Ambitiedocument Broekgraaf Noord

LEERDAM, AMBITIEDOCUMENT BRUINSDEEL 03 november 2023 22114-R

VO O RWO OR D Beste lezer, Zoals u wellicht weet is het gebied ten noorden van Broekgraaf in de structuurvisie Leerdam 2030 al aangeduid als mogelijke uitbereidingslocatie. Begin 2021 heeft de gemeenteraad Vijfheerenlanden het besluit genomen om de mogelijkheden voor woningbouw nader te onderzoeken en een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren. Wij zijn ons ervan bewust dat bij de ontwikkeling van een nieuw gebied altijd sprake is van veel verschillende belangen. Daarom zullen wij, daar waar mogelijk is, zoveel mogelijk informatie delen en om input vragen. Hierbij presenteren wij u een document met de eerste resultaten van het onderzoek voor BroekgraafNoord. Afgelopen tijd hebben wij belangrijke facetten verzameld en samengebracht in een boekwerk. Voordat dit wordt aangeboden aan het college en de Raad maken wij dit boekwerk openbaar voor alle belangstellenden. Hierbij willen wij benadrukken dat het boekwerk een eerste aanzet betreft waarbij verdere uitwerking, zoals verkaveling, nog niet toegepast is. Als u na het lezen van het boekwerk eventuele vragen en/of opmerkingen heeft kunt u deze per mail versturen naar broekgraafnoord@vijfheerenlanden.nl. Alle opmerkingen worden afgewogen en eventueel verwerkt in het boekwerk. Iedereen die wenst mee te denken is van harte welkom om deel te nemen aan het participatieproces voor de verdere uitwerking.

‘Broekgraaf-Noord’ is een werknaam, tijdens het participatieproces zullen wij de deelnemers vragen naar hun ideeën voor een definitieve projectnaam. Via www.broekgraaf.nl/noord kunt u zich inschrijven voor de nieuwsbrief en wordt u automatisch op de hoogte gebracht van nieuwe ontwikkelingen. Veel leesplezier, en vast bedankt voor uw bijdrage en input! Met vriendelijke groet, Gemeente Vijfheerenlanden

VOORWOORD -2-

VOORWOOR D 

2

K L I M AATADAP TAT I E E N WAT E R ������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 18

H OOFD STU K 1 - INLEIDING

5

E N E R G I E E N DU U R Z AAM H E I D  ��������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 22

I NLE I D I NG � � � � � � � � � � � � � � � � �������������������������������������������������������������������������������� 5

HOO F D STU K 4 - VERHA A L VA N D E P L E K 

23

AANLEI D I NG � � � � � � � � � � � � � � ����������������������������������������������������������������� �������������� 5

L AN DS CH AP VAN WAT E R  � ��������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 23

D OELSTE LLI NG � � � � � � � � � �������������������������������������������������������������������������������� 5

O N D E R I N V LO E D VA N D E R I V I E R E N ��������������������������������������������������������������� 23

OPGAVE � � � � � � � � � � � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������ �������������� 6

D E O UD E PAT R O N E N �������������������������������������������������������������������������������������� 24

NIEUWE WOONWIJ K������������������������������������������������������������������������������������������ 6

L E E R DAM � �������������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 26

GROEN GROEIT MEE����������������������������������������������������������������������������������������� 6

STA D VA N B E L A N G ����������������������������������������������������������������������������������������� 26

LOCATI E � � � � � � � � � � � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������ �������������� 6

N I E UW E T I J D E N : STA D A A N H E T S P O O R ������������������������������������������������������� 26

H OOFDSTU K 2 - OPGAVE EN LOCAT IE

6

D E S P R O N G OV E R H E T S P O O R ���������������������������������������������������������������������� 26

H OOFD STU K 3 - U ITGANGSPUNT EN

7

G E D E E L D E STA D ��������������������������������������������������������������������������������������������� 26

WO NI NG BOUWPRO G RA M M A �������������������������������������������������������� �������������� 7

ST E D E N B O UWK UN D I G E ST R UCT UUR ������������������������������������������������������������ 27

WONINGBEHOEF TE������������������������������������������������������������������������������������������� 8

HOO F D STU K 5 - R U I M TE L I J K E A A N L E ID I N G EN

28

SPORTCOMPLEX ‘GLASPAR K’ ��������������������������������������������������������������������������� 8

HOO F D STU K 6 - EEN I N TER ACTI E L A N D SCHA P 

30

OV ERIGE A MBITIES SP O RT ������������������������������������������������������������������������������ 9

WO O N O M G E VI N G  �������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 3 1

VOORZ IENINGEN����������������������������������������������������������������������������������������������� 9

VE R B I N DI N G  ���������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 3 1

VE RK E ER � � � � � � � � � � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������ ������������ 10

N AT U U R  ���������������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 3 1

NATUUR � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � ����������������������������������������������������������������� ������������ 12

L AN DB O U W  ����������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 3 2

VE RBI ND I NG OOST/WE ST ������������������������������������������������������������ ������������ 13

K L I M AAT ���������������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 3 2

MI LI EU� � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������������������ 14

E N E R G I E ���������������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 3 2

RE CRE ATI E � � � � � � � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������ ������������ 15

HOO F D STU K 7 - PA RTI CI PATI E

CULTUURHI STORI E E N A RC H EOLOGIE ������������������������������������������ ������������ 16

I N H O U D S O P G AV E

34

Ligging

INLEIDING -4-

HO O FDSTU K 1 - I NL EI D I N G IN LEIDIN G

instemming van de Raad kan gestart worden met de

Voor u ligt een eerste aanzet voor een Nota van

volgende stap in de planvorming.

■ Er wordt ter hoogte van Broekgraaf een fietstunnel aangelegd, aansluitend op een fietspad naar de Bruininxdeelsekade zodat langzaam verkeer uit

Uitgangspunten voor Broekgraaf-Noord. We noemen deze aanzet een ‘ambitiedocument’. Broekgraaf-Noord is de

AANLE ID IN G

Broekgraaf op een veilige wijze Glaspark, Ter

werknaam voor een nieuwe wijk aan de noordwestkant

De aanleiding van het project betreft de samenloop van

Leede en Leerdam Noord kan bereiken. Andersom

van Leerdam. Op basis van de inventarisatie zijn kaders

een aantal zaken. Om deze reden is het wenselijk om op

zorgt deze tunnel en het fietspad voor een goede

geschetst, afgezet tegen diverse voorwaarden en bekeken

dit moment het project op te pakken en de haalbaarheid

bereikbaarheid van Leerdam west en Leerdam

hoe en op welke wijze deze in de nabije toekomst, tot

met de daarbij horende voorwaarden van het project

Sport ‘55.

2040, vorm kunnen krijgen. De ontwikkeling van het plan

verder te onderzoeken. Deze oplossingen zullen de bereikbaarheid en de

vergt een inspanning van veel stakeholders. Zoals het Rijk, de Provincie, ProRail en de gemeente Vijfheerenlanden. De insteek is ambitieus en legt verbinding tussen de diverse eisen en wensen. Veel groen, maar ook wonen, de benodigde infrastructuur voor auto’s maar goed gecombineerd met langzaam verkeer als fietsers en wandelaars. Er is gewerkt van grof naar fijn. U treft dan ook een document dat door de diverse vakafdelingen van

■ De druk op de woningmarkt is de afgelopen tijd enorm toegenomen. De gemeente heeft in het coalitieakkoord opgenomen om ruimte te maken voor 500 woningen in Leerdam. In de Woonvisie is dit uitgangspunt vastgelegd.

verkeersveiligheid verbeteren.

D O E L ST E L L I N G De doelstelling is om in dit noordelijke deel een ontwikkeling voor woningbouw te onderzoeken, waarbij de voorwaarden (beleid, eisen en wensen) voor de

■ Het segment voor betaalbare woningen staat enorm

ontwikkeling in kaart worden gebracht, onderzoek wordt

de gemeente is aangevuld, zoals ruimtegebruik, groen,

onder druk. Het Rijk heeft voor projecten, die binnen

gedaan naar de infrastructuur en middels participatie

recreatie, werken, wonen en infrastructuur. Een mogelijke

drie jaar kunnen starten een subsidieregeling gemaakt:

informatie wordt opgehaald uit de omgeving. Het resultaat

ontwikkeling van deze grootte is altijd een afweging van

de Woningbouwimpuls. Om de subsidie te ontvangen

wordt gevat in dit ambitiedocument dat ter besluitvorming

factoren. Zo ook hier. Er is gekeken naar de belangen van

dient aan voorwaarden te worden voldaan zoals; start

wordt voorgelegd aan de Raad zodat daarmee de

de diverse partijen, vigerend beleid van de gemeente,

binnen drie jaar na aanvraag, 67% betaalbare woningen

uitgangspunten voor de gebiedsontwikkeling worden

(regionale) infrastructuur en financiële parameters. Binnen

en 500 woningen.

vastgelegd.

dit pallet zijn keuzen gemaakt. De uitgangspunten zijn zeker niet in beton gegoten en bij de nadere uitwerking zal nog het een en ander wijzigen. Het voorstel moet worden bezien als een kapstok dat zal worden gebruikt als leidraad voor het vervolgproces. Het verdere proces wordt binnen de planologische procedures getoetst aan verdere wet- en regelgeving (stikstof, pfas, grond e.o.). Dit ambitiedocument wordt na participatie ter besluitvorming voorgelegd aan college en Raad. Na

■ De voortgang van project Broekgraaf verloopt erg goed. De wijk is in aanbouw. Inmiddels zijn een groot deel van de woningen gebouwd c.q. in aanbouw. Voor de ontsluiting van de wijk Broekgraaf (Noord) is de volgende oplossing gevonden: ■ De reeds bestaande spoorwegovergang Koenderseweg blijft behouden en wordt verbeterd voor autoverkeer.

INLEIDING -5-

HO O FDSTU K 2 - O PGAV E EN LO CAT IE OP GAV E

meegroeien. Onder de noemer ‘Groen groeit mee’ pakken

zijn de randen voor het gebied het treinspoor in het zuiden,

NI EUW E WOONW I JK

provincies en gemeenten deze opdracht samen aan. In

de Koenderseweg in het westen, de Bruininxdeelse kade

De woningbouwopgave en druk op de woningmarkt blijft

deze opgave kan dit ook een plek vinden.

aan de noordzijde en de wijk Ter Leede aan de oostzijde.

in Nederland ongekend groot, zo ook in de Provincie

De gronden zijn op dit moment grotendeels in gebruik als

Utrecht en de stad Leerdam. In de ‘Woondeal Utrecht’ is

LOCAT IE

landbouwgrond: als bouwland of grasland. Er liggen een

opgenomen dat in de Utrechtse regio tot 2040 104.000

Het zoekgebied voor nieuwe woningbouw ligt ten noord-

aantal agrarische bedrijven in het gebied. Daarnaast ligt

woningen moet worden bijgebouwd. De meest recente

westen van het centrum van Leerdam. Aan de zuidzijde is

sportpark ‘Glaspark’ in het gebied.

uitbreiding van Leerdam is de wijk Broekgraaf. Daarmee is

de nieuwbouwwijk ‘Broekgraaf’ gelegen. Globaal gezien

de stad nog niet af. Er is behoefte aan meer woningbouw, een volgende uitbreiding laten aansluiten op deze wijk in aanbouw, ligt voor de hand gelet op de aanwezige ruimte, aanwezigheid van openbaar vervoer in de vorm van bus en trein en tevens goede ontsluiting van Leerdam Noord. Dit document onderzoekt de mogelijkheden en potentiële vorm van verdere uitbreidingen van de stad Leerdam, zoals geopperd in de ‘Structuurvisie Leerdam 2020’. In visie uit 2012 is het gebied ten noorden van de Parallelweg reeds aangemerkt als mogelijk nieuwe ontwikkellocatie.

G R OEN GR OEI T M EE Naast uitbreiding van de woningvoorraad, wijst de ‘Structuurvisie Leerdam 2020’ ook op de overgang tussen stad en land. Een nieuwe uitbreiding ten noorden van Broekgraaf kan bijdragen aan een goede stadsrand voor de stad Leerdam en biedt de mogelijkheden om de overgang van stad naar landschap zorvuldig in te richten. Daarnaast zal ook ‘Groen groeit mee’ een centrale rol in deze balans vervullen. De druk op de groene ruimte wordt steeds groter, door woningbouw, opwekken van duurzame energie, wensen voor hogere biodiversiteit enzovoorts. Groen is het kapitaal en draagt bij aan een goed vestigingsklimaat en moet niet aangetast worden, maar juist Ligging

O P G A V E E N L O C AT I E -6-

HO O FDSTU K 3 - U I TGA N G SP U N T E N

WO N I N GB O U W P R O GR AM M A Vanuit de Gemeente Vijfheerenlanden zijn er een aantal programmatische kaders meegegeven betreffende het woningbouwprogramma. ■ In de verkenning is het aantal woningen 500. Hiervan bestaat 67% uit woningen in het betaalbare segment. ■ Er is ontwikkelruimte voor sportcomplex ‘Glaspark’ ingecalculeerd. ■ 1 boom per woning. ■ Woningen worden gebouwd op plekken die goed geschikt zijn voor woningbouw. ■ Identiteit en mentaliteit onder de bevolking vertalen naar de woningvoorraad.

UITGANGSPUNTEN -7-

WONI NGB EHOEF TE

Leerdam wil Vijfheerenlanden bijdragen aan de regionale

is reeds aangekocht voor een extra natuurgras voetbalveld.

De afgelopen jaren is de behoefte aan woningen alleen

woningbouwopgave. De bijdrage tot 2040 zou ongeveer

Ook zijn er mogelijkheden voor een extra gebouw voor

maar groter geworden. Met de overgang naar de provincie

10% van het huidige inwoneraantal zijn. Naast kwantitatieve

indoorsport van ca. 600 m2 en het toevoegen van meer

Utrecht zal er ook een druk ontstaan om in de gemeente

woonwensen is er ook vraag naar nieuwe woonvormen.

soorten sporten, zoals tennis.

Vijfheerenlanden aanvullend te bouwen.

Hierbij kan onder andere gedacht worden aan tiny houses

Niet alleen in de gemeente Vijfheerenlanden speelt deze

of samenleefconcepten. In het plangebied zal ook worden

Mede door de realisatie van Glaspark en de

behoefte. Landelijk geeft het kabinet prioriteit aan het

gekeken naar de mogelijkheid om levensloopbestendige

nieuwbouw van Leerdam Sport, is de capaciteit van

verbeteren van de toegankelijkheid van de woningmarkt

woningen te realiseren.

de buitensportaccommodaties in Leerdam voldoende om de groei door Broekgraaf-Noord op te vangen. De

voor starters en middeninkomens. Zo is er 1 miljard euro vrijgemaakt om een impuls te geven aan de bouw van

S P ORTCOMP L EX ‘GL AS PA RK’

mogelijkheid om Glaspark uit te breiden met tennis- en/of

betaalbare woningen. Op dit moment komen veel grote

Op het bestaande sportcomplex van v.v. LRC heeft de

padelbanen kan onderzocht worden.

woningbouwlocaties traag tot ontwikkeling doordat de

gemeente een nieuw buitensportcomplex gerealiseerd.

publieke businesscase niet sluitend gemaakt kan worden.

Het complex bestaat uit:

Waar dit wel lukt is vaak de prijs van nieuwbouwwoningen voor veel starters en mensen met een middeninkomen onbereikbaar. De financiële middelen helpen om partijen te committeren en zichtbaar bij te dragen aan meer woningen, in lijn met de afspraken van de Nationale woonagenda,

De capaciteit van de binnensportaccommodaties in

■ Twee kunstgras voetbalvelden voor v.v. LRC ■ Twee natuurgras voetbalveleden voor v.v. LRC ■ Eén jeugdveld voor v.v. LRC

Leerdam zijn ook voldoende maar meerdere locaties zijn verouderd en aan vernieuwing of vervanging toe. Gymzaal West wordt vervangen door de gymzaal die gebouwd wordt bij het Kindcentrum in Broekgraaf. Voor sportcentrum Berenschot dient een toekomstvisie ontwikkeld te worden.

woondeals en verstedelijkingsstrategieën.

■ Twee kunstgras hockeyvelden voor HCL

Vooruitlopend op deze toekomstvisie wordt gezocht naar

Met de woningbouwimpuls vergroten we het aandeel

■ Eén multiveld voor algemeen gebruik

enkele potentiele locaties. Eén van deze potentiele locaties

betaalbare woningen op woningbouwlocaties. Ook kunnen locaties versneld geschikt gemaakt worden, zodat woningen sneller worden opgeleverd. In de Woonvisie Vijfheerenlanden 2020-2025 (vastgesteld 16 juli 2020) worden conclusies getrokken over de woonwensen en woningbehoefte binnen de gemeente Vijfheerenlanden. Het is duidelijk dat het aantal huishoudens de komende jaren blijft groeien. Hiervan zijn gezinnen de grootste doelgroep en is er sprake van steeds kleinere huishoudens. De gemeente wil zich inzetten voor sterke en vitale kernen, waarbij de leefbaarheid op huidig niveau blijft of verbeterd. Binnen de stad

■ Een nieuw kleed- en clubgebouw Het geheel heeft een brede maatschappelijke functie en is opgezet als ‘open sportpark’. Het is een huis voor de wijk en heeft naast een sportfunctie ook een functie voor recreatie, is een spil in het sociale netwerk binnen Leerdam en draagt bij aan gezonde bewoners. Ook kan deze plek als start- en eindpunt voor verschillende routes dienen, zoals fietsroutes, wandelroutes en hardlooprondjes. Daarnaast zou het Glaspark in de toekomst nog uitgebreid kunnen worden. Een deel van de westelijk gelegen grond

UITGANGSPUNTEN -8-

kan Broekgraaf-Noord zijn. Dit houdt in dat de optie voor een sportcentrum in Broekgraaf-Noord benoemd dient te worden. Voor een sportcentrum dient rekening gehouden te worden met een oppervlakte van 10.000 m2. Het sportcentrum kan overigens gecombineerd worden met overige (maatschappelijke) voorzieningen maar ook met woningen.

OV ER I GE AM B I TI ES SPO RT

Er zijn geen normen voor maatschappelijke voorzieningen.

VO O RZ IENINGEN

Naast de sportaccommodaties wordt vanuit sport niet

Onderstaande handreikingen dienen als inspiratie om te

In algemene zin worden onderstaande uitgangspunten

beleidsmatig ingezet op sporten in de openbare ruimte.

“toetsen´ in hoeverre deze maatschappelijke voorzieningen

meegegeven voor een nieuwbouwwijk. Dit vraagt echter

Vanuit sport wordt dan ook niet om ruimte voor de

nu opgenomen zijn in het ambitiedocument;

om nader onderzoek.

inpassing van sporttoestellen, sportieve routes, et cetera verzocht. Wel wordt aandacht gevraagd voor Gezond Leven. Gezond en Groen begint bij de voordeur met onder andere speeltuintjes (waar ook gedacht wordt aan sportieve spelvormen), parken, openbare ontmoetingsplaatsen en de verbinding met omliggende landschappelijke structuren. Groen en ruimte leveren een belangrijke bijdrage aan de vitaliteit van inwoners maar om zichzelf te ontwikkelen, elkaar te ontmoeten en ter ontspanning hebben inwoners

■ Er worden woningen gebouwd voor iedereen, in verschillende prijssegmenten en verschillende soorten woningen; ■ Er is volop ruimte komt voor zorg in relatie tot wonen. ■ Vanuit Broekgraaf-Noord is er voor iedereen een goede verbinding tot eerstelijns en andere zorgvoorzieningen; ■ Vanuit Broekgraaf-Noord is er voor iedereen een

ook behoefte aan maatschappelijke voorzieningen, zoals onderwijs, zorg, kunst & cultuur en sport die goed

die bijdragen aan een lokaal sociaal vangnet of waar

bereikbaar zijn in de nabijheid. Deze verbinding dient dan

mensen zich verder ontwikkelen; ■ Vanuit Broekgraaf-Noord is er voor iedereen een goede verbinding tot onderwijs naar niveau;

Door de grote behoefte aan extra woningen is de woningbouwopgave enorm. Bij de ontwikkelingen in onze gemeente (als onderdeel van de regionale ambities) is

■ Vanuit Broekgraaf-Noord is er voor iedereen een goede verbinding tot culturele voorzieningen;

het van groot belang dat de randvoorwaarden voor een

■ Vanuit Broekgraaf-Noord is er voor iedereen een goede

gezonde leef- en woonomgeving met een hoogwaardig

verbinding tot sportieve en recreatieve voorzieningen;

voorzieningenniveau geborgd wordt. De geschiedenis leert ons dat de realisatie van minder kapitaalkrachtige niet-woonfuncties onder druk staat als er nieuwbouw gepleegd wordt. Doordat er meer nodig is dan alleen woningen om de regionale ambitie, dat alle inwoners in een gezonde leefomgeving wonen, te realiseren, dienen

■ Speeltuintjes (graag rookvrij); ■ Voldoende mogelijkheden voor bewegen in de

goede verbinding tot maatschappelijke voorzieningen

ook vanuit Broekgraaf-Noord opgenomen te worden.

In de buitenruimte wordt aandacht gevraagd voor:

■ Binnen de wijk Broekgraaf-Noord heeft iedereen toegang tot voldoende speelvoorzieningen, groen en ruimte die rust biedt en ontmoeting stimuleert in de nabijheid van de eigen woning; ■ Schone lucht, schoon water en een afname van

de noodzakelijke voorzieningen dan ook een prominente

geluidshinder voor mens en natuur zijn uitgangspunten

plaats te krijgen in dit ambitiedocument.

in de ontwikkeling van de wijk Broekgraaf-Noord.

UITGANGSPUNTEN -9-

buitenruimte; ■ Fietspaden; ■ Hondenuitlaatplaatsen; ■ Voldoende bankjes om zelfstandig de looproute naar voorzieningen mogelijk te maken (voornamelijk mensen met een handicap) en daarbij nadenken over de veilige looproutes; ■ Mogelijkheden om elkaar buiten te treffen. De woonomgeving is van grote invloed op het sociaal emotioneel welbevinden van de inwoners en heeft een link naar de uitvoering in het sociaal domein en sluit aan bij de wensen van klimaatbeheersing. Daarnaast is het van belang om ruimte te reserveren voor een multifunctionele accommodatie met daarin: ■ Voor een wijk van 800 woningen is een school nodig voor ca. 200 leerlingen. 600 m2 schoolplein en 1206 m2 school (de school zou in 2 of meer lagen gebouwd kunnen worden); ■ Reservering op de begane grond voor kinderopvang/ peuterspeelzaal/BSO. In een nieuwbouwwijk ligt

hier in de eerste 15 jaren zeker een grote vraag die

VE RKE E R

gemeenteraad van Leerdam werd in 2016 al aangegeven

onvoldoende elders opgevangen kan worden;

Het aantal verkeersbewegingen blijft groeien. De

dat het zoeken naar nieuwe wegen ná de herindeling zou

gemeente Vijfheerenlanden wil inzetten op een duurzame

moeten worden opgepakt. Met de totstandkoming komen

aanpak om met deze groei om te gaan. Focus ligt op een

van het ‘Mobiliteitsplan 2040 Vijfheerenlanden’ wordt

sterker en beter fietsnetwerk en goed openbaar vervoer.

hier een begin mee gemaakt. Hierin wordt het volgende

voorzieningen, te denken aan ruimte voor:

Bushaltes en het treinstation zijn in de directe omgeving.

benoemd:

■ Mogelijkheden voor jongerenhulp/zorg en GGZ

Het fietsnetwerk moet langzaam verkeer richting Vianen,

zorg. Mogelijk ruimtes die vrij te reserveren zijn;

Utrecht, Gorinchem en Geldermalsen aanmoedigen. Ook

“Het verbeteren van de bereikbaarheid van Leerdam

smart mobility, nieuwe technologie en deelmobiliteit gaat

door de spoorbarrière te verkleinen: Maatregelen ter

mogelijk een grote rol spelen. Hierbij wordt gedacht aan

verbetering hiervan dienen niet alleen een bijdrage te

deelauto’s, slimmere vervoersmiddelen en inzetten op

leveren aan een goede ontsluiting van Broekgraaf, maar

knooppunten waar van modaliteit gewisselt kan worden

dienen ook bij te dragen aan een betere bereikbaarheid

enzovoorts.

en een betere doorstroming van het verkeer in Leerdam.”

■ Mogelijk een gymzaal; ■ Mogelijk ruimte voor gezondheid/ maatschappelijke

■ Paramedici, zoals fysiotherapie/logopedie/diëtist (denk aan gezonde school combinatie en inclusief onderwijs in de toekomst die ruimte nodig gaat hebben); ■ Voorzieningen voor ouderen (afhankelijk van de woningbouw);

Voor de verkeersontsluiting van Leerdam Noord is het

In de huidige situatie geven de drie doorgaande routes

nodig om de bakens te verzetten ten opzichte van de

door de stad knelpunten in de doorstroming, zeker

de huisarts, apotheek, tandarts en het sportpark

bestaande intenties. De ontsluiting van de stad over het

in relatie tot het spoor. Door de komst van woonwijk

voldoende ruimte biedt. Zo niet, moet dit nog

spoor en over de Lingebrug kan niet worden verbeterd met

Broekgraaf is het aannemelijk dat de bestaande

toegevoegd worden.

de bestaande infrastructuur. Uit een oogpunt van aandacht

problematiek verergert. Daar komt de realisatie van het

voor verkeersveiligheid is net zo belangrijk de aandacht

Glaspark bij, dat zorgt voor ander intern verkeer. Het

voor het verbeteren van de doorstroming tijdens de spits

Glaspark leidt niet per se tot extra verkeer, maar legt wel

■ In deze multifunctionele accommodatie moet nagedacht

op de Parallelweg, Zuid- Hollandweg en de Tiendweg.

druk op bepaalde punten (rotonde Westelijke Parallelweg

worden over de combinatie van functies. Mocht dit

Doorstroming op het hoofdwegennet en bereikbaarheid

— Recht van Ter Leede en/of de Tiendweg). Er wordt al

verbonden worden met winkel en horeca dan kunnen

van de bedrijventerreinen zijn voor Leerdam belangrijk. De

langer gedacht aan een ontsluiting via de Koenderseweg

koppelingen zoals een kroeg of een snackbar vanuit

belangrijkste routes voor gemotoriseerd verkeer lopen via

naar het noorden. Dit is alleen mogelijk als ook de

de gezondheidsvisie niet gemaakt worden. Sommige

de noordzuid verbinding (N484 naar de N848), de oost-

spoorwegovergangen aangepakt worden.

functies sluiten elkaar binnen een bepaalde straal uit.

zuid verbinding (N327-N848) en de noord-oost verbinding

■ Onderzoeken of de bestaande capaciteit van

■ Wellicht een combinatie met een dorpshuisfunctie.

(N484 naar N327). Dit vraagt aandacht in het beleid, omdat Het is belangrijk dat er ook onderzoek gedaan naar

de route langs het station en door het centrum knelpunten

het bestaande winkelgebied en of deze de vraag

geeft, zeker in relatie tot het spoor. De hoofdroute loopt

van de woonwijk kan opvangen. Hierbij moet men

aan de noordzijde van het spoor, via de Parallelweg,

aandacht hebben voor de bouwstenen veiligheid van de

waardoor de overwegen te zwaar belast worden. In de

omgevingsvisie.

UITGANGSPUNTEN - 10 -

De hoofddoelstellingen met betrekking tot de ontsluiting

voor de hand. Een aandachtspunt hierbij is onder andere

van Leerdam zijn, zoals genoemd in het Mobiliteitsplan

de menging van langzaam- en gemotoriseerd verkeer. Het

2040 Vijfheerenlanden:

verkeer op de Parallelweg zal iets toenemen. De mate van

■

bereikbaarheid te verbeteren;

■

leefbaarheid te verbeteren;

■

verkeersveiligheid te vergroten.

De ontwikkeling van woningen in Broekgraaf-Noord en

toename is onder andere afhankelijk van hoe de ontsluiting met Broekgraaf-Noord exact zal gaan plaatsvinden. In de huidige situatie is het probleem dat de snelheid op de parallelweg niet wordt geaccepteerd. Een ontsluiting op de Parallelweg middels een rotonde zou de snelheid kunnen remmen.

omgeving maakt de noodzaak van een betere ontsluiting van Leerdam Noord urgent. Naast verkeersveiligheid

Het bestaande knelpunt met de afwikkeling op de rotonde

is bereikbaarheid belangrijk in en voor Leerdam. De

bij het Recht van ter Leede bij de spoorwegovergang wordt

auto is en blijft een veel gebruikt vervoersmiddel. Bij de

bij uitvoering iets groter. Dit knelpunt zou moet worden

aanpassing en versterking van de wegenstructuur Leerdam

opgelost door middel van een ongelijkvloerse kruising. Als

in de komende vijf tot tien jaar moet met dit gegeven

wordt besloten tot de bouw van Broekgraaf-Noord zullen

rekening worden gehouden. Daarnaast is het noodzakelijk

deze varianten verder worden uitgewerkt in een eventuele

meer mogelijkheden voor veilige fietsroutes te realiseren

vervolgstudie.

in het kader van een verbetering van de verkeersveiligheid en duurzaamheid. Ook is duurzaam veilig inrichten van

De andere varianten scoorden minder goed en daarbij ging

het wegennet nodig om de wijken van de stad beter

men uit van randwegen. De randwegen voegen weinig toe

toegankelijk te maken voor fietsers en wandelaars.

en trekken extra verkeer aan. De Quickscan van Movares met de uitkomsten van het onderzoek is te downloaden via:

ONDER ZOEK M OVAR ES

www.broekgraaf.nl/noord-downloads.

Er zijn vier varianten onderzocht om de wijk BroekgraafNoord te ontsluiten. De uitwerking hiervan is terug te vinden in het onderzoek dat uitgevoerd is door Movares. Een ontsluiting via de Parallelweg of het Recht van ter Leede is het meest kansrijk. Als er wordt gekozen voor een ontsluiting via het Recht van ter Leede, dan ligt een aansluiting bij de voetbalvelden

UITGANGSPUNTEN - 11 -

LEGENDA

N AT U U R

NNN B EHEERTYPE

In en om het onderzoeksgebied liggen onderdelen

N14.03 - Haagbeuken- en essenbos

van het Nederlands Natuurnetwerk. Verschillende

N10.02 - Vochtig hooiland

soorten beheertypen zijn hier aan de orde. Daarnaast

N12.02 - Kruiden- en faunarijk grasland

is ook het Natura 2000-gebied rondom de Linge een

N14.01 - Rivier- en beekbegeleidend bos

nabijgelegen natuurgebied.

N04.02 - Zoete plas N16.04 - Vochtig bos met productie

Een goed werkend ecosysteem is van groot belang

L01.07 - Laan

en heeft een belangrijke rol in de ‘Strategische

NATUR A 20 0 0

Visie’ van de gemeente. Groene aders en blauwe verbindingen realiseren zorgt voor minder barrières

Natura 2000 gebied

STI LTEGEB I ED

voor flora en fauna en een hogere biodiversiteit.

Stille kern

Daarnaast dragen deze groene en blauwe

Bufferzone stiltegebied

verbindingen bij aan klimaatbestendigheid van de leefomgeving. De groenblauwe structuren worden ingericht in de bredere omgeving. Dit betekent dat groenstructuren op elkaar aansluiten en er minimaal 30% groen is op buurtniveau.

Uitgangspunten natuur

UITGANGSPUNTEN - 12 -

N ATU UR IN DE NIEUWE WOONWIJK

voorbeeld in plaats van of om wadi’s), enkele poelen,

kunnen ook deze richting migreren maar hebben opgaande

Natuur in de woonwijk wordt steeds vaker gezien als

waarbij zowel natuurlijke poelen als enkele ondiepe

beplanting en ruigte zones nodig om zich te verplaatsen.

essentieel onderdeel van de leefomgeving. Mensen zien

betonnen poelen voor de rugstreeppad van belang zijn.

Logischerwijs zou hier gekozen kunnen worden voor het

meer de waarde van natuur nabij huis in, en zien het

Voor de waterspitsmuis zijn weer glooiende oevers langs

volgen van het landschap. Daarbij kan de droge verbinding

dan ook graag als ze de voordeur uit stappen. Echter, in

natuurlijke watergangen van belang. Zoveel mogelijk

in de vorm van bomen en struwelen de oude oeverwal

deze overweging moet worden meegenomen dat maar

inzetten op (semi) natuurlijke watergangen en oevers met

volgen. De natte verbinding kan in de al meer lage delen

en beperkt aantal wilde soorten zich in de nabijheid van

ruige overhoeken, rietranden en uittredeplaatsen is voor

langs de Bruininxdeelsekade kunnen komen te liggen.

de mens ophoudt, en dat de natuur van de bebouwde

veel soorten van belang.

Ruimte voor water en oever zijn daarmee van belang in het lage deel.

omgeving vaak vrij eentonig is vanwege de verharde en versteende structuur. Zeker in deze tijd van gemak zijn

VE RBIND IN G O O ST / WE ST

Op deze manier lopen er twee parallel gelegen

tuinen vaak geheel verhard.

Plan Heikikker gaat uit van een oost-west verbinding

verbindingen door Broekgraaf-Noord. Deze verbindingen

Verschillende tuin en gebouwbewonende vogelsoorten

richting de Diefdijk, een leefgebied van veel verschillende

kunnen de basis vormen voor een natuurinclusieve wijk.

kunnen prima leven in een wijk, mits alle voorwaarden

zeldzame soorten, waaronder de waterspitsmuis, de

Er is immers door de groene/natuurlijke hoofstructuur

voor hun leefgebied aanwezig zijn. Het gaat daarbij niet

rugstreeppad en de heikikker.

een mooie basis aanwezig in de wijk. De invulling van de

alleen om nestgelegenheid in gebouwen (toegankelijke

Andere soorten met een voorkeur voor droge passages

woonvelden kan dat verder complementeren.

daklaag onder de eerste rijen pannen, gootbetimmering, overstekende kantpannen of neststenen), maar ook om groen, en dan niet alleen in tuinen, maar ook in plantoenen. Een afwisseling van dichte (doorn)struiken, lage struiken, grassige ruigte en ruigtes met kruiden zijn de beste ingrediënten voor een gevarieerde fauna. Het uitgangspunt hierbij is het toepassen van inheemse beplantingssoorten. Het voordeel van de omgeving van Leerdam is, dat het een redelijk nat polderbiotoop met veel water betreft. Hierin liggen kansen omdat vanwege de wateropgaves in de wijk, makkelijk een goede combinatie met natuur kan worden gezocht. Ook zijn verschillende aan een natte omgeving gebonden soorten, waaronder de waterspitsmuis, de heikikker en de rugstreeppad, zich prima in een woonwijk op kunnen houden als het biotoop in en om het water geschikt is. Er kan gedacht worden aan natte laagtes (bij

Ecologische kaart Plan Heikikker

UITGANGSPUNTEN - 13 -

MILIEU In de omgeving zijn een aantal milieucontouren waar rekening mee gehouden moet worden. Hier vallen onder andere geluids- en geurcontouren onder. Op deze kaart zijn de hindercontouren weergegeven zoals di uit verschillende onderzoeken naar voren komen. tijdens de uitwerking van de plannen zal met deze contouren rekening gehouden moeten worden.

L E GE N DA GELU ID 45 - 50 dB 50 - 55 dB 55 - 60 dB 60 - 65 dB 65 - 70 dB 70 -75 dB

HIND ER Plaatsgebonden risico (10-6 contour) - propaanreservoir Geurcontour 2 ou Geurcontour 3 ou Geurcontour 3,5 ou

Uitgangspunten milieu

UITGANGSPUNTEN - 14 -

R E C R E AT I E Leerdam heeft een groene, landelijke omgeving en een rijke cultuurhistorie. Deze punten uit de historie zijn nog herkenbaar in het landschap. Een netwerk van wandel- en fietsroutes verbindt deze plekken en het landschap met elkaar. Het onderzoeksgebied grenst aan een kampeerplaats, een oude kasteelplaats en het recreatieve netwerk loopt door het gebied.

LEG EN DA Fietsroutenetwerk Wandelroutenetwerk Museum Camping/kampeerplek Molen Kerk Kasteelplaats Historisch boerencluster Woonheuvel Natuur

Uitgangspunten recreatie

UITGANGSPUNTEN - 15 -

C ULTU URH ISTORIE EN ARCHE OLOGIE

In het vervolgproces is het goed om een bureauonderzoek

ooit stond. Vermoedelijk was het huis een stamslot van de

A R C HEOLOGI E

in combinatie met een booronderzoek uit te laten

heren Van der Lede. De eerste vermelding van het huis

Voor deze locatie zal, gezien de verwachte omvang van

voeren. Op deze wijze kan worden bepaald hoe de

dateert uit 1306. Rond 1270 werd het kasteel grotendeels

de nieuwbouwontwikkeling, archeologisch onderzoek

bodemopbouw eruit ziet en of er aanwijzingen zijn dat er

afgebroken door Pelgrim van der Leede. Rond 1749 waren

moeten worden uitgevoerd. Voor een deel van het

een archeologische interessante bodemlaag aanwezig

ook de laatste resten geheel verdwenen. De verhoging in

bestemmingsplan is een dubbelbestemming archeologie

is. Dat kan er namelijk op duiden dat er archeologische

het landschap en de nog aanwezige grachten herinnert

opgenomen. Deze varieert:

sporen aanwezig zijn.

nog altijd aan het slot dat hier ooit stond.

H UIS T E R L EED E

STRO KENV ERKAV EL ING

Aan de noordwestzijde van het plangebied, ten noorden

Op basis van oude kaarten lijkt het erop dat de polder

■ Dubbelbestemming waarde - archeologie 1, specifiek 5:

van Recht van ter Leede, ligt een AMK terrein 6903.

altijd in gebruik is geweest als weidelandschap. In eerste

vanaf 500 m archeologisch onderzoek verplicht

Hier lag Huis ter Leede. De naam van de weg verwijst

instantie was sprake van een smalle strokenverkaveling. In

waarschijnlijk naar de Leede. Een van de vele stroompjes

de loop van de tijd is een deel van de strokenverkaveling

in het gebied die water afvoerden richting Lek en Linge.

samengevoegd. De verkaveling is voornamelijk noord-zuid

Alleen de contour is nu nog zichtbaar in het landschap, en

georiënteerd.

■ Dubbelbestemming waarde - archeologie 1, specifiek 3: vanaf 250 m2 archeologisch onderzoek verplicht

2

■ Dubbelbestemming waarde - archeologie 1, specifiek 6: vanaf 10.000 m2 archeologisch onderzoek verplicht

ook de weg volgt de contour van het gebied waar het huis

AMK terrein 6903 - Huis ter Leede

Archeologische beleidskaart Leerdam

UITGANGSPUNTEN - 16 -

LEG EN DA Historische kades Historische watergang Ontginningsrichting Bebouwingslint Stroomrug Tiendweg IKAW - Hoge verwachtingswaarde IKAW - Middelhoge verwachtingswaarde AMK - Archeologisch terrein

Uitgangspunten cultuurhistorie en archeologie

UITGANGSPUNTEN - 17 -

■ Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan

K L IMA ATA DA P TATIE EN WAT E R

Maar, als we iets verder kijken dan de korte termijn,

Door klimaatverandering worden opgaves rondom water

dan zien we ook aankomen dat we allemaal (veel) meer

bebouwing, funderingen, wegen, groen, water en vitale

en klimaatadaptatie steeds belangrijker, zo ook binnen

elektrische energie gaan gebruiken. Die energie is ook

en kwetsbare functies;

dit onderzoek voor Broekgraaf-Noord. De gemeente

niet gratis, maar kan wel duurzaam eenvoudig opgewekt

wil waterveiligheid garanderen door een drie lagen

worden. Daar waar nu met 4-8 zonnepanelen wordt

benadering. Deze richt zich op preventie, realiseren

volstaan omdat de warmtepomp dat (extra) nodig heeft,

van een duurzame ruimtelijke inrichting en een goede

is het veel logischer om alvast te kijken wat mogelijk

organisatorische rampenbeheersing. Klimaatadaptatie

is en gewenst is op termijn. Immers woningen en

zal plaatsvinden door bufferen van water in stedelijk

gebouwen zetten we niet neer voor een paar jaar. Dus

biodiversiteit worden versterkt via het leidend principe

gebied tegen verdroging en overstroming en inzetten

kijkend naar de middellange en lange termijn, groeit het

in het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen

op vergroening tegen hittestress en voor een hogere

elektriciteitsgebruik enorm (elektrisch rijden, koelen, fietsen,

dat natuurlijke oplossingen altijd de voorkeur hebben

biodiversiteit.

etc.).

boven ‘grijze’ oplossingen (‘groen, tenzij….’);

In navolging van de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie

Dus daarom is het slimmer om nu al de capaciteit te

wordt een toekomstbestendige en dus klimaatrobuuste

benutten. Dus niet 4-8 zonnepanelen op een (garage)

gebouwde omgeving volkomen normaal in de provincie

woning dak, maar het maximale netjes ingepast. Dat scheelt

Utrecht; dit geldt zowel voor nieuwbouw als voor de

dan ook dakpannen, dus bouwkosten. Die energie kan

bestaande gebouwde omgeving. De provincie Utrecht

dan ook worden benut via wijkbatterijen voor de openbare

erkent dat alle partijen die een rol hebben in de bouw

verlichting, het (slim) opladen van (eigen)auto’s en dus zelfs

in de regio Utrecht, zowel publiek als privaat, hierin een

een verdienmodel worden waarbij de opbrengsten tegoed

gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben.

zouden kunnen komen aan de wijk zelf.

Op dit moment is de gedachtegang gemeengoed aan het

Eventueel zou de combinatie met kleine windturbines de

worden om naar energie neutrale woningen/gebouwen te

ideale situatie voor de bewoners realiseerbaar zijn.

komen. Daarbij blijkt het relatief ‘eenvoudig’ te zijn zonder al te grote kosten om dit te realiseren. Dus bij een energie

De volgende doelen voor klimaatrobuustheid van de

neutrale woning kun je de woning verwarmen zonder

gebouwde omgeving worden nagestreefd;

(hoge) maandelijkse kosten. Immers slechts buitenwarmte wordt via elektriciteit effectief ingezet om een heel goed geïsoleerde woning te verwarmen. Dus geen gas meer.

■ Tijdens hitte biedt de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving;

UITGANGSPUNTEN - 18 -

■ Hevige neerslag leidt niet tot schade aan gebouwen, infrastructuur en voorzieningen; vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar; ■ Groenblauwe structuren en de gebiedseigen

■ Eventuele bodemdaling van gebouwd gebied blijft beheersbaar en betaalbaar; ■ De gebouwde omgeving is via gevolgbeperking voorbereid op overstromingen door dijkdoorbraken.

HITTE ■ Tenminste 40% schaduw in het plangebied op de hoogste zonnestand (21 juni) voor verblijfsplekken en gebieden waar langzaam verkeer zich verplaatst en minimaal 30 % op buurtniveau; ■ Koele, schaduwrijke verblijfsplekken zijn op loopafstand (300 meter) aanwezig en openbaar toegankelijk; ■ 40% van alle horizontale en verticale oppervlakten wordt warmtewerend of verkoelend ingericht; ■ De koeling van gebouwen leidt niet tot opwarming van de (verblijfs)ruimte in de directe omgeving; ■ Vitale en kwetsbare functies en groenvoorzieningen in de openbare ruimte moeten bestand zijn tegen de hitte.

D RO O GTE ■ De (grond)waterpeilen in het plangebied en de omgeving en de zoetwaterbeschikbaarheid in de bodem zijn sturend in de functiekeuze, systeemkeuze en inrichting van het plangebied; ■ De inrichting van het plangebied is infiltratieneutraal bij uitbreidingslocaties en infiltratiepositief bij herontwikkeling of herinrichting (minimaal 50 % van de jaarneerslagsom); ■ Bij het ontwerp en de inrichting wordt ingezet op drinkwaterbesparing, regenwaterbenutting en verbetering van de waterkwaliteit; ■ Vitale en kwetsbare functies moeten bestand zijn tegen langdurige droogte.

UITGANGSPUNTEN - 19 -

WATER OVER LAST ■ In het plangebied treedt bij extreem hevige neerslag geen schade op (bij 70 mm in een uur) aan bebouwing, infrastructuur en aan vitale voorzieningen en vitale voorzieningen blijven functioneren (bij 90mm in een uur) (hoofdwegen, drinkwater en energie); ■ Op privaat terrein wordt een groot deel van de neerslag (50mm, met range tussen 40-70mm) van een hevige bui (1/100 jaar, 70mm in een uur) verwerkt (geïnfiltreerd, vastgehouden en/of geborgen) in voorzieningen op privaat terrein of in daarvoor bestemde (extra) voorzieningen in het plangebied. De voorzieningen voeren de eerste 24 uur vertraagd (niet extra) af en zijn in maximaal 60 uur weer beschikbaar (range 48-60 uur); ■ De (her)ontwikkeling of (her)inrichting gebeurt waterneutraal en leidt niet tot extra aanvoer/afvoer van water. Hemelwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden en hergebruikt in het plangebied.

B I O DI VER SI TEI T EN NAT UURIN CLU S IVIT E IT ■ Ecologische oplossingen en oplossingen gebaseerd op natuurlijke processen van het specifieke gebied hebben altijd de voorkeur boven ‘grijze’ oplossingen, ook bij gelijke maatschappelijke prestaties en kosten (Total Cost of Ownership benadering); ■ Het horizontale en verticale oppervlak wordt in samenhang met de groenblauwe structuren in de bredere omgeving ingericht (met minimaal 30 % groen op buurtniveau, boomkroonoppervlak telt mee); ■ Het plangebied creëert een hoogwaardige habitat voor tenminste gebouwbewonende soorten.

UITGANGSPUNTEN - 20 -

B O DEM DALI NG ■ De natuurlijke draagkracht van de bodem is mede sturend in de functiekeuze, systeemkeuze en inrichting van het plangebied; ■ Gebiedsspecifiek worden een restzettingseis en bijbehorende maatregelenset tegen bodemdaling gekozen die over de levensduur van zestig jaar maatschappelijk het meest kosteneffectief zijn voor openbaar en privaat terrein.

G EVOLGB EPER KI NG OV E RST ROMIN G E N ■ Schade voorkomen (<0,2 meter): bij overstromingen mag er geen schade op treden aan gebouwen en elektrische installaties in de openbare ruimte en blijven hoofdwegen begaanbaar; ■ Schadebeperking (<0,50 meter): er dienen maatregelen genomen te worden om schade te beperken in een geval van een overstroming, mits deze doelmatig zijn; ■ Beschermen vitale functies (<2,0 meter): bij overstromingen zijn vitale functies beschermd en blijven doorfunctioneren, mits de maatregelen hiervoor doelmatig zijn gezien het regionaal of nationaal belang; ■ Schuilen en evacueren (>0,50 meter): Er moeten maatregelen getroffen worden om te evacueren in het geval van een overstroming en als de evacuatietijd te kort is, om veilig te schuilen.

UITGANGSPUNTEN - 21 -

E N ERG IE EN DUU RZA AMHE ID

Een uitgangspunt bij nieuwbouw is circulair bouwen. In

Bij het materiaalgebruik zien we biobased en/of secundaire

De gemeente Vijfheerenlanden is partner binnen

de transitieagenda circulaire economie wordt dit als volgt

producten boven primair grondstoffen. Bijvoorbeeld hout,

de Regionale Energiestrategie (RES) U16, waarin de

omschreven:

bamboe en stro kunnen belangrijke grondstoffen worden voor de bouw. Zo wordt CO2 opgeslagen in gebouwen.

verschillende gemeentes in de regio Utrecht samen een aanpak voor de regionale energietransitie hebben

‘Circulair bouwen betekent het ontwikkelen, gebruiken en

Biobased materialen zijn bovendien ook licht waardoor

gevormd. Binnen de nieuwe ontwikkelingen in de

hergebruiken van gebouwen, gebieden en infrastructuur,

elektrisch bouwmateriaal kan worden gebruikt.

gemeente Vijfheerenlanden zullen hier handen en

zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de

voeten aan gegeven worden. Hierbij kan gedacht

leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten.

Waardebehoud kan gerealiseerd worden door objecten

worden aan energiezuinige huizen en op kleine schaal

Bouwen op een wijze die economisch verantwoord is en

te ontwerpen en produceren die aan het eind van de

energie opwekken. Dit kunnen bijvoorbeeld kleinschalige

bijdraagt aan het welzijn van mens en dier. Hier en daar,

gebruiksfase demontabel of makkelijk te scheiden

zonneweiden of kleine windturbines zijn. Zonnepanelen

nu en later.’

zijn. Dit heeft betrekking op conceptueel en industrieel bouwen. Woningen worden in de fabriek gebouwd en

kunnen een kunstvorm worden, met inspiratie uit de glasfabrieken van Leerdam. Verder wordt ervan uit gegaan dat ENG wordt onderzocht op haalbaarheid voor deze ontwikkeling waarbij niet alleen naar de verwarming maar ook naar de verkoeling van

Hierbij hanteren we drie uitgangspunten:

op de bouwplaats in elkaar gezet. Dit zorgt voor kortere bouwtijd, hogere woningkwaliteit en minder afval en

■ materiaalgebruik,

transportbewegingen.

■ waardebehoud ■ regie op de kringloop

Door regie op de kringloop te houden kan binnen de keten samengewerkt worden, gericht op het creëren

woningen gekeken wordt. Zoals uit het bovenstaande blijkt is circulair bouwen

van meervoudige waarde. Hierbij niet alleen een focus

Vijfheerenlanden heeft zich gecommitteerd aan de

meer dan alleen het beschouwen van diverse materialen.

op economische waarde, maar ook op de ecologische

doelstellingen uit het Rijksbrede programma Nederland

Circulair bouwen gaat ook over de verwerking en

en sociale waarde. Denk aan de verbetering van het

Circulair in 2050. Via de VNG hebben we ook het Nationaal

verbinding in de constructie van een gebouw. Het

binnenklimaat en de luchtkwaliteit. Zo draagt de bouw bij

Grondstoffenakkoord met bijbehorende transitieagenda’s

uitgangspunt is het beschouwen van de grondstoffen

aan de gezondheid en productiviteit van mensen en aan

ter uitvoering van het circulaire programma ondertekend.

waaruit de materialen zijn opgebouwd. De grondstoffen

een leefbare wijk.

Waar mogelijk zal circulairiteit het uitgangspunt zijn. Want,

zijn de basis voor de uiteindelijke bouwmaterialen. De

door slimmer om te gaan met grondstoffen kunnen mensen

samenstelling van de grondstof bepaalt dan ook in welke

in de toekomst welvarend leven in een gezonde gemeente,

mate een materiaal of product circulair is. De gemeente

met een sterke economie. Een circulaire economie heeft

Vijfheerenlanden legt het lifecycle denken aan de basis van

bovendien minder negatieve invloed op het milieu en zorgt

de materiaalkeuze, gebaseerd op een zo laag mogelijke

voor een lagere CO2 uitstoot.

CO2 uitstoot.

UITGANGSPUNTEN - 22 -

HO O FDSTU K 4 - V ER H A A L VA N DE P L E K L AN D SC HAP VAN WAT E R Om een ontwerpvoorstel te doen wat verankerd is in de plek, kijken we kort naar de geschiedenis van het landschap. Hieruit destileren we aanknopingspunten voor een nieuwe laag.

O ND ER INV LO ED VA N D E RIV IEREN De plek waar de stad Leerdam ligt is gevormd onder de invloed van de grote rivieren. Tot circa 10.000 jaar geleden stroomden de grote rivieren hier al vlechtend door een breed stroombed. Na deze tijd werd het warmer, werd de afvoer van de rivieren kleiner en stabiliseerden ze zich. Al meanderend stroomden ze door het landschap en sneden zich dieper in de ondergrond. In de bedding van de rivieren werd het grofste materiaal afgezet. Bij overstroming werd zand dichtbij de bedding afgezet. Hierdoor vormden de hoger gelegen oeverwallen. Verder van de rivier bezonken het fijnere materiaal, de klei, in de lager gelegen komgronden. Bij een hoge grondwaterspiegel kon veen ontstaan in de komgebieden. Een heel aantal meandergordels verzandden op een gegeven moment. De geul en de oeverwallen bleven achter. Omdat het de omliggende veengrond sneller inklinkte dan de stroomgeul en oeverwal, kwamen deze hoger in het landschap te liggen: een inversielandschap. Rondom Leerdam zijn de Schoonrewoerdse stroomgordel, de Gorcum-Arkel stroomgordel en de Schaikse stroomgordel voorbeelden van dergelijke verzandde rivierbeddingen.

Stroomgordels op de kaart van 1850 geprojecteerd

V E R H A A L VA N D E P L E K - 23 -

D E OUDE PATR ONEN

en wordt gekenmerkt door lange, smalle kavels. Het

De eerste bewoning vond plaats op de hogere delen in het

ontginnen ging samen met het graven van watergangen

landschap. In het geval van Leerdam zijn dit de oeverwallen

om water af te voeren en het bedijken van het gebied.

van de Linge en de oude inversieruggen. De ontginning

Door het ontginnen van het land was de bodem gedaald en

van de minder geschikte veengronden begon later, met

kwetsbaarder voor overstromingen. Op deze reden werden

de hoger gelegen gronden als ontginningsbasis. Door

dijken en kades aangelegd, zoals de Bruininxdeelsekade.

sloten te graven, haaks op de oeverwallen, werd het veen

Vandaag de dag is deze kade nog steeds in het veld

ontwaterd en geschikt gemaakt voor landbouw. In eerste

aanwezig. Ook de oude ontginningsassen en opstrekkende

instantie deed elke boer dit voor zich en was er geen

verkaveling is nog te herkennen.

achtergrens. Dit heet ontginnen volgens ‘vrije opstrek’

Onderdelen van de oude patronen in het landschap

V E R H A A L VA N D E P L E K - 24 -

V E R H A A L VA N D E P L E K - 25 -

L E ERDA M

Leerdam groeide gestaag. De ontwikkeling van de stad

route (N848/ZH-weg/Parallelweg/Schaikseweg/N484) dwars

STAD VAN B ELANG

Leerdam is sinds 1883 positief gestimuleerd door de ligging

door de stad. Links en rechts van deze hoofdontsluiting

In 1143 wordt Leerdam voor het eerst genoemd in de

aan de spoorlijn Dordrecht-Geldermalsen. Daarmee had

zijn de verschillende woonwijken gelegen. Door het

geschriften. De plaats is ontstaan op de plek waar het

de stad een prima ontsluiting in een tijd dat velen nog

toenemend autoverkeer vormt deze route naast de

veenstroompje de Lede uitmondde in de Linge. In 1382

niet konden beschikken over eigen vervoer. In de jaren

verbinding ook een barrière waardoor de stadsdelen niet

kreeg Leerdam stadrechten. De historische binnenstad

zeventig van de vorige eeuw was de vraag of de spoorlijn

goed verbonden zijn voor langzaam verkeer: de wandelaar

van Leerdam heeft een trapeziumvormige plattegrond.

het eeuwfeest nog zou vieren. De lijn was een boemeltje

en de fietsers. Veel verkeer uit de wijken dat Leerdam uit

Deze vorm houdt enerzijds verband met het waaiervormige

geworden en de Nederlandse Spoorwegen zagen weinig

wil, gaat via de Tiendweg naar de centrale as van de stad:

verkavelingspatroon van het pre stedelijk landschap en

positiefs in de exploitatie van deze lijn. Tientallen jaren

de Zuid-Holland-weg. In zuidelijke richting is de N848 de

anderzijds met de planmatig stedenbouwkundige praktijk

was de spoorlijn de grens van de stedelijke bebouwing,

ontsluitende weg naar de A15. Door middel van één VRI- op

die kenmerkend is voor laatmiddeleeuwse uitbreidingen

tussen Meent en Stationsweg tussen 1880 en 1930. Vanaf

het Meentplein wordt het verkeer vanuit Broekgraaf hier

van stadjes in het rivierengebied. De stad had een

de jaren ‘40 werden er nieuwe woonwijken aan de stad

naartoe geleid.

belangrijke strategische positie op de grens tussen het

toegevoegd. In die tijd is het startschot gegeven voor het

grondgebied van Holland en Gelre. De belangrijkste

invullen van het raamwerk van oude wegen en kades

inkomsten voor de bewoners kwam uit akkerbouw en later

rondom het oude centrum van Leerdam.

veeteelt. De stad was toen omgracht en had stadswallen. Overige bewoning vond plaats op de oeverwallen.

D E S P RONG OV ER HET S P O O R De laatste toevoeging is de wijk ‘Broekgraaf’ aan de

NI EUW E TI JDEN: STAD AAN H E T S P OOR

westzijde van de stad, gelegen tegen de spoorlijn van

Leerdam ontwikkelde zich vanaf de 18e eeuw als een

Dordrecht naar Geldermalsen (het oude boemeltje). De

industriestadje. Zo werd er hout bewerkt, waren er

spoorlijn was lang de noordgrens van de stad. Toen

timmerfabrieken en een leerlooierij. Echte bekendheid

in de jaren zestig van de vorige eeuw de betekenis

kreeg Leerdam door de glasblazerij. De bevolking van

van de spoorlijn verminderde werd de sprong over het

Glasfabriek Leerdam

spoor genomen. Inmiddels zijn er drie gelijkvloerse spoorwegovergangen in Leerdam. De gelijkvloerse kruisingen van en naar het noorden scheiden de stad en vormen steeds meer een belemmering door zowel toenemend verkeer als een opwaarderen van het spoor. Het spoor is dus niet langer de rand van de stad, maar ligt midden in de stad.

GE DE E LD E STA D Historische kaart Leerdam uit 1545

De centrale as van de stad Leerdam voor de auto is de

V E R H A A L VA N D E P L E K - 26 -

Molen ‘Ter Leede’

STEDENB OUW KUNDIG E ST RUCT U U R De opzet van Leerdam is helder. Het centrum van Leerdam ligt aan de Linge. Vanuit daar lopen een aantal belangrijke structuurdragende wegen. Tussen deze wegen zijn in de loop der jaren woonwijken en bedrijventerreinen gebouwd. De opzet van de bebouwing volgt veelal de oude kavelstructuur. De wegen vormen het raamwerk, de bebouwing vult de vlakken op. Het onderzoeksgebied is, op de wijk Ter Leede na, nog een leeg kwadrant aan de noordwestzijde van het centrum.

LEGENDA Naam wijk Hoofdrichting wijk Structuurdragende wegen Spoor

V E R H A A L VA N D E P L E K - 27 -

HO O FDSTU K 5 - R U I M TELI J K E AAN L E IDIN GE N R UIMTELIJ KE BOUWSTE NE N De inleiding, uitgangspunten en het verhaal van het landschap geven samen een aantal ruimtelijke aanleidingen voor een nieuwe ontwikkeling in het noorden van Leerdam. De volgende bouwstenen omvatten de belangrijkste aspecten en vatten de voorgaande analyse samen. ■ Ondergrond als basis, waarbij de oude stroomrug als inspiratie dient; ■ Inspiratie uit cultuurhistorie, zoals richting van de oude ontginningen volgen en de Bruininxdeelsekade behouden en benutten; ■ Een passende overgang vormen tussen stad en land; ■ Nadenken over de ontsluiting van Leerdam-Noord en Broekgraaf; ■ Duurzame mobiliteit aanmoeidigen door versterken en uitbreiden van de langzaamverkeersroutes en gebruik van OV te stimuleren; ■ Nieuwe groene stapstenen toevoegen in het natuurnetwerk; en ■ Rekening houden met contouren en belemmeringen.

RUIMTELIJKE AANLEIDINGEN - 28 -

RUIMTELIJKE AANLEIDINGEN - 29 -

HO O FDSTU K 6 - EEN I N TER AC T IE L AN DS C H AP U ITWERKIN G A LS INTERACT IE LAND SCHAP In een eerste ruimtelijke uitwerking wordt gezocht naar een interactielandschap, waarbinnen verschillende thema’s met elkaar verbonden worden. Binnen deze thema’s zullen alle uitgangspunten en bouwstenen verwerkt worden. Ze staan niet los van elkaar, maar zijn verweven met elkaar: een interactielandschap.

EEN INTERACTIELANDSCHAP - 30 -

WO ON OMG EV IN G

NAT UUR

Leerdam wordt aan de noordkant uitgebreid. Hierbij

De kenmerkende opstrekkende verkaveling geeft richting

wordt gezocht naar een sterke verweving tussen

aan wonen en groen. Ook de oude stroomrug zal een

stad en landschap. Op deze manier wordt er een

belangrijke inspiratie zijn. Deze vormt een groen park,

passende overgang gemaakt van Leerdam naar het

meanderend tussen de woonvelden door. Het westelijk

open polderlandschap. Er is grote behoefte aan nieuwe

deel zal een verbinding aangaan met het Nederlands

woningen; binnenstedelijk maar ook zeker naar ‘wonen in

Natuurnetwerk. Wonen moet zich voegen binnen het groen,

het dorp’. Wonen, landschap, dorps karakter en natuur gaan

maar zal beloond worden met een prettige leefomgeving

hier hand in hand op een dorpse schaal. In Broekgraaf-

met bereikbaar groen voor elke bewoner.

Noord is ruimte voor circa 500 woningen. Aan de zuidzijde zal de dichtheid hoger zijn, richting het noorden zullen de woonvelden steeds meer in het groen liggen. Een grote mate van diversiteit aan woningen kan hier komen, van starters tot droomhuizen om zelf te bouwen, hofjes en kleinschalige appartementen. Uiteraard wordt de wijk, mede door de participatie, ontwikkelt met aandacht voor de reeds bestaande bebouwing. Bij de verdere uitwerking zal – in samenspraak- worden meegenomen.

V E RBIN DIN G De ontwikkeling van Broekgraaf-Noord is gericht op leefbaarheid en de mens. Snelle, veilige fiets- en wandelroutes naar de omliggende dorpen en de groene uitgestrekte polders dragen bij aan een gezonde leefstijl en minder autogebruik. Broekgraaf-Noord wordt een wijk waar de auto onder geschikt is en leefbaarheid, ontmoeten en een prettige openbare ruimte centraal staat. Belangrijke fietsverbindingen zijn de Bruininxdeelsekade en de route onder het spoor door richting Broekgraaf en Leerdam West, waar veel recreatieve voorzieningen zijn. De langzaamverkeersverbindingen zullen vertakken tot een fijnmazig netwerk in het gebied.

EEN INTERACTIELANDSCHAP - 31 -

L ANDBOUW

Of in de vorm van een voedselbos waarin landbouw

De transitie naar een meer duurzame landbouw is een

met natuur gecombineerd wordt voor een duurzame

grote uitdaging voor de Nederlandse land- en tuinbouw.

voedselproductie. Een biodivers systeem dat ook nog eens

Tegelijkertijd biedt deze transitie mogelijkheden om

voor voedselproductie zorgt.

de overgang van stad naar landschap zorgvuldig in te richten. Lokale en alternatieve vormen van landbouw en

KLIM AAT

voedselproductie verbinden namelijk mens en natuur.

De groene ruimtes zorgen voor genoeg buffercapaciteit

Het uitgangspunt is een natuurinclusieve landbouw. Dit is

en maken de ontwikkeling klimaat adaptief, weerbaar voor

een vorm van duurzame landbouw en onderdeel van een

toekomst met extremer weer. Het watersysteem fungeert

veerkrachtig eco- en voedselsysteem. Natuurinclusieve

letterlijk als ‘stadsreiniger’. Diverse plant- en rietsoorten

landbouw maakt optimaal gebruik van de natuurlijke

reinigen het grijze water en is tevens een retentiegebied

omgeving en integreert die in de bedrijfsvoering. Daarnaast

tijdens extreme buien. Overtollig (regen)water wordt

draagt natuurinclusieve landbouw actief bij aan de kwaliteit

opgeslagen om bij droge periodes genoeg buffer te

van diezelfde natuurlijke omgeving. Natuurinclusieve

hebben. Het landschap is verkoelend en goed toegankelijk

landbouw produceert voedsel binnen de grenzen van

en is daarmee ook een bijzondere recreatieve trekker

natuur, milieu en leefomgeving, met een positief effect op

welke via het ‘groen als nutsvoorzieningen netwerk’ is

de biodiversiteit.

aangehaakt op de diverse (woon)milieu’s.

Aan de rand van Broekgraaf-Noord, aangrenzend aan het plangebied voor woningbouw, zijn mogelijkheden voor een

E NE RGIE

combinatie van natuurinclusieve landbouw gecombineerd

Er wordt energieinclusief ontwikkeld waarbij energie zowel

met coöperatieve landbouw waar productiemiddelen

op macro,- en microniveau wordt opgewekt. Zonne-energie

zoals grond en machines gezamenlijk worden ingekocht

wordt gecombineerd met kleinschalige windenergie op

en gebruikt en waarbij de leden ook samen landbouw

daken en vullen de grootschalige windenergie aan. Een

bedrijven. Op die manier ontstaat een overgang

Smartgrid koppelt alle netwerken aan elkaar en draagt

tussen stad en landschap met een lokale functie voor

bijvoorbeeld zorg voor laden en ontladen van diverse

voedselproductie en sociale cohesie.

accu’s (bijvoorbeeld van elektrisch vervoer) die als buffer

Deze combinatie kan verschillende vormen aannemen.

dienen tussen energieopwekking en energiebehoefte.

Bijvoorbeeld in de vorm van een Herenboerderij waarin

Het watersysteem wordt gebruikt voor warmteopslag

een groep van 200 gezinnen gezamenlijk eigenaar

en onttrekking van koelte in de zomer. De opwek van

wordt van een gemengd boerenbedrijf. De groep van

duurzame energie zal vooral plaatsvinden richting het

eigenaars neemt een boer in dienst die met behulp van

westen van de groene zone.

natuurinclusieve landbouw de leden van voedsel voorziet.

EEN INTERACTIELANDSCHAP - 32 -

˚C

Impressie (vogelvlucht)

EEN INTERACTIELANDSCHAP - 33 -

HO O FDSTU K 7 - PA RTI C I PAT IE PARTICIPATIE

informatie te voorzien en te vragen of zij wensen betrokken

Dit zijn mogelijke middelen om te gebruiken. Het is een

Waarom alleen doen als het samen kan?

te worden bij het proces. Onderstaande middelen worden

keuze uit een aantal zaken. Het behoeft niet allen te

gebruikt in deze fase.

worden gebruikt.

Bij inwonersparticipatie betrekken we de inwoners bij de

•

Inloopavond met stands

•

Publieke peiling

plannen, dit is een belangrijk aspect van het onderzoek.

•

Informatiebijeenkomst

•

Ideeënwedstrijd

Door samen te werken met mensen uit de wijk kan de

•

Website (www.broekgraaf.nl/noord)

•

Moodboard

uitvoering beter aansluiten bij de behoeften en ervaringen

•

Huis-aan-huis blad/krant (Kontakt)

•

EParticipatieplatform

van de inwoners. Daarnaast wordt het draagvlak voor de

•