Beeldkwaliteitsplan Energietransitie Kleine windturbines en kleinschalig zon op land Versie 15-08-2024
Tekst van het document
BEELDKWALITEITSPLAN ENERGIETRANSITIE Kleine windturbines en kleinschalig zon op land 22 augustus 2024
Inhoudsopgave Inleiding ...................................................................................................2 Doel en status van het beeldkwaliteitsplan ....................................................2 Begripsbepalingen ......................................................................................2 Criteria voor kleine windturbines ..................................................................4 Algemene criteria ....................................................................................4 Plaatsing bij agrarische bedrijven en woningen buiten de bebouwde kom ........6 Plaatsing bij niet-agrarische bedrijven buiten de bebouwde kom ....................8 Criteria voor kleinschalige zon-op-land installaties ..........................................9 Algemene uitgangspunten ........................................................................9 Behoud landbouwgrond en zeer open landschap ..........................................9 Behoud gebieden en percelen met bijzondere status ..................................10 Randvoorwaarden voor zon op grond .......................................................10 Plaatsing en locatie ................................................................................10 Kaarten ..................................................................................................12 Voorbeelden
............................................................................................13 Voorbeelden van geplaatste windturbines in VHL .....................................13 Voorbeelden zon op land......................................................................15
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
1
Inleiding Om de energietransitie te bevorderen is het wenselijk dat er spelregels worden opgesteld om kleine windturbines en kleinschalige zon-op-land installaties in het buitengebied mogelijk te maken. In 2023 is door de gemeenteraad het Beleidskader energietransitie (Bet) vastgesteld. In het Bet zijn de generieke kaders opgenomen om het aanbod van 0,072 TWh uit de Regionale Energie Strategie (RES) te kunnen realiseren. De generieke kaders zijn gespecifieerd in bijlage 4 en 5 bij het Bet. Deze specificering is verder geconcretiseerd en waar mogelijk gevisualiseerd, in een beeldkwaliteitsplan (Bkp).
Doel en status van het beeldkwaliteitsplan In dit Bkp gaan we in op de ruimtelijke aspecten waarop de plaatsing van kleine windturbines en kleinschalige zon-op-land installaties buiten stedelijk gebied getoetst kunnen worden. Dit betreft de positionering in het buitengebied, de maatvoering, de situering op het erf, het materiaal en de kleur en inpassing in het landschap. Dit beeldkwaliteitsplan dient als toetsingskader voor de Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (Bopa) en de Commissie ruimtelijke kwaliteit en erfgoed (Crke). In het Omgevingsplan en in de Nota ruimtelijke kwaliteit is namelijk niet voorzien in criteria voor kleine windturbines en/of kleinschalige zon-op-land installaties.
Begripsbepalingen In dit beeldkwaliteitsplan wordt verstaan onder: 01 Kleine windturbine:
Een windturbine met een ashoogte van maximaal 20 meter
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
2
02 Horizontale as turbine
(HAT type) Een windturbine met wieken aan een horizontale as. De as ligt evenwijdig aan de richting van de wind terwijl de wieken loodrecht op de richting van de wind staan
03 Verticale as turbine
(VAT type) Een windturbine waarbij de as loodrecht op de richting van de wind staat terwijl de wieken/bladen evenwijdig aan de as zijn bevestigd. Bijzondere horizontale as turbines zonder wieken vallen hier ook onder
04 As hoogte (HAT-type)
vanaf het middelpunt van de as van de wieken tot aan het aansluitende afgewerkte terrein.
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
3
05 As hoogte (VAT-type)
Vanaf de bovenzijde van de rotorbladen tot aan het aansluitende afgewerkte terrein.
06 Zon-op-land installatie op de grond geplaatste zonnepanelen of zonnecollectoren inclusief draagconstructie, bijbehorende montagematerialen en bekabeling met een oppervlak van maximaal 1000m² 07 Zonnepaneel
een plaat met zonnecellen die zonlicht opvangen en omzetten in elektriciteit, afgedekt met een glasplaat
08 Zonnecollector
een plaat of buis om warmte op te vangen uit zonlicht
09 Bouwvlak
een geometrisch bepaald vlak in het Omgevingsplan, waarmee gronden zijn aangeduid waar volgens de regels bepaalde gebouwen en bouwwerken geen gebouwen zijnde, zijn toegelaten
10 Bestemmingsvlak
een geometrisch bepaald vlak in het Omgevingsplan met eenzelfde bestemming
Criteria voor kleine windturbines Algemene criteria Voor kleine windturbines zijn de volgende algemene criteria van toepassing: -
De criteria gelden uitsluitend voor kleine windturbines in het buitengebied - buiten stedelijk gebied;
-
De ashoogte van een kleine windturbine bedraagt maximaal 20 meter;
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
4
-
De mast en eventuele voetelementen in een gedekte kleur uit voeren. Dit kan grijs, antraciet of groen zijn;
-
De rotorbladen zijn van niet-reflecterend materiaal in de kleur grijs, groen of houtkleurig;
-
Geen reclame, tekst of accentkleuren op mast, rotorbladen, vaan of staart;
-
Eventueel benodigde transformator, installatiekast en dergelijke bij voorkeur zo dicht mogelijk bij bestaande bebouwing op het erf plaatsen;
-
Er dient onderzoek te worden aangeleverd waaruit de haalbaarheid van zon-opdak verkend is. Als het niet mogelijk is om in de eigen energiebehoefte te voorzien met zonnepanelen of als deze niet toereikend zijn, kan overwogen worden om in beginsel een kleine windturbine te plaatsen;
-
Het plaatsen van kleine windturbines blijft altijd maatwerk. De gemeente Vijfheerenlanden kan daarom in voorkomende situaties nadere eisen stellen aan of besluiten de aanvraag te weigeren op basis van het beeldkwaliteitsplan;
-
Met het oog op het voorkomen of beperken van slagschaduw moet de windturbine voorzien worden van een automatische stilstandsvoorziening die de windturbine afschakelt als gemiddeld meer dan 17 dagen per jaar gedurende meer dan 20 minuten per dag slagschaduw kan optreden in een verblijfsruimte van een slagschaduwgevoelig gebouw én als de afstand tussen de windturbine en een gebouw van derden met een woon-, onderwijs-, gezondheidszorg-, of bijeenkomstfunctie minder dan 12 maal de rotordiameter van de windturbine bedraagt.
Afstand tussen windturbine en gebouw van derden 12 * rotordiameter
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
5
Plaatsing bij agrarische bedrijven en woningen buiten de bebouwde kom Voor het plaatsen van een windturbine bij (agrarische) bedrijven buiten bestaand stadsen dorpsgebied gelden ten opzichte van het hiervoor genoemde de volgende aanvullende voorwaarden: -
Het uitgangspunt is het plaatsen van de kleine windturbine binnen het bouwvlak. Indien aantoonbaar dat dit niet tot de mogelijkheid behoort (ook bij het ontbreken van een bouwvlak) en er geen zwaarwegende bezwaren zijn, kan overwogen worden de windturbine buiten het bouwvlak en aansluitend op bestaande bebouwing of erfindeling te plaatsen, mits direct grenzend aan het bouwvlak zonder aantasting van de landschappelijke waarden. Indien buiten het bouwvlak geplaatst, moet de windturbine binnen het bestemmingsvlak geplaatst worden met een afstand tot het ruimtelijk ensemble van maximaal de tiphoogte;
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
6
plaatsing t.o.v. ruimtelijk ensemble
-
De turbine dient achter het hoofdgebouw en bij voorkeur aan de achterzijde van het erf te worden geplaatst (ten opzichte van de openbare weg en erfentree).
-
Alle plannen voor kleine windturbines moeten voor advies voorgelegd worden aan de adviescommissie ruimtelijke kwaliteit en erfgoed.
-
Bij meerdere (maximaal 3) kleine windturbines op één erf worden de windturbines bij voorkeur in een lijnopstelling geplaatst, op gelijke afstand van elkaar. De
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
7
lijnopstelling wordt afgestemd op het verkavelingspatroon, waardoor de landschappelijke (hoofd)structuur c.q. afleesbaarheid van het landschap versterkt wordt.
Plaatsing bij niet-agrarische bedrijven buiten de bebouwde kom Voor het plaatsen van een windturbine bij niet-agrarisch bedrijven gelden in aanvulling op hiervoor genoemde voorwaarden en kanttekeningen: -
Het uitgangspunt is het plaatsen van de windturbine op of direct grenzend (binnen 10 meter) aan het eigen bestemmingsvlak;
-
Een gezamenlijk initiatief van bij elkaar gelegen bedrijven voor een opstelling van meerdere windturbines heeft de voorkeur boven individuele aanvragen.
-
De opstelling van de windturbines dient de ruimtelijke structuur van het bedrijventerrein te behouden of versterken.
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
8
Criteria voor kleinschalige zon-op-land installaties Algemene uitgangspunten Vijfheerenlanden kent een open en aantrekkelijk landschap. De keuze om alleen kleinschalige zonneparken toe te staan draagt bij aan het behoud van de kwaliteit van het landschap. Zonneparken als onderdeel van bijvoorbeeld een woonkavel of een agrarisch bedrijfsperceel worden als zodanig niet benoemd door de provincie, maar wil Vijfheerenlanden wel toestaan. De gemeente ziet dit als een functioneel onderdeel in de energietransitie en als uitbreiding van bijvoorbeeld het (agrarische) erf. De erfuitbreiding moet daarom als een integraal onderdeel van het gebouw en/of omgeving/erf worden geplaatst en landschappelijk worden ingepast.
Behoud landbouwgrond en zeer open landschap Een uitgangspunt is (en blijft) om geen zonneparken te realiseren op landbouwgrond. Deze keuze houdt in dat alleen voor kleinschalige zonneparken (maximaal 1.000 m²) een uitzondering gemaakt kan worden. Dit uitgangspunt is dan ook de reden waarom grootschalige zonneparken op landbouwgrond altijd expliciet zijn uitgesloten. Een uitzondering hierop is mogelijk in geval van meervoudige functie naast het agrarisch grondgebruik, bijvoorbeeld zonnepanelen boven een fruitboomgaard. In deze gevallen is maatwerk mogelijk. Deze categorie valt buiten de reikwijdte van dit beeldkwaliteitsplan. De zeer open landschappen behoren tot de kernkwaliteit voor de gemeente en worden uitgesloten voor het opwekken van zonne-energie. De impact van zonne-energie op het landschap is afhankelijk van de huidige kwaliteit van het landschap en de mate van de aanwezige dynamiek. Voor open, nog gave landschappen is de kwaliteit hoog en dit betekent dat een visuele toevoeging van een zonnepark een grotere aantasting is dan voor landschappen die al intensief worden gebruikt door bijvoorbeeld recreatie, bedrijvigheid en bebouwing.
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
9
Behoud gebieden en percelen met bijzondere status De gebieden met een aparte beschermingsstatus in de gemeente zijn: -
het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Natura 2000 gebieden (zie kaart 1);
-
weidevogelgebieden;
-
beschermde stads- en dorpsgezichten (Ameide, Vianen en Oosterwijk);
-
Unesco wereld erfgoed: Nieuwe Hollandse waterlinie.
Uitgangspunt is dat deze gebieden zijn uitgesloten voor zon op grond. Indien zon op grond op of nabij een Rijks- en gemeentelijk monumenten wordt geplaatst is altijd sprake van maatwerk waarbij vooroverleg met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit nodig is.
Randvoorwaarden voor zon op grond -
Alleen voor eigen gebruik (op een woonkavel);
-
Als onderdeel/uitbreiding van een (agrarisch) bedrijfsperceel;
-
Aansluitend aan, en als onderdeel van een kern t.b.v. lokale (collectieve) opwek;
-
Vijfheerenlanden streeft naar op de lokale maat afgestemde zonneparken;
-
De maat en schaal van een zonnepark moet worden afgestemd op de omgeving waarbij een landschappelijke inpassing moet worden gerealiseerd die passend is bij het omliggende landschap, buurt en kern maar nooit meer dan 1000m²;
-
Uitgangspunt hierbij is dat nooit een boom in de openbare ruimte gesnoeid en/of gekapt zal worden met als doel het vergroten van de opbrengst van de zonnepanelen;
-
Het plaatsen van zonnepanelen op grond blijft altijd maatwerk. De gemeente Vijfheerenlanden kan daarom in voorkomende situaties nadere eisen stellen of besluiten de aanvraag te weigeren.
Plaatsing en locatie Een omgevingsvergunning ten behoeve van de plaatsing en het gebruik van een grondgebonden zonnestroomsysteem kan verleend worden met dien verstande dat het zonnestroomsysteem geplaatst wordt ten behoeve van het voorzien in de energiebehoefte van de eigen woning, bedrijf en/of gebouw van een maatschappelijke instelling/organisatie. Er mag enkel een grondgebonden zonnestroomsysteem binnen of indien redelijkerwijs noodzakelijk buiten het bestemmingsvlak worden geplaatst, indien volgens de
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
10
voorkeursvolgorde plaatsing op het dak redelijkerwijs niet mogelijk is (ook gelet op het doel bijvoorbeeld bij een gezamenlijke opwek voor meerdere woningen, etc.). Voor wat betreft de situering van het zonnestroomsysteem geldt dat: -
Het zonnestroomsysteem in ieder geval achter de voorgevelrooilijn van het hoofdgebouw wordt geplaatst en bij voorkeur op een plek achter op het perceel;
-
De hoogte mag maximaal 1,5 meter bedragen;
-
Panelen in een donkere tot zwarte kleurstelling;
-
De panelen zoveel mogelijk in een rechthoekige of vierkante opzet plaatsen met dezelfde oriëntatie van de panelen;
-
Voor zover mogelijk de bestaande erfbeplanting behouden;
-
De panelen voor zover die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn inpassen met hagen, heesters of andere streekeigen beplanting;
-
De panelen binnen logische perceel begrenzingen plaatsen zoals greppel, sloot of houtsingel;
-
Geen verharding onder de panelen;
-
Geen hekwerken rondom de panelen en daarbij horende installatie;
-
Eventueel benodigde transformator, installatiekast en dergelijke bij voorkeur zo dicht mogelijk bij bestaande bebouwing op het erf plaatsen;
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
11
Kaarten Natura 2000 gebieden en Natuurnetwerk Nederland
Kaart Natura 2000 + Natuurnetwerk NL
Kaart 2 Weidevogelgebieden
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
12
Voorbeelden Voorbeelden van geplaatste windturbines in VHL
Plaatsing windturbine binnen bouwvlak
Plaatsing windturbine binnen bouwvlak
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
13
Plaatsing windturbine in lijn met bebouwing op het erf
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
14
Voorbeelden zon op land
Plaatsing binnen woonbestemming en afgeschermd door heg
Plaatsing achter bebouwing en afgeschermd door heg
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
15
Plaatsing achter op het perceel binnen woonbestemming
Beeldkwaliteitsplan Energietransitie
16