4. (RVE) Dashboard Impact Toerisme Vijfheerenlanden.pdf

Vijfheerenlanden

Economie

Samenleving

Omgeving

5,5

6,8

6,6

Overnachtingen & bezoeken

Bestedingen & werkgelegenheid Profiel toerisme Waardering toerisme

Toeristische druk

4,0

6,1

5,4

8,5

9,1

Footprint toerisme

Voorzieningen4,8 niveau

Kwaliteitsbehoud erfgoed & natuur

Neveneffecten

Duurzaamheid R&T-sector

Draagvlak bevolking

5,4

7,0

Duurzaamheidsbeleid overheid

8,4

6,0

5,3

7,5

Zet de ontwikkeling van het toeristisch-recreatief product door Maak werk van verbetering toeristische infrastructuur Ontwikkel integrale gebiedsmarketing Werk met arrangementen en evenementen verder aan positionering van de gemeente Richt het vizier ook op inwoners van de regio

Economie

Samenleving

Overnachtingen

Bestedingen

Vijfheerenlanden (307.000)

Vijfheerenlanden (€ 30,5 miljoen)

Omgeving Aandeel werkgelegenheid Vijfheerenlanden (7,9%)

Molenlanden (€ 15,4 miljoen)

Molenlanden (92.600)

Molenlanden (2,4%)

West-Betuwe (273.000)

West-Betuwe (€ 28,2 miljoen)

West-Betuwe (6,3%)

Doesburg (302.000)

Doesburg (€ 14 miljoen)

Doesburg (9,7%)

Sturingsinstrumenten De dichtheid van overnachtingen (per vierkante kilometer) in de gemeente Vijfheerenlanden is hoger dan in de buurgemeenten. Ook als we de voormalige gemeente Vianen (met veel hotelcapaciteit) uitzonderen, blijft dit gemiddelde gelijk. In de gemeente Doesburg is het gemiddelde veel hoger omdat er twee grootschalige campings zijn gevestigd (maar de gemeente is eer klein van oppervlakte). Het gemiddelde van de gemeente Vijfheerenlanden is lager dan het gemiddelde voor minder stedelijke gemeenten.

Aantal overnachtingen per km2 Vijfheerenlanden

2.005

Molenlanden

482

West-Betuwe

1.192 23.230

Doesburg

Aandeel winterhard verblijfsaanbod Vijfheerenlanden

11%

Molenlanden

11%

West-Betuwe Doesburg

4% 1%

Aandeel buitenlands bezoek Vijfheerenlanden Molenlanden

Het aandeel winterhard verblijfsaanbod (hotels, bed & breakfasts, vakantiewoningen, groepsaccommodaties) is met 11% gelijk aan de gemeente Molenlanden, maar hoger dan in de gemeente West-Betuwe. Het landelijk gemiddelde is echter bijna 50%, omdat de samenstelling van het toeristisch product in andere regio’s vaak uitnodigt tot een meer jaarrond verblijf (door de aanwezigheid van bijvoorbeeld vakantieparken) Het verblijfsaanbod in de gemeente Vijfheerenlanden is, net als in de referentiegemeenten, dus sterk seizoensmatig, met name vanwege het grote aandeel campings in het aanbod.

6% 22%

West-Betuwe

26%

Doesburg

28%

Het aandeel buitenlands bezoek in het verblijfstoerisme is met 6% bescheiden ten opzichte van de referentiegemeenten. Landelijk is het aandeel buitenlandse gasten bezoek (exclusief Amsterdam) ongeveer 34%. De oorzaak voor het beperkte aandeel buitenlandse gasten in Vijfheerenlanden is deels de samenstelling van het aanbod: campings trekken doorgaans een lager aandeel buitenlandse gasten dan hotels en vakantiewoningen (waarvan met name vakantiewoningen in de gemeente er nauwelijks zijn). In de gemeente Molenlanden is het buitenlands aandeel in het verblijfsbezoek hoog o.a. door Kinderdijk. De gemeente Vijfheerenlanden heeft minder voorzieningen die de mogelijkheid bieden om Duitse of Belgische gasten in te spelen.

Economie

Samenleving

Omgeving

Overnachtingen en bezoeken De gemeente Vijfheerenlanden realiseerde in 2019 circa 300.000 overnachtingen (inclusief overnachtingen op vaste plaatsen). Het merendeel van deze overnachtingen vindt plaats op campings en in hotels en jachthavens. De voormalige gemeente Vianen realiseert ongeveer een derde van deze overnachtingen, met name door de hotelcapaciteit. Er werden in 2019 bijna 1 miljoen dagbezoeken afgelegd. Veruit de meeste bezoeken, iets meer dan een derde, betroffen wandel- en fietstochten. Ook de categorieën sportieve leisure (o.a. zwemmen, bootverhuur) rondvaarten en bezoeken aan het Glasmuseum/de Glasblazerij trokken relatief veel bezoeken. Verder trokken evenementen een behoorlijk aantal bezoeken, met name de Nationale Sleepboot dagen. Daarnaast beschikt de gemeente over enkele kleinschalige musea en attracties. De jaarronde attractiewaarde in de gemeente is daarmee relatief beperkt, dat ook is te zien aan het aantal dagbezoeken per inwoner, dat zich ver onder het landelijk gemiddelde bevindt. Dat is 50 bezoeken per inwoner. Relatief veel bezoekers zijn afkomstig uit de eigen gemeente of regio. De dagrecreatieve trekkracht ontstaat met name door het landschap zoals te zien in het buitengebied. Het omvangrijke wandelen fietsroutenetwerk is uitgebreid de laatste jaren.

Wandelen en fietsen passen als activiteit uitstekend bij de uitgestrekte gemeente met water- en polderlandschap. Daarnaast zijn de historische kern van Vianen en de glastraditie van Leerdam ook trekkers voor dagtoerisme, met name voor detailhandel en horeca en het Glasmuseum/De Glasblazerij. Bestedingen en werkgelegenheid De gemiddelde bestedingen per overnachting zijn in de gemeente Vijfheerenlanden hoger dan het gemiddelde voor minder stedelijke gemeenten. Deels heeft dit te maken met de structuur van de bedrijven: bijvoorbeeld de hotelcapaciteit wordt vaak zakelijk benut, tegen relatief hoge bestedingen per bezoek. Ondanks dat de dagrecreatieve waarde wat beperkt is, zijn de bestedingen per dagbezoek wel hoger dan het gemiddelde voor minder stedelijke gemeenten. Dat wordt veroorzaakt door toch iets meer stedelijke voorzieningen als behoorlijk betaalde attracties (MonkeyTown, glasblazerij/Glasmuseum) en duurdere voorzieningen als een golfbaan. Anderzijds zijn er veel wandel en fietsbezoeken (met lage bestedingen). De bestedingen per bezoek en overnachting zijn per saldo hoger dan gemiddeld. De totale bestedingen per inwoner en per vierkante kilometer zijn echter veel lager dan het landelijk gemiddelde. Met circa 8% van de werkgelegenheid in recreatie en toerisme is de sector iets nadrukkelijker in de gemeente aanwezig dan landelijk (circa 7%) en provinciaal (6,2%).

Vitaliteit en diversiteit toerisme De gemeente Vijfheerenlanden beschikt over zowel enkele grootschalige alsook relatief veel kleinschalige campings. Het gemiddelde aantal eenheden van deze bedrijven komt overeen met het landelijke gemiddelde. De kleinschaligheid van de meeste campings houdt ook in dat er minder voorzieningen zijn. De exploitatie van mini-campings is vaak ook niet de hoofdexploitatie van de betreffende ondernemer. De kleinere bedrijven hebben hierdoor vaak minder ontwikkelkansen. Het verblijfsaanbod in de gemeente is weinig winterhard en dus meer seizoensmatig ingestoken, door de aanwezigheid van veel camping- en jachthavencapaciteit en de afwezigheid van bijvoorbeeld vakantieparken. De kleinschaligheid van het overige aanbod, het lage aandeel buitenlands bezoek (buitenlandse bezoekers besteden doorgaans meer) en het seizoensmatige karakter beperken de doorgroeimogelijkheden van de verblijfstoeristische sector in de gemeente. Het dagtoerisme is relatief sterk afhankelijk van wandelen en fietsen. De leegstand in de detailhandel bevindt zich met 5,5% ruim onder het landelijk gemiddelde. Waardering toerisme De waardering voor het huidige toeristisch-recreatieve aanbod is vrijwel uitsluitend positief. Dat betekent dat het huidige aanbod kwalitatief goed is.

Hoewel het dagrecreatieve aanbod bescheiden van omvang is wordt het algemeen gezien goed tot zeer goed beoordeeld. In het verblijfstoerisme worden met name de bed & breakfasts goed beoordeeld.

Economie

Samenleving

Overnachtingen per inwoner

Omgeving

Horeca per inwoner Vijfheerenlanden (0,28 m2)

Vijfheerenlanden (8,8)

Molenlanden (0,25 m2)

Steenwijkerland (7,7)

Vijfheerenlanden (5)

Molenlanden (2)

Steun bevolking voor groei toerisme

West-Betuwe (0,32 m2)

De Wolden West-Betuwe (0,32(8,6) m2)

Doesburg (0,42 m2)

Westerveld Doesburg (0,42 m2) (8,7)

West-Betuwe (3) Doesburg (27)

Sturingsinstrumenten De dichtheid van verblijfstoerisme is reeds eerder besproken, deze was hoger dan de buurgemeenten maar lager dan het landelijk gemiddelde. Economisch gezien betekent dat een lagere waardering, maar voor de recreatiedruk op de omgeving is dit een (zeer)positief aspect in de dimensie Samenleving: er is nog voldoende ruimte beschikbaar en de toeristisch-recreatieve druk is beperkt in vergelijking met meer toeristische regio’s in Nederland. Dit geldt voor alle drie voormalige gemeenten en zeker voor het buitengebied.

Densiteit verblijfstoerisme Vijfheerenlanden

2.005

Molenlanden

482

West-Betuwe

1.192 23.230

Doesburg

De spreiding van toerisme wordt berekend aan de hand van de methodiek die NBTC Holland Marketing ook hanteert en deze wordt uitgedrukt op een schaal van 0 (perfecte spreiding over het jaar) tot 1 (geen enkele spreiding). Vergeleken met de drie andere gemeenten en ook het landelijk gemiddelde (0,24) is het verblijfstoerisme in de gemeente Vijfheerenlanden wat minder verspreid over het jaar (met name door seizoensmatig aanbod van campings). Enerzijds heeft dit het voordeel dat de inwoners slechts in delen van het jaar de openbare ruimte hoeven te delen met bezoekers van verder weg, anderzijds heeft dit het nadeel dat de basis voor de jaarronde exploitatie van voorzieningen (waar ook inwoners van profiteren) ontbreekt. Dit komt terug in de attractiewaarde van het dagrecreatieve aanbod in de gemeente.

Spreiding over tijd verblijfstoerisme Vijfheerenlanden

0,33

Molenlanden

0,267

West-Betuwe

0,44

Doesburg

0,528

De gemeente Vijfheerenlanden realiseert redelijke, gemiddelde opbrengsten aan toeristenbelasting per inwoner, vergeleken met de andere gemeenten, maar als we een vergelijking met andere minder stedelijke gemeenten (gemiddeld circa € 15) en het landelijk gemiddelde (circa € 18) maken, is de opbrengst laag. Dit komt door het beperkte aantal overnachtingen per inwoner en het feit dat de gemeente Vijfheerenlanden vooral dagbezoeken trekt.

Raming toeristenbelasting per inwoner Vijfheerenlanden Molenlanden West-Betuwe Doesburg

€4,€1,€4,€19,-

Economie

Samenleving

Omgeving

Toeristisch-recreatieve druk De toeristisch-recreatieve druk, gemeten aan de hand van densiteit (overnachtingen en bezoeken t.o.v. oppervlakte) en intensiteit (overnachtingen en bezoeken t.o.v. aantal inwoners), is op gemeenteniveau bescheiden: er is weinig druk. Dit geldt zowel voor dag- als verblijfstoerisme en zowel in relatie tot het aantal inwoners als de oppervlakte van de gemeente. De spreiding van het verblijfsbezoek over de verschillende seizoenen is minder sterk dan het landelijk gemiddelde, maar iets beter ten opzichte van twee van de referentiegemeenten (omdat in die gemeenten ook veel campings zijn, maar het hotelaanbod vrijwel ontbreekt). Bijdrage aan voorzieningenniveau Inwoners van de gemeente Vijfheerenlanden profiteren weinig van de aanwezigheid van het toerisme in haar gemeente (voor wat betreft het voorzieningenniveau). De gemeente heeft voor het inwonertal een redelijk aanbod op het gebied van horeca. Op andere vlakken, bijvoorbeeld wat betreft vierkante meters niet-dagelijkse detailhandel, zorgt het toerisme er niet voor dat inwoners over extra voorzieningen op het vlak van niet-dagelijkse detailhandel kunnen beschikken. Er zijn bovendien nauwelijks tot geen verblijfsrecreatieve ondernemers die beschikken over voorzieningen die ze ter beschikking stellen aan inwoners (zoals bijvoorbeeld zwembaden).

Neveneffecten Het aantal vernielingen, misdrijven in de openbare orde en tegen openbaar gezag in de gemeente is iets boven het niveau dat op basis van het aantal inwoners te verwachten valt, maar er zijn geen indicaties dat het toerisme hierin een rol speelt. Er is verder ook geen grootschalige parkeer- of verkeersdruk in de gemeente die aan toerisme te relateren is. Wel zijn er soms wat pieken in de zomer rondom toeristische plaatsen of bijvoorbeeld de dijken (motoren, tractoren) en zijn er klachten over zwerfafval in de recreatiegebieden. Draagvlak onder bevolking Het draagvlak onder de bevolking voor groei van het toerisme lijkt over het algemeen voldoende. Wel is de wens vanuit de inwoners het toerisme kleinschalig en met mate te ontwikkelen. Uit gesprekken met enkele vertegenwoordigers uit de samenleving komt naar voren dat de voordelen van het toerisme belangrijker zijn dan eventuele nadelen. De mogelijkheden die de gemeente biedt tot participatie worden redelijk gewaardeerd. Uit eigen onderzoek van de gemeente door bureau DUO blijkt dat 59% van de bevolking wenst dat toerisme in de gemeente blijft en 52% vindt dat hun woonplaats een toeristische bestemming moet blijven. Ongeveer een kwart tot een derde staat hier neutraal tegenover. Zo’n 15%-25% staat negatief ten opzichte van toerisme in de gemeente.

Economie

Samenleving

Footprint verblijfstoerisme per km2 Vijfheerenlanden (37.600 kg)

Molenlanden (9.400 kg)

Omgeving

Publieke/semipublieke laadpalen per 1.000 inwoners

Oppervlakte Natura 2000

Vijfheerenlanden (2,5)

Vijfheerenlanden (3,7%)

Molenlanden (6,7)

West-Betuwe (24.100 kg)

Molenlanden (2,4%)

West-Betuwe (2,7)

Doesburg (384.000 kg)

West-Betuwe (6,0%)

Doesburg (1,2)

Doesburg (0,0%)

Sturingsinstrumenten Aantal cultuurhistorische elementen per km2 Vijfheerenlanden

2,9

Molenlanden

3,2

West-Betuwe

2,6 28,5

Doesburg

De footprint CO2 van het verblijfstoerisme is vastgesteld aan de hand van kengetallen over de gemiddelde uitstoot tijdens een overnachting in een accommodatie. Hierbij is rekening gehouden met de reis naar de bestemming, de activiteiten tijdens het verblijf én de accommodatie. De footprint van het verblijfstoerisme per inwoner is in de gemeente Vijfheerenlanden, voor een minder stedelijke gemeente, laag. Een groot deel van de verklaring zit in de samenstelling van het aanbod: de uitstoot is forser bij verblijf in hotels en op vakantieparken. Aangezien het aanbod in de gemeente Vijfheerenlanden voor een groot deel uit campings en jachthavens bestaat (en vakantieparken ontbreken) is de footprint van toerisme in de gemeente (automatisch) beperkt.

Footprint verblijfstoerisme per inwoner Vijfheerenlanden Molenlanden

102 kg 39 kg

West-Betuwe

108 kg

Doesburg

447 kg

Aandeel overnachtingen bij bedrijven met een duurzaamheidskeurmerk Vijfheerenlanden Molenlanden

1-5% 0% 1-5%

West-Betuwe Doesburg

In de gemeente Vijfheerenlanden bevinden zich 441 rijks- en gemeentelijke monumenten en twee beschermde stads- en dorpsgezichten. Dat is absoluut gezien een fors aantal, maar per inwoner bekeken is het aantal monumenten goed vergelijkbaar met de buurgemeenten en ook het landelijk gemiddelde. Een historische stad als Doesburg (met een kleine oppervlakte) laat zien dat het aantal monumenten per inwoner in een compact, historische stadje ook fors hoger kan zijn dan het landelijk gemiddelde. Dat zien we ook terug in deelgebieden van de gemeente Vijfheerenlanden: Vianen als stad heeft een gemiddelde van 9 monumenten per km², bijna 3 keer zo hoog als het gemeentelijk gemiddelde.

0%

Het aantal overnachtingen bij bedrijven met een duurzaamheidskeurmerk is in de gemeente De Vijfheerenlanden laag. Slechts een beperkt aantal bedrijven heeft haar inspanningen om te verduurzamen geformaliseerd met behulp van een keurmerk. Er zijn geen bedrijven met een Greenkey-keurmerk, maar wel één bedrijf met een ECEAT-keurmerk. Met name kleinere bedrijven kiezen niet vaak voor de aanvraag van een keurmerk, omdat het hebben van zo’n keurmerk te duur is of te weinig belangrijk voor de uitstraling van het bedrijf is. Dat neemt niet weg dat ook deze bedrijven inspanningen leveren om delen van het bedrijf te verduurzamen, maar dat is vaak meer uit overwegingen van kostenbesparing.

Economie

Samenleving

Omgeving

Footprint toerisme De luchtkwaliteit (stikstofdioxide/fijnstof) in de gemeente is redelijk. De footprint van CO2 waar het toerisme in de gemeente voor zorgt is, vergeleken met het aantal inwoners en de oppervlakte, bescheiden en daarmee positief. Dit heeft vooral te maken met de samenstelling van het verblijfstoerisme, waar hotels en vakantieparken (die voor veel CO2-uitstoot kunnen zorgen) een beperkt onderdeel uitmaken van het aanbod. Ook is de footprint van het toerisme in verhouding tot andere sectoren bescheiden. Daarnaast beschikt de gemeente, gelet op het aantal inwoners, ook over een meer dan gemiddeld aantal publieke of semipublieke laadpalen. Behoud erfgoed, natuur en landschap De gemeente beschikt over een waterrijk landschap met o.a. het natuurgebied De Zouwe. Een relatief groot deel van het landschap is agrarisch. De omvang bos- en ander natuurlijk terrein is bescheiden ten opzichte van andere gemeenten. De gemeente beschikt over een gemiddeld aantal monumenten afgezet tegen het ruimtegebruik, maar in absolute zin zijn het er meer dan 400 (waarvan circa 35% in de kern Vianen), inclusief twee beschermde dorpsgezichten. De cultuurhistorische waarde is dus hoog. De gemeente heeft de indruk dat de natuurgebieden wel intensief gebruikt worden, waarbij de draagkracht per gebied een rol speelt.

Vanuit de gemeente is onder andere ingezet op agrarische recreatie en mogelijk kunnen VAB’s verder toeristisch worden ingevuld, zodat de bijdrage van toerisme aan het behoud van erfgoed, natuur en landschap kan verbeteren. Erfgoed kan ook beleefbaar worden gemaakt, zoals bij Fort Everdingen, dat zowel dag- als verblijfsbezoek aantrekt met o.a. een eigen camping. De gemeente heeft hier ook aandacht voor, o.a. door in te zetten op behoud van erfgoed en de historische waarde van de kern Vianen. Duurzaamheid R&T-sector In de gemeente is één verblijfsrecreatief bedrijf met een duurzaamheidskeurmerk (anders dan Green Key). Dit sluit niet uit dat ook andere bedrijven maatregelen doorvoeren ter bevordering van de duurzaamheid, maar het resulteert (vooralsnog) niet in een keurmerk. Uit gesprekken met ondernemers komt naar voren dat ook andere bedrijven (pragmatische) maatregelen hebben genomen om hun bedrijf te verduurzamen en dit ook soms zelfs zeer belangrijk vinden in de bedrijfsvoering. De algemene indruk is echter dat met name kleinschalige bedrijven nog niet volledig aanhaken (o.a. vanwege benodigde investeringen), en dat vooral het gebruik van streekproducten belangrijk wordt gevonden. Duurzaamheidsbeleid gericht op toerisme Er is een samenhangend duurzaamheidsbeleid geformuleerd door de gemeente (bijv. smart mobility, verduurzamingsopgaven). Er zijn SMART doelen geformuleerd.

De gemeente neemt ook deel aan enkele regionale projecten op het gebied van duurzaamheid, zoals een project van het Waterschap om biodiversiteit van boerderijen te versterken. Het samenhangend gemeentelijk duurzaamheidsbeleid is algemeen en niet specifiek op toerisme gericht. Er is daarnaast wel enige integraliteit tussen de beleidsvelden duurzaamheid en toerisme, maar in de gesprekken met de sector lijkt duurzaamheid nog geen hot issue. Er is een aparte website voor een Natuurlijk Vijfheerenlanden waarop informatie wordt gegeven over duurzaamheid (met name op het gebied van energie) en er ideeën en ervaringen kunnen worden uitgewisseld door zowel ondernemers als inwoners.

Economie

Samenleving

Omgeving

Zet de ontwikkeling van het toeristisch-recreatief product door De gemeente heeft de wens het toerisme met 20% te laten groeien. Uit gesprekken met vertegenwoordigers uit de samenleving en een onderzoek dat is uitgevoerd door de gemeente blijkt dat er bij een meerderheid ook draagvlak is voor groei van toerisme en recreatie in de gemeente Vijfheerenlanden. Toerisme wordt gezien als een middel waarmee de draagkracht voor voorzieningen (in de stad maar ook in de kleinere kernen) kan worden versterkt. Er is bovendien op dit moment nog weinig toeristisch-recreatieve druk. Om die reden bevelen wij een doorontwikkeling van het toeristisch-recreatief product aan. Uit de gevoerde gesprekken wordt wel duidelijk dat met name de kleine kernen kleinschalige ontwikkeling prefereren.

Aanbevelingen

Maak werk van verbetering toeristische infrastructuur Om het toerisme verder te laten groeien, moet er ook voldoende mogelijkheden zijn voor toeristen om bestedingen te kunnen doen, zoals bijvoorbeeld in de horeca. Met name in de kleinere kernen is geen of nauwelijks horeca, waardoor bijvoorbeeld wandelaars en fietsers niet veel in de gemeente kunnen besteden. Om meer horeca te trekken, kan er gezien het meer seizoensmatige karakter een aanvulling worden gecreëerd door bijvoorbeeld te voorzien in enkele mobiele horecapunten, in kleine kernen of bij toegangspoorten van natuurgebieden. Verder zouden toeristen met een bruine borden structuur in de steden en kernen attent kunnen worden gemaakt op bezienswaardigheden, hotspots, veerverbindingen, natuurgebieden en horeca. Ontwikkel integrale gebiedsmarketing Vijfheerenlanden is een nieuwe gemeente die ruim 2 jaar bestaat. Door de nieuwe naam is het gebied naar verwachting onder die naam niet bekend bij toeristen, maar rust de (naams)bekendheid nog onder de afzonderlijke kernen. Momenteel zijn er ook twee marketingbureaus (Glasstad Leerdam en Vrijstad Vianen). Om de naamsbekendheid van toerisme te vergroten, kan ervoor gekozen worden te kiezen voor de marketing meer te richten op het gehele gebied, door te kiezen voor één of meerdere gezamenlijke gebiedsthema’s of voor één naam: Vijfheerenlanden.

Deze marketing zou (deels) aanvullend kunnen plaatsvinden op de marketing van Vianen en Leerdam. Werk met arrangementen en evenementen verder aan de positionering van de gemeente Meer (en beter bestedend) bezoek genereren is mogelijk door in te zetten op specifieke deelmarkten. Een koppeling van bijvoorbeeld de bezoekmotieven natuur/landschap en erfgoed ligt voor de hand. Bijvoorbeeld Fort Everdingen kiest hier al voor door natuur/landschapsbezoek (eigen camping, natuurlijke omgeving) te koppelen aan bezoek van het fort (dit heeft recent ook al tot meer buitenlands, voornamelijk Belgisch bezoek geleid). Wellicht kan Fort Everdingen als onderdeel van de Hollandse Waterlinie aansluiten bij een bestaand netwerk, zoals de Vestingdriehoek (Altena, Gorinchem, Zaltbommel, Vuren). Een andere voorbeeld van samenwerken is De Marne. In De Marne (Friesland) richtten ondernemers een coöperatie op van kleinschalige toeristische ondernemers: Hotel De Marne. Dit is geen echt hotel, maar in de coöperatie is kennis en kunde op het gebied van gastheerschap gebundeld. Richt het vizier ook op inwoners van de regio Het is niet altijd nodig om het vizier op bezoekers van verder weg te richten.

Door de ligging naast kleine en middelgrote steden als Leerdam en Vianen zijn er ook kansen om regiobezoekers vaker naar de gemeente te krijgen en hen meer te laten besteden tijdens zo’n bezoek, in de horeca, tijdens evenementen en bij de kleinschalige musea, attracties en bezienswaardigheden.

Achtergrond van het model Het Dashboard Impact Toerisme is door ZKA Leisure Consultants ontwikkeld om de bredere impact van toerisme en recreatie inzichtelijk te maken. Dat effect beperkt zich niet tot de economie, maar heeft, zeker op plaatsen waarin het toerisme sterk vertegenwoordigd is, ook invloed op de samenleving en de (ruimtelijke) omgeving. Tot nog toe is de economische invloed vaak het meest tastbaar, de effecten op de samenleving en de omgeving zijn vaak minder gekwantificeerd beschikbaar. Dat ertoe heeft geleid dat ZKA een stap verder is gegaan door de drie dimensies waarop toerisme en recreatie impact hebben (Economie, Samenleving en Omgeving) te vertalen in circa 70 indicatoren. Deze indicatoren zijn gegroepeerd in thema’s, die samen de drie dimensies vormen. Elke indicator krijgt een score aan de hand van een objectieve schaal, gebaseerd op benchmarks met circa 70-75 andere bestemmingen (kernen of gemeenten). Hierbij wordt rekening gehouden met het karakter van een gebied: voor een plattelandsgemeente gelden bij diverse indicatoren andere grenswaarden dan voor stedelijke gemeenten. De weging van de individuele scores leidt tot een rapportcijfer per dimensie. Een hoger rapportcijfer impliceert dat de situatie beter is: als twee gebieden een 8,0 en een 6,0 scoren op toeristisch-recreatieve druk, dan is de druk dus hoger in het gebied met het lagere rapportcijfer.

Afbakening Het onderzochte gebied in dit dashboard betreft de gemeente Vijfheerenlanden. Een enkele keer is in de tekst een onderscheid gemaakt tussen de resultaten op gemeenteniveau en de resultaten voor bijvoorbeeld de voormalige gemeente Vianen. De resultaten hebben betrekking op het jaar 2019, maar daar waar mogelijk wordt inzicht gegeven in de effecten van de coronacrisis. De resultaten voor de gemeente Vijfheerenlanden zijn gebenchmarkt met andere gemeenten. In de keuze voor benchmarkgemeenten is per onderwerp rekening gehouden met een drietal factoren: 1. de ligging ten opzichte van Vijfheerenlanden, 2. het karakter van de benchmarkgemeente, en 3. opvallende benchmarkwaarden. Hierdoor is niet altijd gekozen voor dezelfde benchmarkgemeenten. Bronnen en methodieken De indicatoren, thema’s en dimensies zijn beoordeeld aan de hand van diverse bronnen en methodieken. Eén van de gehanteerde bronnen is de Monitor Toerisme Vijfheerenlanden 2019-2020, voorafgaand aan dit Dashboard opgesteld door ZKA in opdracht van de gemeente. Daarnaast zijn diverse (openbare) databronnen van onder meer het CBS, Stichting LISA, Locatus, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten ingezet, en heeft ZKA Leisure Consultants eigen onderzoek uitgevoerd en diverse beleidsdocumenten bestudeerd.

Bij diverse indicatoren wordt aangesloten bij de meetwijze die door het Data en Development Lab (CELTH, CBS, NBTC) in de Staat van bestemming Nederland wordt gehanteerd. Aanvullend op het bureauonderzoek zijn interviews uitgevoerd met enkele ondernemers in het verblijfs- en dagtoerisme en met enkele vertegenwoordigers van de kernen in de gemeente. Laatstgenoemde interviews zijn uitgevoerd om een eerste indruk van het draagvlak onder de bevolking van recreatie en toerisme te krijgen. De resultaten daarvan zijn aangevuld met een eigen, vergelijkbaar onderzoek naar draagvlak door de gemeente Vijfheerenlanden. Tevens heeft een sessie met ambtenaren van de gemeente plaatsgevonden. Een gedetailleerde bronnenlijst is opvraagbaar bij ZKA Leisure Consultants. Copyright Dit rapport is met uiterste zorgvuldigheid tot stand gekomen op basis van deskundig onderzoek. Onderhavig rapport bevat een weergave en interpretatie van (delen van de) onderzoeksresultaten. Het is anderen toegestaan om (delen van) het rapport en gehanteerde methodieken en modellen te kopiëren, distribueren, vertonen, op te voeren zolang ZKA Leisure Consultants als maker van het werk wordt vermeld en het werk niet commercieel wordt gebruikt. Vormgeving De vormgeving is verzorgd door Studio Meesterwerk. Bronvermelding foto’s: Gemeente Vijfheerenlanden

9