9. (RVE) RIB inzake stand van zaken archeologisch onderzoek massagraf.pdf

Gemeente Vijfheerenlanden Dokter Reilinghplein 1 4141DA LEERDAM

Ons kenmerk

: 309794

Onderwerp

: RIB stavaza archeologisch onderzoek massagraf

Datum

: 6 juli 2021

Beste leden van de raad, Op 21 februari 2021 heeft u van ons de laatste RIB (kenmerk 242540) ontvangen over het massagraf. Inmiddels is de volgende fase van het archeologisch onderzoek gestart: de uitwerking van de resultaten. En dus is het tijd om informatie over de huidige stand van zaken met u te delen. Uitwerkingsfase archeologische opgraving massagraf Doordat de opgraving al weer een paar maanden geleden is afgerond, kan het beeld bestaan dat daarmee het onderzoek afgerond is. Niets is minder waar. In de uitwerkingsfase van de opgraving worden nog verschillende belangrijke onderzoeken uitgevoerd waarmee (hopelijk) de context en het verhaal van het massagraf helder worden. Na de opgraving heeft de Steekproef alle 81 skeletten gewassen en gedroogd. Dit is een flinke klus. Al het botmateriaal moest worden ontdaan van de zware en dikke klei. Daarna zijn de botten gedroogd. Omdat het botmateriaal erg kwetsbaar is kost het veel tijd om de skeletten klaar te maken voor de volgende fase van het onderzoek. Het wassen en daarna drogen van de skeletresten was eind mei afgerond. Daarna zijn de resten overgebracht naar de fysisch antropologe voor de volgende fase van het onderzoek. In deze fase worden alle 81 skeletten onderzocht. In dit onderzoek wordt onder andere gekeken naar: het geslacht, de leeftijd en of op de botten aanwijzingen zijn te vinden voor ziektes of geweldssporen.

Dit onderdeel van het onderzoek is op 5 juli gestart. Oorspronkelijk was het voorstel om 50% van de skeletten te onderzoeken. Maar gezien de bijzondere aard en omstandigheden van het massagraf is in overleg met De Steekproef, de archeologisch adviseur bij de Omgevingsdienst, de projectleider en het projectteam besloten dat het onderzoeken van alle 81 skeletten tot een beter onderzoeksresultaat leidt. De argumenten zijn de volgende: -Het unieke karakter van de vondst: een (vermoedelijk Engels) massagraf uit deze periode (1748-1800) is nog niet eerder gevonden en een massagraf van deze omvang is sowieso nog nooit in Nederland gevonden. -In het veld is weinig bekend geworden over de doodsoorzaak. Een uitwerking van alle skeletten levert een volledig beeld op. Een uitwerking van een selectie levert slechts vermoedens op, en mogelijk zelfs meer vragen. Er is (vooralsnog) weinig bekend over de gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden in de periode waaruit de skeletten vermoedelijk

Gemeente Vijfheerenlanden / Postbus 11, 4140 AA Leerdam / 088 – 599 7000 / vijfheerenlanden.nl / info@vijfheerenlanden.nl

dateren (tussen 1748-1800). De geschiedenis vertelt alleen de hoofdlijnen, dit onderzoek draagt bij aan kennis van de dagelijkse realiteit van de betrokkenen. -In het veld zijn voorlopige resultaten vastgelegd. Verder onderzoek kan uitwijzen of het echt alleen om mannen gaat en of de leeftijden die nu zijn vastgelegd kloppen. -Bepaalde (kleine) afwijkingen aan de botten konden in het veld niet worden waargenomen omdat de botten nog niet schoon waren. Zaken zoals ziekteverschijnselen en verwondingen kunnen worden gemist als slechts een gedeelte wordt onderzocht. -Omdat sprake is van een cluster van meerdere grafkuilen, kunnen geen betrouwbare onderlinge vergelijkingen worden gemaakt wanneer maar een gedeelte wordt onderzocht. -Met 50% van de skeletten mis je ook 50% van de omvang. Een percentage van het totaal uitwerken is meer van toepassing op een begraafplaats met enkele honderden (of meerdere) begravingen omdat je op die wijze een selectie van een samenleving onderzoekt. Over het algemeen wordt een sample van 100 individuen pas als betrouwbaar geacht om uitspraken te kunnen doen over een bevolking. Daarnaast wordt meestal een selectie gemaakt omdat vele individuen maar deels bewaard zijn gebleven. Dan worden de volledige en goed geconserveerde individuen geselecteerd.

Voor het massagraf geldt dat alle individuen goed en compleet bewaard zijn gebleven, wat een unieke onderzoekskans biedt. Hier is geen sprake van een bevolkingsgroep zoals wel het geval is bij een reguliere begraafplaats, maar van een specifieke samengestelde groep waarbij in een korte tijd erg veel slachtoffers zijn gevallen. Hiervan is het juist van belang om alle informatie te verzamelen om op die wijze zo volledig mogelijk te achterhalen wat er is gebeurd. Het besluit om alle 81 individuen te onderzoek is dus weloverwogen gemaakt. Naast het onderzoek op de skeletresten worden ook nog andere onderzoeken uitgevoerd. Zoals bekend wordt C14 en isotopenonderzoek uitgevoerd. Deze onderzoeken leveren hopelijk een betere datering van het massagraf op en zegt mogelijk ook iets over de herkomst van de individuen. Daarnaast worden parasieten en pollenmonsters onderzocht. Deze onderzoeken kunnen mogelijk meer duidelijkheid geven over bijvoorbeeld de laatste maaltijd die is gegeten. Losse vondsten zoals metaal (spijkers) en benen knopen zullen ook worden onderzocht. Financiële stand van zaken Hoewel het onderzoek nog loopt en daarmee nog geen definitieve eindafrekening beschikbaar is, is op dit moment het volgende financiële beeld inzichtelijk. De opgraving liep van 17 november tot half januari 2021.

De opgraving, met bijkomende kosten zoals inzet van een graafmachine, komt in totaal uit op een bedrag van € 75.382,De uitwerkingsfase van het archeologisch onderzoek zal in ieder geval € 77.841,- kosten. Via de 1ste bestuursrapportage bent u reeds op de hoogte gesteld van de stand van zaken. In de volgende bestuursrapportage zal de dan bekende financiële stand van zaken aan u bekend worden gemaakt.

Vervolg In de RIB van 21 februari hebben wij u geïnformeerd dat er met Britse ambassade contact is geweest i.v.m. de vermoedelijk Britse herkomst van het massagraf. Op dit moment zijn er op dat vlak geen ontwikkelingen te noemen. Wanneer alle onderzoeksresultaten bekend zijn zal worden gekeken op welke wijze de Britse ambassade geïnformeerd en betrokken zal worden. Wij gaan ervan uit u voor dit moment voldoende op de hoogte te hebben gesteld van de huidige stand van zaken met betrekking tot het onderzoek naar het massagraf.

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris,

de burgemeester,

{{signer1}} 12/07/2021 14:20:45 CEST

{{signer2}} 12/07/2021 14:22:02 CEST

Signed By: N. (Nanette) van Ameijde-Poortman ID: d485f282-d12e-4555-ba31-0f60bef7bc6b Auth: Scribble

N. (Nanette) van Ameijde-Poortman

Signed By: S. (Sjors) Fröhlich <s.frohlich@vijfheerenlanden.nl> ID: d485f282-d12e-4555-ba31-0f60bef7bc6b Auth: Scribble

S. (Sjors) Fröhlich