CConstaterende datVijfheerenlanden
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2027-2030

Commissie Algemene Zaken 15 oktober 2026, gemeente VijfheerenlandenBij agendapunt: Begroting 2027-203053.930 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 7

15.4.1.1 Projecten Bij analyse van de tot op heden gehanteerde investeringsoverzichten hebben we geconstateerd dat een deel van de voorwaardenscheppende investeringen via de reguliere programmabudgetten dan wel binnen de bestaande exploitatieopzet kunnen worden ingevuld. Tegelijkertijd zien we dat met name op het gebied van infrastructuur en (onderwijs- en maatschappelijke) voorzieningen voor nieuwe gebiedsontwikkelingen (inclusief Hoef en Haag, waar een inhaalslag moet worden gemaakt) substantiële voorwaardenscheppende investeringen nodig zijn. Zoals eerder genoemd zijn op dit moment nog onvoldoende uitgekristalliseerd, zowel op het punt van kosten als op het punt van (co)financiering, om nu reeds tot concrete toekenning van middelen vanuit de Investeringsagenda te komen. Het verder concretiseren van projecten is vooral afhankelijk van de inhoudelijke voortgang. De inhoudelijke voortgang is tegelijk ook afhankelijk van een realistisch perspectief, dat financiering t.z.t. haalbaar is. De hier opgenomen lijst is derhalve indicatief en geeft een eerste beeld van de investeringsruimte die nodig is om de groei van Vijfheerenlanden te faciliteren. Zodra het instrumentarium verder is uitgewerkt, de informatiestromen zijn georganiseerd zal via de investeringstafel een nadere afweging en toetsing plaats vinden van de in de groslijst opgenomen voorstellen.

15.4.2 Financiële ruimte en dekking kwaliteitsverhogende investeringen De geplande woningbouwproductie vult tot 2033 een fonds met in totaal 60 miljoen voor investeringen in het goede leven. Hiermee maakt Vijfheerenlanden werk van kwaliteit in haar leefomgeving. VHL bouwt leefbare, goed ontsloten wijken met een goed voorzieningenniveau. Ook voor de minder draagkrachtige inwoners van onze gemeente realiseren we passende woonruimte. Het goede Leven in Vijfheerenlanden vraagt echter ook om investeringen in bestaande wijken en buurten. Daar is dit deel van de investeringsagenda voor bedoeld. De rentelasten voor de kwaliteitsverhogende investeringen zijn in de reguliere begroting opgenomen.

Jaar | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 Reservering investeringsagen 5.907.000 11.616.000 19.030.000 26.359.300 30.026.700 36.209.800 42.399.500 48.592.500 54.792.100 60.823.400 da Uitvoering | 5.907.000 11.616.000 19.030.000 26.359.300 30.026.700 36.209.800 42.399.500 48.592.500 54.792.100 60.823.400 projecten Kapitaallasten | 177.100 | 348.700 | 570.900 | 790.900 | 900.900 | 1.086.800 | 1.272.700 | 1.458.600 | 1.644.500 | 1.826.000 indicatief Bestuurlijke resultaten: Meerjarig pijplijnoverzicht Met betrekking tot lopende investeringen, plannen en initiatieven is volstaan met een eerste doorkijk van de woningbouwprognose per kern en de toedeling van investeringsruimte voor voorwaardenscheppende investeringen. Daarnaast is gekeken naar projecten die in aanmerking komen voor de investeringsagenda. Overeenkomstig de kadernota hebben we het u bekende pijplijnoverzicht vervangen door een nadere en informatievere concretisering van de projecten. Vanaf 2027 zullen concrete projecten worden gekoppeld aan het investeringsprogramma. Binnen het kader van het begrotingsjaar 2027 betreft het vooralsnog een indicatieve lijst die beeld geeft bij wat de komende jaren aan projecten in beeld zal komen.

Na de beoogde eerste investeringstafel in het najaar van 2026 wordt aan de raad een eerste voorstel gedaan voor besluitvorming over concrete investeringsprojecten. Woningbouwprojecten per kern | 2026-2029 | 2030-2034 | 2035-2039 Leerdam - Broekgraaf - Eiland 1 Habion - Klimop - | 413 | 611 | 100 Molukse wijk - Leerdam West - Broekgraaf Noord Vianen - Kwartelstraat - Hazelaarplein - | 300 | 648 | 211 Monnikendreef - Burg Hoeufftlaan - Beukenlaan/vdValk - Dekkerhagen - Jan Blankenweg - Lijnbaan ASR - Hagenweg - Aime Bonnastraat Meerkerk - Weide II - Burggraaf - Gemeentehuis - | 249 | 280 | 50 Weide III Hoef en Haag/Hagestein - De Erven - Het Lint - De eng | 177 | 115 | 0 - Vogelenzangweg - Lekdijk (vdLee) Vosstraat eo Ameide - Liessticht - Prinsengracht Jw v Puttestraat | 90 | 0 | 0 Lexmond - Burgemeester Potstraat - Killesteijn - | 52 | 400 | 50 Lexmond West - Lexmond Oost Schoonrewoerd - Kerkweg | 45 | 5 | 0 Leerbroek - Scheplocatie - Schoolstraat - | 32 | 50 | 0 Slagboomlocatie II BEGROTING 2027-2030 | 173 Nieuwland - Naast Nijeland | 22 | 0 | 0 Hei- en boeicop - Van Zuilenstraat - Sportcomplex | 43 | 16 | 0 Zijderveld - Schoolstraat - Achter Krooshof | 27 | 35 | 0 Kedichem - Zwaansweg | 18 | 0 | 0 Everdingen - Graaf Huibertlaan - Het lijne Pad - | 38 | 10 | 0 Lekdijk Totaal prognose | 1.506 | 2.170 | 411 *In de kern Tienhoven aan de Lek zijn op dit moment geen (grotere)

woningbouwinitiatieven bekend die op projectbasis worden uitgevoerd. In onderstaand overzicht is vervolgens de beschikbare investeringsruimte gekoppeld aan het woningbouwprogramma per kern. Dit is toegerekend op basis van een verdeelsleutel per woning, met uitzondering daar waar al concrete projecten benoemd zijn die deze verdeelsleutel overstijgen. In dat geval is het bedrag aangepast naar de indicatieve projectbedragen. Beleidsthema / Investering | 2026-2029 | 2030-2034 | 2035-2039 Voorwaardescheppende investeringen | 32.300.000 | 46.800.000 | 8.900.000 Leerdam (>1100 woningen) | 5.300.000 | 13.200.000 | 2.200.000 Vianen (≥ 1000 woningen + werklandschappen) | 6.400.000 | 14.000.000 | 4.500.000 Meerkerk (≥ 600 woningen + werklandschappen) | 5.400.000 | 6.000.000 | 1.100.000 Hoef en Haag/Hagestein (≥ 280 + 80 woningen) | 3.800.000 | 2.500.000 | 0 Lexmond (≥ 500 woningen + werklandschappen) | 1.100.000 | 8.600.000 | 1.100.000 Ameide (≥ 100 woningen) | 1.900.000 | 0 | 0 Schoonrewoerd (≥ 50 woningen) | 1.000.000 | 100.000 | 0 Leerbroek (≥ 50 woningen) | 700.000 | 1.100.000 | 0 Nieuwland (≥ 25 woningen) | 500.000 | 0 | 0 Hei- en Boeicop (≥ 50 woningen) | 4.400.000 | 300.000 | 0 Zijderveld (≥ 60 woningen) | 600.000 | 800.000 | 0 Everdingen (≥ 50 woningen) | 800.000 | 200.000 | 0 Kedichem (≥ 20 woningen) | 400.000 | 0 | 0 Kwaliteitsinvesteringen | 26.000.000 | 23.000.000 | 6.000.000

Leefbaarheid Centrum en buurtcentra Leerdam | 2.500.000 | 2.500.000 Toekomstbestendig werklandschap Nieuw Schaik Leerdam | 1.000.000 Verbinding Hagenweg-Binnenstad Vianen | 2.500.000 | 2.500.000 Toekomstbestendig werklandschap De Hagen Vianen | 1.000.000 Leefbaarheid Grote Geusplein Vianen | 2.000.000 Verbeteren dorpshart Meerkerk | 2.500.000 Toekomstbestending werklandschap Meerkerk I-IV | 500.000 | 500.000 Verbeteren dorpshart Lexmond | 1.000.000 | 1.000.000 Leefbaarheid dorpswoonvisies | 6.000.000 | 5.000.000 | 4.000.000 GGM - regiodeal- landschap | 7.500.000 | 7.000.000 Accommodaties gezondheid, sport en ontmoeting | 2.000.000 | 2.000.000 | 2.000.000 BEGROTING 2027-2030 | 174 BEGROTING 2027-2030 175 Onderstaand overzicht is een overzicht van meerjarig nog niet in de begroting opgenomen en dus nog niet geprogrammeerde initiatieven en projecten die wel een bepaalde bestuurlijke status hebben. Bijvoorbeeld omdat ze bestuurlijk onderwerp zijn van gesprek of een min of meer logisch gevolg zijn van visie of beleid. De eventuele toevoeging van projecten uit het pijplijnoverzicht naar de begroting is jaarlijks onderdeel van het begrotingsproces. Een op het pijplijnoverzicht opgenomen project is financieel dus nog niet gedekt en is bedoeld om een beeld te geven van de toekomstige investeringsbehoefte van onze gemeente.

Het overzicht geeft daarmee een goed inzicht in de bestuurlijke en financiële opgave die de gemeente Vijfheerenlanden heeft, wat betreft de in komende jaren inhoudelijk nog uit te werken, bestuurlijk af te wegen en eventueel in de begroting te verwerken projecten. Dit overzicht is tevens opgenomen in de kadernota 2027. De groen gearceerde initiatieven zijn een toevoeging in de tabel ten opzichte van het overzicht in de kadernota 2027. BEGROTING 2027-2030 176 Projecten Voorwaardenscheppende investeringen Kern Voorziening- enniveau Mobiliteit Leefomgeving Langzaamverkeerstunnel Broekgraaf Leerdam X Aanpassingen Lingebrug (verbreding) / rotonde Leerdam x Onderdoorgang Lingebrug Leerdam x Aanpassing Parallelweg ivm ontwikkeling Broekgraaf-Noord Leerdam x Spoorwegovergangen/rotondes Leerdam x Reconstructie kruising VRI - Tiendweg + aansluiting DAK Leerdam X Aanleg rotonde Recht van Ter Leede - Zuid Holland weg Leerdam X Reconstructie kruising Recht van Ter Leede - Stationsstraat Leerdam X Verkeersmaatregelen Koenderseweg Leerdam X Fietsinfrastructuur Broekgraaf - Centrum Leerdam X Groen Groeit Mee Broekgraaf Leerdam X Uitbreiding Calvijnschool Leerdam X Uitbreiding Brandweerkazerne Vianen X Verbreding Pr.

Bernhardstraat Vianen X Vrijliggende fiets- en voetpaden Julianabrug - Hoef en Haag Vianen X reconstructie VRI Hagenweg - Stuartweg Vianen X Aanleg parkeergarage Lijnbaan Vianen X Groen Groeit Mee Gaasperwaard III Vianen X Aanpassingen Jan Blankenweg Vianen x Aanlsuiting met fietspad Jan Blankenbrug Vianen x Uitbreiding/doortrekken voetpad Hoef en Haag > Vianen incl Viaduct Witboom Vianen x Nieuwe bushalte Hagenweg Vianen x Rotondes Hagenweg Vianen x Vervangen Julianabrug (ook als fietsverbinding tussen Hub en GW) Vianen x Nieuwe langzaamverkeerstunnel tbv Gaasperwaard Vianen x Brede School Meerkerk Meerkerk X Weide III (Meerkerk) Burggraafweg Meerkerk X Infra Werklandschap Iva Meerkerk X Groen Groeit Mee Weide III Meerkerk X OV Hub en P&R A27, regiopoorten MRU West (bushaltes, parkeervoorz.) Meerkerk x Extra/ nieuwe brug Bazeldijk - Grote Kanaaldijk Meerkerk x Aanpassingen Bazeldijk (profiliering straatprofiel, snelheidsremmend, vcp) Meerkerk x Aanpassingen Burggraaf (wegprofiel) Meerkerk x Snelheidsremmende maatregelen diverse wegen Hoef en Haag/ Hagestein X Gemeenschapshuis Hoef en Haag Hoef en Haag/ Hagestein X Drempels Hoef en Haag Hoef en Haag/ Hagestein X Aanpassingen kruisingen Hagesteinsestraat Hoef & Haag Hoef en Haag/ Hagestein X Verkeersmaatregelen MFC (Hagestein) Hoef en Haag/ Hagestein X Herinrichting Broekseweg Ameide X Loswal Ameide Ameide X Randweg Lexmond

Lexmond X Rotonde Lexmondsestraatweg Lexmond X Aanpassingen oude/nieuwe rijksweg, fietsverbinding Lexmond x Groen Groeit Mee Lexmond X Lexmond Oost- de Bul Lexmond X Gemeenschapshuis Schoonrewoerd Schoonrewoerd X Aanpassingen Kerkweg ivm Maisveld Schoonrewoerd X Randweg om Nieuwland Nieuwland X Aanpak Sluipverkeer (inrijverbod) Nieuwland X Herinrichting Hei-en Boeicopseweg Hei- en Boeicop X nieuw club en kleedgebouw HSSC '61 Hei en Boeicop Hei- en Boeicop X reconstructie Krooshofstraat en Dorpsweg Zijderveld X Herinrichting Graaf Huibertlaan Everdingen X Aanpak Sluipverkeer (inrijverbod) Everdingen X 0 BEGROTING 2027-2030 177 15.5 Risico’s en kansen Risico/kans Toelichting Impact Onvoldoende uitvoeringscapaciteit (risico) Realisatie van initiatieven uit de Investeringsagenda is afhankelijk van beschikbare ambtelijke capaciteit en expertise. Wanneer de benodigde capaciteit onvoldoende beschikbaar is, kan dit leiden tot vertraging in de uitwerking en uitvoering van projecten. Hierdoor ontstaat het risico dat investeringsmiddelen wel beschikbaar zijn, maar niet tijdig kunnen worden omgezet in concrete resultaten voor inwoners en ondernemers.

2 Koppelkansen (kans) Door de gerichte inzet van de Investeringsagenda bij projecten die een extra financiële ondersteuning of cofinanciering nodig hebben om tot realisatie te komen, komt er uiteindelijk ook geld beschikbaar voor gerichte kwaliteitsinvesteringen in de bestaande leefomgeving van onze gemeente. In de dorps(woon)visies en gebiedsvisies zijn tal van onderwerpen genoemd waaraan dit besteed kan worden, al dan niet aangevuld met externe cofinanciering. Denk aan het upgraden (en verduurzamen) van speelplaatsen, de aanplant van extra groenstructuren (voor beleving en gezondheid relevant) alsook het aanleggen van ommetjes in en rond de kernen of het verkeersveiliger maken van bepaalde situaties in een kern Via een separaat afwegingskader wordt hier verder invulling aan gegeven. Dit betekent ook dat intern de verschillende projecten en maatregelen goed op elkaar moeten worden afgestemd om zo ook koppelkansen te benutten en inwoners niet onnodig te belasten bij de aanleg/inrichting ervan. 3 Beperkte concretisering van initiatieven (risico) De Investeringsagenda is afhankelijk van een continue instroom van voldoende uitgewerkte en kwalitatief goede initiatieven. Een risico is dat projecten en maatregelen uit de pijplijn onvoldoende concreet worden uitgewerkt om te kunnen voldoen aan de vastgestelde beoordelings- en investeringscriteria.

In dat geval ontbreekt een voldoende onderbouwde basis voor bestuurlijke besluitvorming en kan geen rechtmatige toekenning van investeringsmiddelen plaatsvinden. 3 15.6 | Kengetallen en prestatie-indicatoren Kritische prestatie-indicatoren Samen bouwen en | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 wonen Scheefwoners (%) | x | 24,7 | 28,0 | n.n.b.* | n.n.b.* Voorraad | x | 1,60 | 1,30 | n.n.b.* | n.n.b.* corporatiewoningen in relatie tot doelgroepen - passend toewijzen Voorraad | x | 1,10 | 1,10 | n.n.b.* | n.n.b.* corporatiewoningen in relatie tot doelgroepen - sociale huurwoning Een duurzame | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 toekomst Hernieuwbare | x | n.n.b.* | n.n.b.* | n.n.b.* | n.n.b.* elektriciteit (%) Vermogen zonne- | x | 1,3 | 1,5 | 1,5 | n.n.b.* energie (Kw per 1.000 inwoners) (Semi) publieke e- | x | 8,1 | 9,8 | 10,0 | n.n.b.* laadpunten (per 1.000 inwoners) Vitale landbouw in een | Streefwaarde | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 aantrekkelijk buitengebied Vestiging van bedrijven | x | 66 | 67 | 64 | 63* land en tuinbouw (per 10.000 inwoners) Banen in | x | 3 | 3,1 | 3 | n.n.b.* landbouwsector (%) *Peildatum 1 september 2026 15.7 | Overige (wettelijk) verplichte informatie Niet van toepassing. BEGROTING 2027-2030 | 178 BEGROTING 2027-2030 179 16.

Paragraaf E1 Sport, cultuur en recreatie 16.1 Inleiding In deze paragraaf wordt bestuurlijk relevante achtergrondinformatie gegeven met betrekking tot de beleidsthema’s recreatie & toerisme, cultuur en sport. Ons gemeenschappelijk doel is om een actieve bijdrage te leveren aan het verbeteren van de leefbaarheid, mentale en fysieke gezondheid en verbondenheid in onze kernen. Dit doen wij vooral door mensen samen te brengen, ruimte te geven aan (persoonlijke) ontwikkeling en het versterken van de sociale basis. Hiervoor zetten wij onze aantrekkelijke recreatiegebieden in als oase van rust in het Groene hart, onze robuuste en toekomstbestendige sportaccommodaties en de culturele voorzieningen zoals theaters, musea en gemeenschapshuizen. Met deze aanpak versterken wij de identiteit van onze gemeenschap en geven wij kleur aan onze gemeente. Een gemeente met inwoners die trots zijn op ons gebied en bezoekers die genieten van Vijfheerenlanden, het gebied tussen Lek en Linge. Met ons brede inhoudelijk aanbod - waarmee wij bijvoorbeeld actieve ondersteuning bieden aan vrijwilligersorganisaties en inwoners met elkaar in contact brengen- en onze voorzieningen (zoals sportaccommodaties, theaters musea, gemeenschapshuizen, recreatiegebieden en fiets- en wandelpaden), zetten wij stevig in op de preventieve kracht van recreatie (en toerisme), cultuur en sport.

Hiermee dragen wij randvoorwaardelijk bij aan een sterke sociale basis waarmee het beroep op complexere en duurdere zorg en ondersteuning wordt voorkomen of vertraagt. Dit doen wij natuurlijk niet alleen maar dat doen we op een creatieve wijze in samenwerking met de hele keten van partners waarmee we bijvoorbeeld sportaccommodaties laagdrempelig en multifunctioneel inzetten door er ook welzijnsactiviteiten plaats te laten vinden, de kennis en trots van jeugdigen over en op onze gemeente te vergroten door het bieden van educatie en hier nadrukkelijk lokale musea en kunstenaar bij te betrekken en door het recreatieve netwerk van wandel-, fiets- en vaarverbindingen te versterken naar aanleiding van de dorps-woonvisies, waardoor inwoners dichtbij en met elkaar kunnen recreëren.

BEGROTING 2027-2030 180 16.2 Beleidsnota’s en verordeningen Beleidsnota’s Naam Jaar Sport- en sportaccommodatiebeleid ‘Heel Vijfheerenlanden Beweegt’ 2022 Uitvoeringsprogramma Toerisme en recreatie 2022-2032 2022 Beleidskader verblijfsrecreatie 2025 Verordeningen Naam Jaar Algemene Subsidieverordening gemeente Vijfheerenlanden 2020 Toeristenbelasting 2024 Liggelden passantenhaven Vianen 2024 16.3 Trends en ontwikkelingen Sport Ter uitvoering van het sport- en sportaccommodatiebeleid hebben wij vooral aandacht voor het stimuleren van de sportdeelname via georganiseerde sport/sportverenigingen en het op orde houden en brengen van onze sportaccommodaties. Dit doen wij onder andere door samen met de gebruikers te werken aan toegankelijke sportparken waar ook, indien op de juiste wijze gebruikt, gebruik van gemaakt kan worden buiten de openingstijden van de verenigingen om. Op deze wijze wordt de maatschappelijke waarde van onze sportparken nog verder vergroot. Naast het fysieke gebruik, maakt de inzet van onze uitvoeringsorganisatie, Team Sportservice, in diverse wijken en bij sportaanbieders hier ook onderdeel van uit. Om de sportparken goed te kunnen gebruiken, dient het onderhoud op orde te zijn. Samen met de gebruikers hebben wij hiervoor een nieuwe methodiek ontwikkeld. Deze gaan we toepassen en gezamenlijk evalueren.

Op enkele van onze sportparken zijn de club- en kleedgebouwen aan vervanging toe. Samen met de gebruikers werken wij aan nieuwe toekomstbestendige multifunctionele accommodaties. BEGROTING 2027-2030 181 Doordat onze gemeente groeit qua inwonersaantallen en het lidmaatschap van sportverenigingen in onze gemeente populair blijft, constateren wij op enkele sportparken een tekort aan trainings- en in een enkel geval wedstrijdcapaciteit. Om de benodigde capaciteit op orde te houden dienen de komende jaren extra velden gerealiseerd te worden. Naast de buitensportaccommodaties, vragen ook enkele binnensportaccommodaties om nieuwbouw. Zo nemen we het toekomstperspectief voor sportcentrum Berenschot en cultureel centrum het Dak (MFA Tiendweg) mee in de toekomstvisie op ontwikkellocatie het Dak in Leerdam. Doordat wij in onze gemeente verschillende exploitatievormen kennen voor het maatschappelijk vastgoed, gaan wij een visie ontwikkelen op de gewenste exploitatievorm(en) hiervan. De sportaccommodaties nemen wij uitdrukkelijk mee in de ontwikkeling van deze visie. Een belangrijk thema binnen deze visie is het betaalbaarheid houden van de voorzieningen. Deze betaalbaarheid staat onder druk doordat de door ons gehanteerde huurprijzen, gebaseerd zijn op de alsmaar stijgende investeringslasten. Naast de accommodaties besteden wij veel aandacht aan de sociale kracht van sport.

Sport kan een belangrijke (preventieve) bijdrage leveren aan diverse maatschappelijke uitdagingen. Dit doen wij o.a. door middel van het aanbieden van sport- en beweegactiviteiten voor diverse doelgroepen. Team Sportservice is hierin voor ons een belangrijke partner. Cultuur Culturele activiteiten dragen bij aan de leefbaarheid, ontmoeting, persoonlijke ontwikkeling en verbondenheid in onze kernen. Hierdoor ondersteunt cultuur bij diverse beleidsdoelen binnen het Sociaal Domein. Denk bijvoorbeeld aan zingeving en persoonlijke ontwikkeling door het volgen van muziekles of een tentoonstelling over de relationele geschiedenis tussen Nederland en de Molukken, waardoor de acceptatie en verbondenheid tussen inwoners groeit. Deze inzet wordt voortgezet en waar mogelijk en binnen bestaande middelen geïntensiveerd. In de afgelopen jaren is er stap voor stap een breed en toegankelijk aanbod aan culturele voorzieningen en activiteiten opgebouwd. Waarbij we ook trots zijn op het brede aanbod aan culturele initiatieven dat jaarlijks plaatsvindt door middel van de inzet van het Kunst & Cultuurfonds Vijfheerenlanden. Met gemiddeld 25 projecten per jaar wordt het fonds goed benut, waarbij het subsidiebudget meestal rond september of oktober al volledig is toegekend.

BEGROTING 2027-2030 182 Het behoud van het glasambacht en slijpwerk is essentieel voor het behoud van cultureel erfgoed en vakmanschap. Het versterkt de identiteit van de gemeente Vijfheerenlanden met een rijke glasgeschiedenis. Het behoud vraagt om internationale samenwerking. De samenwerking met Glasstad Novy Bor in Tsjechië verloopt uitstekend, maar er is behoefte aan uitbreiding naar andere Europese steden, waarbij ook de lokale betrokkenheid wordt geïntensiveerd. Stichting Leerdam Glas ’22 speelt hierin een belangrijke rol door jaarlijks, samen met de gemeente Vijfheerenlanden, het internationale evenement Glas Leeft te organiseren. Daarnaast zet de stichting zich in voor het behoud van Glasslijperij ’t Kroonjuweeltje in Leerdam, waar het authentieke slijpambacht wordt gekoesterd en doorgegeven. Recreatie en toerisme Recreatie en toerisme draagt bij aan een gezond, leefbaar en toekomstbestendig Vijfheerenlanden. Daarbij staat de inwoner centraal. Door te investeren in aantrekkelijke, toegankelijke en kwalitatieve wandel-, fiets- en vaarroutes en aandacht te vragen voor andere recreatieve voorzieningen, zoals officieel openbaar zwemwater en recreatieve groenvoorzieningen, stimuleren wij inwoners om te bewegen, te ontspannen, elkaar te ontmoeten en te genieten van de rust, ruimte en het groen in hun eigen leefomgeving.

Wij zetten in op het principe van recreëren vanaf de voordeur. Daarom werken wij aan recreatieve verbindingen tussen kernen en het buitengebied, onder andere door de realisatie van ommetjes, een wens vanuit de dorpswoonvisies en door recreatie en groen mee te nemen bij nieuwe woonwijken en gebiedsontwikkelingen. Hierbij streven wij naar een goede balans tussen recreatie, woningbouw, natuur, water, energie en mobiliteit, zodat voldoende ruimte beschikbaar blijft voor recreatie, beweging en ontspanning (een voorwaarde voor ‘het goede leven’). Omdat recreatie en toerisme niet stopt bij gemeentegrenzen, werken wij nauw samen met partners binnen het Groene Hart, Visit Utrecht Region, Alblasserwaard-Vijfheerenlanden en het Routebureau Utrecht. Daarnaast verkennen wij een verdere samenwerking met West Betuwe en Culemborg. Deze samenwerking draagt bijvoorbeeld bij aan goed aansluitende wandel- en fietsroutes, gezamenlijke promotie van het gebied en een betere spreiding van bezoekers. Hiermee voorkomen wij dat kwetsbare gebieden, zoals de Zouweboezem, of de leefbaarheid in onze kernen onevenredig onder druk komen te staan. BEGROTING 2027-2030 183 Verder investeren wij in bezoekersmonitoring en dataverzameling, zodat recreatieve ontwikkelingen steeds beter onderbouwd kunnen worden aan de hand van cijfers.

Wij streven naar zoveel mogelijk bezoekers die passen bij de identiteit van Vijfheerenlanden en bijdragen aan de kwaliteit van ons gebied, dus bezoekers die niet alleen gebruikmaken van het landschap en de voorzieningen, maar die ook iets teruggeven aan de omgeving. Vanuit die gedachte van regeneratief toerisme stimuleren wij recreatieve initiatiefnemers om in te zetten op kleinschalige en bijzondere verblijfsconcepten (zoals agrotoerisme), streekproducten, beleving van erfgoed, water en natuur, aan de hand van de vele monumenten, het glasambacht, de waterlinies en het landschappelijk gebied. Door arrangementen en recreatieve routes, die bezoekers langs lokale ondernemers, musea en cultuurhistorische locaties leiden, versterkt recreatie en toerisme niet alleen de economie, maar ook de leefbaarheid, het landschap en de trots van onze inwoners. 16.4 Wettelijke ontwikkelingen IZA/AZWA In 2027 gaat de tijdelijke financiering middels IZA/AZWA- en GALA-middelen door. Dit heeft als voordeel dat we extra kunnen investeren op de korte termijn. Echter is het effect van investeren in versterking van de sociale basis vaak pas op lange termijn zichtbaar. Dit vraagt dus om structurele middelen. 16.5 Risico’s en kansen De belangrijkste bestuurlijke risico’s en kansen zijn opgenomen op programma E, Sport, cultuur en recreatie. Er is geen sprake van aanvullende “beheer” risico’s.

16.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren Sport en bewegen Streefwaarde 2023 2024 2025 2026 Niet sporters (% aantal inwoners) x 50,5 n.n.b.* Personen aangesloten bij een sportvereniging (%) x 50,5 n.n.b.* *Peildatum 1 september 2026 BEGROTING 2027-2030 184 16.7 Bestuurlijke resultaten De belangrijkste bestuurlijke resultaten zijn opgenomen op programma E, Sport, cultuur en recreatie. Er is geen sprake van aanvullende resultaten. 16.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie Niet van toepassing. BEGROTING 2027-2030 185 17. Paragraaf F1 Lokale heffingen 17.1 Inleiding De lokale heffingen zijn een belangrijke bron van inkomsten voor een gemeente. Lokale heffingen bestaan uit algemene belastingen zoals onroerendezaakbelasting, bestemmingsbelastingen zoals afvalstoffenheffing en rioolheffing en retributies. Bij de retributies, zoals leges en lijkbezorgingrechten, is sprake van een individuele tegenprestatie op verzoek en mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de gemeente voor de uitoefening van de taak. Artikel 10 van het Besluit Begroting en Verantwoording stelt dat de paragraaf lokale heffingen inzicht geeft in het beleid ten aanzien van de lokale heffingen, de geraamde inkomsten, de tarieven, inzicht in de berekeningen van tarieven (kostendekkendheid), aanduiding van de lokale lastendruk en beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.

17.2 Beleidsnota’s en verordeningen Naam Jaar Organisatie: Verordening Financieel beleid, beheer en organisatie 2027 Organisatie: Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen 2027 Organisatie: Leidraad invordering gemeentelijke belastingen 2026 Legesverordening Vijfheerenlanden 2027 Verordening onroerendezaakbelastingen 2027 Verordening parkeerbelastingen 2027 Naheffingskosten parkeerbelastingen 2027 Verordening lijkbezorgingsrechten 2027 Marktgeldenverordening 2027 Verordening reclamebelastingen 2027 Verordening toeristenbelasting 2027 Verordening staangeld 2027 Verordening precariobelasting 2027 Verordening liggelden passantenhaven 2027 Verordening afvalstoffenheffing 2027 Verordening rioolheffing/riool- en waterzorgheffing 2027 BEGROTING 2027-2030 186 17.3 Trends en ontwikkelingen 17.3.1 Uitgangspunten De belastingtarieven en het tarievenbeleid worden in de eerste raadsvergadering na de vaststelling van de begroting vastgesteld. Op die manier kunnen financiële of beleidsmatige keuzes die de raad maakt bij de behandeling van de begroting worden verwerkt in de tarieven. Bij de belastingopbrengsten wordt een verhoging van 1,8% toegepast. Dit bestaat uit een verwachte inflatie voor 2027 van 2,1% verminderd met de correctie van de te veel in rekening gebrachte werkelijke inflatie over 2026 van 0,3%.

Voor de opbrengsten van de rioolheffing en afvalstoffenheffing wordt wel rekening gehouden met inflatiecorrectie, maar geldt de norm van 100% kostendekkendheid als begrenzing. Onroerende zaakbelastingen (OZB) De ozb-tarieven 2027 worden geheven als percentage van de WOZ-waarden met waardepeildatum 1 januari 2026. Bij het vaststellen van de ozb-tarieven wordt er rekening gehouden met verschillende aspecten. Dit betreft de waardeontwikkeling van de woningen en niet-woningen, de areaaluitbreiding, het aantal ingekomen WOZ-bezwaren en de indexatie. Het taxateren en de afhandeling van bezwaarschriften wordt uitgevoerd door een extern taxatiebureau. Omdat bij de vaststelling van de begroting 2027 de exacte gegevens nog niet bekend zijn wijken de ozb-tarieven genoemd in de paragraaf lokale heffingen af van de tarieven opgenomen in de belastingverordening ozb 2027. De belastingopbrengst onroerendezaakbelasting 2027 wordt verhoogd met een percentage van 5,8%. Dit bestaat uit 1,8% inflatiecorrectie en daarnaast een extra verhoging van 4% zoals eerder toe besloten in de kadernota 2026. Afvalstoffenheffing De kosten van de afvalinzameling en -verwerking van particuliere huishoudens worden via de afvalstoffenheffing verhaald. Voor het product afvalinzameling geldt dat de baten niet boven de kosten mogen uitkomen.

Tarieven van de afvalstoffenheffing worden tegenwoordig sterk bepaald door milieueisen voor het gescheiden aanleveren van het afval. Daarnaast spelen verwerkingskosten van het afval een rol. Er is een voorziening afvalstoffenheffing ingericht. Uitgangspunt bij het vaststellen van de tarieven is 100% kostendekkendheid. BEGROTING 2027-2030 187 In de tarieven wordt een onderscheid gemaakt tussen één- en meerpersoonshuishoudens. Het tarief voor een meerpersoonshuishouden wordt € 572 en voor een eenpersoonshuishouden € 439. De stijging van de tarieven wordt nagenoeg geheel veroorzaakt door de hogere kosten van afvalinzameling en -verwerking door Waardlanden. Riool- en waterzorgheffing Op grond van de Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken hebben gemeenten de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Daaronder valt het uitvoeren van inspecties, reiniging, kolkenzuigen, de vervanging van bestaande rioleringen, de kosten van noodzakelijke verbeteringsmaatregelen en de inzameling en verwerking van hemel- en grondwater. Er is een voorziening riolering ingericht. Een gemeente kan rioolheffing heffen om deze zorgplicht te betalen (artikel 228a van de Gemeentewet). Gemeenten hebben daartoe de mogelijkheid om een zogenoemde “brede rioolheffing” in te voeren.

Met deze rioolheffing, die een bestemmingsbelasting is, kan de gemeente de kosten die verbonden zijn aan de genoemde gemeentelijke watertaken verhalen. Per 2026 is de Riool- en Waterzorgheffing ingevoerd. Hierbij worden alle objecten in de heffing betrokken (ook zonder aansluiting op de gemeentelijke rioolstelstel). De rioolheffing wordt geheven van eigenaren en gebruikers waarbij de verdeling 20% - 80% wordt toegepast. De verdeling wordt gefaseerd in 3 jaar ingevoerd. Voor het jaar 2027 is de verdeling 15% - 85%. Voor eigenaren op grond van een vast bedrag per perceel gebaseerd op de WOZ-waarde. De gebruikersheffing vindt plaats op basis van een vast bedrag per perceel gebaseerd op het waterverbruik. Hierbij is een 100% kostendekkend tarief het uitgangspunt. Omgevingsvergunningen Door de toenemende kosten voor verwerking van (kleinere) aanvragen en de terugloop van grotere projecten nemen de kosten per vergunning toe. Dit effect is verwerkt in de begroting en werkt budgettair neutraal uit. Volgens het principe van kostendekkendheid worden de hogere kosten doorberekend in de tarieven. Via de tarieven wordt deze kostenontwikkeling gecompenseerd, waardoor het kostendekkende niveau gehandhaafd blijft. Kwijtschelding Voor inwoners met een minimum inkomen en weinig tot geen vermogen bestaat de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de lokale belastingen.

De voorwaarden worden door het rijk bepaald. BEGROTING 2027-2030 188 Kwijtschelding is een vorm van inkomensbeleid en voorbehouden aan het rijk (art. 219, lid 2, Gemeentewet). De regels voor het toekennen van kwijtschelding zijn vastgesteld in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet. Deze regels komen erop neer dat kwijtschelding mag worden verleend aan belastingplichtigen, die een inkomen hebben dat niet hoger ligt dan de bijstandsnorm. De gemeente Vijfheerenlanden hanteert de zogenaamde 100%-norm. Dit betekent dat inwoners met een inkomen op of onder bijstandsniveau en een beperkt bedrag aan spaargeld in beginsel voor kwijtschelding in aanmerking komen. Gemeenten mogen wel zelf bepalen of en voor welke belastingen zij kwijtschelding verlenen. Kwijtschelding van gemeentelijke heffingen is mogelijk voor de “onvermijdelijke” belastingen Afvalstoffenheffing en Rioolheffing (gebruiker). 17.4 Wettelijke ontwikkelingen Er is geen sprake van wettelijke ontwikkelingen. 17.5 Risico’s en kansen Risico/kans Toelichting Impact Waardeontwikkeling onroerend goed (risico) Bij het bepalen van de tarieven van de onroerendezaakbelasting wordt van jaar op jaar gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling van de woningen en niet-woningen. Bij het opstellen van de Programmabegroting is de definitieve waardeontwikkeling nog niet precies bekend.

Dit betekent dat de definitieve tarieven die door de raad in december worden vastgesteld zullen afwijken van de tarieven zoals opgenomen in deze begroting. 2 17.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren 17.6.1 Vergelijking van de gemeentelijke woonlasten Om inzicht te geven in het algemene verloop van de hoogte van de woonlasten is het goed een vergelijking met andere gemeenten te maken. Jaarlijks wordt door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) een onderzoek uitgevoerd naar de gemeentelijke woonlasten. Het onderzoek is erop gericht de gemeentelijke tarieven, belastingopbrengsten, de belastingdruk en de woonlasten per gemeente te vergelijken. Het COELO heeft over 2026 deze gegevens beschikbaar gesteld via de Atlas van de lokale lasten. In de COELO Atlas wordt het rangnummer bepaald als volgt: nummer 1 heeft de laagste woonlasten en nummer 342 de hoogste. Gemeente Vijfheerenlanden stijgt van 217 naar rangnummer 227 voor meerpersoonshuishoudens in de COELO Atlas.

Bruto woonlasten | Bruto woonlasten Gemeente | éénpersoonshuishouden | meerpersoonshuishouden 2025 | 2026 | 2025 | 2026 Vijfheerenlanden | 973 | 1.035 | 1.073 | 1.140 Gorinchem | 885 | 954 | 1.023 | 1.118 Nieuwegein | 771 | 799 | 950 | 990 West-Betuwe | 1.384 | 1.478 | 1.402 | 1.498 Molenlanden | 954 | 980 | 1.141 | 1.174 17.6.2 | Ontwikkeling van de gemeentelijke woonlasten De lokale lastendruk zal zich in gemeente Vijfheerenlanden als volgt ontwikkelen. Bij de berekening van de OZB is rekening gehouden met een gemiddelde woningwaarde van € 529.000,-. 17.7 | Bestuurlijke resultaten Niet van toepassing.

BEGROTING 2027-2030 | 189 17.8 | Overige (wettelijk) verplichte informatie 17.8.1 | Overzicht tarieven Soort heffing | 2026 | 2027 Onroerende zaakbelasting Woningen: - | Eigenarenheffing in procenten van de WOZ waarde | 0,0846 | 0,0895 Niet-woningen - | Eigenarenheffing in procenten van de WOZ waarde | 0,2500 | 0,2645 - | Gebruikersheffing in procenten van de WOZ waarde | 0,1977 | 0,2092 Afvalstoffenheffing - | Éénpersoonshuishouden | 397 | 439 - | Meerpersoonshuishouden | 502 | 572 Rioolheffing Eigenarenheffing: - | Woningen en niet-woningen met WOZ-waarde < € 75.000 | 10,80 | 16,25 - | Woningen en niet-woningen WOZ-waarde tussen € 75.000 en € | 18,00 | 27,09 600.000 - | Woningen en niet-woningen met WOZ-waarde > € 600.000 | 21,60 | 32,51 Gebruikersheffing woningen: - | Vast bedrag tot 900 m3 waterverbruik | 172,44 | 175,52 - | Vanaf 900 m3: vast bedrag per 100 m3 | 65,52 | 64,42 Gebruikersheffing niet-woningen: - | Vast bedrag tot 900 m3 waterverbruik | 258,60 | 263,27 - | Vanaf 900 m3: vast bedrag per 100 m3 65,52 | 64,42 17.8.2 | Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten (x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Belastingen Ozb woningen (eigendom) | 10.387 | 10.387 | 10.387 | 10.387 Ozb niet-woningen (eigendom) | 3.985 | 3.985 | 3.985 | 3.985 Ozb niet-woningen (gebruik) | 2.714 | 2.714 | 2.714 | 2.714 Toeristenbelasting | 358 | 358 | 358 | 358 Precariobelasting | 91 | 91

| 91 | 91 Reclamebelasting | 188 | 188 | 188 | 188 Parkeerbelasting | 517 | 517 | 517 | 517 Totaal belastingen | 18.241 | 18.241 | 18.241 | 18.241 BEGROTING 2027-2030 | 190 Heffingen Rioolheffing | 5.797 | 5.797 | 5.797 | 5.797 Afvalstoffenheffing | 13.910 | 13.910 | 13.910 | 13.910 Begraafrechten | 1.126 | 1.126 | 1.126 | 1.126 Leges omgevingsvergunningen | 3.519 | 3.519 | 3.519 | 3.519 Leges burgerzaken | 1.331 | 1.331 | 1.331 | 1.331 Overige leges | 420 | 420 | 420 | 420 Marktgelden | 80 | 80 | 80 | 80 Totaal heffingen | 26.183 | 26.183 | 26.183 | 26.183 17.8.3 | Kostendekkendheid belangrijkste retributies Het BBV schrijft voor, dat in de paragraaf lokale heffingen inzicht wordt gegeven in de mate van kostendekkendheid van de verschillende tarieven. Hiermee wordt beoogd transparantie te bieden in de tarieven waarbij sprake is van kostenverhaal. De toerekening (waar van toepassing) van overhead, BTW, kwijtschelding en straatvegen vindt daarbij extracomptabel plaats. Dat betekent dat het overheaddeel op de afzonderlijke programma’s niet aan deze programma’s zijn toegerekend. De volgende overzichten laten zien van welk percentage kostendekkendheid sprake is. De kostendekkendheid is bepaald door de totale baten te delen door de lasten die mogen worden toegerekend.

Berekening kostendekking (x € | Afvalstoffen- | Rioolheffing | Begraaf- 1.000) | heffing | rechten Kosten taakvelden (incl. omslagrente) | 11.351 | 3.896 | 1.271 Overige inkomsten taakvelden | -295 | -13 | -2 Netto kosten taakveld | 11.056 | 3.883 | 1.269 Toe te rekenen overhead | 35 | 481 | 496 Toe te rekenen BTW | 2.242 | 962 | 0 Kwijtschelding taakveld 6.3 | 320 | 215 | 0 Straatvegen taakveld 2.1 30% | 256 | 256 | 0 A kwaliteit beheer begraafplaats div | 0 | 0 | 116 taakvelden Licentiekosten | 0 | 0 | 14 Totale kosten | 13.910 | 5.797 | 1.895 Opbrengst heffingen | 13.910 | 5.797 | 1.128 Tekort (+) Overschot (-) | 0 | 0 | 767 Dekkingspercentage | 100% | 100% | 60% BEGROTING 2027-2030 | 191 Leges Leges zijn retributies voor diensten die door de gemeente worden verleend, vaak gaat het om de aanvraag van vergunningen of documenten. Denk aan bouwvergunningen, paspoorten of een uittreksel uit het bevolkingsregister. Ook activiteiten van het gemeentearchief kunnen in de legesverordening worden geregeld. Alle diensten met betrekking tot Burgerzaken vallen onder Titel 1. Verstrekkingen van onder andere bouwvergunningen vallen onder Titel 2. Vergunningen met betrekking tot bijvoorbeeld evenementen en horeca vallen onder Titel 3. Op begrotingsbasis mag het dekkingspercentage van de gehele legesverordening (Titel 1, 2 en 3) niet boven de 100% uitkomen.

Berekening kostendekking | Titel 1 Algemene | Titel 2 Fysieke | Titel 3 Europese (x € 1.000) | Dienstverlening | leefomgeving | dienstrichtlijn Directe kosten | 664 | 1.154 | 12 Loonkosten | 530 | 1.659 | 189 Toe te rekenen overhead | 400 | 1.020 | 124 Totale kosten | 1.594 | 3.833 | 326 Opbrengst heffingen | 1.501 | 3.797 | 45 Tekort (+) Overschot (-) | 93 | 37 | 281 Dekkingspercentage | 94,15% | 99,04% | 13,80% Totale dekkingspercentage | 92,9% BEGROTING 2027-2030 | 192 BEGROTING 2027-2030 193 18. Paragraaf F2 Financiering 18.1 Inleiding Deze paragraaf gaat in op het besturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico's. Het financieringsbeleid is er op gericht de financiële risico's van de financiering zoveel mogelijk te beperken en de kosten te minimaliseren. 18.2 Beleidsnota’s en verordeningen Beleidsnota’s Naam Jaar Treasurystatuut 2026 Verordeningen Naam Jaar Financieel beleid, beheer en organisatie 2026 2026 18.3 Trends en ontwikkelingen Beheer van de gemeentelijke financiën De belangrijkste trends in het beheer van de gemeentelijke financiën richten zich op het verbeteren van efficiëntie en transparantie, met een focus op automatisering en risicobeheer.

Gemeenten bewegen steeds meer naar ‘realtime’ treasury, waarbij automatisering helpt bij cashflowprognoses, liquiditeitsbeheer en het verschuiven van focus naar strategische activiteiten. Renteontwikkeling De renteontwikkeling in 2027 en verder is lastig te voorspellen. De rente blijft stabiel als de inflatie rond de 2% uitkomt en de ECB de rente daardoor op een gelijk niveau houdt. Echter de rente kan schommelen door onverwachte economische of politieke ontwikkelingen. BEGROTING 2027-2030 194 Liquiditeit In voorgaand overzicht wordt het verloop van de leningen weergegeven. In 2021 is door de gemeente Vijfheerenlanden een financieringsarrangement aangegaan, waarbij de gemeente oude leningen heeft omgezet naar twee nieuwe leningen van € 160 miljoen bij de BNG en € 10 miljoen bij de Nederlandse Waterschapsbank met een looptijd van 40 jaar (2021-2061) tegen een rentepercentage rond de 0,7%. Voor de jaren 2022-2027 is/wordt per jaar een bedrag van € 20.000.000, met rentetarieven oplopend van 0,765% in 2022 tot 1,045% in 2027, opgenomen voor investeringen. Hiermee is de financieringsrente voor een lange periode vastgelegd. 18.4 Wettelijke ontwikkelingen Verlaging rentevergoeding en afschaffen bodemtarief Het rijk wil de rentelasten verlagen door een lagere rentevergoeding te geven bij het schatkistbankieren.

De minister is voornemens een afslag toe te passen op de verplichte rekening courant rente. Het rijk vergoedt dan 0,2% minder rente over het rekening courant tegoed van gemeenten. Dit percentage komt overeen met de afslag, die de Nederlandsche Bank toepast op de tegoeden van het rijk. Tevens wordt onderzocht of het bodemtarief van 0% afgeschaft kan worden, waardoor negatieve rente in de toekomst mogelijk wordt. 18.5 Risico’s en kansen Risico/kans Toelichting Impact Renterisico vlottende schuld (kasgeldlimiet) (risico) Dit instrument dient om de omvang van de kortlopende financieringsmiddelen te kunnen 2

bewaken. De kasgeldlimiet is een percentage van de omzet van de gemeente dat de ruimte voor korte financiering aangeeft. De limiet heeft betrekking op leningen met een looptijd van maximaal 1 jaar (vlottende schuld) en bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal bij aanvang van het begrotingsjaar (lasten vóór bestemming, dus afgezien van stortingen in reserves). Wanneer de vlottende schuld dit percentage van 8,5% overschrijdt moet er worden geconsolideerd oftewel er moet vlottende schuld worden omgezet naar vaste (langlopende) schuld. Daarnaast kan overschrijding leiden tot een strenger toezichtregime. De kasgeldlimiet is vastgesteld aan de hand van de betreffende ministeriële regeling bij de Wet Fido. Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingstotaal | 215.000 | 216.000 | 215.000 | 215.000 Toegestane kasgeldlimiet | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% Kasgeldlimiet in bedrag | 18.275 | 18.360 | 18.275 | 18.275 Mede als gevolg van het met de geldverstrekkers afgesloten financieringsarrangement, verwacht de gemeente binnen de kasgeldlimiet te kunnen blijven opereren. Renterisico’s vaste schuld | Rentestijgingen (in combinatie met | 2 (renterisiconorm) (risico en | aflossingsverplichtingen) maken dat kans) | de begroting meerjarig onder druk komt te staan.

Dit is op de korte en middellange termijn geen probleem door het veertigjarig financieringsarrangement dat is afgesloten met BNG bank. Een renterisico kan in principe worden gedefinieerd als het bedrag aan BEGROTING 2027-2030 | 195 leningen dat in een bepaald jaar aan renteaanpassing onderhevig is. De renterisiconorm heeft betrekking op leningen met een looptijd vanaf 1 jaar (vaste schuld). Het doel hiervan is om tot een zodanige opbouw van de leningenportefeuille te komen dat het renterisico vanwege renteaanpassing en herfinanciering van leningen in voldoende mate wordt beperkt. De nadruk ligt op spreiding van de renterisico’s. Indien een leningenportefeuille gelijkmatig is opgebouwd, is ook het renterisico over de vaste schuld in de tijd gelijkmatig gespreid. Ongewenste financiële gevolgen van rentewijzigingen worden hierdoor beperkt. De norm houdt in dat de jaarlijks verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal.

Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1 Renteherzieningen | 0 | 0 | 0 | 0 2 Aflossingen | 6.750 | 7.250 | 7.250 | 7.250 3 Renterisico (1+2) | 6.750 | 7.250 | 7.250 | 7.250 4a Begrotingstotaal | 215.000 | 216.000 | 215.000 | 215.000 4b Wettelijk percentage | 20% | 20% | 20% | 20% 4 Renterisiconorm (4ax4b) | 43.000 | 43.200 | 43.000 | 43.000 5 Ruimte (4 – 3) | 36.250 | 35.950 | 35.750 | 35.750 De gemeente heeft geen leningen, waarop een renteherziening kan plaatsvinden. De aflossingen betreffen de voor rekening van de gemeente zelf aangetrokken leningen. Door het financieringsarrangement is er een gelijkmatige spreiding van de aflossingsverplichtingen ontstaan. BEGROTING 2027-2030 | 196 BEGROTING 2027-2030 197 Kredietrisico op leningen en beleggingen (risico) De gemeente Vijfheerenlanden heeft vanuit haar publieke taak leningen (door)verstrekt en beleggingen gerealiseerd. In de betreffende tegenpartijen kan onderscheid worden gemaakt in de status van kredietwaardigheid. In het hierna volgende overzicht zijn de uitgezette gelden vermeld (x € 1.000). 2 Uitzettingen (uit hoofde van de publieke taak) Totaal 1 Leningen aan Stichtingen/Hypotheken 10.118 2 Stimuleringsleningen (SvN) 6.951 3 Deelnemingen / beleggingen 11.679 Totaal 28.748 Onderstaand de specificatie van de beleggingen/deelnemingen in de begroting 2026 (x € 1.000).

Omschrijving Totaal Aandelen Stedin Aandelen cumulatief preferent Stedin 6.571 3.860 Aandelen BNG 193 Aandelen Oasen 25 Achtergestelde lening Glasmuseum) 1.000 Totaal 11.679 Genoemde deelnemingen worden vanwege de uitvoering van de publieke taak aangehouden. Over het aandelenbezit wordt koersrisico gelopen. De aandelen worden echter niet op de beurs verhandeld, waardoor optredende waarde fluctuaties niet zo grillig verlopen. De waarde wordt meer bepaald door de intrinsieke waarde van het bedrijf en niet door “vraag en aanbod” op de beurs. In bovengenoemd overzicht is ook opgenomen de achtergestelde lening aan het Glasmuseum. Hoewel dit geen deelneming is maar een BEGROTING 2027-2030 198 geldlening, wordt dit conform richtlijnen in de BBV toch opgenomen bij de deelnemingen. Kredietrisico ten aanzien van gemeentegaranties (borgstellingen) (risico) De gemeente Vijfheerenlanden staat borg voor leningen van de woningstichtingen in Vijfheerenlanden voor een totaalbedrag van € 4.400.000 per ultimo 2025. Naast bovengenoemde borgstellingen staat de gemeente Vijfheerenlanden ook garant voor leningen voor particulier woningbezit. Nieuwe garantstellingen worden sinds 1994 niet meer verstrekt. Het restant aan leningen bedraagt € 36.000 en loopt ieder jaar verder terug. De totale achtervangpositie bedraagt € 342 miljoen ultimo 2024. Het risico dat een ‘achtervanger’ loopt is zeer beperkt.

Sinds de oprichting in 1983 is de Stichting WSW nog nooit aangesproken op zijn borgverplichting. Wel zijn er maatregelen genomen als gevolg van de positie van woningcorporatie Vestia. 2 18.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren Voor deze paragraaf zijn er geen kengetallen en/of prestatie-indicatoren benoemd. Wel zijn er kengetallen beschreven in het financieel hoofdstuk, die ook hier genoemd kunnen worden. 18.7 Bestuurlijke resultaten - 18.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie Renteschema De onderstaande tabel renteschema verschaft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente wordt toegerekend (x € 1.000). BEGROTING 2027-2030 199 Renteschema Bedrag A Externe rentelasten over de korte en lange financiering lang 2.004 kort 34 2.038 B Externe rentebaten -696 Saldo rentelasten en rentebaten 1.342 C De rente die aan de facilitaire grondexploitaties (kostenverhaal) moet worden doorberekend -10 Aan de taakvelden toe te rekenen externe rente 1.332 D Rente over eigen vermogen 0 Rente over voorzieningen 0 De aan taakvelden toe te rekenen rente 1.332 E De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) -1.749 F Renteresultaat op het taakveld treasury -417 In de begroting 2027 hanteren we voor te activeren kapitaaluitgaven 0,5% omslagrente. We rekenen geen rente toe aan reserves en voorzieningen.

Over de boekwaarde van de grondexploitaties wordt eenzelfde percentage toegerekend, conform de voorschriften uit het BBV ten aanzien van de rentetoerekening aan grondexploitaties. Naast het berekende renteresultaat van € 417.000 worden ook de netto dividendopbrengsten voor een bedrag van € 1.288.000 op taakveld 0.5 Treasury opgenomen. Relatiebeheer Relatiebeheer Huisbankier Bank Nederlandse Gemeenten Rekening-courant schatkistbankieren Bank Nederlandse Gemeenten Rekening-courant Rabobank Kasbeheer Voor 2027 wordt gestreefd naar een licht positief saldo in de rekening courant. Saldi bij de BNG hoger dan € 250.000 worden dagelijks afgeroomd naar de rekening courant Schatkistbankieren. Hiervoor wordt een marktconforme rentevergoeding ontvangen. Deze ligt hoger dan de betaalde BEGROTING 2027-2030 200 rente op de opgenomen geldleningen. Bij het beoordelen van het saldo wordt rekening gehouden met de (verwachte) in- en uitgaande geldstromen. BEGROTING 2027-2030 201 19. Paragraaf F3 Weerstandsvermogen 19.1 Inleiding In deze paragraaf dient inzicht te worden gegeven in het financieel risicoprofiel van de gemeente (het totaalbedrag aan financiële risico’s) en de beschikbare weerstandscapaciteit om de financiële gevolgen van deze risico’s op te vangen. Ook is bepaald dat de gemeente een vijftal belangrijke financiële kengetallen (o.a. solvabiliteit, schuldquote) verplicht moet opnemen.

Deze verplichte financiële kengetallen zijn in deze Programmabegroting 2027 opgenomen in het financieel hoofdstuk. In dit hoofdstuk wordt ook een beoordeling gegeven van onze meerjarige financiële positie. Voor de in programma’s en paragrafen opgenomen beleidsthema’s worden afzonderlijk per thema de onzekerheden (de risico’s en kansen) die van invloed kunnen zijn op de (strategische) doelen die we als gemeente willen realiseren, beschreven. Daarmee passen we de DOD-methodiek (wat is het Doel? Wat is daarbij Onzeker? Wat gaan hiervoor Doen?) binnen de programma’s en paragrafen van de begroting toe. Het beschikbare weerstandsvermogen bestaat uit de vrij aanwendbare algemene reserves en de post onvoorzien. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en het totaalbedrag aan financiële risico’s geeft uitsluitsel over het weerstandsvermogen van de gemeente. Dit wordt uitgedrukt via: de weerstandsratio. Deze weerstandsratio dient volgens de wetgever ten minste 1,0 te zijn. Dat wil zeggen, dat de beschikbare weerstandscapaciteit minimaal net zo groot moet zijn als het totale risicobedrag. Er zijn dan net genoeg middelen aanwezig om de risico’s op te vangen. Gelet op de grote maatschappelijke opgaven en de noodzaak om hiervoor doelen te stellen met onzekere uitkomsten, blijven we streven naar een weerstandsratio van minimaal 2,5.

BEGROTING 2027-2030 202 19.2 Beleidsnota’s en verordeningen Beleidsnota’s Naam Jaar Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen Vijfheerenlanden 2023-2026 2022 In deze nota wordt het gestructureerde proces van de inventarisatie en kwantificatie van mogelijke risico’s (bedreigingen) maar ook kansen (opportunity’s) beschreven. 19.3 Trends en ontwikkelingen Ontbreken van langdurige financiële zekerheid De financiële positie van onze gemeente is de laatste jaren verbeterd als gevolg van een strak budgetbeheer, maar ook door extra en onverwachte rijksmiddelen. Tegelijkertijd blijven de grote zorgen over de lange termijn door het ontbreken van langdurige financiële zekerheid. Deze onzekerheid bemoeilijkt voor gemeenten het realiseren van investeringen in grote opgaven voor bijvoorbeeld klimaat, mobiliteit, wonen en maatschappelijke voorzieningen. De onzekerheid wordt nog verder versterkt doordat de rijksoverheid steeds meer middelen uitkeert via specifieke en veelal incidentele uitkeringen. 19.4 Wettelijke ontwikkelingen Er zijn geen actuele wettelijke ontwikkelingen op dit gebied. 19.5 Risico’s en kansen Het huidige risicoprofiel Voor het bepalen van het benodigde weerstandsvermogen wordt alleen gekeken naar de (financiële) risico’s en dienen alle kansen uit voorzichtigheidsoogpunt buiten beschouwing worden gelaten.

In de programmabegroting 2027 zijn in de programma’s en paragrafen in totaal 116 risico’s en kansen opgenomen. Deze risico’s en kansen zijn ingedeeld en gewaardeerd op basis van de volgende categorie-indelingen naar mate van (financiële) impact bij optreden van het risico of kans: • Impactscore 3 (gering): financiële risico’s en kansen tot bruto € 50.000; BEGROTING 2027-2030 203 • Impactscore 2 (gemiddeld): financiële risico’s en kansen tussen bruto € 50.000 en € 250.000; • Impactscore 1 (groot): financiële risico’s en kansen vanaf bruto € 250.000. De risico’s en kansen die een impactscore van 1 hebben gekregen, zijn de zogenaamde key risico’s en kansen. De risico’s en kansen met een impactscore van 2 (gemiddeld) of 3 (gering) zijn de niet key risico’s en kansen. Dit onderscheid in key risico’s en niet key risico’s maken wij omdat louter de key risico’s het benodigde weerstandsvermogen bepalen. Deze key risico’s hebben bij het optreden van het risico namelijk vaak niet alleen een grote financiële impact maar vaak ook nadelige gevolgen op het gebied van tijd (vertraging), kwaliteit, organisatie en dergelijke. Voor de bepaling van het benodigde weerstandsvermogen wordt dus louter gekeken naar de nadelige financiële gevolgen bij optreden van deze key risico’s. Potentiële kansen mogen we voorzichtigheidshalve niet meenemen in de bepaling van het benodigde weerstandsvermogen.

Van de in totaal 116 risico’s en kansen zijn er 36 key risico’s (risico’s met een impactscore van 1) en die dus de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen bepalen. Op deze key risico’s voeren we de Monte Carlo simulatie op uit. De 80 risico’s en kansen met een impactscore van 2 (gemiddeld) of 3 (gering) nemen we dus in deze simulatie niet mee. Toch kan het zo zijn dat bij het optreden van een calamiteit ook gelijktijdig meerdere van deze kleinere risico’s gaan manifesteren. Bij elkaar opgeteld kan dit toch een aanzienlijke financiële impact geven. Het is vrijwel ondoenlijk om al deze 80 niet key risico’s te beheersen; het is zeker niet efficiënt. Om die redenen nemen we vanaf de begroting 2026 voorzichtigheidshalve een risicoreservering van € 5 miljoen binnen de algemene reserves mee. Deze reservering wordt voldoende geacht om het financieel risico van het gelijktijdig optreden van deze niet key risico’s te kunnen opvangen. Op deze wijze kan de focus worden gelegd juist bij de key risico’s. Op de laatste pagina van deze paragraaf is in landscape het risicoprofiel van de onder de programma’s en paragrafen opgenomen key risico’s opgenomen die het benodigde weerstandsvermogen bepalen. Voor een inhoudelijke toelichting van de risico’s wordt verwezen naar de betreffende beleidsthema’s binnen de programma’s of paragrafen.

Risicosimulatie: de benodigde weerstandscapaciteit Alle 36 key risico’s opgeteld geven een totaalbedrag aan risico’s van € 78.423.000. Het reserveren van het maximale risicobedrag is echter ongewenst. Deze majeure risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Daarom wordt er een risicosimulatie volgens de zogenaamde Monte-Carlo-methode uitgevoerd. Het toepassen van deze simulatie, op basis van minimaal 100.000 trekkingen en een zekerheidspercentage van 90%, wordt als betrouwbaar geaccepteerd. Deze simulatie resulteert in een risicobedrag van afgerond € 19.554.000 aan benodigde weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de Gemeente Vijfheerenlanden bestaat uit het geheel aan middelen dat de gemeente daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Op basis van de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2023-2026 tellen we alleen de algemene reserves tot de aanwezige weerstandscapaciteit. In onderstaande tabel is de verwachte stand per 1 januari 2027 bepaald. Hierbij is rekening gehouden met genomen raadsbesluiten waarbij de algemene reserves ingezet worden als dekkingsmiddel. Met het verwachte voordelig resultaat op de begroting 2026 na de 2e bestuursrapportage 2026 is daarentegen nog geen rekening gehouden.

Weerstand | Startcapaciteit | Bijboekingen | Afboekingen | Huidige capaciteit Algemene reserve | 52.309.000 | 3.283.000 | -/- 732.000 | 54.860.000 Reserve grondexploitatie | 5.139.000 | 2.839.000 | -/- 550.000 | 7.428.000 Reserve sociaal domein | 3.421.000 | 754.000 | 0 | 4.175.000 Incidentele capaciteit | 60.869.000 | 6.876.000 | -/- 1.282.000 | 66.463.000 Structurele ruimte binnen post onvoorzien: 4 x 50.000 per jaar = | 200.000 200.000 Totale weerstandscapaciteit (bruto) | 66.663.000 Af: reservering t.b.v. risico’s met impact 2 en 3 | -/- 5.000.000 Weerstandscapaciteit (netto) | 61.663.000 BEGROTING 2027-2030 | 204 BEGROTING 2027-2030 205 Het belangrijkste nieuwe risico wordt gevormd door risico’s die samenhangen met de woningbouw in relatie tot het investeringsprogramma Het Goede Leven; dit telt op tot een totaal van € 5 miljoen. Binnen het risicoprofiel voor de begroting 2027 is rekening gehouden met de risico’s die samenhangen met woningbouw en hieraan gekoppelde extra inkomsten door toename inwoners en woonruimte en extra uitgaven in het kader van onder andere het investeringsplan Het Goede Leven. Er is binnen de berekening van de vrij beschikbare ruimte door groei met 3.000 woningen en 7.500 inwoners rekening gehouden met zo’n € 5 miljoen aan vrij aanwendbare ruimte.

Wanneer de groei in inwoners en woonruimte vanwege de netcongestie en stikstofproblematiek vertraging oploopt of in het uiterste geval niet gerealiseerd wordt, hebben we een financieel probleem van maximaal € 5 miljoen per jaar. Aangezien deze € 5 miljoen ruimte nog niet is ingezet, is het financieel risico vrij beperkt. Aan de andere kant is er de verwachting dat verschillende kwaliteitsinvesteringen moeten worden uitgevoerd onafhankelijk van het al of niet beschikbaar komen van vrije ruimte. Voorzichtigheidshalve zijn wij ervan uitgegaan dat verschillende kwaliteitsinvesteringen noodzakelijk zijn. Om die reden is een risico- inschatting van 50% van 5 miljoen = € 2,5 miljoen per jaar meegenomen. Binnen het risicoprofiel houden we voor een structureel risico rekening met 2 x het risicobedrag, ofwel € 5 miljoen, om daarmee tijd te winnen voor het treffen van maatregelen. 19.6 Kengetallen en prestatie-indicatoren Ratio weerstandsvermogen Om te bepalen of de omvang van het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit/benodigde weerstandscapaciteit: 61.663.000/19.554.000 = 3,15 De ratio zit boven de in het coalitieakkoord vastgelegde norm van 2,50. Bij de jaarrekening 2025 is de ratio voor het laatst geactualiseerd en kwam toen uit BEGROTING 2027-2030 206 op 2,86. Ten opzichte van deze laatste actualisatie is de ratio met 0,29 gestegen. Dit heeft met name te maken met de aanzienlijk hoger beschikbare weerstandscapaciteit doordat bij de vaststelling van de jaarrekening 2025 het merendeel van het voordelig resultaat is toegevoegd aan de algemene reserves. 19.7 Bestuurlijke resultaten Er worden geen bestuurlijke resultaten ter vastlegging voorgelegd aan de raad. 19.8 Overige (wettelijk) verplichte informatie Vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moet een vijftal belangrijke financiële kengetallen (onder andere solvabiliteit, schuldquote) worden opgenomen in de begroting en jaarstukken. Deze verplichte financiële kengetallen zijn in deze Programmabegroting 2027 opgenomen in het financieel hoofdstuk. In dit hoofdstuk wordt ook een beoordeling gegeven van onze meerjarige financiële positie. Overzicht van key risico’s: Programma/ | Beleids- | Key-risico | Gevolgen en maatregelen | Kans | Financieel | Invloed paragraaf | thema | van | gevolg optre den Progr. Ruimtel.

Mobiliteit | Realisatie | Bruto risico van € 13,5 milj, waarvoor o.a. binnen | 50% | max. | 13,96% Ontwikkeling | langzaam- | grondexploitatie. Broekgraaf voor 50% middelen voor zijn | € 7.220.000 verkeerstunnel | gereserveerd. Blijft over een risico van 7,22 miljoe Broekgraaf Progr. | Financieel | Gemeentefonds/ove | Vanaf 2026 voorzichtigheidshalve weer opnemen van 2% | 50% | max. | 11.62% Financieel | gezond | rige rijksuitkeringen | over totale omvang van algemene uitkering en specifieke | € 6.000.000 gezond | (risico) | uitkeringen = 2% van 150 miljoen = € 3 miljoen. Dit bedrag doen we vervolgens x 200% om ruimte te hebben om tijd te hebben om het een en ander op te vangen. Getroffen maatregelen: ontwikkelingen in circulaires volgen en hierop acteren. Toevoegingen in verband met volumetoenamen en compensaties voor specifieke uitgaven reserveren voor de doeleinden waarvoor gelden beschikbaar zijn gesteld. Ageren richting VNG. Progr. | Financieel | Implementatie | Er resteert nog een bezuinigingsopgave van € 9,1 miljoen | 25% | max. | 10,88% Financieel | Gezond | Ombuigingen (risico) per jaar in 2029. De gemeenteraad heeft bijna alle | € 13.600.00 Gezond | ombuigingsvoorstellen overgenomen. Het risico dat we niet | 0 alle t/m 2029 op taakniveau verantwoorde ombuigingen weten te realiseren, schatten we klein in (= 25%).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://vijfheerenlanden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c95032bd-7090-4b15-a23f-749deeea1c64?agendaItemId=563a63a4-55ff-420f-8f40-33fba5220dd3