit van onze kernen, hebben we oog voor het behoud van voorzieningen en zijn we bereid plannen daarop te prioriteren. Zo zorgen we ervoor dat bouwen en leefbaarheid elkaar versterken. Wonen voor eigen inwoners Binnen de wettelijke mogelijkheden geven we voorrang aan inwoners of woningzoekenden met een sociale of economische binding aan Vijfheerenlanden. We behouden bestaande instrumenten en onderzoeken aanvullende (financiële) instrumenten om ook in andere segmenten meer ruimte te creëren voor onze eigen inwoners. Dit zal onder andere een plek in de geactualiseerde Huisvestingsverordening 2027 krijgen. Betaalbare, passende en toekomstbestendige woningbouw De kaders voor betaalbare woningbouw zijn leidend. Deze worden mede ingegeven door rijksbeleid (Wet versterking regie volkshuisvesting) waarmee er gestuurd wordt op meer betaalbare huur- en koopwoningen. Voor de komende collegeperiode betekent dit tweederde betaalbare woningen toevoegen (30% sociaal, 37% betaalbare koop, middenhuur). Tegelijkertijd werken we aan een toekomstbestendige, duurzame woningvoorraad, door oog te hebben voor ontbrekende segmenten in relatie tot veranderende woningvraag (bijvoorbeeld als gevolg van vergrijzing).
Naast nieuwbouw is er nog veel winst te behalen door onze woningvoorraad beter te benutten door bijvoorbeeld splitsing, kamergewijze verhuur alsook het transformeren van overig (leegstaand) vastgoed naar wonen, waarmee het aantal betaalbare woonruimten kan worden uitgebreid. Nieuwe woonvormen en woonmilieus stimuleren We streven naar een gedifferentieerd woningaanbod in verschillende woonmilieus en woonomgevingen, zodat er wat valt te kiezen dat aansluit bij specifieke woonvragen. Temeer ook omdat we te maken hebben met een groot aantal verschillende consumenten- en aandachtsgroepen die verschillende wensen hebben ten aanzien van het woonproduct, de prijs, de omgeving en aanwezige voorzieningen. Denk bijvoorbeeld aan hofjeswoningen, rug-aan-rug woningen, zorgvilla’s, erfdelen, tiny houses, mantelzorg units, gespikkelde woonconcepten waar zorgvragers en zorgdragers elkaar kunnen ondersteunen alsook andere innovatieve concepten. Zij dragen bij aan doorstroming, betaalbaarheid. Maar vooral ook stimuleren deze woonvormen ontmoeting, onderlinge betrokkenheid en wederzijdse ondersteuning. Hiermee versterken we de sociale basis in wijken en dorpen. Kritische prestatie-indicatoren Samen bouwen en | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 wonen Nieuw gebouwde | 15-20 | 30,9 | 13,2 | 14,1 | n.n.b.
woningen (per 1.000 bestaande woningen) BEGROTING 2027-2030 | 50 Nieuw gebouwde | 400-450 | 786 | 340 | 367 | 186** woningen Nieuw gebouwde | 265-300 | 201 | 129 | 141 | n.n.b. betaalbare woningen Woningen totaal per 1 | 25.013 | 25.850 | 26.185 | 26.574 januari Toegewezen huurders | 50 | 45 | 50 | 50 | n.n.b. uit eigen gemeente (%) Omvang planvoorraad | 6.000 | x | x | 4.581 | 4.169** t/m 2040 Aantal gehuisveste | 97 | 117 | 92 | 95 | 71** statushouders Peildatum 1 september 2026 **peildatum 30 juni 2026 Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Stimuleren van voldoende | De gemeentelijke ambitie wordt | 1 planruimte (kans en risico) | landelijk gedeeld. Hierdoor komen landelijk subsidies beschikbaar voor bijvoorbeeld een woondeal, de realisatiestimulans en de WoKT-regeling (woningbouw op korte termijn). Risico’s vloeien voort uit bijvoorbeeld de stikstof- en netcongestievraagstukken waardoor onduidelijkheid bij initiatiefnemers kan ontstaan over planning van projecten en deze projecten niet of verlaat gestart worden. Bouwinitiatieven specifieke | Wanneer taakstellingen wat | 1 aandachtsgroepen (risico); | betreft de huisvesting van betreft o.a.
plan Monnikendreef | bijzondere doelgroepen als (flexwoningen voor | vergunning- en statushouders, statushouders) en | beschermd wonen en ouderen crisisnoodopvanglocatie in | niet (tijdig) worden gerealiseerd Vianen voor vluchtelingen | kan dit leiden tot onvoldoende uitstroom bij intramurale instellingen, onvoldoende woonruimte voor ouderen en maatschappelijke onrust. Ook kan dit (wat betreft de taakstelling voor vergunninghouders) leiden tot een aanwijzing in het kader van het interbestuurlijk toezicht. BEGROTING 2027-2030 | 51 BEGROTING 2027-2030 52 Realisatie nieuwbouwopgave (kans en risico) Een toename van het aantal woningen leidt tot extra inkomsten voor de gemeente en tot het oplossen van maatschappelijke vraagstukken als de woningnood. Een achterblijvende realisatie van woningen is maatschappelijk dan ook niet gewenst. Als gevolg van de vastgestelde dorps(woon)visies en gebiedsvisies ontstaat er meer flexibiliteit door meer planruimte waardoor er betere uitwijkmogelijkheden zijn. 1 Parallel bouwen (kans) Vanuit de rijksoverheid is de werkwijze ‘parallel plannen’ geïnitieerd. Gebruik maken van deze methode kan helpen in de versnelling van onze processen voor gebiedsontwikkeling en woningbouw.
3 Stimuleren betaalbare woonruimte (risico) De ambities van Vijfheerenlanden wat betreft de realisatie van het aandeel betaalbare woningen zijn hoog, mede ingegeven door rijksbeleid. Hierbij kan de financiële haalbaarheid van plannen in het geding komen met het mogelijk afhaken van ontwikkelaars/bouwers tot gevolg. 1 Legesopbrengsten omgevingsvergunningen (risico en kans) Door uitgestelde, afhakende of kleinere bouwinitiatieven kunnen inkomsten uit leges later of in mindere mate worden gerealiseerd. Verbetering van de bouwprognoses en actieve afstemming met initiatiefnemers maakt ramingen betrouwbaarder. 3 Kostendekkendheid van de leges omgevingsvergunningen Door uitgestelde, afhakende of kleinere bouwinitiatieven kunnen inkomsten uit leges later of in mindere mate worden gerealiseerd. Verbetering van de bouwprognoses en actieve afstemming met initiatiefnemers maakt ramingen betrouwbaarder. 3 BEGROTING 2027-2030 53 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • Wij voeren de in de omgevingsprogramma’s genoemde maatregelen, gericht op de (integrale) uitvoering van de opgaven uit de omgevingsvisie: wonen, werken, mobiliteit, energie en groen, water en landschap uit. Het omgevingsprogramma wonen is met het aanvullende volkshuisvestingsprogramma verder specifiek gemaakt ten aanzien van de volkshuisvestelijke maatregelen die in 2027 t/m 2030 worden opgepakt.
• Het Volkshuisvestingsprogramma wordt voor 1 maart 2027 vastgesteld en wordt vervolgens in uitvoering gebracht. In de op uitvoering gerichte programma’s nemen we de al eerder benoemde acties uit de in 2025 vastgestelde visie op wonen, welzijn en zorg mee. • We stellen opnieuw meerjarige prestatieafspraken op met de woningcorporaties (en zorgpartijen) voor de periode 2027 t/m 2030. • We leggen de geactualiseerde Huisvestingsverordening in de eerste helft van 2027 aan de raad ter vaststelling voor, met meer mogelijkheden voor het geven van voorrang aan eigen inwoners (huur en koop). Het bouwen van gemiddeld 400 nieuwe woningen per jaar, verspreid over de kernen. Wij leggen de prestaties en voortgang hiervan middels de raadsmonitor woningbouw, voor aan de raad. • In ons woningbouwprogramma concretiseren wij de invulling van de taakstelling van tweederde deel betaalbare woningen, waarvan 30% sociale huur. • Wij geven invulling aan de taakstelling voor huisvesting van vergunninghouders alsook voor huisvesting van overige aandachtsgroepen en ouderen. • Een aangepast, actueel huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten. • Een (vervolg) huisvestingsplan voor Oekraïners en de uitbreiding van woonwagenstandplaatsen. • Het terugdringen van de langdurige leegstand van woonruimten door een gerichte aanpak naar aanleiding van het opinievoorstel uit 2026.
• Wij continueren het omzetten van de bestemmingsplannen voor alle woongebieden naar het omgevingsplan volgens de Omgevingswet. Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema Onderwerp Fasering Financiële duiding Ruimtelijke ontwikkeling en Opstellen Stedenbouwkundig e Kaders 2027 € 70.000 incidenteel uitvoeringskrach | Ontwikkeling van t | duidelijke richtlijnen op het gebied van stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit passend bij de gemeentelijke ambities om ruimtelijke processen te versnellen. Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema | Onderwerp | Fasering | Financiële duiding Versterken | Versterking | 2027-2030 | 2027: € 200.000 grondposities | capaciteit en | 2028: € 150.000 expertise | 2029: € 100.000 Organisatie | 2030: € 50.000 versterken met expertise op grondzaken, vastgoed en planeconomie. 5.2.2 | Energietransitie en duurzaamheid Doel (beoogd effect) De samenhangende duurzaamheidopgaven op het gebied van energie, circulariteit en klimaat en natuur dragen bij aan de realisatie van het goede leven in Vijfheerenlanden en het behoud daarvan voor de toekomstige generaties. Elk van de duurzaamheidopgaven kent zijn eigen benadering, die ondersteunend is aan ambities op het gebied van onder andere woningbouw, economie en gebiedsontwikkeling.
We streven naar een duurzame, leefbare en toekomstbestendige gemeente waarin energie, klimaat en circulariteit bijdragen aan wonen, ondernemen en verdere ontwikkeling. Met lokale regie, draagvlak en realistische ambities bouwen we aan een toekomstbestendig energiesysteem dat voldoende capaciteit biedt voor woningbouw, economische ontwikkeling en maatschappelijke voorzieningen. We stimuleren inwoners en ondernemers om energie te BEGROTING 2027-2030 | 54 besparen, te verduurzamen en circulair te werken, waarbij opwek en gebruik van energie zoveel mogelijk lokaal en in samenhang plaatsvinden. Het doel van de gecombineerde inspanningen is om een CO2-reductie te realiseren van 95% ten opzichte van 1990 (55% in 2030). Op het gebied van energie heeft netcongestie urgentie, in verband met de directe gevolgen op de realisatie van woningbouw, werklandschappen en de plannen van ondernemers. We nemen een actieve, regisserende rol en behouden waar mogelijk de lokale regie. Op het gebied van circulariteit zetten we verdere stappen richting het doel naar een 100% circulaire samenleving. Hiervoor brengen we in beeld waar Vijfheerenlanden nu staat en formuleren op basis daarvan heldere en haalbare doelen. Urgent vanuit het perspectief van milieu en woonlasten is de ontwikkeling van de hoeveelheid huishoudelijk afval.
Initiatieven om afval te voorkomen en inzet op maximale recycling zijn cruciaal om de kilo’s restafval verder te laten dalen en de stijging van kosten voor inwoners te dempen. We zetten in op een realistische en gebiedsgerichte benadering van groen en klimaatadaptatie voor een gemeente waar het fijn is om te wonen, werken en verblijven voor mens en dier. Klimaatadaptieve maatregelen worden zorgvuldig ingepast in het landschap en worden gecombineerd met andere ruimtelijke opgaven. Daarbij houden we nadrukkelijk oog voor de kwaliteit van de groene leefomgeving. Zo zijn we met het oog op de Europese natuurherstelverordening en het aankomende nationale natuurherstelplan als gemeente verantwoordelijk om geen netto boomkroonverlies te lijden. Kritische prestatie-indicatoren Energietransitie en | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 duurzaamheid CO2-reductie: % | 55 | 13 | n.n.b.* | n.n.b.* | n.n.b.* reductive 2030 t.o.v.
1990 Aantal nieuw geplante | 705 | 882 | 171 | 523 | 92* bomen Bijdrage RES (in TWh) | 0,072 | 0,062 | 0,065 | 0,070 | 0,072* Huishoudelijk restafval | 100 kg | 182 | 139 | 129,5 | n.n.b.* (kg per inwoner) *Peildatum 1 september 2026 BEGROTING 2027-2030 | 55 BEGROTING 2027-2030 56 Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact De verhoging van de nationale CO2-heffing op afvalverbranding, de ontwikkeling van de hoeveelheid restafval en de kwaliteit van ingezamelde grondstoffen kunnen tot stijgende kosten leiden. De rijksoverheid verhoogt vanaf 2027 de CO2-heffing voor afvalverbranding. Daarnaast bestaat de kans dat met de hogere eisen uit de vernieuwde ‘Ketenovereenkomst verpakkingen’ meer afkeur van PMD plaatsvind. Dit heeft minder vergoeding voor ingezameld PMD en meer kosten voor verwerking van restafval ten gevolg. Ten slotte is de algemene ontwikkeling van restafval een jaarlijks terugkerende variabele. Deze drie ontwikkelingen kunnen tot een versterkend effect aan de kostenkant leiden. De exacte uitwerking laat zich moeilijk voorspellen, het risico kan echter worden verkleind door in huidig en het nieuw te vormen afvalbeleid te (blijven) zetten op restafval vermindering en extra aandacht te besteden aan de kwaliteit van grondstofstromen PMD en GFT.
2 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • Wij leggen de groene bufferzone bij Gaasperwaard I en III aan en streven naar het omvormen van 1.800 m2 verharding naar groen en 10.000 m2 gazon naar ecologische bermen. • Wij werken samen met de Lokale Besturen Wind aan het opstellen van de project MER (milieu effect rapportage) om mogelijke aanvullende opwek verder in beeld te brengen. • We geven invulling aan tenminste 1 van de Groenblauwe Dooradering- op-gemeentegrond projecten. • We hebben een werkende Soortenmanagementplan-vergunning waar inwoners, projectontwikkelaars en woningcorporaties gebruik van kunnen maken voor flora- en fauna activiteiten voor gebouw- bewonende soorten. • | Wij geven uitvoering aan de Lokale Aanpak Isolatie via regionale samenwerking en lokale wijkaanpakken met energiecoaches. Met dit project verbeteren wij de isolatiewaarde van minimaal 850 woningen. • | Wij stellen het Warmteprogramma op waarin de gemeente strategische keuzes maakt in de warmtetransitie. Het college stelt het warmteprogramma vast. • | We stellen een strategie vast ten behoeve het terugbrengen van het percentage restafval, al dan niet met inzet van gedifferentieerde tarieven (Diftar). Diftar is een systeem voor afvalinzameling waarbij huishoudens of bedrijven financieel worden gestimuleerd om minder restafval aan te bieden en afval beter te scheiden.
• | We brengen in beeld waar Vijfheerenlanden staat op het gebied van circulariteit en formuleren op basis daarvan heldere en haalbare doelen. Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema | Onderwerp | Fasering | Financiële duiding Energietransiti | Warmteprogramm | 2027 | €100.000 incidenteel e en | a duurzaamheid | Opstellen van het warmteprogramma: wijkgerichte aanpak isolatie en aardgasvrij. 5.2.3 | Mobiliteit Doel (beoogd effect) Wij werken aan een bereikbaar, verkeersveilig en leefbaar Vijfheerenlanden, waarin inwoners, ondernemers en bezoekers zich veilig en betrouwbaar kunnen verplaatsen. Door bereikbaarheid, verkeersveiligheid en ruimtelijke ontwikkelingen in samenhang te benaderen, zorgen we ervoor dat alle kernen goed ontsloten blijven en kunnen meegroeien met woningbouw, voorzieningen en economische ontwikkeling. Samen met regionale partners investeren we in een toekomstbestendig mobiliteitssysteem dat bijdraagt aan de kwaliteit van leven in onze gemeente.
Kritische prestatie-indicatoren Mobiliteit | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 BEGROTING 2027-2030 | 57 BEGROTING 2027-2030 58 Verkeersongevallen (per 100.000 inwoners) x 29,7 23,5 n.n.b.* n.n.b.* *Peildatum 1 september 2026 Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Verkeersonveilige situaties (risico) De gemeente is aansprakelijk voor verkeersonveilige situaties op wegen en in de openbare ruimte, als zij de veiligheid door het ontbreken van aantoonbaar rationeel beheer onvoldoende heeft gewaarborgd. Als een ongeval gebeurt door een gebrek aan de weg of een onveilige situatie, kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld voor de geleden schade. 1 Realisatie langzaam- verkeerstunnel Broekgraaf/Broekgraaf-Noord te Leerdam (risico) De aanleg van een langzaam- verkeerstunnel onder het spoor is mogelijk een oplossing om de noodzakelijke spoorveiligheid te verbeteren. Het besluit voor extra krediet voor de realisatie van deze tunnel is uitgesteld. Het college heeft opdracht gegeven voor een onderzoek naar nut en noodzaak en de meest geschikte locatie zodat voldoende gebruik en de sociale veiligheid verzekerd is. Zonder concrete maatregelen ter verbetering van de spoorveiligheid, wordt de realisatie van Broekgraaf-Noord bemoeilijkt. 1 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • Wij leggen het Verkeerscirculatieplan Vianen ter vaststelling voor aan de raad.
• Wij werken samen met provincie, regio en waterschap aan de verdere ontwikkeling van de snelfietsroutes Utrecht-Gorinchem en Utrecht-'s- Hertogenbosch. • Wij borgen de voortgang op het project ‘Regiopoort Vianen’ en versterken de mobiliteitshubs in Leerdam, Meerkerk en Lexmond. BEGROTING 2027-2030 59 • Wij voeren maatregelen uit vanuit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid, waaronder verkeersveilige schoolomgevingen, verkeerseducatie en infrastructurele verbeteringen. • Wij werken aan de verbetering van de verkeersveiligheid rondom spoorovergangen in Leerdam. • Wij geven uitvoering aan het programma laadinfrastructuur en faciliteren de verdere groei van elektrisch vervoer. • Wij onderzoeken en stimuleren de toepassing van deelmobiliteit bij hubs, woningbouwlocaties en gebiedsontwikkelingen. • Wij ontwikkelen een mobiliteitsdashboard waarmee de effecten van het mobiliteitsbeleid inzichtelijk worden gemaakt en periodiek worden gemonitord. • Wij werken samen met regionale partners aan de verbetering van de bereikbaarheid van knooppunt Everdingen en de verkeerskundige ontsluiting van Vijfheerenlanden. Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema Onderwerp Fasering Financiële duiding Mobiliteit Strategisch vermogen mobiliteit Versterking strategisch vermogen Mobiliteit in relatie tot de opgaven van onze gemeente.
2027 -2030 € 90.000 per jaar (structureel) 5.2.4 Landelijk gebied en agrariërs Doel (beoogd effect) Toekomstbestendige landbouw, die past binnen de ecologische randvoorwaarden en maatschappelijke trends zoals circulariteit en natuurvriendelijk ondernemen vormt het vertrekpunt voor agrariërs binnen het landelijke gebied, met als uitgangspunt dat er voldoende economisch perspectief moet zijn voor onze agrariërs. We zijn zuinig op ons waardevolle landschap, gekenmerkt door rust en ruimte. Verschillende functies zoals wonen, werken en recreëren bestaan naast elkaar in het buitengebied. Daarom werken wij in een gebiedsgerichte aanpak, samen met alle belanghebbenden, aan een buitengebied waarin de agrariër zijn werk kan BEGROTING 2027-2030 60 doen, dat past in een vitale landbouwsector, met ruimte voor recreatie en voldoende ruimte voor herstel van de natuur en biodiversiteit. Daartoe geven we invulling aan de maatregelen zoals zijn opgenomen in de Uitvoeringsagenda Landelijk A5H (Alblasserwaard/Vijfheerenlanden) gebied 2024-2027. Dit doen we zoveel mogelijk in samenwerking met beide provincies en de gemeente Molenlanden.
Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Handhaving in het kader van PAS-melders (risico) PAS-melders zijn bedrijven en ondernemers die tot voor kort voor het Programma Aanpak Stikstof konden volstaan met een melding van de berekende stikstofbelasting bij een voorgenomen bedrijfsuitbreiding. PAS blijkt in strijd met Europees recht waardoor PAS-melders illegaal zijn geworden en ook bij een bedrijfsuitbreiding een natuurvergunning moeten aanvragen. De Provincie kan de gemeente vragen handhavend op te treden tegen PAS- melders. De gevolgen kunnen groot zijn, met name voor de PAS-melder. De gemeente kan zelf bij bouwprojecten ook tot die groep behoren. Het uitvoeren van activiteiten in samenwerking met de Provincie en landbouw is van groot belang om de kans op optreden beperkt te houden. 3 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • We dragen het vastgestelde VAB (Vrijkomende Agrarische Bebouwing) beleid uit naar de sector en gaan gezamenlijk met agrariërs en provincie op zoek naar kansen die ontstaan vanuit het nieuwe vastgestelde beleidskader. We werken aan perspectief, in samenwerking met de provincie, voor boeren die willen stoppen, omschakelen of willen verbreden. • We faciliteren ondernemers en agrariërs door middel van kavelruil, nevenactiviteiten en multifunctioneel gebruik van agrarische erven mogelijk te maken.
BEGROTING 2027-2030 61 5.2.5 | Economie en werken Doel (beoogd effect) Toekomstbestendige passende ruimte voor bedrijvigheid binnen Vijfheerenlanden waarbij we inzetten op goed ontsloten werklandschappen die passend is binnen onze lokale economie binnen de economische context van de regio. Er moet voldoende ruimte zijn voor ondernemers om te ondernemen en voor werknemers om te werken in aantrekkelijke, goed bereikbare, duurzame en toekomstbestendige werklandschappen en winkelgebieden. Samen met ondernemers, inwoners, onderwijs, organisaties en overige overheden pakken wij daarbij uitdagingen op zoals arbeidsmarkt en werkgelegenheid, netcongestie, digitale bereikbaarheid, verduurzaming en mobiliteit en zorgen wij voor goede, gedragen en waar mogelijk ook innovatieve oplossingen. We stimuleren clustering van bedrijven als dat bijdraagt aan efficiënt ruimtegebruik. Ook zetten we ons in om door middel van branchering bedrijven passender te maken binnen het gewenste vestigingsbeleid en binnen beschikbare ruimte. Daarbij staat het in onze gemeente blijvend waarborgen van een goede balans tussen wonen, werken en mobiliteit altijd voorop.
Kritische prestatie-indicatoren Economie en werken | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Glasvezelaansluitingen | 100 | 80 | 95 | 100 | 100 (percentage van mogelijke aansluitingen) - bedrijventerreinen Glasvezelaansluitingen | 100 | 20 | 30 | 95 | 99,9 (percentage van mogelijke aansluitingen) – bebouwde kommen Glasvezelaansluitingen | 100 | 50 | 50 | 85 | 98 (percentage van mogelijke aansluitingen) – buitengebieden Ontwikkeling aantal banen | 30.300 | 30.930 | 30.150 | 30.690 | n.n.b. Banen (per 1.000 inwoners | x | 831,9 | 788,0 | 794,5 | n.n.b. van 15 en 64 jaar) Netto arbeidsparticipatie | x | 75,1 | 75,5 | 75,2 | n.n.b. (%) Functiemenging (%) | x | 55,3 | 53,8 | 54,0 | n.n.b. Vestiging van bedrijven | x | 188,9 | 194,2 | 200,9 | n.n.b. (per 1.000 inwoners tussen 15 en 64 jaar) BEGROTING 2027-2030 | 62 Demografische druk (%) | x | 77,4 | 76,9 | 77,6 | 78,2 Gestarte vestigingen (per | x | 131,2 | 118,4 | 114,5 | 53,3** 10.000 inwoners) Gestopte vestigingen (per | x | 80,4 | 91,0 | 100,1 | 53** 10.000 inwoners) Peildatum 1 september 2026 **Eerste halfjaar 2026 Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Inrichting werklandschappen | De huidige inrichting van oudere | 2 (kans) | werklandschappen is niet altijd toekomstbestendig en daardoor niet aantrekkelijk genoeg voor ondernemers en werknemers.
Het is van belang hierin samen met ondernemers verbetering aan te brengen. Dat vraagt naast private ook gemeentelijke investeringen. Organisatiegraad ondernemers | Om een goede en | 3 (kans) | daadkrachtige samenwerking met ondernemers te waarborgen is het van belang dat deze goed georganiseerd zijn en blijven. Betaalbaarheid van percelen | De te maken afweging tussen | 2 nieuwe werklandschappen | de aard van de gewenste (risico) | bedrijvigheid op nieuwe werklandschappen en de gewenste opbrengst per perceel. Druk op winkelgebieden (risico) | Verlichten van de druk door het | 2 aantrekkelijk maken van winkelgebieden als verblijfsgebied en het herbestemmen van structurele leegstand. Energietransitie/Netcongestie | Bestaande en nieuw te | 2 (risico) | ontwikkelen werklandschappen zijn steeds meer afhankelijk van de beschikbaarheid van stroom. Samenwerking, tussen ondernemers en met de gemeente, verkleint de afhankelijkheid. BEGROTING 2027-2030 | 63 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • | Samen met ondernemers maken wij bestaande werklandschappen toekomstbestendig. Daarbij is het onze doelstelling om bedrijfskavels beter te benutten via het verhogen van het bebouwingspercentage en de -hoogte. • | We onderzoeken de meerwaarde van een Economische positionering van onze gemeente. • | We versterken de relatie tussen onze ondernemers en het onderwijs.
5.3 | Inkomsten en uitgaven Baten en lasten programma D | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten programma D | 11.051 | 31.731 | 17.680 | 17.206 | 16.189 | 15.551 Baten programma D | 7.018 | 21.267 | 6.950 | 6.554 | 5.803 | 5.803 Saldo van baten en lasten | 4.033 | 10.463 | 10.729 | 10.653 | 10.387 | 9.749 Toevoegingen aan reserves | 2.946 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen aan reserves | 681 | 1.130 | 1.015 | 740 | 600 | 0 Saldo | 6.297 | 9.334 | 9.714 | 9.913 | 9.787 | 9.749 Toelichting op de afwijking van de lasten en baten Lasten Projectorganisatie Investeringsagenda Het goede leven Via de 2e bestuursrapportage 2026 zijn meerjarig middelen voor een projectorganisatie - € 0,6 miljoen per jaar voor de duur van drie jaar - op de begroting gebracht. Hier staat een bijdrage tegenover uit een reserve, welke wordt gevormd door de ontvangen bijdrage van de Realisatiestimulans. Omgevingsvergunningen In de 2e bestuursrapportage 2026 zijn structurele middelen opgenomen om de toegenomen werkzaamheden inzake aanvragen omgevingsvergunningen af te handelen. De kosten worden gedekt vanuit kostendekkende tarieven. Baten Omgevingsvergunningen De legesopbrengsten voor aangevraagde omgevingsvergunningen stijgen. Dit komt door hogere kosten welke worden doorberekend in de tarieven.
Reserve rijksmiddelen Realisatiestimulans Dit betreft een onttrekking aan de gevormde reserve voor de dekking van de projectorganisatie Het goede leven. BEGROTING 2027-2030 | 64 BEGROTING 2027-2030 65 6. Programma E: Sport, cultuur en recreatie 6.1 Inleiding Door in te zetten op sport & bewegen, kunst & cultuur en recreatie & toerisme dragen wij in sterke mate bij aan de leefbaarheid, mentale en fysieke gezondheid en verbondenheid in onze kernen. We brengen mensen samen, geven ruimte aan (persoonlijke) ontwikkeling en versterken de sociale basis. We blijven dan ook inzetten op een toegankelijk en laagdrempelig aanbod voor alle inwoners, jong en oud. Sport & bewegen, kunst & cultuur en recreatie & toerisme zien wij nadrukkelijk als een belangrijk onderdeel van preventie. Door deelname te stimuleren, werken we aan een gezondere samenleving. Hiervoor zetten wij onder andere onze aantrekkelijke recreatiegebieden, onze multifunctionele en toekomstbestendige sportaccommodaties en culturele voorzieningen zoals theaters, musea en gemeenschapshuizen in. Hiermee versterken wij de identiteit van onze gemeenschap en geven wij kleur aan onze gemeente. Een gemeente met inwoners die trots zijn op ons gebied en bezoekers die genieten van Vijfheerenlanden, het gebied tussen Lek en Linge.
6.2 Beleidsthema’s 6.2.1 Sport en bewegen Doel (beoogd effect) Om de sterke preventieve kracht van sport en bewegen optimaal te benutten, zorgen wij ervoor dat de sportvoorzieningen en -accommodaties op orde zijn en meegroeien met de ontwikkeling van Vijfheerenlanden. Hierbij hebben wij oog voor efficiënt en meervoudig gebruik. Sportverenigingen zijn een belangrijke partner in onze doelstelling om de sportparticipatie van onze inwoners op het huidige niveau te behouden en idealiter te vergroten. Daarnaast willen wij ook de samenwerking met andere sportaanbieders, zoals commerciële partijen, verder ontwikkelen. Wij beseffen ons dat niet alles tegelijkertijd of overal in dezelfde mate kan worden gerealiseerd. We prioriteren op basis van wat het meest bijdraagt aan leefbaarheid, gemeenschapskracht en gezondheid van onze inwoners, BEGROTING 2027-2030 66 en houden daarbij oog voor een evenwichtige verdeling over de kernen. Samen met onze partners bouwen wij aan een gemeente waarin sport en bewegen vanzelfsprekend onderdeel is van het dagelijks leven en bijdraagt aan het goede leven in Vijfheerenlanden. Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Sportcentrum Berenschot (risico) Dit sportcentrum is verouderd. De raad heeft besloten tot volledige nieuwbouw.
Deze ontwikkeling maakt onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling op ‘De Dak-Locatie' zoals aangemerkt in de gebiedsvisie Leerdam. Tot het moment van oplevering hiervan dient het huidige complex echter operationeel te worden gehouden. Doordat de toekomst van het sportcentrum mede afhankelijk is van de ontwikkelingen in het totale plangebied, kan nieuwbouw langer duren dan oorspronkelijk gepland. Dit vraagt mogelijk extra kosten voor tijdelijke instandhouding. 1 Exploitatie Helsdingen (risico) Een deel van de kosten van Sportcentrum Helsdingen wordt gedekt door inkomsten van derden voor zwemles, zaalhuur en horeca. De omvang hiervan is deels afhankelijk van de economische conjunctuur. 2 Infill kunstgrasvelden (risico) Na de discussies over mogelijke gezondheidsrisico’s van rubbergranulaat in kunstgrasvelden, zijn wij overgegaan op andere vormen van infill. Een infill product is de ‘vulling’ tussen de kunstgras sprieten van een kunstgrasveld. In de praktijk blijkt dat alle varianten tot op heden negatieve bijwerken hebben zoals het aan elkaar klonteren, schimmelvorming en/of wegdrijven bij flinke regenval. Tot er een goed alternatief ontwikkeld is, is de kans reëel 2 BEGROTING 2027-2030 67 dat we regelmatig extra investeringen moeten doen om de infill te vervangen.
Beschikbaarheid rijksmiddelen voor sportstimulering (risico en kans) Veel sportstimuleringsactiviteiten worden mede mogelijk gemaakt door de inzet van rijksmiddelen. Het bereik van sportstimulering en het effect op sportparticipatie is dan ook voor een belangrijk deel afhankelijk van de omvang van de te ontvangen rijksmiddelen. 2 Combinatie van functies (kans) Bij de vernieuwing van sport- en onderwijsaccommodaties kunnen meerdere functies worden gecombineerd. En kunnen daardoor bijvoorbeeld ook een rol vervullen als ontmoetingsplaats. Dit kan het gebruik van de accommodaties en dus de maatschappelijke waarde verhogen. 3 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • Wij implementeren het Actieplan rookvrije sportparken. Hiermee vergroten wij het aantal rookarme sportparken en vergroten wij de bewustwording van de negatieve effecten van roken op de opgroeiende jeugd. • Wij leggen een opiniërend voorstel voor ten aanzien van de opbrengsten en kosten van open sportparken. • Wij stellen een visie op de gewenste exploitatie van gemeentelijke sportaccommodaties op en leggen deze aan de raad voor. • Wij implementeren de nieuwe methodiek voor de verstrekking van budgetsubsidies. • Wij leggen een kredietaanvraag voor de realisatie van nieuwe club- en kleedgebouwen op sportpark Blankensteijn aan de raad ter besluitvorming voor.
• Binnen de planvorming van de ontwikkellocatie ‘het Dak-Locatie’ in Leerdam, werken wij aan toekomstscenario’s voor de nieuwbouw van MFA Tiendweg en afhankelijk van de voortgang van de planvorming van de ontwikkellocatie, leggen wij een kredietaanvraag voor het MFA aan de raad ter besluitvorming voor. • Wij leggen een kredietaanvraag voor de uitbreiding van de speelcapaciteit op sportpark Glaspark aan de raad ter besluitvorming voor. • | Wij leggen een kredietaanvraag voor het vervangen van de binnensportaccommodatie in Lexmond aan de raad ter besluitvorming voor. • | Wij leggen een kredietaanvraag voor de herontwikkeling van het eiland langs de Zuidwal in Leerdam, aan de raad ter besluitvorming voor. • | Wij werken aan toekomstscenario’s voor tennis- en padelvereniging Leerdam en indien nodig leggen wij deze besluitvorming voor aan de raad. • | Wij evalueren het Sport- en sportaccommodatiebeleid ‘Heel Vijfheerenlanden Beweegt’ en informeren de raad over eventuele wijzigingen. Waar nodig leggen wij voorgestelde wijzigingen aan de raad ter besluitvorming voor. 6.2.2 | Kunst, cultuur en erfgoed Doel (beoogd effect) We willen dat kunst en cultuur bijdragen aan leefbaarheid, ontmoeting, persoonlijke ontwikkeling en verbondenheid in onze kernen. Zo draagt cultuur bij aan versterking van de gemeenschapskracht.
Cultuur moet toegankelijk zijn voor inwoners van alle leeftijden en onderdeel blijven van het dagelijks leven in Vijfheerenlanden. We willen culturele verenigingen, lokale evenementen en inwonersinitiatieven ondersteunen in hun belangrijke preventieve bijdrage aan het leven in onze gemeente. Vrijwilligers en verenigingen zijn daarbij een onmisbare drager van ontmoeting, talentontwikkeling en gemeenschapskracht. We willen onze musea en erfgoedlocaties behouden en versterken als plekken voor educatie, ontmoeting en historisch besef. Tegelijk benutten we kansen om cultureel erfgoed in te zetten voor recreatie, toerisme en economische ontwikkeling. Kritische prestatie-indicatoren Kunst, cultuur en | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 erfgoed Aantal bezoekers | 82.000 | 75.000 | 79.000 | 84.000 | n.n.b.** musea en theaters *) *het aantal bezoekers van theater Helsdingen wordt niet geregistreerd **Peildatum 1 september 2026 BEGROTING 2027-2030 | 68 BEGROTING 2027-2030 69 Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Koppeling met doelstellingen sociale basis (kans) Door een betere koppeling met de beleidsdoelstellingen uit de visie sociale basis Vijfheerenlanden kan het bereik van het kunst- en cultuurbeleid mogelijk vergroot worden.
3 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) Wij koppelen projecten in het kader van ons kunst- en cultuurbeleid aan de uitvoering van de gemeentelijke visie op de sociale basis. Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema Onderwerp Fasering Financiële duiding Kunst, cultuur en erfgoed Onderzoek noodzaak aanvullende instandhoudingsubsidies . Om de instandhouding van onze musea voor de toekomst veilig te stellen gaan we onderzoeken of we als gemeente bijzondere culturele accommodaties extra kunnen ondersteunen. 2027 Het onderzoek wordt bekostigd uit bestaande budgetten. Uit dit onderzoek kunnen kosten naar voren komen voor de uitvoering. Mocht de bekostiging niet uit bestaande budgetten gedekt kunnen worden, dan worden de kosten in Kadernota of Berap aan de raad voorgelegd. 6.2.3 Recreatie en toerisme Doel (beoogd effect) Recreatie en toerisme dragen bij aan een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Vijfheerenlanden. Inwoners en bezoekers kunnen blijven genieten van de rust, ruimte, het landschap, het cultureel erfgoed en de recreatieve mogelijkheden tussen Lek en Linge. Daarbij staat een goede balans centraal tussen recreatie, leefbaarheid, natuur, landbouw en landschap. Wij zetten in op het behouden en versterken van een aantrekkelijk, toegankelijk en kwalitatief recreatief netwerk van wandel-, fiets- en vaarroutes en recreatieve voorzieningen.
Hiermee stimuleren wij inwoners om te bewegen, elkaar te ontmoeten en gebruik te maken van de kwaliteiten van hun eigen leefomgeving. Recreatie draagt daarmee bij aan het gezonde leven, een sterke sociale basis en de aantrekkelijkheid van onze gemeente. Daarnaast stimuleren wij recreatieve initiatieven die passen bij de identiteit van Vijfheerenlanden, bijdragen aan de kwaliteit van het landschap en een meerwaarde hebben voor inwoners, bezoekers en ondernemers. Daarbij bieden wij ruimte aan passende vormen van verblijfsrecreatie, streekproducten, erfgoedbeleving en agrarische nevenactiviteiten, passend bij het karakter van het landelijk gebied. Kritische prestatie-indicatoren Recreatie en toerisme | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Inkomsten | Gemiddeld | x | 250.000 | 280.000 | Volgt in toeristenbelasting | 5% groei per | april jaar | 2027 % Inwoners dat | ≥ 70% in 2030 | x | 65% | x | n.n.b.* tevreden is over de recreatiemogelijkheden binnen de gemeente33 *Peildatum 1 september 2026 Onzekerheden en kansen Risico/kans | Toelichting | Impact Regionale samenwerking (kans) | Door bij de ontwikkeling van | 3 recreatieve voorzieningen aan te haken zoals bij de Regiodeal Waarden van het Groene Hart en andere regionale samenwerkingsinitiatieven kunnen mogelijk extra geldstromen worden ontsloten.
Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • | De gemeenschappelijke regeling Lingegebied blijft behouden en wordt omgevormd naar een bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO). BEGROTING 2027-2030 | 70 • | Wij vertalen het vastgestelde beleidskader verblijfsrecreatie naar ruimtelijke kaders en bereiden de verwerking hiervan in het Omgevingsplan voor. • | Wij versterken het recreatieve netwerk van wandel-, fiets- en vaarverbindingen en onderzoeken (naar aanleiding van de dorps- woonvisies), vanuit de Regio Deal, de mogelijkheden voor nieuwe ommetjes. Via de Regio Deal werken wij met de rijksoverheid en regionale partners aan vitale kernen, toekomstgerichte landbouw en een beleefbaar landschap. • | Wij werken samen met de gebiedsmarketingstichting Tussen Lek en Linge en andere partners aan het vergroten van de zichtbaarheid, beleefbaarheid en gastvrijheid van Vijfheerenlanden, waaronder de ontwikkeling van een beleef-VVV in het Huis van Vianen. • | Wij starten een pilot voor het verbeteren van het inzicht in dag- en verblijfsbezoek door middel van bezoekersmonitoring, telcamera's en onderzoeken de bereidwilligheid van ondernemers voor een nachtregistratiesysteem.
6.3 | Inkomsten en uitgaven Baten en lasten programma E | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten programma E | 13.181 | 13.091 | 14.522 | 14.869 | 15.888 | 16.082 Baten programma E | 3.791 | 2.848 | 3.280 | 4.457 | 3.311 | 3.311 Saldo van baten en lasten | 9.391 | 10.243 | 11.241 | 10.413 | 12.577 | 12.771 Toevoegingen aan reserves | 177 | 0 | 0 | 1.150 | 0 | 0 Onttrekkingen aan reserves | 841 | 820 | 496 | 505 | 212 | 212 Saldo | 8.726 | 9.423 | 10.745 | 11.058 | 12.365 | 12.559 Toelichting op de afwijking van de lasten en baten Lasten Beleidskader gemeenschapshuizen Via de kadernota zijn de aanvullende uitgaven ad € 0,6 miljoen die samenhangen met het nieuwe beleidskader gemeenschapshuizen op de begroting gebracht. BEGROTING 2027-2030 | 71 BEGROTING 2027-2030 72 7. Programma F: Financieel gezond 7.1 Inleiding Wij willen een moderne en resultaatgerichte gemeente zijn. Een gemeente die uitgaat van de kracht van de samenleving, die opgavegericht werkt, wijk- en dorpsgericht is en nieuwe bestuurskracht benut. Daarbij behoort onlosmakelijk, dat die gemeente ook financieel gezond is en blijft. Wij zetten in op een financieel robuuste gemeente met een realistisch huishoudboekje en een daadkrachtige investeringsagenda.
Daarmee faciliteren wij de groei van onze gemeente en waarborgen wij de vitaliteit van onze gemeenschap. Het coalitieakkoord is zowel inhoudelijk als financieel voor zover al mogelijk verwerkt in de Programmabegroting 2027 en in de bijbehorende meerjarenraming. Wij beseffen dat besturen het maken van verantwoorde keuzes is, zeker in een financieel uitdagend landschap, waarbij de gezondheid van ons gemeentelijk huishoudboekje voor een belangrijk deel wordt bepaald door rijksbeleid. De meerjarige financiële positie van veel gemeenten in Nederland blijft onzeker door de voortdurende onzekerheid over de bekostiging van gemeentelijke taken door het rijk. Het harde uitgangspunt voor 2027 is voor ons een sluitende begroting. Ook meerjarig streven wij naar een financieel sluitende begroting, Maar wanneer er in onze meerjarenraming sprake is van mogelijke tekorten als gevolg van (uitblijvende) besluitvorming van het rijk, maken wij deze tekorten en de consequenties daarvan op transparante wijze zichtbaar. 7.2 | Beleidsthema’s 7.2.1 | Financieel gezond Doel (beoogd effect) We willen een financieel gezonde gemeente zijn. Mocht uit de (meerjaren)begroting blijken dat (aanvullende) bezuinigingen noodzakelijk zijn om dat te realiseren, dan kijken we eerst kritisch naar de gemeentelijke uitgaven en het huidige beleid en voorzieningenniveau.
Pas in laatste instantie overwegen we een verhoging van de Onroerendezaakbelasting (OZB). Het primaire uitgangspunt voor de OZB blijft een jaarlijkse indexatie ter compensatie van gestegen lonen en prijzen. De hoogte van de OZB moet daarbij in een goede verhouding staan tot het gemeentelijke voorzieningenniveau. De tarieven voor de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing worden berekend op basis van 100% kostendekkendheid. We beseffen daarbij dat naar verwachting de komende jaren de tarieven voor de afvalstoffenheffing gaan stijgen als gevolg van belastingmaatregelen van het rijk. Om een financieel robuuste gemeente te zijn, moeten we een stevige financiële buffer hebben. De absolute ondergrens daarvoor is een solvabiliteit van 20%. Onze ambitie is een geleidelijke groei naar een gezonde solvabiliteit van 30%. Daarvoor zetten we de zich voordoende positieve jaarrekeningresultaten in om onze algemene reserve te versterken. Ten aanzien van de weerstandsratio (onze capaciteit om voorziene mogelijke risico’s op te kunnen vangen) streven naar een weerstandsratio van 2,5. Naast het zorgdragen voor een afdoende weerstandsvermogen investeren we ook in de verdere doorontwikkeling van risicosturing, zodat we grip hebben op mogelijke risico’s en de kans hierop kunnen terugdringen. Zo zijn we goed voorbereid op (on)verwachte maatschappelijke en economische tegenvallers.
Kritische prestatie-indicatoren Financieel gezond | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 % Solvabiliteit (op | 30 | 25,9 | 26,0 | 25,6 | - rekeningbasis) Weerstandsratio (op | 2,5 | 2,81 | 2,74 | 2,86 | - rekeningbasis) BEGROTING 2027-2030 | 73 BEGROTING 2027-2030 74 Onzekerheden en kansen Risico/kans Toelichting Impact Wachtgeldverplichtingen bestuurders (risico) Het rijk heeft besloten dat met de invoering van het nieuwe pensioenstelsel ook de Appa- pensioenaanspraken van politieke ambtsdragers in het pensioenfonds ABP ondergebracht moeten worden. Dit zal naar verwachting per 1 januari 2028 plaatsvinden. Omdat het ABP strengere rekenregels hanteert voor de berekening van de pensioenverplichtingen, kan de overgang (negatieve) gevolgen kunnen hebben. 1 Ramingen loon- en prijscompensatie (risico) De verwerking van loon- en prijscompensatie op budgetten brengt risico's mee door onzekerheden in cao- ontwikkelingen, inflatie en prijsstijgingen. Onvoldoende compensatie kan leiden tot budgetoverschrijdingen en druk op de financiële positie. Een te hoge compensatie kan juist budgetruimte onnodig blokkeren, waardoor middelen minder doelmatig worden ingezet. 1 Gemeentefonds/Overige rijksuitkeringen (risico) Circa tweederde van de gemeentelijke inkomsten betreft bijdragen van het rijk. Deze inkomsten moeten een adequate en passende vergoeding zijn voor de gemeentelijke taken.
Dat is niet altijd het geval. Via VNG behartigen gemeenten daartoe hun belangen bij het rijk. Daarnaast is er sprake van een mogelijke herverdeling van bijdragen uit het gemeentefonds tussen gemeenten. Dit kan nadelen voor Vijfheerenlanden veroorzaken. 1 Implementatie Ombuigingen (risico) De implementatie moet succesvol zijn. Strakke 1 BEGROTING 2027-2030 75 monitoring is vereist om ervoor te zorgen dat de besparing niet alleen wordt ingeboekt, maar ook wordt gerealiseerd. Daarnaast is het van belang dat nog uit te werken maatregelen (in het bijzonder in het sociaal domein) tijdig worden geconcretiseerd. Anders bestaat het risico dat de toezichthouder deze ombuigingstaakstelling als onvoldoende concreet kenmerkt en buiten de toetsing houdt. Solvabiliteit (risico) Wanneer de solvabiliteit op of onder de 20% ligt, neemt de flexibiliteit van de begroting af, omdat gemeentelijke reserves niet ingezet kunnen worden ter dekking van gemeentelijke uitgaven. Het streven is om tot en met 2030 de solvabiliteit te verhogen tot boven de 30%. 1 Woningbouw (risico) De problematiek omtrent netcongestie en stikstof kan nadelige gevolgen voor het woningbouwprogramma en de hiermee samenhangende voorwaardenscheppende en kwaliteitsinvesteringen van het investeringsplan Het Goede Leven hebben.
De uitvoering van dit investeringsprogramma is een belangrijke mate afhankelijk van de verwachte extra structurele baten uit de algemene uitkering en ozb door toename aantal woningen en inwoners. 1 Woningbouw (kans) Door te investeren in de realisatie van 3.000 nieuwe woningen nemen de opbrengsten uit het Gemeentefonds en de OZB toe. Door deze groei ook concreet te gaan uitwerken (in meerdere scenario’s) kunnen de financiële consequenties exacter berekend worden, waardoor meerjarig beter inzicht ontstaat in de te realiseren extra begrotingsruimte. 3 Doen (bestuurlijke resultaten in 2027) • | Wij actualiseren de financiële verordening. • | Wij monitoren de concretisering en invulling van de gemeentelijke ombuigingstaakstelling actief en rapporteren daarover aan de raad bij de bestuursrapportages en in de jaarstukken. Fasering en financiën van het collegeprogramma Thema | Onderwerp | Fasering | Financiële duiding Financiën | Digitale ontsluiting | 2026-2030 | De kosten in 2027 voor Na afronding van de | digitalisering van de P&C optimalisatie van | documenten worden in ons financieel | Kadernota of Berap aan systeem willen wij | de raad voorgelegd. investeren in het beter digitaal ontsluiten van begroting, bestuursrapportages en jaarrekening voor de raad.
7.3 | Inkomsten en uitgaven Baten en lasten programma F | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten programma F | 42.196 | 33.400 | 27.203 | 26.976 | 28.596 | 28.619 Baten programma F | 152.643 | 154.836 | 160.056 | 154.815 | 153.929 | 156.101 Saldo van baten en lasten | -110.447 | -121.436 | -132.853 | -127.839 | -125.333 | -127.481 Toevoegingen aan reserves | 7.595 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen aan reserves | 15.150 | 3.307 | 743 | 595 | 341 | 122 Saldo | -118.002 | -124.743 | -133.596 | -128.435 | -125.674 | -127.604 Toelichting op de afwijking van de lasten en baten Lasten Uitvoering preventief beleid sociaal domein Voor de uitvoering van het preventief beleid sociaal domein zijn incidentele middelen opgenomen (€ 0,6 miljoen in 2027), welke staan geraamd op de programma F, onder de overhead. Hier staat een bijdrage uit de reserve BEGROTING 2027-2030 | 76 BEGROTING 2027-2030 77 sociaal domein tegenover, waarmee deze uitgaven voor de begroting budgettair neutraal zijn. Ontwikkeling loonkosten De loonkosten van overhead staan op dit programma opgenomen. Naast reguliere stijging van CAO ontwikkelingen nemen de lasten op dit programmaonderdeel toe, omdat er sprake is van een verschuiving van programma’s A t/m E naar programma F.
De lasten op dit programma nemen daarom toe met per saldo € 0,9 miljoen. Baten Algemene uitkering gemeentefonds De algemene uitkering uit het gemeentefonds is via de meicirculaire 2026 positief bijgesteld met (bruto) € 9,4 miljoen. Na verwerking van stelposten en taakmutaties blijft er per saldo een hogere opbrengst als algemeen dekkingsmiddel over van € 7,1 miljoen. Onttrekking reserve De onttrekking aan de reserve sociaal domein voor de dekking van de uitgaven voor de uitvoering van het preventief beleid (€ 0,6 miljoen) staat hier opgenomen. BEGROTING 2027-2030 78 8. Financieel perspectief 2027- 2030 8.1 Inleiding In de programmabegroting worden de bestuurlijke doelstellingen van de gemeente vertaald in beleidsmatige consequenties en in te maken keuzes, met de bijbehorende financiële consequenties. In dit hoofdstuk worden de financiële uitgangspunten van de Programmabegroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030 van de gemeente Vijfheerenlanden gepresenteerd. 8.2 Financiële grondslagen programmabegroting 2027 Algemeen De Programmabegroting 2027 is opgesteld op basis van het stelsel van baten en lasten. Dit betekent, dat geraamde lasten en baten worden toegerekend aan het jaar waarop deze betrekking hebben, het jaar waarin de onderliggende prestatie naar verwachting wordt geleverd.