Aangepast RV Rioleringsprogramma 2026-2030

Raadsvoorstel Zaaknummer 1212776

Onderwerp: Rioleringsprogramma Vergaderdatum raad: 25 september 2025 Geheim: Steller: Portefeuillehouder:

Nee Eduard Lemmen Wethouder Jongenelen

Beslispunten 1. Het ontwerp-Rioleringsprogramma 2026-2030 vast te stellen 2. Het ontwerp-Rioleringsprogramma 2026-2030 ter inzage te leggen voor zienswijzen conform de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht.

Inleiding Het huidige GRP 2021-2025 (Gemeentelijk Riolerings Plan) loopt eind 2025 af. Om goed voorbereid te zijn in de toekomst, wordt dit GRP vervangen door het rioleringsprogramma 2026-2030. De inhoud is geactualiseerd en het programma is aangepast. Deze aanpassing is gericht op verbeterde uitvoering, samenwerking en afstemming. Er zijn hiermee geen beleidswijzigingen beoogd. Op 1 januari 2024 is de omgevingswet ingevoerd. Hiermee vervalt de verplichting van een Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP). Gemeenten mogen wel een vrijwillig gemeentelijk rioleringsprogramma opstellen. De Omgevingswet omschrijft drie gemeentelijke waterzorgplichten: 1. Afvalwater: Het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater soms ook gemengd met hemelwater; 2. Hemelwater: Het inzamelen en verwerken van afvloeiend hemelwater; 3. Grondwater: Een zorgplicht voor het beperken van structurele nadelige gevolgen van een te hoge of lage grondwaterstand in de openbare ruimte. Door de riolering goed te onderhouden, vervangen en te verbeteren kunnen inwoners en ondernemers vertrouwen op een goed werkend rioleringssysteem. Wanneer er dringende vragen of problemen zijn, zoals een verstopt riool, of wanneer er water in de woning dreigt te stromen, is het van belang snel en goed te reageren op meldingen. Daarbij werken we actief samen met het waterschap.

Ook adviseren en informeren we ondernemers en inwoners waar nodig. Vroeger werd al het water in Vijfheerenlanden via één buis afgevoerd. Inmiddels zijn er op steeds meer plekken binnen de gemeente twee buizen: één voor vuilwater en één voor regenwater. Het overgaan naar twee buizen heet ‘afkoppelen’. Afkoppelen verlaagt de druk op het riool en

vermindert wateroverlast tijdens zware regenbuien. Dit maakt de gemeente beter bestand tegen extremer weer en is daarbij een belangrijk onderdeel van klimaatadaptatie. Deze werkzaamheden in de openbare ruimte zijn ingrijpend. Het afkoppelen vraagt daarom om een goed doordachte aanpak en integraal overleg met andere disciplines binnen de gemeente, bijvoorbeeld over groenbeheer, wegen en water. Zo ontstaat er een geïntegreerd project en probeert de gemeente de overlast tijdens uitvoering tot een minimum te beperken. Bij grootschalige vervanging is er extra aandacht voor inwonerparticipatie. De uitvoeringskosten van dit programma worden gedekt middels de opbrengsten vanuit de rioolheffing. De hoogte van de rioolheffing wordt jaarlijks vastgesteld in de verordening op de rioolheffing. Het kostendekkingsplan vormt de onderbouwing en verbinding tussen het rioleringsprogramma en verordening op de rioolheffing. De investeringen stonden voorheen onder de jaarschijven “GRP riolering” en “GRP gemalen”, dit wordt vervangen door “investering rioleringsprogramma riolering” en “investering rioleringsprogramma gemalen”. Op dit moment kent de gemeente Vijfheerenlanden een rioolheffing die wordt geheven op basis van het aantal afgevoerde kubieke meters afvalwater. Deze heffing is gebaseerd op de oude Modelverordening Rioolheffing 2010 van de VNG.

In 2021 heeft de VNG een nieuwe Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing vastgesteld, die een bredere benadering van gemeentelijke watertaken en de verdeling van de lasten over belastingplichtigen mogelijk maakt. Deze Verordening Riool-en Waterzorgheffing is een goede vertaling van de uitvoering van de gemeentelijke watertaken en sluit hiermee aan de actuele wettelijke zorgplichten. Met deze nieuwe rioolheffing wordt er een verdeling gemaakt, waarbij 20% aan de eigenaren en 80% aan de gebruikers wordt geheven. De nieuwe wijze van heffen zal geen invloed hebben op de totale opbrengst vanuit de rioolheffing, de totale som van de opbrengsten komt voort uit het kostendekkingsplan. De planning is dat de nieuwe wijze heffing gelijktijdig met dit rioleringsprogramma wordt vastgesteld onder zaaknummer 1643971. De planning is dat de riool- en waterzorgheffing 2026 in december 2025 wordt vastgesteld.

Beoogd effect Het rioleringsprogramma is de uitwerking van de onderstaande ambities uit onze omgevingsvisie: ⎯ “We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving”. Door voldoende liefde en aandacht, kan de gemeentelijke riolering haar belangrijke rol in de volksgezondheid blijven vervullen. ⎯ “We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit”. Bij aanleg en vervanging houden we rekening met de toekomst. Dit doen we door te kiezen voor systemen die robuust zijn, lang meegaan en tegen een stootje kunnen. Hiermee zijn we effectief, klimaat adaptief en duurzaam.

Argumenten 1.1 Het rioleringsprogramma is de onderbouwing voor de gemeentelijke waterzorgplicht. Het ontwerp-Rioleringsprogramma 2026-2030 geeft concreet invulling aan de drie waterzorgplichten van de gemeente: afvalwater, hemelwater en grondwater. Met dit programma wordt het afvalwatersysteem onderhouden en waar nodig uitgebreid, zodat huishoudelijk en industrieel afvalwater efficiënt en veilig wordt afgevoerd en gezuiverd. Tegelijkertijd zorgt het programma voor een doeltreffende afvoer en verwerking van hemelwater, waardoor wateroverlast bij hevige regenval wordt beperkt en de waterhuishouding in balans blijft. Daarnaast worden maatregelen genomen om het grondwaterpeil te monitoren, wat essentieel is voor de stabiliteit van de bodem en het behoud van een gezond leefmilieu. Hiermee draagt het programma bij aan een integrale en duurzame waterzorg binnen de gemeente. Deze werkzaamheden brengen kosten met zich mee, de kosten met bijbehorende dekking zijn beschreven in het kostendekkingsplan. 2.1 Het rioleringsprogramma is genoemd in art. 3.14 van de Omgevingswet. Het gaat om een onverplicht programma. Op de voorbereiding van een onverplicht programma is afdeling 3.4 van de Awb (uniforme openbare voorbereidingsprocedure) van toepassing (art. 16.27 Omgevingswet).

Dat betekent dat eerst het ontwerpbesluit ter inzage gelegd moet worden voor 6 weken, waarbij eenieder zienswijzen kan indienen (art. 16.23 Omgevingswet).

Risicoparagraaf 1.1 Personeel. Om uitvoering te geven aan het plan is voldoende en kundig personeel nodig. Op dit moment werken 10 fte van het gemeentepersoneel aan het gemeentelijk water- en rioolbeheer. Dat is voldoende voor het werk nu en in de nabije toekomst. Landelijk is er een tekort een rioolspecialisten, het is daarom van belang kundig personeel in dienst te hebben. Dit om inhuur te beperken wat extra lasten met zich mee brengt. Hoe meer stabiliteit, hoe beter en (kosten)efficiënter het nodige werk gedaan kan worden. 1.2 Planning. In de jaren ’70 zijn in Vijfheerenlanden veel woningwijken aangelegd. De riolering uit die tijd is aan vervanging toe. Deze piek in de vervangingsopgave vraagt veel van de personele capaciteit binnen en buiten de gemeente. Omdat een rioolvervanging een forse ingreep is in een woonwijk, is het van belang dit zo integraal mogelijk af te stemmen. Waar mogelijk worden nutsbedrijven gevraagd mee te bewegen met deze vervangingsopgave. Bij verschil in de planningen kan dit vertraging voor uitvoering opleveren. Ook wordt er gekeken naar koppelkansen zoals het vervangen van verhardingen en het vergroenen in een wijk. Dit alles vraagt veel afstemming en voorbereiding. Om deze vervangingspiek aan te kunnen wordt deze verdeeld over de komende 10 jaar. 1.3 Financiën. Er zijn diverse factoren die een financiële positie kunnen beïnvloeden.

In het kostendekkingsplan wordt geen rekening gehouden met inflatie, de indexatie wordt jaarlijks in de begroting meegenomen. Door krapte op de arbeidsmarkt kunnen personele lasten sneller stijgen dan gemiddeld op de arbeidsmarkt. Het behouden van eigen personeel in plaats van personeel inhuren zorgt voor financiële stabiliteit. Met een goede integrale voorbereiding wordt er zowel in binnen als buiten de organisatie afgestemd. Hierdoor zullen de straten minder vaak open hoeven voor de vervanging van alle kabels en leidingen. Daarmee wordt de personele inzet vanuit de organisatie beperkt.

Het niet halen van de planning resulteert in een ander beeld op de financiële lasten. Dit kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door een niet coöperatieve houding van de nutsbedrijven. Hierdoor is een integrale uitvoering in de praktijk niet altijd haalbaar. Vanwege de technische staat van riolering kan en wil de gemeente niet altijd langer wachten met de vervanging ervan. De resulteert erin dat de straat 2 keer open moet. De ambtelijke inzet wordt hiermee aanzienlijk verhoogd. Het maken van een realistische planning afgestemd op de huidige markt, verkleint dit risico.

Gevolgen voor mensen met een beperking Goed onderhoud aan de riolering draagt bij aan een veilige leefomgeving voor alle mensen en dieren binnen en buiten gemeente Vijfheerenlanden. Het rioleringsprogramma heeft geen negatieve gevolgen voor mensen met een beperking of chronische ziekte. Het programma beïnvloedt de digitale toegankelijkheid van gemeentelijke dienstverlening niet en vormt geen belemmering voor participatie. Het rioleringsprogramma en alle bijbehorende communicatiemiddelen zijn toegankelijk en begrijpelijk opgesteld (waar mogelijk niveau B1, anders B2), in lijn met de richtlijnen voor digitale toegankelijkheid (WCAG 2.1, niveau AA) en de geldende wettelijke verplichtingen. De werkzaamheden die voortkomen uit het rioleringsprogramma hebben wel invloed op mensen met een beperking. Tijdens uitvoering zijn straten afgesloten en opengebroken. Hierdoor kan het voorkomen dat verkeersroutes tijdelijk anders zijn dan gebruikelijk. Tijdens de voorbereidingsfase wordt er per project gekeken hoe de overlast bij uitvoering tot een minimum wordt beperkt. Denk hierbij aan de fasering van de uitvoering waarbij schoon en veilig wordt gewerkt. Bij vervangingsprojecten wordt er gekeken naar de inrichting van de openbare ruimte. Waar mogelijk wordt de toegankelijkheid voor mensen met een beperking verbeterd. Denk hierbij aan het verwijderen van opstappen en randen in de bestrating.

Hierbij zoekt de gemeente de samenwerking op met adviesgroep Onbeperkt meedoen en het Gehandicapte platform.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst.

Financiële paragraaf In onze gemeente Vijfheerenlanden is in de jaren ’70 veel gebouwd. De riolering die in die tijd is aangelegd is de komende jaren aan vervanging toe. Dit is enorm kostbaar. Omdat de voorziening op een gezond financieel niveau is, kunnen wij deze uitdaging aan. Wel zal de financiële voorziening riolering binnen de eerste helft van de looptijd van dit plan afnemen. De financiële consequenties zijn opgenomen in de gemeentelijke begroting. Binnen de looptijd van dit kostendekkingsplan zullen de kosten stijgen. De kosten zijn, de eerste jaren van het plan, hoger dan de opbrengsten. Om deze hogere kosten te dekken wordt de voorziening riolering ingezet. In deze voorziening zijn de voordelen uit de voorgaande jaren, op het product riolering gespaard. Hierdoor kan de stijging van het tarief van de rioolheffing worden beperkt. Op de langere termijn zullen de opbrengsten weer hoger zijn dan de kosten. Dit voordeel zal dan ook weer gespaard worden in de voorziening riolering. Op de langere termijn kan dan bezien worden hoe dit kan worden ingezet.

Participatieparagraaf Bij grootschalige rioolvervangingen gaan we op zoek naar samenwerkingsverbanden met onze inwoners en organisaties. Per project wordt gekeken wat passend is. Door goed rioolbeheer is de betrokkenheid vanuit onze inwoners op dit onderwerp beperkt. Op het moment dat er wel contact is, is dat veelal serieus en dreigt vaak overlast. Dit kan grote invloed hebben op het welzijn van onze inwoners. Wij reageren daar gepast op. Het rioleringsprogramma is ambtelijk afgestemd met Waterschap Rivierenland.

Duurzaamheidsparagraaf Riolering speelt een cruciale rol in duurzaamheid door afvalwater efficiënt te verzamelen, te transporteren en te behandelen. Investeren in duurzame rioleringssystemen bevordert een schonere en gezondere wereld. Door een robuust rioleringssysteem beschermen we onze leefomgeving. Bij aanleg en vervanging houden we rekening met de toekomst. Dit doen we door te kiezen voor systemen die robuust zijn, lang meegaan en tegen een stootje kunnen. Hiermee zijn we effectief, klimaat adaptief en duurzaam. Per project maakt de gemeente de keuze voor materiaal en materieel, hierbij wordt duurzaamheid meegenomen in de overwegingen.

Communicatieparagraaf Niet van toepassing. Communicatie wordt nadrukkelijk wel bij de uitvoering van rioleringsprojecten betrokken. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, Signed By: Signer 2e61bbbb-e4f4-452c-8d09-7d41b30e9e3a

04/09/2025 14:58:48 CEST {{signer1}}

ID: fca72444-7a62-4652-ac04-a46419682da0 Auth: Consent

W.J. (Judith) de Jonge

Bijlage Rioleringsprogramma 2026-2030

de loco-burgemeester, Signed By: Signer 67cf4ab6-b8ec-44ba-8d3d-6c994879c638

04/09/2025 15:02:32 CEST {{signer2}}

ID: fca72444-7a62-4652-ac04-a46419682da0 Auth: Consent

J.H. (Joop) van Montfoort