Advies raadsrapporteurs zienwijze (ontwerp)Begroting 2026 GGDrU

Advies zienswijze (concept)Begroting 2026 GGDrU Van:

Raadsrapporteurs GGDrU: Ellie Meijdam en Cees Vis

Datum:

11 juni 2025

--------------------------------------------------------------------------------------------------Inleiding

Vanuit de Kaderbrief 2026 en de ingediende zienswijzen van verschillende gemeenten ligt hier nu een Conceptbegroting 2026.0 voor. Wij hebben de indruk dat door de GGD goed is geluisterd naar de gemeenten voor wat betreft de financiële situatie van de gemeenten. We zijn van mening dat het van groot belang is dat de GGDrU deze lijn voortzet, dat wil zeggen dat er tijdig, concreet en transparant wordt gecommuniceerd over de actuele en verwachte ontwikkelingen, zodat gemeenten de gelegenheid hebben om daarop eveneens tijdig te reageren en te acteren. Daarnaast heeft de GGDrU een transformatieopdracht, met als doel te werken aan een toekomstbestendige organisatie. De wijze waarop deze transformatieopdracht verloopt en de resultaten die hierdoor gerealiseerd kunnen gaan worden, hebben een directe invloed op de dienstverlening vanuit de GGDrU en daarmee is het verloop van dit proces van groot belang voor alle betrokken gemeenten. Ook over dit onderwerp zien wij een belang dat gemeenten hierover door de GGDrU tijdig, duidelijk en transparant geïnformeerd worden. (Concept)Begroting 2026 GGDrU In deze begroting wordt gewerkt met 4 specifieke thema’s : Gezonde en Veilige Leefomgeving, Kansrijk opgroeien, Langer Gezond Zelfstandig, en een Vitale en wendbare organisatie.

De wijze waarop de GGDrU opereert, zeker voor wat betreft de eerste 3 pijlers, maar ook toekomst gericht (de 4e pijler), is deels curatief van aard, maar heeft ook een belangrijke preventieve component. Sterker nog: als gemeente hebben wij eigenlijk alleen de GGD als instituut van waaruit preventieve zorg wordt aangeboden voor al onze inwoners. Dat zegt volgens ons iets over het belang van de GGDrU en haar dienstverlening voor onze inwoners en voor onze gemeente en uiteraard ook voor de overige deelnemende gemeenten. Voor wat betreft infectieziekten bestrijding (inclusief pandemische paraatheid) hebben wij eerder al geconstateerd dat dit van groot belang is voor al onze inwoners en hebben wij er bovendien op aangedrongen de discussie hierover met de centrale overheid aan te gaan, zo is dat nu ook in de zienswijze van VHL geformuleerd. De GGDrU is onderdeel van de VR regio Utrecht en vanuit die rol betrokken bij de (regionale) crisis- en pandemische paraatheid, maar neemt hier geen specifieke gelden voor op in de begroting. In geval van crisis heeft de GGDrU een cruciale rol in de regio en de gemeente Vijfheerenlanden. Vanuit de rijksoverheid wordt fors bezuinigd op de gelden voor de GGDen landelijk. Uit alle gesprekken met de GGDrU, die ook door anderen

zijn gevoerd, komt naar voren dat de bezuinigingen gevolgen hebben voor de inzet van de GGDrU. Echter in de ontwerpbegroting wordt dit thema onderbelicht en is geen onderdeel van de begroting. Dit roept vragen op over de personele verwachtingen van de GGDrU voor 2026 op dit thema. Daarbij vinden wij het zowel praktisch als principieel zorgelijk dat er mogelijk ook op pandemische paraatheid wordt bezuinigd. De GGDrU moet in staat zijn om adequaat te handelen bij toekomstige crises. Wij missen inzicht in de financiële (on)mogelijkheden en de bijbehorende consequenties voor de regio Utrecht wat betreft de crisisparaatheid. Daarnaast is de vraag op welke wijze de GGDrU tijdig in staat is om voldoende en adequaat in te zetten op de nu snel oplopende vergrijzing en dubbele vergrijzing, als het percentage 65+ inwoners snel oploopt naar 24,4% van de bevolking in 2033. Ook gaat er een 2e begrotingswijziging komen omdat bij het maken van deze begroting de meicirculaire nog niet is meegenomen. Dat maakt dat wij nu een zienswijze gaan indienen op een begroting die nog gewijzigd gaat worden, omdat de meicirculaire nog moet worden verwerkt. Hoe verklaarbaar dat dan misschien moge zijn, wij vinden dat lastig omdat de nu voorliggende zienswijze daarmee toch enigszins aanvoelt als een ritueel dansje.

Ook staat er dat er genoeg reserve moet zijn, maar hoeveel is genoeg? Positief is dat er kritisch gekeken is naar de opbrengsten van het Reisadvies daar dit best tot een goede omzet mag leiden. Raadsplatform Op 4 juni 2025 kwamen de raadsrapporteurs en linking pins online bijeen. Belangrijke onderwerpen die deze avond besproken zijn: Waardering Er is brede waardering binnen het platform voor de GGD en de dienstverlening vanuit de GGDrU binnen de regio. Bezuinigingen Op een enkele uitzondering na, geven vrijwel alle gemeenten aan dat zij constateren dat ze last hebben van de bezuinigingen en dat dit begrijpelijkerwijs ook geldt voor de GGDrU. Een deel van de gemeenten waardeert de wijze waarop de GGDrU zelf al maatregelen neemt om kosten niet verder te laten stijgen en zelfs hier en daarin te snoeien, maar 13 van de 26 gemeenten geven in hun zienswijze naar aanleiding van de Kaperbrief 2026 aan dat ze meer verwachten van de GGDrU en vragen om verdergaande bezuinigingen. Het lastige, vinden wij, dat dit dan uiteraard ook keuzes vraagt van gemeenten over welke activiteiten dan minder moeten worden en dat is, volgens ons ook lastig, omdat het gaat over een ‘semicollectieve’ vorm van dienstverlening van de GGDrU aan deze 26 gemeenten.

Daarenboven geldt dat, zoals aangegeven, de GGDrU voor alle gemeenten in deze regio een belangrijke rol speelt in de preventieve zorg binnen deze regio en

dat wij van mening zijn dat het aloude adagium ‘voorkomen is beter dan genezen’ ook hierop van toepassing is, en dat wordt ook door vrijwel alle gemeenten expliciet erkend, kortom hier moeten we zuinig op zijn. Crisis- en pandemische paraatheid Dit is een ander onderwerp wat leeft binnen het Raadsplatform GGDrU. We het ook tijdens het Raadsplatform GGDrU met elkaar over gehad en dit is bij een belangrijk deel van de gemeenten een punt van zorg en er is gesproken over de wens om op dit vlak niet alleen per gemeente zeer alert te zijn, maar ook binnen het Raadsplatform te streven naar een bundeling van de krachten op dit vlak. Er is een wens dat de lobby ten behoeve van de pandemische paraatheid geïntensiveerd wordt. Er is binnen het platform geen discussie over de cruciale rol op dit vlak van de GGD en het belang hiervan voor alle gemeenten in de regio en de inwoners daarvan. Advies raadsrapporteurs Zodoende adviseren wij als raadsrapporteurs om …. Tijdige helderheid over uitbreiding budgetten Wij adviseren de GGDrU te verzoeken om in de toekomst gewenste uitbreiding van budgetten uiterlijk in de kaderbrief aan gemeenteraden voor te leggen, zodat gemeenten hiermee rekening kunnen houden bij de integrale afweging voor het komende jaar. Toekomstbestendigheid Wij onderschrijven het belang van de transformatieopdracht ‘GGDrU 2030’ en de focus op een strategisch adviserende GGD.

Tegelijkertijd adviseren wij om te vragen om tijdige en transparante informatie over de voortgang en financiële impact van deze opdracht na afloop van de inventarisatiefase. Het is van belang dat onze gemeente en wij als gemeenteraad goed geïnformeerd blijven en tijdig zicht hebben op eventuele extra financiële lasten als gevolg van deze transformatieopdracht. Crisis- en pandemische paraatheid Gezien het hiervoor gestelde over de crisis- en pandemische paraatheid en onze zorgen daarover, die ook door een belangrijk deel van de overige gemeenten in dit Raadsplatform worden gedeeld, hebben dan ook de neiging om te adviseren de formulering in de zienswijze van gemeente VHL op dit onderwerp verder aan te scherpen. Hierbij speelt uiteraard ook een rol dat gemeenten -en dus ook onze gemeente-, geen mogelijkheden hebben om bezuinigingen vanuit de rijksoverheid op te vangen. Derhalve is het van belang om met de GGDrU en de overige gemeenten binnen de regio, de lobby richting het rijk te voeren en te blijven voeren en de GGDrU te verzoeken actief het gesprek met de rijksoverheid en betrokken partijen te voeren over structurele financiering.