4. (RVE) Rapportage Monitor Toerisme Vijfheerenlanen.pdf

Monitor toerisme en recreatie 2019-2020 In opdracht van de gemeente Vijfheerenlanden ‘s-Hertogenbosch, september 2021

2 3

Inhoud 1.3 Onderzoeksverantwoording

4 5 6 7

Hoofdstuk 2. Dagtoerisme 2.1 Aanbod dagtoerisme 2.2 Vraag dagtoerisme

9 10 11

Hoofdstuk 3. Verblijfstoerisme 3.1 Aanbod verblijfstoerisme 3.2 Vraag verblijfstoerisme

12 13 15

Hoofdstuk 4. Economische betekenis

17

Hoofdstuk 5. Beeld van de toerist

20

Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Opbouw onderzoek en rapportage

3 4

Inhoud Hoofdstuk 6. Ontwikkeling toerisme 6.1 Ontwikkeling 2019-2020 6.2 Ontwikkeling 2016-2019

22 23 27

Hoofdstuk 7. Conclusies

28

Bijlage

30

4 5

01 Inleiding

5 6

1.1

Inleiding

De gemeente Vijfheerenlanden is een nieuwe gemeente die in 2019 is ontstaan uit een fusie van de gemeenten Vianen, Leerdam en Zederik. Vanaf dat moment behoorde de gehele gemeente tot de provincie Utrecht, terwijl Zederik en Leerdam voorheen nog ZuidHollandse gemeenten waren. De gemeente Vijfheerenlanden wil graag inzicht in het aantal dag- en verblijfstoeristen dat de gemeente bezoekt en de bestedingen en werkgelegenheid die dit de gemeente jaarlijks oplevert. De gemeente wenst een groei van het toerisme van 20% en heeft daarom ZKA gevraagd een onderzoek uit te voeren (door middel van een nulmeting) dat al inzicht geeft in de huidige omvang van toerisme. In het onderzoek vergelijken we de omvang en de ontwikkeling van het toerisme in 2019 en 2020. We rapporteren het jaar 2019 (toen er nog geen COVID was) en maken daarna een vergelijking met 2020. ZKA voerde reeds eerder ditzelfde onderzoek in 2017 uit voor de voormalige gemeenten Leerdam en Zederik . ZKA maakt sinds 2020 onderdeel uit van het KNEITERkennisnetwerk van economische adviesbureaus en kennisinstituten op het gebied van leisure. Het netwerk hanteert sinds juni 2021 de KNEITER-leidraad: een handleiding voor onderzoeken die als doel hebben om de economische impact van leisure te berekenen. Omdat deze pas in juni jl.

is gepresenteerd, en dit onderzoek daarvoor al was gestart, heeft het voorliggende onderzoek plaatsgevonden m.b.v. de bestaande methodiek zoals ZKA die ook in 2017 hanteerde (en is daarom goed vergelijkbaar).

Tekst

6 7

1.2

Opbouw onderzoek en rapportage

Door middel van het onderzoek onder toeristische ondernemers en exploitanten /beheerders van toeristische accommodaties (zoals musea) zijn de volgende vragen beantwoord: • Wat is de omvang (aantal aanbieders, slaapplaatsen, etc.) en structuur van het vrijetijdsaanbod? • Hoeveel overnachtingen en dagrecreatieve bezoeken hebben er in 2019-2020 in de gemeente Vijfheerenlanden plaatsgevonden? • Wat is de economische betekenis van de toeristische sector (en deelsectoren), uitgedrukt in bestedingen en werkgelegenheid? De rapportage is als volgt opgebouwd: • In hoofdstuk 2 brengen we het dagtoerisme in beeld qua vraag en aanbod in 2019. • Hoofdstuk 3 geeft op dezelfde wijze een overzicht van het verblijfstoerisme. • Hoofdstuk 4 geeft de huidige economische betekenis van het toerisme weer– uitgedrukt in bestedingen en werkgelegenheid . • In hoofdstuk 5 komt het beeld van de toerist aan bod. • In hoofdstuk 6 is aandacht voor de ontwikkeling van het dag- en verblijfstoerisme tussen 2019 en 2020 • Hoofdstuk 7 sluit af met conclusies.

7 8

1.3

Onderzoeksverantwoording

Onderzoek onder ondernemers De basis voor de berekening van het aantal overnachtingen, bezoeken en de bijbehorende bestedingen is informatie uit telefonische en online interviews onder ondernemers en toeristische accommodaties. Alle dag- en verblijfstoeristische ondernemers in de gemeente Vijfheerenlanden zijn hiervoor benaderd aan de hand van een lijst die de gemeente Vijfheerenlanden heeft opgesteld. De respondenten zijn eerst per e-mail benaderd en vervolgens per telefoon (indien nodig). De respons was 40 interviews (41%), waarmee de streefrespons (40%) is behaald. Voor dagrecreatie (55% van de bedrijven) is deze ruim behaald, voor verblijfsrecreatie was de respons iets beperkter (32%). De kwaliteit van de respons was voldoende, maar bleef wat achter bij de categorie campings. Overigens zijn alleen de interviews met voldoende bruikbare respons meegeteld in bovenstaande responscijfers. De berekening van de economische impact (uitgedrukt in bestedingen en werkgelegenheid) heeft plaatsgevonden met behulp van het ZKA Input-outputmodel. Zie bijlage 1 voor een nadere toelichting op de onderzoeksverantwoording en afbakening.

8 9

Afbakening Onder dagtoerisme zijn in de gemeente Vijfheerenlanden aanbieders opgenomen die de volgende categorieën/activiteiten aanbieden: • Attracties en bezienswaardigheden: attracties, binnenspeeltuinen, kastelen, forten; • Musea; • Evenementen (vanaf 5.000 bezoeken); • Golfbanen; • Rondvaarten; • • • •

Routegebonden recreatie (wandelen en fietsen); Sportieve leisure: bowlingbanen, watersportverhuur, zwembaden; Theaters/cultuur; Zakelijke bijeenkomsten (vergaderingen, productpresentaties, congressen, etc.).

Het aanbod van verblijfstoeristische accommodaties in de gemeente Vijfheerenlanden is afgebakend aan de hand van de volgende categorieën: • • • • • •

Hotels; Bed & Breakfasts; Vakantiewoningen; Campings en minicampings, incl. camperplaatsen; Groepsaccommodaties; Jachthavens.

10 9

02 Dagtoerisme

10 11

2.1

Aanbod dagtoerisme

Typering aanbod Het dagattractieve aanbod in de gemeente Vijfheerenlanden is met circa 40 aanbieders beperkt van omvang. Wat betreft de samenstelling van het aanbod geldt het volgende: • Het aanbod in de gemeente kent geen grote trekker met bijvoorbeeld meer dan 100.000 bezoekers per jaar. Alle aanbieders in de gemeente zijn middelgroot of kleinschalig. • Het meeste aanbod is te vinden onder de attracties en bezienswaardigheden, waaronder erfgoed als Fort Everdingen, de Grote Kerk Vianen en enkele molens. Ook is er aanbod te vinden voor families, zoals Aqua Zoo Leerdam en een vestiging van Monkey Town. • Leerdam biedt als Glasstad het karakteristieke Nationaal Glasmuseum en Glasblazerij Leerdam. Royal Leerdam Chrystal sloot half april 2020 de deuren, mede ingegeven door COVID. • De culturele sector in de gemeente bestaat uit Stadspodium GO, Stedelijk Museum Vianen, Cultureel Centrum Helsdingen en het Kerntheater. In het algemeen wordt duidelijk dat het aanbod van dagtoerisme verspreid is over de verschillende kernen. Vianen profileert zich als Vrijstad met de historische kern, Leerdam als glasstad (met wat grotere dagrecreatieve trekkers als het Glasmuseum). Naast deze stedelijke kernen is er een omvangrijk landelijk gebied.

Het waterrijke en landelijke karakter van het gebied, met natuurgebied de Zouweboezem als grootste separaat gebied, zorgt ervoor dat er veel gewandeld en gefietst kan worden in het gebied. Het wandel- en fietsnetwerk is recent fors uitgebreid en omvat ongeveer 10% van het netwerk in de gehele provincie Utrecht. Het fietsnetwerk is daarmee beter uitgerust dan bijvoorbeeld de Utrechtse Heuvelrug. De natuur in de gemeente Vijfheerenlanden is ook te beleven met rondvaarten, gehuurde fietsen of bijvoorbeeld sloepen.

CATEGORIE

AANTAL AANBIEDERS

ATTRACTIES EN BEZIENSWAARDIGHEDEN

19

GOLF

1

MUSEA

5

RONDVAARTEN

2

SPORTIEVE LEISURE

9

THEATERS/CULTUUR

5

TOTAAL

41

Opm.: enkele aanbieders bieden meerdere categorieën dagtoerisme aan en zijn daarom meer dan één keer meegeteld in bovenstaande tabel.

2.2

11 12

Vraag dagtoerisme

Opbouw van de vraag De gemeente telde in 2019 zo’n 942.100 bezoeken aan dagtoeristische voorzieningen of aan natuur- en recreatiegebieden. Wat betreft de opbouw van de vraag is het volgende te stellen: • De categorie die binnen het dagtoerisme het meeste bezoek trekt is routegebonden recreatie, ofwel wandelen en fietsen, waar in het landelijk gebied van de gemeente veel ruimte voor is. • Twee andere categorieën die relatief veel bezoeken trokken in 2019 waren de attracties en bezienswaardigheden en aanbieders van sportieve en outdoor recreatie (waaronder zwembaden, fiets- en watersportverhuur). Deze categorieën trokken in 2019 respectievelijk circa 160.000 en 140.000 bezoeken per jaar. • Evenementenbezoekers bezochten met name Vianen, de Nationale Sleepbootdagen trokken de meeste bezoeken; • De categorieën golfbanen en rondvaarten trokken samen circa 70.000 bezoeken. Iets minder bezoekers trokken de vijf musea en de culturele instellingen/podia, die, afgezien van het Nationaal Glasmuseum, doorgaans kleinschalig van opzet zijn. • Het aantal zakelijke bezoeken was in het jaar 2019 ruim 30.000. Uit de verdeling van dagbezoeken blijkt de sterke rol van natuur en landschap in het dagtoerisme. Bijna 40% van de bezoeken betreft wandelen en fietsen.

De categorie sportieve leisure (waaronder fiets- en sloepverhuur) is ook voor een groot deel gerelateerd aan de (beleving van de) omgeving.

CATEGORIE

AANTAL BEZOEKEN

ATTRACTIES EN BEZIENSWAARDIGHEDEN

139.800

MUSEA EN THEATERS/CULTUUR

52.100

EVENEMENTEN

127.000

ROUTEGEBONDEN RECREATIE

358.300

SPORTIEVE LEISURE

162.700

GOLFBANEN EN RONDVAARTEN

69.900

ZAKELIJKE BIJEENKOMSTEN

32.300

TOTAAL

942.100

Opm.: de bovenstaande tabel betreft het aantal bezoeken (geen unieke bezoekers). Het aantal bezoeken voor zakelijke bijeenkomsten is een raming die met enige bandbreedte dient te worden geïnterpreteerd, omdat de respons op de vraag over de bezetting met zakelijke vraag beperkt was.

12 13

03 Verblijfstoerisme

13 14

3.1

Aanbod verblijfstoerisme

Typering verblijfsaanbod Het verblijfstoerisme wordt sterk bepaald door de (omvangrijke sector van) achttien campings, die verspreid over de gemeente maar uiteraard met name in het buitengebied te vinden zijn. De gemeente kent een behoorlijk aantal mini-campings (met seizoensmatig gebruik, maximaal 25 plaatsen), maar ook enkele grootschaliger campings met honderden kampeerplaatsen (waaronder jaarplaatsen). Een aantal campings biedt ook verhuuraccommodaties zoals lodges of hutten. Vijfheerenlanden had begin 2019 door haar ligging aan de snelwegen A2 en A27 ook twee hotels die middelgroot of zelfs groot te typeren zijn (Hotel Van Der Valk Vianen en Tulip Inn). Hotel Tulip Inn in Meerkerk sloot echter haar deuren in september 2019. De vier overige, kleinere hotels zijn niet aangesloten bij een hotelketen, maar worden zelfstandig geëxploiteerd en beschikken samen over 25 kamers. Daarnaast beschikt de gemeente over een beperkt aantal bed & breakfasts. Naast campings en hotels zijn er vijf zelfstandige vakantiewoningen in de gemeente, maar er zijn geen vakantieparken die volledig voor verhuur worden ingezet. Tenslotte zijn er zeven jachthavens, waarvan de meeste beschikken over zowel vaste ligplaatsen als de mogelijkheid om passanten te laten overnachten.

De gemeente had in 2019 nog twee (middel-)grote hotels. De meeste hotels zijn echter kleinschalig.

14 15

Aantallen slaapplaatsen Het verblijfstoeristisch aanbod is ook uit te drukken in aantal slaapplaatsen of bedden. De gemeente Vijfheerenlanden beschikte in 2019 in totaal over circa 7.200 slaapplaatsen, met name op campings en jachthavens1. Het aanbod dat winterhard is en dus het hele jaar voor verhuur kan worden aangeboden is bescheiden van omvang. Slechts 10% van de slaapplaatsen hoort hierbij. Bij vakantiewoningen zijn alleen de woningen meegeteld die verhuurd worden. Parken die niet of nauwelijks verhuren zijn buiten beschouwing gelaten. CATEGORIE

1

AANTAL SLAAPPLAATSEN

AANDEEL

HOTELS

581

8,1%

BED & BREAKFASTS

32

0,4%

VAKANTIEWONINGEN (VERHUUR)

16

0,2%

GROEPSACCOMMODATIES

108

1,5%

CAMPINGS EN MINICAMPINGS

4.810

67,1%

JACHTHAVENS

1.624

22,6%

TOTAAL

7.171

100%

Het aantal slaapplaatsen in hotels, bed & breakfasts en vakantiewoningen is voor het overgrote deel exact bekend. De omvang van slaapplaatsen op campings en in jachthavens is geschat, omdat het aantal personen op een vaste plaats sterk kan variëren, afhankelijk van de omvang van de plaats.

15

3.2

Vraag verblijfstoerisme

Aantal overnachtingen In de gemeente Vijfheerenlanden vonden in 2019 circa 204.000 toeristische overnachtingen plaats (exclusief overnachtingen op vaste standplaatsen/ jaar- en seizoenplaatsen). De meeste overnachtingen (met een aandeel van 48%) vinden plaats in de hotels (samen circa 97.000), gevolgd door de campings en minicampings (samen circa 80.000). De tabel rechts geeft meer inzicht in de verdeling van de overnachtingen. Naast toeristische overnachtingen is er ook sprake van overnachtingen op vaste plaatsen. Uit de raming komt naar voren dat in 2019 circa 370 vaste kampeerplaatsen (jaar- en seizoenplaatsen) bezet waren. Daarnaast waren ruim 350 vaste ligplaatsen in jachthavens bezet.

AANTAL OVERNACHTINGEN

AANDEEL

HOTELS

96.800

47,5%

BED & BREAKFASTS

4.499

2,2%

VAKANTIEWONINGEN

1.600

0,8%

CAMPINGS EN MINICAMPINGS

80.200

39,4%

GROEPSACCOMMODATIES

8.800

4,3%

JACHTHAVENS (PASSANTEN)

11.900

5,8%

TOTAAL

203.800

100%

CATEGORIE

16 17

Bezettingsgraad Voor het verblijfstoerisme is de bezettingsgraad een belangrijke graadmeter. De bezettingsgraad van de accommodaties in de gemeente Vijfheerenlanden is te vergelijken met het landelijk en provinciaal gemiddelde. Uit onderstaande vergelijking blijkt dat de bezetting van hotels in de gemeente Vijfheerenlanden in 2019 vergelijkbaar was met het provinciale gemiddelde, maar beter dan het nationale gemiddelde (excl. Amsterdam). De bezetting van campings was iets beter dan het provinciale gemiddelde, maar vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde. De groepsaccommodaties in Vijfheerenlanden presteren op het landelijk en provinciaal niveau. De bezetting van de vakantiewoningen is niet vergeleken met de provinciale en nationale gemiddelde bezettingen, gezien het kleinschalige karakter van het aanbod in de gemeente Vijfheerenlanden. CATEGORIE

VIJFHEERENLANDEN

PROVINCIE

NEDERLAND

HOTELS

72%

71%

68%

CAMPINGS EN MINICAMPINGS

13%

9%

14%

GROEPSACCOMMODATIES

22%

21%

21%

Bron: CBS, bewerking ZKA Leisure Consultants.

Bezetting hotels is lager dan gemiddeld

17 18

04 Economische betekenis

18 19

4.1

Bestedingen

De totale bestedingen van toerisme in de gemeente Vijfheerenlanden bedragen circa € 30,5 miljoen in 20192. Hierin zijn bestedingen aan logies, entree, detailhandel, horeca en vervoer opgenomen.

CATEGORIE

BESTEDINGEN

HOTELS

€ 13,6 MILJOEN

BED & BREAKFASTS

€ 0,4 MILJOEN

Het verblijfstoerisme zorgt voor de meeste bestedingen (circa € 19 miljoen, waarvan het merendeel terecht komt in de logiessector circa € 10 miljoen) en de horeca (€ 8,2 miljoen). De horecabestedingen kunnen terecht komen in de logiesaccommodaties, maar ook daarbuiten (cafés en restaurants). Verder besteden toeristen ook aan

VAKANTIEWONINGEN (VERHUUR)

€ 0,1 MILJOEN

CAMPINGS EN MINICAMPINGS

€ 3,7 MILJOEN

GROEPSACCOMMODATIES

€ 0,3 MILJOEN

JACHTHAVENS

€ 0,9 MILJOEN

detailhandel, entree (dagtoerisme) en vervoer. De bestedingen van verblijfstoeristen zijn dus hoger dan alleen bestedingen aan logies en de bestedingen van dagtoeristen zijn hoger dan alleen uitgaven aan entree van attracties of activiteiten. De meeste bestedingen in het verblijfstoerisme komen van gasten uit hotels en gasten op campings. In het dagtoerisme genereren attracties, musea en cultuur de meeste bestedingen. Het totaal aan bestedingen is als volgt verdeeld:: • Logies € 10,0 miljoen • Horeca € 8,2 miljoen • Detailhandel € 3,4 miljoen • Entree € 4,5 miljoen • Vervoer € 4,4 miljoen

2

Dit betreft de bestedingen tegen marktprijzen. Om tot de werkgelegenheid te komen dienen diverse stappen te worden gezet. Zie bijlage 1 voor meer toelichting op de gehanteerde methodiek.

TOTAAL VERBLIJFSTOERISME

€ 18,7 MILJOEN

ATTRACTIES EN BEZIENSWAARDIGHEDEN

€ 2,0 MILJOEN

MUSEA EN THEATERS/CULTUUR

€ 0,7 MILJOEN

SPORTIEVE LEISURE

€ 2,4 MILJOEN

GOLF EN RONDVAARTEN

€ 2,2 MILJOEN

ROUTEGEBONDEN RECREATIE

€ 1,4 MILJOEN

EVENEMENTEN

€ 1,9 MILJOEN

ZAKELIJK

€ 1,0 MILJOEN

TOTAAL DAGTOERISME

€ 11,7 MILJOEN

TOTAAL

€ 30,5 MILJOEN

19

4.2

Werkgelegenheid

De werkgelegenheid in het toerisme in de gemeente Vijfheerenlanden is geraamd met behulp van het ZKA Input-Outputmodel, op basis van de bestedingen. De directe werkgelegenheid is ongeveer 227 fulltime arbeidsjaren. De indirecte werkgelegenheid omvat 55 arbeidsjaren. In totaal zijn dat 281 arbeidsjaren, die door parttime werk overeenkomen met 467 banen. Er ontstaat met name werkgelegenheid in de horeca,. Ook in de dienstverlening, vermeld onder ‘overig ‘ontstaan in leisure /toerisme doorgaans veel banen. Het toerisme biedt daarmee ongeveer 1% van de werkgelegenheid in de gemeente. CATEGORIE

TOTALE WERKGELEGENHEID (ARBEIDSJAREN)

LOGIESVERSTREKKING

95

RESTAURANT EN CAFÉS

68

DETAILHANDEL

28

ENTREE (KUNST, CULTUUR & KANSSPELEN/SPORT & RECREATIE)

42

VERVOER

4

OVERIG

44

TOTALE WERKGELEGENHEID

281

WAARVAN INDIRECTE WERKGELEGENHEID

55

20 21

05 Beeld van de toerist

21

5.1

Profiel van de toerist

Herkomst dagtoeristen In het onderzoek ook gevraagd naar de herkomst van toeristen. Zo’n 92% van alle dagtoeristen is uit Nederland afkomstig en 8% uit het buitenland. Opvallend is dat 7% van de bezoekers uit België komt(de Duitse bezoekers hebben een aandeel van 1%). Wat daarnaast opvalt is dat 59% van de dagbezoeken uit de eigen regio afkomstig is en de overige 33% van de bezoekers van buiten de eigen regio naar de gemeente Vijfheerenlanden komt. Herkomst verblijfstoeristen Bij de verblijfstoeristen komt circa 94% uit Nederland, zo’n 3% uit Duitsland en 3% uit België. Van de verblijfstoeristen komt slechts 7% uit de eigen regio, maar bij campings (toeristische gasten) is dit iets hoger (12%). Het merendeel van de gasten komt van buiten de regio om in de gemeente Vijfheerenlanden van een vakantie te genieten.

22 23

06

Ontwikkeling toerisme

23 24

6.1

Ontwikkeling 2019-2020

Het jaar 2020 heeft met de komst van COVID naar Nederland (begin 2020) een ander verloop gehad dan voorgaande jaren. COVID heeft een sterk effect gehad op de toeristtische sector. We gaan hieronder kort in op de oorzaken en ontwikkelingen van deze effecten en bespreken deze per categorie. Hotels In hotels is er geen verplichte sluiting geweest in 2020. Wel zijn er beperkingen geweest voor de horeca in de hotels. In de provincie Utrecht daalde de kamerbezetting fors, van gemiddeld 71% naar 38%. Met name het aantal zakelijke overnachtingen nam af (-/-43%)3. Ook de markt voor zakelijke bijeenkomsten (vergaderen etc.) liep sterk terug, al waren deze bijeenkomsten in januari en februari nog wel mogelijk. Voor hotels die zich met name richtten op de zakelijke markt was het negatieve effect sterker dan hotels die primair focussen op de toeristische markt. De toeristische markt compenseerde in 2020 de daling in zakelijke vraag deels, omdat veel Nederlanders in eigen land vakantie hielden. Hierdoor daalde het aantal overnachtingen in de toeristische markt met slechts 8%. In de gemeente Vijfheerenlanden was de respons m.b.t. de bezetting van hotels in 2020 ontoereikend om uitspraken op gemeenteniveau te doen. We zijn daarom uitgegaan van de provinciale trend voor de hotels, rekening houdend met de verschillende focus van de hotels (toeristisch/zakelijk).

Ook de sluiting van hotel Tulip Inn is meegenomen. De tabel op de volgende pagina laat de gevolgen zien. 3

Bron: CBS, Statistiek Logiesaccommodaties, bewerking ZKA.

24 25

Overige verblijfstoerisme Er waren geen verplichte sluitingen in 2020 als gevolg van COVID, maar soms wel beperkingen in de exploitatie van verblijfsaccommodaties (bijvoorbeeld gesloten sanitaire voorzieningen op campings). Voor bed & breakfasts gaan we uit van de hoteltrend (toeristische markt), ofwel een daling van 8% ten opzichte van het aantal overnachtingen uit 2019. In het onderzoek geven de meeste campings, groepsaccommodaties en jachthavens in de gemeente verder aan dat hun bezetting in 2020 ongeveer gelijk was aan die in 2019. Wel geldt dat dat de respons op de bijbehorende vraag wat beperkt was, waardoor voor de meeste sectoren het uitgangspunt is dat het aantal overnachtingen gelijk is gebleven. Op individueel niveau kunnen er uiteraard verschillen zijn tussen bedrijven en hun omzet. De tabel laat de verschillen tussen 2019 en 2020 zien. In totaal daalde het aantal overnachtingen in het verblijfstoerisme met circa 21%, met name door de sterke afname in de hotelsector. CATEGORIE

AANTAL OVERNACHTINGEN (2020)

VERSCHIL 2019-2020

HOTELS

54.300

-/-44%

BED & BREAKFASTS

4.000

-/-8%

VAKANTIEWONINGEN

1.600

0%

CAMPINGS EN MINICAMPINGS

80.200

0%

GROEPSACCOMMODATIES

8.800

0%

JACHTHAVENS (PASSANTEN)

11.500

0%

TOTAAL

160.900

-/- 21%

Tekst

25 26

Dagtoerisme Uit het onderzoek onder de aanbieders kwam een helder beeld naar voren van de ontwikkeling van het dagtoerisme in de gemeente in 2020. Veel dagtoeristische accommodaties waren een groot deel van 2020 gesloten (gemiddeld 150 dagen). Dat –en andere capaciteitseffecten van COVID- zorgden voor fors lagere bezoekersaantallen in 2020. Uit de tabel blijkt dat de daling ongeveer 20% is ten opzichte van 2019. Voor vrijwel alle categorieën is er een forse daling (meer dan 50%), terwijl voor wandelen en fietsen sprake is van een forse stijging. Deze stijging hebben we

Tekst

gebaseerd op de landelijke ontwikkeling4. Grotere evenementen vielen in de gemeente, net als in veel andere gemeenten, helemaal weg. CATEGORIE

AANTAL BEZOEKEN (2020)

VERSCHIL 2019-2020

ATTRACTIES EN BEZIENSWAARDIGHEDEN

62.700

-/-55%

MUSEA EN THEATERS/CULTUUR

21.100

-/-60%

0

-/-100%

ROUTEGEBONDEN RECREATIE

569.000

+59%

SPORTIEVE LEISURE

74.500

-/-54%

GOLFBANEN EN RONDVAARTEN

15.800

-/-77%

ZAKELIJKE BIJEENKOMSTEN

9.300

-/-70%

752.400

-/-20%

EVENEMENTEN

TOTAAL

4

Bron: CBS. Het aantal wandel- en toertochten nam in 2020 met 59% toe t.o.v. 2019.

26 27

Bestedingen De totale bestedingen van toerisme in de gemeente Vijfheerenlanden over het jaar 2020 bedragen circa € 18,3 miljoen. Dat is circa 40% lager dan in 2019. Het totaal aan bestedingen in 2020 is als volgt verdeeld:: • Logies € 6,3 miljoen • Horeca € 5,2 miljoen • Detailhandel € 2,2 miljoen • Entree • Vervoer

€ 1,8 miljoen € 2,8 miljoen.

Met betrekking tot de daling valt het volgende op: • De daling in economische betekenis is sterker dan de daling in aantallen overnachtingen en bezoekersaantallen. Dat wordt veroorzaakt door verschillen in besteding per categorie: het aantal relatief veel bestedende hotelgasten en het aantal zakelijke gasten zijn beide sterk gedaald, terwijl het aantal bezoeken van een categorie die relatief weinig besteedt (bijvoorbeeld wandelaars/fietsers) wel is gestegen; • De sterkste daling is te zien bij het dagtoerisme in vrijwel alle categorieën, de daling is hier veel sterker dan bij het verblijfstoerisme. Het verblijfstoerisme kon profiteren van meer toeristische vraag (Nederlanders die in eigen land op vakantie gaan). Dat gold ook voor het dagtoerisme, maar daar waren accommodaties een lange periode gesloten (gemiddeld 150 dagen, dat is bijna 5 maanden van het jaar).

CATEGORIE

BESTEDINGEN

ONTWIKKELING 2019-2020

HOTELS

€ 7,6 MILJOEN

-/-44%

BED & BREAKFASTS

€ 0,3 MILJOEN

-/-8%

VAKANTIEWONINGEN (VERHUUR)

€ 0,1 MILJOEN

0%

CAMPINGS EN MINICAMPINGS

€ 3,7 MILJOEN

0%

GROEPSACCOMMODATIES

€ 0,3 MILJOEN

0%

JACHTHAVENS

€ 0,9 MILJOEN

0%

€ 12,9 MILJOEN

-/-31%

ATTRACTIES EN BEZIENSWAARDIGHEDEN

€ 0,9 MILJOEN

-/-55%

MUSEA EN THEATERS/CULTUUR

€ 0,3 MILJOEN

-/-62%

SPORTIEVE LEISURE

€ 1,1 MILJOEN

-/-54%

GOLF EN RONDVAART

€ 0,7 MILJOEN

-/-77%

ROUTEGEBONDEN RECREATIE

€ 2,2 MILJOEN

-/-7%

-

-/-100%

ZAKELIJK

€ 0,3 MILJOEN

-/-70%

TOTAAL DAGTOERISME

€ 5,5 MILJOEN

-/-53%

TOTAAL

€ 18,3 MILJOEN

-/-40%

TOTAAL VERBLIJFSTOERISME

EVENEMENTEN

27

6.2

Ontwikkeling 2016-2019

We vergelijken voor de voormalige gemeenten Leerdam en Zederik de ontwikkeling van het toerisme tussen 2016 en 2019. Alhoewel v/h de gemeente Vianen niet in de vergelijking is opgenomen, zagen we hier wel positieve ontwikkelingen door de opening van sport-cultuuraccommodatie Helsdingen en de nieuwe exploitatie van Fort Everdingen (toevoegen bierbrouwerij en camping). Wandelen en fietsen nemen we daarin niet op, omdat de berekeningsmethodiek tussen 2016-2019 is veranderd.

Tekst

De totale omvang van toerisme in de voormalige gemeenten Leerdam en Zederik samen was in 2016 circa € 13,2 miljoen. In 2019 was dat circa € 12,3 miljoen, een daling van circa 7% in de bestedingen. De bestedingen in dagtoerisme stegen en de bestedingen in verblijfstoerisme daalden. BESTEDINGEN (2019)

VERANDERING (2016-2019)

DAGTOERISME

€ 5,8 MILJOEN

+4,9%

VERBLIJFSTOERISME

€ 6,5 MILJOEN

-/-15,1%

€ 12,3 MILJOEN

-/-6,8%

Het aantal overnachtingen in het verblijfstoerisme (exclusief die op jaarplaatsen en seizoenplaatsen) daalde met circa 10% van circa 96.000 tot circa 87.000. Het aantal bezoeken in het dagtoerisme nam af van circa 372.000 tot circa 361.000, een lichte daling (-/-3%).

CATEGORIE

De belangrijkste oorzaken van deze verschillen zijn:

TOTAAL

• De sluiting van Hotel Tulip Inn vanaf september 2019; • Een licht dalende bezetting van de toeristische kampeerplaatsen; • Een lichte daling van de bezoekersaantallen in de meeste categorieën dagtoerisme; • Een stijging van de entreebedragen in dagtoerisme.

28 29

07 Conclusies

29 30

Omvang toerisme In de gemeente Vijfheerenlanden zijn circa 100 toeristische aanbieders actief, waarvan ongeveer 40 in het dagtoerisme en ongeveer 60 in het verblijfstoerisme. Het verblijfstoerisme biedt ongeveer 7.200 slaapplaatsen, met name op campings en in jachthavens. Jaarlijks trekt het toerisme in de gemeente ongeveer 200.000 overnachtingen, exclusief het aantal overnachtingen op jaar, seizoens-en ligplaatsen. De meeste overnachtingen vinden plaats in hotels en op campings. De bezettingsgraad was vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde of soms iets hoger. Het dagtoerisme trekt bijna 1 miljoen dagbezoeken, waarvan een belangrijk deel een relatie heeft met de natuur: de meeste bezoekers komen voor wandelen en fietsen en de categorie sportieve leisure. De economische betekenis van toerisme in de gemeente is ongeveer € 31 miljoen in 2019, waarvan circa € 19 miljoen afkomstig is van verblijfstoerisme en circa € 12 miljoen van dagtoerisme. De economische betekenis daalde in 2020 met circa 41% ten opzichte van 2019, met name in het dagtoerisme, tot circa € 18 miljoen. In het dagtoerisme waren de aanbieders gemiddeld 150 dagen gesloten in 2020, door COVID. In het verblijfstoerisme was de daling beperkter, omdat meer Nederlanders vakantie in eigen land vierden dan in 2019.

De werkgelegenheid in het toerisme in Vijfheerenlanden is ongeveer 280 arbeidsjaren, dat is circa 1% van de werkgelegenheid in de gemeente.

Tekst

32 33

Bijlagen

33 34

Bijlage 1 Werkwijze ZKA Input-outputmodel Bestedingen geraamd met dit model Voor de berekening van de economische impact van de toeristische sector wordt gebruik gemaakt van het Impactmodel Vrijetijdssector. Dit model bepaalt aan de hand van het aantal overnachtingen/bezoekers en bijbehorende bestedingsprofielen zowel de bestedingen als ook de daaruit voortvloeiende directe en indirecte werkgelegenheid. De werkgelegenheid wordt bepaald door rekening te houden met inkoop, accijns, handels- en vervoersmarges, de onderlinge economische relaties tussen branches, export, etc. Input In de monitor wordt een aantal categorieën onderscheiden, namelijk verblijfs-, dag- en zakelijk toerisme. Deze categorieën vormen een weerspiegeling van de toeristische en recreatieve activiteiten in de gemeente. Output De resultaten van de berekeningen geven de betekenis van toerisme en recreatie weer, uitgedrukt in bestedingen (in Euro’s). In het model wordt geen rekening gehouden met een ‘weglekeffect’ (bestedingen die buiten de regio worden gedaan). Het model geeft ook geen inzicht in (kwalitatieve) aspecten zoals de afgeleide en additionele economische betekenis van toerisme en recreatie (‘spin off’), de kwaliteit van de werkgelegenheid, etc.