30. (AZ) Overdrachtsdossier 2022.pdf
Tekst van het document
OVERDRACHTSDOSSIER 2022 Gemeente Vijfheerenlanden 16 maart 2022
Overdrachtsdossier 2022
1
Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................. 4 Inleiding ................................................................................................ 6 Verbindingen in één oogopslag ........................................................ 10 Programma’s ....................................................................................... 11 Wijk- en dorpsgericht werken.................................................................. 11 Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) ................................................... 11 Duurzaamheid....................................................................................... 11 Omgevingswet ...................................................................................... 12 Verbindingen aan de hand van een casus .............................................. 13 Beleidsontwikkelingen ...................................................................... 15 Beleidsontwikkelingen / Sociaal Domein ................................................... 16 Beleidsontwikkelingen / Fysiek Domein .................................................... 19 Beleidsontwikkelingen / Overige dossiers .................................................. 23 Financieel beeld 2022-2025 .................................................................. 26
Overdrachtsdossier 2022
2
Overdrachtsdossier 2022
3
Voorwoord Voor u ligt het overdrachtsdossier ten behoeve van de vorming van een coalitie voor de gemeente Vijfheerenlanden na de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart 2022. De druk om als lokale overheid snel de juiste keuzes te maken en beslissingen te nemen is groot. Dit vraagt om perspectief en inzicht, met het oog op de toekomst en met het erfgoed van Vijfheerenlanden in het hart. Dat proberen wij met dit document te geven. Het document is gericht op informatieoverdracht voor de start van de nieuwe bestuursperiode in Vijfheerenlanden. Het overdrachtsdossier is gemaakt om de nieuw gekozen raadsleden te helpen om snel inzicht te krijgen in de stand van zaken op de belangrijkste lopende dossiers: naast de inhoud worden ook de financiële aspecten toegelicht. Het is hierbij nadrukkelijk niet de bedoeling om alle taken en onderwerpen die binnen de gemeentelijke organisatie spelen te benoemen. Een flink aantal ‘goingconcern’-taken (zoals beheer openbare ruimte, dienstverlening en bedrijfsvoering) worden hier dan ook niet benoemd. De vraagstukken die daar aan de orde zijn, zijn operationeel van aard en worden in de overdracht van de zittende collegeleden naar de nieuwe collegeleden meegenomen. Beoogd is in dit document de onderwerpen te benoemen die op dit moment actueel zijn, of die in 2022 en later op de bestuurlijke agenda staan.
De ambtelijke organisatie van gemeente Vijfheerenlanden heeft dit document met elan tot stand gebracht en staat u graag bij, niet alleen tijdens de vorming van de coalitie, maar ook daarna.
Overdrachtsdossier 2022
4
Overdrachtsdossier 2022
5
Inleiding Dit document neemt u mee in de stand van zaken en ontwikkelingen die spelen op landelijk, regionaal en lokaal niveau. Deze ontwikkelingen hebben effect op het huidige beleid en de financiën van de gemeente en vragen soms om nieuw beleid, aangepast beleid of juist afschaffing van taken die wij als gemeente uitvoeren. Daarnaast zijn flexibiliteit, uithoudingsvermogen, samenwerking en creativiteit nodig om in deze tijd ambities te kunnen realiseren. Niet alleen doordat de opgaven complex en groot zijn, maar ook omdat gemeente Vijfheerenlanden beperkte financiële mogelijkheden heeft. Uitgangspunten bij het schrijven van overdrachtsdossier Waardenvrij Bij het opstellen van dit overdrachtsdossiers is steeds het uitgangspunt geweest om deze waardenvrij en politiek neutraal uit te werken. De bestuurlijke betrokkenheid van het zittende college voor wat betreft de inhoud is daarom beperkt gebleven tot het bevestigen van de juistheid en volledigheid van de gepresenteerde feiten en keuzes. Combinatieperspectief Kadernota 2022: Investeren in het duurzaam wonen en werken in een sterke en vitale samenleving Voor het overdrachtsdossier is geredeneerd vanuit het vorig jaar bij de begroting vastgestelde combinatieperspectief.
De tekst hiervan is hieronder weergegeven: “Met het vaststellen van de Kadernota 2022 en onze strategische visie De juiste balans voor goed samenleven in Vijfheerenlanden is de basis gelegd voor dit combinatieperspectief. We gaan aan de slag met een uitvoeringsagenda woningbouw. Dit gaat leiden tot versnelling van woningbouw(plannen), zowel in grotere aantallen en lokaal in de kernen om deze vitaal te houden. Dit biedt kansen om belangrijke grotere infrastructurele investeringen te doen voor een goede bereikbaarheid. De gemeente gaat een actieve rol nemen en we werken samen met de Provincie. Sociale woningbouw maakt uiteraard onderdeel uit van deze bouwopgave. De lokale woningbouw is afhankelijk van de behoefte in de kernen. Door een koppeling te leggen met het wijk- en dorpsgericht werken kunnen we samen met inwoners invulling geven aan het versterken van de vitaliteit van de kernen. Die hangt nauw samen met het behoud/versterken van de benodigde en aanwezige voorzieningen in een kern zoals verenigingen, sociale ontmoetingsplaatsen, schoolvoorzieningen en winkels. Dat woningbouwontwikkeling duurzaam plaatsvindt, spreekt voor zich. We doen dat door energieneutraal te bouwen, verbindingen met natuur en landschap, herstel van biodiversiteit en een klimaatadaptieve inrichting van de buitenruimte.
Ook bouwen we op plekken waar goede aansluiting gevonden kan worden met bestaande bebouwing, het openbaar vervoer en fietsverbindingen. Maar niet alleen in het kader van nieuwe woningbouwontwikkeling werken we aan duurzaamheid; we zetten met extra kracht in op energiebeleid, en daarnaast ook op klimaatadaptie en circulariteit, waarbij we als gemeente een voorbeeld willen zijn voor onze inwoners en ondernemers. Op het gebied van recreatie vormt Vijfheerenlanden een aantrekkelijk gebied voor zowel onze inwoners als bezoekers van buitenaf. Daarom gaan we regionaal extra aandacht geven aan gebiedsmarketing.
Overdrachtsdossier 2022
6
Voor onze ondernemers zetten we ons in om bestaande uitbreidingsplannen voor bedrijfsterreinen door te zetten en in te zetten op vitaliteit en verduurzaming van bestaande bedrijvigheid. Met betrokken partijen maken we afspraken over innovatie, digitale bereikbaarheid, energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit. We voeren de Sociaal Maatschappelijke Agenda uit ter versterking van de zelfredzaamheid en het bieden van een vangnet voor degene die hulp nodig heeft. Preventie heeft de voorkeur en we zetten in op vroegsignalering in samenwerking met onze partners. We zetten ons in voor een goede dienstverlening binnen het sociaal domein. We zijn daarom goed bereikbaar, zakelijk en klantgericht. Ook zetten we ons in voor de ondersteunende voorzieningen in onze dorpen en wijken, zoals sociale ontmoetingsplaatsen, die waar nodig extra steun krijgen. Door meer te investeren worden maatschappelijke problemen later voorkomen. Als het gaat om een sterke en vitale samenwerking vinden we het belangrijk speciale doelgroepen extra mogelijkheden voor sport te bieden via subsidies. Het bewegingsonderwijs wordt uitgebreid omdat vitaliteit al op jonge leeftijd begint. Dat geldt ook voor cultuureducatie; daarom wordt dit aanbod op de meeste scholen uitgebreid. Voor een vitale en zelfredzame samenleving is veiligheid heel belangrijk.
Er is sprake van een enorme (landelijke) toename van digitale onveiligheid. Daarom gaan we ons meer inzetten voor preventie/weerbaarheid van onze inwoners tegen nieuwe vormen van digitale criminaliteit en sociale onveiligheid.” Global Goals (Sustainable Development Goals (SDG)) Voor de fusie waren de drie afzonderlijke gemeenten aangesloten bij de ‘Gemeente4GlobalGoals’-campagne. Het is een mooi en krachtig signaal dat de raad van Vijfheerenlanden bevestigt een Global Goals gemeente te zijn. Vanuit het huidige college wordt het belang van de Global Goals erkend en omarmd. De gemeente Vijfheerenlanden heeft uitgesproken een sterke relatie van brede welvaart met de Global Goals en in balans met het goede leven te zien. Opgaven als de energietransitie en circulaire economie, migratie en integratie, geen armoede, goede gezondheid en welzijn, ongelijkheid verminderen en regionale economische ontwikkeling hebben ook een internationale dimensie: de Global Goals van de Verenigde Naties. Hiermee wordt de samenwerking tussen Rijk en andere decentrale overheden op een hoger niveau gebracht om zo verantwoordelijkheid te nemen voor een duurzame gemeenschap. Alle Global Goals hebben subdoelen die direct of indirect verband houden met het dagelijkse werk van lokale en regionale overheden.
Lokale overheden zijn beleidsmakers, katalysatoren van verandering, en verkeren in de beste positie om de mondiale doelen te koppelen aan wat er lokaal moet gebeuren. In opdracht van de raad wordt in het najaar van 2022 een plan van aanpak om de gemeente Vijfheerenlanden ‘Global Goals-proof’ te maken, uitgewerkt en gedeeld met de raad. Bewustwording en draagvlak heeft tijd en capaciteit nodig. Door met elkaar college, raad en ambtelijke organisatie - de afspraken omtrent de Global Goals SMART te maken, wordt er gezorgd voor de juiste balans voor een Global Goals-proof Vijfheerenlanden.
Overdrachtsdossier 2022
7
Figuur 1. Duurzame ontwikkelingsdoelstelingen (Global Goals) Leeswijzer Verbindingen Het overdrachtsdossier start bij het overzicht van verbindingen. Dit geeft inzicht in de connecties en samenhang tussen de diverse in het overdrachtsdossier genoemde beleidsvelden en programma’s. Programma’s De huidige programma’s wijk- en dorpsgericht werken, duurzaamheid, omgevingswet en sociaal maatschappelijke agenda (SMA) worden na deze inleiding toegelicht. Alle programma’s staan in verbinding met elkaar en hebben daarmee invloed op bijna elk onderdeel van het gemeentelijk beleid en de organisatie. Fictief voorbeeld Daarom hebben wij ook een fictief voorbeeld opgenomen over Dorp Y. Met deze casus wordt zichtbaar hoe verbindingen in een praktijkvoorbeeld bijeenkomen en effect op elkaar hebben. Dit is géén voorbeeld voor een eventuele uitwerking van ieder dorp of wijk, maar expliciet bedoeld om te laten zien welke invloed een scenariokeuze kan hebben op de samenhang van beleid en uitvoering en financiën. In deze casus wordt gesproken over een aantal mogelijk reacties op basis van de perspectieven uit de Kadernota 2022 (sober, beheer en ontwikkel).
Toelichting per domein Vervolgens wordt er per domein kort toegelicht wat de kern is van huidige ontwikkelingen die uw aandacht vragen voor de komende periode met een groot financieel effect of een grote maatschappelijk impact en welke Global Goals er op van toepassing zijn. Kansen en risico’s worden aangestipt. Bij ieder onderwerp laten we kort zien wat het financieel effect is (indien mogelijk), de maatschappelijk impact, de betrokken portefeuilles, de raakvlakken en de betrokken partners.
Overdrachtsdossier 2022
8
Financieel beeld Ten slotte presenteren wij een algemeen financieel overzicht. U ziet daar een actuele inschatting van het financieel beeld. Dit is gebaseerd op de meerjarenverwachting uit de begroting 2022, aangevuld met enkele (grote) nagekomen inzichten. In ieder geval is het duidelijk dat er keuzes moeten worden gemaakt om, ook op termijn, een sluitende begroting te kunnen overleggen en nieuwe beleidskeuzes mogelijk te maken. Tegen deze achtergrond moet dit dossier dan ook worden gelezen. Nieuwe (beleids)ontwikkelingen vragen om heroverweging van bestaand beleid en de bijbehorende budgetten, financiële meevallers en/of het aanboren van nieuwe financiële middelen. Hiertoe biedt dit document alvast een eerste aanzet in de vorm van de onder het kopje ‘Bezuiniging, inkomstenvergroting of vermogensopbouw’ opgenomen voorstellen (in de bijlage). Al met al hebt u een compact startdocument – met een omvangrijke bijlage - voor u liggen, waardoor u snel inzicht kunt krijgen in de belangrijkste ontwikkelingen binnen onze gemeente. Hierin kunt u zich naar eigen wens en interesse verder verdiepen per onderwerp via de uitgebreide informatie in de bijlagen. De bijlagen Bij dit overdrachtsdossier horen 2 bijlagen.
In bijlage 1 zijn de verschillende onderwerpen in detail uitgewerkt en voorzien van een uitgebreide toelichting, keuzemogelijkheden in de scenario’s sober, beheer en ontwikkelgemeente (zoals in de Kadernota 2022), het verband met andere onderwerpen en (maatschappelijke) partners. Deze onderwerpen zijn in te delen in twee delen: 1)
Beleid in uitvoering, risico’s en kansen:
De beleidsontwikkelingen betreffen lopende beleidsdossiers, waarop de gemeente leidend is en richtinggevende besluiten van het nieuwe bestuur zijn vereist. Daarnaast bevat dit onderdeel de risico’s die op ons afkomen, waar wij in eerste instantie niet leidend in zijn, maar waar wij op enig moment wel besluiten in moeten gaan nemen. 2) Bezuinigingsvoorstellen en voorstellen voor het vergroten van inkomsten en vermogensopbouw: In de begroting hebben we een aantal uit te werken zoekrichtingen benoemd. In dit deel van het overdrachtsdossier worden deze uitgewerkt. In bijlage 2 zijn de gebundelde adviezen bij de onderwerpen uit bijlage 1 opgenomen. Omdat we het belangrijk vinden dat het overdrachtsdossier een zoveel als mogelijk waardenvrij document is, zijn de ambtelijke adviezen bij de verschillende onderwerpen dan ook in een separate bijlage opgenomen. Hiervan kan kennis worden genomen en deze kunnen al dan niet worden gebruikt bij het maken van keuzes op de bijbehorende onderwerpen. 3) Overzicht regionale, provinciale en nationale partijen Grenzeloos samenwerken is een huidig uitgangspunt van huidig beleid. Om hier uitvoering aan te geven is een actieve bestuurlijke rol in de regionale, provinciale en nationale partijen nodig. In bijlage 3 is een overzicht van regionale, provinciale en nationale partijen waar er bestuurlijke inzet (posities) mogelijk en eventueel gewenst is.
Deze bijlage wordt momenteel opgesteld en zo snel mogelijk nagezonden.
Overdrachtsdossier 2022
9
Verbindingen in één oogopslag Dit overdrachtsdocument bestaat uit verschillende hoofdstukken. De onderlinge verbindingen van de hoofdstukken Programma’s, Beleidsontwikkeling en Risico’s en Kansen zijn in onderstaande plaat verbeeld. PROGRAMMA’S
Wijk- en dorpsgericht werken
Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA)
Duurzaamheid
Omgevingswet
BELEIDSONTWIKKELINGEN EN RISICO’S EN KANSEN
Doorontwikkeling Sociaal Team
Wijkgericht werken De Hagen
Transformatie Sociaal Domein
Integraal Veiligheidsbeleid Arbeidsmarktregio
Zicht op Kosten
Regionale Samenwerkingen Sociaal Domein
Wonen en Zorg Ontsluiting Broekgraaf Lokale Economie
Duurzaamheidsbeleid
DHIPO (onderwijs)
Landschapsvisie
(Her)ontwikkeling Laco/Berenschot Sport- en accommodatiebeleid
Overdrachtsdossier 2022
Uitvoeringsagenda Wonen
Regionale- en bestuurlijke samenwerkingen (RES – IRP) Mobiliteit
10
Programma’s Vijfheerenlanden werkt met vier programma’s. De programma’s hebben een veranderopgave als uitgangspunt. Ze zijn beleids- en vakgebied-overstijgend en vormen een belangrijk onderdeel van het DNA van Vijfheerenlanden. Wijk- en dorpsgericht werken De ambitie van dit programma is om als gemeente aan te sluiten bij de behoefte van onze inwoners en ondernemers. Dit leidende principe in handelen, voor zowel de organisatie als de bestuurders, drukt een belangrijke stempel op onze beleidsvorming, dienstverlening en uitstraling van wie we willen zijn als gemeente Vijfheerenlanden. Continue aandacht voor deze grondhouding is nodig om samen met onze inwoners te kunnen bouwen aan een leefomgeving die aansluit bij de behoeften, sociale leefgemeenschappen en vertrouwen in elkaar. Het verbeteren van onze participatieprocessen, (gespreks)vaardigheden en gebiedskennis zijn daar een belangrijk onderdeel van. De hoofddoelen van dit programma zijn: • • •
We zijn een betrouwbare partner voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. We weten wat er leeft en sluiten aan bij de behoeften in de dorpen en wijken. We kennen onze talenten en zetten die in om het wijk- en dorpsgericht werken te verrijken.
Looptijd programma: 2021 - 2024, daarna evaluatie en herijking. Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) In juli 2020 is de SMA vastgesteld door de gemeenteraad. De SMA vormt het beleidskader voor het sociaal domein binnen VHL. De uitvoering wordt programmatisch aangepakt. Hierin staan de volgende uitgangspunten: • • • •
Meedoen Voor jezelf zorgen Leven lang ontwikkelen Vitaliteit
We hebben aandacht voor belemmeringen als gevolg van financiële problemen, gezondheidsproblemen of problemen bij een leven lang leren en talentontwikkeling. Deze belemmeringen willen we voorkomen of verminderen. De focus ligt daarbij op preventie en versterking van zelfredzaamheid en samenredzaamheid van inwoners en de lokale samenleving. Dit programma ontwikkelen we in samenwerking met inwoners en maatschappelijk partners. We passen daarin strategisch partnerschap, wijkgericht werken, vraaggericht werken vanuit de opgave en inwonerparticipatie, toe. Looptijd programma: 2022 - 2026 Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de vier programma’s en is daarmee de veranderopgave binnen Vijfheerenlanden. De ambitie van dit programma is om als gemeente in 2050 C02neutraal te zijn. Om dit doel te bereiken is het noodzakelijk dat we zowel onze eigen
Overdrachtsdossier 2022
11
verantwoordelijkheid nemen als onze inwoners en ondernemers daar zo goed mogelijk in meenemen. Om CO2-neutraal te zijn in 2050 hebben we, de organisatie en bestuurders nodig om dit onder de aandacht te brengen. Het drukt een stempel op onze beleidsvorming, dienstverlening en uitstraling. Continue aandacht is nodig om samen met onze inwoners en ondernemers te kunnen werken aan het CO2-neutraal maken van onze omgeving, zodat we bouwen aan een duurzame gezonde leefomgeving. Hieronder een aantal redenen: • • • •
Voorbereid op de toekomst Voor een fijner en gezonder leven Economische waardevol Kansen voor iedereen
Het uiteindelijke doel om CO2-neutraal te zijn, kan alleen behaald worden door hier samen met onze inwoners en betrokken partijen verantwoordelijkheid in te nemen. Het heeft daarmee invloed op onze beleidsvorming, dienstverlening en uitstraling. Looptijd programma: 2022 - 2030 Omgevingswet De ambities van het Rijk bij de Omgevingswet (simpeler, toegankelijker, sneller, integraler, meer maatwerk) willen we op het niveau van Vijfheerenlanden realiseren. In de Omgevingswet is opgenomen dat gemeenten een omgevingsvisie opstellen, het kaderstellend document voor ontwikkeling en beheer van de fysieke leefomgeving. Omgevingsvisie Onze visie richt zich op ontwikkelingen en opgaven in de komende vijftien - twintig jaar. Het gaat hier om een integrale visie, waarin aandacht voor o.a. woningbouw, de energietransitie, werklocaties, mobiliteit en ontwikkelingen van groen, landschap en water. Een belangrijk element van die visie zijn de kernwaarden van de dorpen en wijken, waaraan ontwikkelingen getoetst kunnen worden. De omgevingsvisie wordt uitgewerkt in het omgevingsplan, waarin de regels staan die initiatiefnemers binden. Deze regels zijn meer gericht op ‘alle van belang zijnde facetten’ (dan alleen de ruimtelijke aspecten), en moeten ook ruimte laten voor maatwerk.
De toepassing van de nieuwe instrumenten omgevingsvisie en omgevingsplan, het werken met de Omgevingswet, brengt een andere manier van werken met zich mee: • Nieuwe taken en veranderingen in de uitvoering (participatie, integraal) • Cultuur van werken en samenwerken • Toegankelijkheid en beschikbaarheid gegevens met vernieuwde ICT • Processen en bedrijfsvoering Looptijd programma: Invoeringsdatum OW 01-01-2023, overgangsperiode: tot 2030
Overdrachtsdossier 2022
12
Verbindingen aan de hand van een casus Dorp Y is een typische woonplaats in de gemeente Vijfheerenlanden. De basisschool in het dorp is toe aan nieuwbouw. Het budget is geregeld en we willen met elkaar daar een mooie nieuwe school neerzetten. Een aantal partijen in het dorp (incl. de school/het schoolbestuur) zien hier meer kansen en vormen een initiatiefgroep om niet alleen een nieuwe school te bouwen, maar om het dorpshart van Dorp Y een toekomstbestendige impuls te geven. Het zwaar verouderde dorpshuis ziet grote voordelen in het samengaan met de school in één gebouw. Ook het opzetten van een kleine biologische dorpswinkel met lokale producten is onderdeel van het initiatief. Daarnaast richt de groep zich op: • Het verbeteren van de verkeersveiligheid. • Een gezonde en leefbare buitenruimte voor alle inwoners. • Woningbouwwensen vanuit de inwoners • Het verrijken van de voorzieningen als aanvulling op wat er in de omliggende dorpen wordt aangeboden. Deze initiatiefgroep presenteert hun toekomstdroom aan de gemeente. Hoe reageert de gemeente?
Sober (We voeren uit wat we wettelijk verplicht zijn. We voegen weinig tot geen eigen beleid meer toe. We investeren alleen op basis van noodzakelijk beheer en onderhoud.) Beste initiatiefgroep, We danken jullie hartelijk voor jullie plan. We zien dat jullie het groots willen aanpakken. We gaan jullie helaas teleurstellen. Wij moeten andere keuzes maken en hebben onze prioriteiten op andere zaken gericht. De school gaan wij renoveren zodat we voldoen aan alle wettelijke eisen, dus nieuwbouw gaat er voorlopig niet komen. De aanpassingen die nodig zijn om de schoolroute verkeersveiliger te maken gaan wij uitvoeren, maar verder dan dat kunnen wij nu niet gaan. Met vriendelijke groet, de gemeente. ***** VHL Programma’s: Wijk- en dorpsgericht werken X | Duurzaamheid X | Sociaal Maatschappelijke Agenda X | Omgevingswet X Combinatieperspectief: Woningbouw X | Mobiliteit X | Werkgelegenheid X | Veiligheid X Meedoen, vitaliteit en gezondheid X | Onderwijs X | Sport, recreatie en cultuur X Bedrijvigheid X | Sociale Ontmoetingsplaatsen X Financiële impact | X
Beheer (We houden in stand wat we hebben. We lopen niet voorop; zijn volgend aan de regionale ontwikkeling waarbij we terughoudend zijn in deelname. De huidige leefomgeving houden we in stand, inwoners maken zelf het verschil.) Beste initiatiefgroep, Hartelijk dank voor jullie uitgebreide plan. Zoals jullie weten hebben we alleen budget voor de bouw van een nieuwe school. Wij zien geen mogelijkheden om het dorpshart met andere projecten te verrijken en geen mogelijkheden voor aanvullende voorzieningen.
Overdrachtsdossier 2022
13
We gaan een bijna energie neutrale school bouwen en met een ‘groene’ inrichting van het schoolplein. Hierin gaan we niet verder dan wettelijke normen. Hoe dit eruit komt te zien wordt afgestemd tussen het schoolbestuur en de gemeente. De inwoners gaan we betrekken bij het verbeteren van de verkeersveiligheid. Waar we zelf graag bij aansluiten zijn de kleinere initiatieven die jullie voorstellen en die wat minder impact hebben op de gemeentelijke begroting. De extra woningen die jullie in je dorp wensen staan op ons netvlies, maar hebben de komende jaren nog geen prioriteit. We hopen dat jullie dit begrijpen. Met vriendelijke groet, de gemeente. ***** VHL Programma’s: Wijk- en dorpsgericht werken X | Duurzaamheid X | Sociaal Maatschappelijke Agenda X | Omgevingswet X Combinatieperspectief: Woningbouw X | Mobiliteit X | Werkgelegenheid X | Veiligheid X Meedoen, vitaliteit en gezondheid X | Onderwijs X | Sport, recreatie en cultuur X Bedrijvigheid X | Sociale Ontmoetingsplaatsen X Financiële impact | X (neutraal opgenomen in begroting)
Ontwikkel (De rol van de gemeente is helpen, duwen, trekken, faciliteren. We investeren in ons netwerk om samen nieuwe opgaven aan te pakken. We hebben de focus op de opgaven die ons verder gaan brengen (ook financieel). Beste initiatiefgroep, Wat een mooi ambitieus plan hebben wij van jullie mogen ontvangen! Ook wij zien de kansen die jullie zo goed op papier hebben gezet. Zoals jullie weten hebben we alleen budget voor een nieuw schoolgebouw. Dit belet ons niet om de kansen uit jullie plan te onderzoeken en te kijken naar de mogelijkheden om dit met elkaar te verenigen. Laten we samen optrekken en gesprekken gaan voeren met de inwoners om te horen of zij ditzelfde toekomstbeeld voor ogen hebben. Als dit zo blijkt te zijn stellen we voor om gezamenlijk onze vervolgstappen te zetten. De ontwikkeling die wij in de gaten moeten houden is de bouw van bedrijventerrein Z en de nieuwbouw in het dorp verderop. Fijn dat jullie zo betrokken meedenken over hoe we samen jullie leefomgeving gezond en sociaal houden. Nogmaals dank voor jullie mooie initiatief, we spreken elkaar snel. Met vriendelijke groet, de gemeente.
***** VHL Programma’s: Wijk- en dorpsgericht werken X | Duurzaamheid X | Sociaal Maatschappelijke Agenda X | Omgevingswet X Combinatieperspectief: Woningbouw X | Mobiliteit X | Werkgelegenheid X | Veiligheid X Meedoen, vitaliteit en gezondheid X | Onderwijs X | Sport, recreatie en cultuur X Bedrijvigheid X | Sociale Ontmoetingsplaatsen X Financiële impact | X X Aandacht voor dit onderwerp X Gedeeltelijke aandacht voor dit onderwerp X Geen aandacht voor dit onderwerp
Overdrachtsdossier 2022
14
Beleidsontwikkelingen In dit onderdeel laten we zien wat de beleidsontwikkelingen zijn op de belangrijkste dossiers (financiële en/of maatschappelijke impact). Omdat in de navolgende teksten verwezen wordt naar portefeuilles, worden deze hieronder weergegeven.
HUIDIGE PORTEFEULLES Ka bi net en repres enta ti e
Bi bl i otheken
Communi cati e
Sport
Openbare Orde en Vei l i ghei d
Kernenbel ei d & overhei ds pa rti ci pati e
Handhavi ng
Dorps hui s voorzi eni ngen
Regi onal e s amenwerki ng
Energi etrans i ti e en kl i maat
Di ens tverl eni ng
Openbare rui mte en afva l i nzamel i ng
WMO
Kuns t en cul tuur
Vol ks gezondhei d
Monumentenzorg
Wonen
Rui mtel i jke Ontwi kkel i ng
HRM
Verkeer
Fi nanci ën
Economi e
Inkoop
ICT
Grondzaken
Werk en Inkomen
Gemeentel i jke ei gendommen
Integrati e
Duurzaamhei d, Mi l i eu, Water, Lands chap en Landbouw
Recreati e en Toeri s me
Jeugd
Ci tymarketi ng
Onderwi js
Overdrachtsdossier 2022
15
Beleidsontwikkelingen / Sociaal Domein Transformatie sociaal domein/Doorontwikkeling sociaal team/Zicht op kosten/Regionale samenwerking sociaal domein Deze vier overdrachtsdossiers vormen de hoofdmoot van de transformatie in het sociaal domein. Om die reden worden ze hier in samenhang besproken. En gelet op de omvang in de bijlagen per dossier verder uitgewerkt. Het programma transformatie sociaal domein is gericht op preventie en versterking van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid door de weerbaarheid en veerkracht van inwoners en de lokale samenleving te verhogen. Onderdeel van de transformatie is de doorontwikkeling van het sociaal team naar meer outreachend werken (dichter naar de 0e lijn en de vindplaatsen, bijvoorbeeld de scholen) gericht op preventie. Met Zicht op kosten wordt beoogd de kostenstijging van de maatwerkvoorzieningen in beeld te hebben en zo mogelijk te beperken. De financiële impact is groot, gelet op het feit dat circa 60% van de gemeentebegroting het sociaal domein betreft. Zicht op kosten is niet bedoeld als bezuinigingsoperatie, maar om de kostenstijging te beheersen en eventueel mogelijk vrijvallende middelen toe te kunnen voegen aan de reserve sociaal domein om de transformatie te kunnen bekostigen.
Omdat voor het sociaal domein geldt dat er sprake is van een open einde financiering op basis van de vraag en hulpbehoefte van de inwoner van Vijfheerenlanden vinden we het beter te spreken van “Zicht” op kosten dan van “Grip” op kosten. Zicht omdat we beogen de daarvoor van rijkswege ter beschikking gestelde middelen op een juiste, effectieve en doelmatige manier in te zetten en daar een goed zicht op te hebben. “Grip” op kosten veronderstelt dat je het open einde karakter kunt inperken en invloed hebt op de vraag en hulpbehoefte van de inwoner en dit is niet of slechts zeer beperkt het geval. Met de door het Rijk toegezegde extra middelen voor het sociaal domein (Jeugdwet) kunnen we de geschetste beweging versterken. In dit kader is relevant dat deze Rijksmiddelen, als het aan het kabinet ligt, deels incidenteel zijn en dus een afbouw kennen en bovendien lager uitpakken dan de arbitragecommissie heeft uitgesproken in de door de VNG tegen de Minister van VWS aangespannen zaak over de verstrekken rijksmiddelen voor de jeugdhulp. Hoe dit gaat uitpakken is op dit moment nog niet bekend. Wel is inmiddels duidelijk dat de Eerste Kamer het kabinet heeft opgeroepen om weer met gemeenten in gesprek te gaan over de hervorming van de Jeugdzorg en hierbij de voorgenomen afbouw uit het coalitieakkoord zou moeten loslaten.
In dit verband merken we nog op dat het streven er op is gericht om ontschot te werken. Extra middelen op een bepaald onderdeel van het sociaal domein kunnen dus breed binnen het sociaal domein worden ingezet. De regionale samenwerkingsvorm sociaal domein is nog niet uitgekristalliseerd. Ook op het gebied van de Jeugdhulp en Beschermd Wonen/Wmo is gereflecteerd op de samenwerking. De huidige bestuurders hebben de (h)erkenning uitgesproken dat de regionale samenwerking in de regio Lekstroom waardevol is en moet worden voortgezet. Daarnaast hebben we nog te maken met een aantal actuele ontwikkelingen: bezien van regionale samenwerking bij onderwijs, inburgering, sociale werkvoorziening (nu zijn we aangehaakt in 2 regio’s). De financiële impact (positief en negatief) kan groot zijn. De regionale samenwerking is er eveneens op gericht de transformatie in het sociaal domein verder te brengen. Tot slot merken we op dat achterstanden en mentale problemen a.g.v. corona niet op korte termijn zullen verdwijnen. We zullen hier de komende jaren via het Nationaal Programma Onderwijs, Perspectief voor jongeren, gelijke kansen alliantie en inzet op gezondheid aandacht aan besteden.
Overdrachtsdossier 2022
16
Financieel belang
groot
Maatschappelijke impact
groot
Global Goal
1 geen armoede, 3 goede gezondheid en welzijn, 4 kwaliteitsonderwijs, 10 ongelijkheid verminderen, 17 partnerschap om doelstellingen te bereiken
Portefeuilles
Sociaal Domein in verbinding met fysiek domein
Raakvlakken
Integraal onderwerp. Zie het overzicht verbanden.
Samenwerkingspartners
Maatschappelijke partners sociaal domein (gezondheids)zorg, welzijn, onderwijs, sociale zaken, etc.), Adviesraad sociaal domein, Avres, schoolbesturen en samenwerkingsverbanden, woningbouwcorporaties, etc.
Wijkgericht werken in De Hagen De Hagen is een levendige, maar ook een kwetsbare wijk. Gemeente, inwoners en partners willen dat De Hagen een fijne wijk is om te wonen. Een wijk waar iedereen zich thuis kan voelen, omdat het een sociale, actieve, veilige en aantrekkelijke wijk is, waar kinderen opgroeien met kansen. We werken vanuit vertrouwen en betrokkenheid. De wijkaanpak voor De Hagen past in dezelfde beweging die met de transformatie in het sociaal domein en de doorontwikkeling van het sociaal team wordt ingezet. Daarnaast past de wijkaanpak De Hagen ook in de brede aanpak van wijkgericht werken (onderwerp 6). Financieel belang
gering
Maatschappelijke impact
gemiddeld
Global Goal
3 goede gezondheid en welzijn, 4 kwaliteitsonderwijs, 10 ongelijkheid verminderen
Portefeuilles
Sociaal domein, veiligheid
Raakvlakken
Participatiewet, Onderwijs, Economische Zaken.
Samenwerkingspartners
Inwoners en alle partners die in de wijk werken van politie tot St Welzijn Vianen en van huisartsen tot ondernemers
Arbeidsmarktregio In de arbeidsmarktregio organiseren we de samenwerking tussen gemeenten, UWV, Avres, schoolgemeenschappen, ondernemers en andere instanties. Deze samenwerking is geïntensiveerd door de coronacrisis. Er is een regionaal Mobiliteitsteam gestart waarin de verschillende organisaties samenwerken om inwoners beter naar werk (of een zinvolle dagbesteding) te begeleiden. In de vorige raadsperiode (2019-2022) is besloten vooralsnog aan te sluiten bij de Arbeidsmarktregio Gorinchem en verkend of een gezamenlijke Arbeidsmarktregio met Gorinchem, Molenlanden, Culemborg, West Betuwe en de Lekstroomgemeenten draagvlak had. De gemeente Culemborg focust zich op de samenwerking in Gelderland. In de Lekstroomgemeenten was op dat moment onvoldoende bestuurlijk draagvlak voor een verdere verkenning van de vorming van een nieuwe arbeidsmarktregio, omdat de prioriteit ergens anders (binnen het sociaal domein) lag. De verkenning is daarom opgeschort. In de nieuwe raadsperiode neemt de gemeente Vijfheerenlanden een besluit over een eventuele voortzetting van de verkenning en/of een definitieve aansluiting bij de Arbeidsmarktregio Gorinchem. Hiervoor liggen alle opties nog op tafel.
Overdrachtsdossier 2022
17
Financieel belang
groot
Maatschappelijke impact
gemiddeld
Global Goal
3 goede gezondheid en welzijn, 4 kwaliteitsonderwijs, 8 eerlijk werk en economische groei, 10 ongelijkheid verminderen, 17 partnerschap om doelstellingen te bereiken
Portefeuilles
SD / Participatiewet
Raakvlakken
Onderwijs, Economische Zaken.
Samenwerkingspartners
Triple helix (onderwijs, overheid, ondernemers). Gemeenten in AMR Gorinchem en Midden-Utrecht (Lekstroom).
Conclusie financieel effect programma 6 sociaal domein Uitgaande van het combinatieperspectief, dat voor het sociaal domein is gebaseerd op het ontwikkelperspectief, is het financieel effect vanaf de begroting 2022 met inbegrip van de meerjarenbegroting neutraal, met dien verstande dat er wijzigingen op kunnen treden door mei- en septembercirculaire van het Rijk en/of door ontwikkelingen in het kader van de p&c cyclus.
Duurzaam Integraal huisvestingsplan Onderwijs 2021-2036 Besluitvorming heeft plaatsgevonden door de raad voor de verkiezingen van 16 maart. Het duurzaam IHPO is vastgesteld. Dit dossier is nu vooral een risicodossier, vanwege bijvoorbeeld de stijgende kostenontwikkeling in de bouw. De Oplegger Duurzaam Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2036 (hierna: DIHPO 2022-2036) bevat de strategische (duurzame) uitgangspunten voor onderwijshuisvesting, waaronder de klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050. In het DIHPO 2022 – 2036 zijn planningen van projecten (huisvestingsagenda 2025 – 2036) met ramingen van investeringen en de daaruit voortvloeiende lasten opgenomen. De kapitaallasten van deze investeringen zijn tot en met 2024 gedekt in de begroting, voor die daarna moet bij de Kadernota 2023 nog dekking worden gevonden. Financieel belang
groot
Maatschappelijke impact
groot
Global Goal
4 kwaliteitsonderwijs, 7 betaalbare en duurzame energie, 10 ongelijkheid verminderen
Portefeuilles
Sociaal domein (onderwijs, kinderopvang, etc.)
Raakvlakken
Sport- en accommodatiebeleid, transformatie sociaal domein, wonen
Samenwerkingspartners
Schoolbesturen, kinderopvang, welzijn, inwoners, etc.
Conclusie financieel effect programma 4 onderwijs Het IHPO heeft de raad vastgesteld in februari ’22. Relevant in dit kader is dat de gemeenteraad het volgende heeft besloten: Bij de Kadernota af te wegen de extra kapitaallasten van -€41.339 voor 2023, €13.272 voor 2024, €244.601 voor 2025 en €436.095 voor 2026, voortkomende uit het DIHPO 2022-2036 op te nemen in de begroting 2023-2026, waarbij de specifieke uitwerking per project apart beschikbaar wordt gesteld door de raad.
Overdrachtsdossier 2022
18
Beleidsontwikkelingen / Fysiek Domein Implementatie Omgevingswet De Omgevingswet beoogt integrale afweging van alle van belang zijnde facetten bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. De implementatie omgevingswet bestaat uit twee delen. Te weten het opstellen van een omgevingsvisie en het opstellen van een omgevingsplan. De omgevingsvisie is het kaderstellende document voor ontwikkeling en beheer van de fysieke leefomgeving. Onze visie richt zich op ontwikkelingen en opgaven in de komende vijftien a twintig jaar. Het gaat hier om een integrale visie, waarin aandacht is voor opgaven op het gebied van woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie, werklocaties, mobiliteit en ontwikkelingen van groen, landschap en water. Bij de realisatie van de opgaven houden we rekening met onze ambities op duurzaamheid, gezondheid, veiligheid en leefbaarheid. Al het sectorale beleid dat een relatie heeft met de fysieke leefomgeving, vormt belangrijke input voor de omgevingsvisie. Met de Omgevingswet worden een groot aantal wetten en regels in één wet en vier besluiten opgenomen. Daarnaast worden er regels en beleidsruimte aan gemeenten overgedragen.
Er is lokaal een vergelijkbare integratie slag nodig van de regels voor de fysieke leefomgeving (uit bestemmingsplannen, verordeningen en de gedecentraliseerde rijksregels) om te komen tot 1 omgevingsplan voor de hele gemeente Vijfheerenlanden. Financieel belang
gemiddeld
Maatschappelijke impact
groot
Global Goal
7 betaalbare en duurzame energie, 8 eerlijk werk en economische groei, 10 ongelijkheid verminderen, 11 duurzame steden en gemeenschappen
Portefeuilles
RO
Raakvlakken
alle portefeuilles fysiek domein
Samenwerkingspartners
ODRU/ VRU/ GGD/ Maatschappelijke partners
Conclusie financieel effect Omgevingswet De kosten van de implementatie van de Omgevingswet zijn gedekt (kosten ’21 en ’22). De lange termijn impact van de Omgevingswet is nog onzeker en mede afhankelijk van definitieve wetgeving en eigen keuzes die door de gemeente worden gemaakt ten aanzien van regelgeving en sturing.
Uitvoeringsagenda woningbouw De Uitvoeringsagenda woningbouw, gaat leiden tot een versnelling en uitbreiding van woningbouwplannen, waardoor woningzoekenden op de woningmarkt een grotere kans hebben om een woning te vinden. Bouwen is geen doel op zich, het is een onderdeel om de vitaliteit van een kern te behouden en/of stimuleren in synergie met andere onderwerpen zoals mobiliteit, energie, groen en landschap en werken. Onderdeel van de uitvoeringsagenda wonen is het versneld flexibele woningen beschikbaar krijgen voor spoedzoekers. De uitvoeringsagenda is een gefaseerd plan om tot de benodigde woningen te komen. De opzet in grote lijnen van de uitvoeringsagenda woningbouw kunt u nalezen in de bijlage.
Overdrachtsdossier 2022
19
Financieel belang
groot
Maatschappelijke impact
zeer groot
Global Goal
6 schoon water en sanitair, 7 betaalbare en duurzame energie, 11 duurzame steden en gemeenschappen, 12 verantwoorde consumptie, 13 klimaatactie
Portefeuilles
RO / Wonen
Raakvlakken
RO/duurzaamheid/mobiliteit/groen&landschap/lokale economie/wonen
Samenwerkingspartners
Raad/inwoners en betrokken partijen/Provincie/woningcorporaties/ontwikkelaars/Waterschap
Conclusie financieel effect Woningbouw Voor de voorbereiding van de uitvoeringsagenda is via het combinatieperspectief in de begroting budget opgenomen. Over de rol van de gemeente (en de mate waarin financieel risico wordt gedragen) bij grondexploitaties moeten nog nadere besluiten worden genomen. Dit zal gebeuren bij de vaststelling van de nota grondbeleid in 2022. Feit is dat de realisatie van (nieuwe) woningen per saldo substantiële voordelen voor de gemeente oplevert. Als voorbeeld: bij 1.000 nieuwe woningen is er sprake van 3,6 miljoen (50% GR, onderwijs, beheer oR) (NETTO 1,8 mio) waarbij we er van uitgaan dat de extra ozb-opbrengsten ook volledig in uitgaven worden vertaald.
Wonen en zorg Het gaat hierbij om een bevestiging van bestaand beleid. Dit is ook een onderdeel van het onderwerp Wonen. Wonen en zorg gaat over de huisvesting en ondersteuning van kwetsbare groepen, bijvoorbeeld van statushouders, huisvesting van mensen in Beschermd wonen naar Beschermd thuis, de afbouw van Jeugdhulp met verblijf in de richting van zelfstandig wonen met ondersteuning, het langer zelfstandig wonen van ouderen met ondersteuning. En dit terwijl het woningtekort groot is. Ook de financiële impact is groot. Hoe groot precies is op dit moment nog niet aan te geven. Financieel belang
groot
Maatschappelijke impact
gemiddeld
Global Goal
7 betaalbare en duurzame energie, 10 ongelijkheid verminderen, 11 duurzame steden en gemeenschappen, 12 verantwoorde consumptie, 13 klimaatactie
Portefeuilles
Sociaal domein en wonen
Raakvlakken
Veiligheid, sport- en accommodatiebeleid.
Samenwerkingspartners
Met name regio. Andere teams waaronder wonen. Initiatiefnemers, etc.
Mobiliteit 2022-2026 Voor het verplaatsen van personen en goederen en het bereikbaar houden van gebieden en voorzieningen wordt mobiliteitsbeleid ontwikkeld. Hierbij wordt rekening gehouden met een gezonde leefomgeving en bezien hoe we dit op een duurzame en emissieloze manier kunnen doen.
Overdrachtsdossier 2022
20
Financieel belang
groot
Maatschappelijke impact
groot
Global Goal
3 goede gezondheid en welzijn, 9 industrie, innovatie en infrastructuur, 11 duurzame steden en gemeenschappen
Portefeuilles
Verkeer
Raakvlakken
RO/duurzaamheid/Regionale samenwerking
Samenwerkingspartners
U10, Rijkswaterstaat/Provincie/Waterschap
Sport- en accommodatiebeleid De gemeenteraad heeft besloten om de behandeling van het nieuwe sport- en accommodatiebeleid voor te leggen aan de nieuwe gemeenteraad. In met name het accommodatiebeleid staan uitgangspunten die financiële gevolgen (kunnen) hebben voor de gemeente. Zo zijn enkele sportaccommodaties de komende jaren aan vervanging toe. Een belangrijk punt uit het sport- en accommodatiebeleid is de (mogelijke) toekomst van Sportcentrum Berenschot; dit maakt het dossier qua financieel belang groot. Financieel belang
groot
Maatschappelijke impact
gemiddeld
Global Goal
3 goede gezondheid en welzijn
Portefeuilles
Sport
Raakvlakken
Volksgezondheid/Jeugd/Onderwijs/Wonen/RO
Samenwerkingspartners
sportaanbieders/exploitanten
Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 Er komen diverse opgaven op ons buitengebied af. Met de Landschapsvisie Vijfheerenlanden wordt de eerste stap gezet in het komen tot een beleid gericht op een duurzame balans tussen landbouw, natuur, waterbeheer, bodemdaling, recreatie, het opwekken van duurzame energie en alle andere belangen die spelen in het landelijk gebied. De Landschapsvisie heeft al deze ontwikkelingen op elkaar afgestemd en ervoor gezorgd dat de kwaliteiten van het landschap daarbij versterkt of behouden worden. Deze visie geeft richting om ons buitengebied te ontwikkelen naar een aantrekkelijk, vitaal en toekomstbestendig landschap. De visie is een kader voor de uitwerking van het omgevingsbeleid van de gemeente en dient als toetsingskader voor ruimtelijk plannen en projecten. De visie legt geen ontwikkelingen vast, maar inspireert en nodigt agrariërs, particulieren, organisaties en (andere) overheden uit te komen met passende initiatieven en investeringen. Agrariërs, organisaties en inwoners zijn betrokken bij het maken van de visie. Financieel belang
klein
Maatschappelijke impact
gemiddeld
Global Goal
7 betaalbare en duurzame energie, 9 industrie, innovatie en infrastructuur, 11 duurzame steden en gemeenschappen, 13 klimaatactie, 15 leven op het land
Portefeuilles
RO/duurzaamheid, milieu, water, landschap en landbouw /energietransitie en klimaat
Raakvlakken
recreatie en toerisme/duurzaamheid
Samenwerkingspartners
Streekhouders/regio A5H/U10/Provincie Utrecht/waterschap
Overdrachtsdossier 2022
21
Conclusie financieel Landschapsvisie: Op basis van de uitvoeringsagenda die gemaakt wordt na vaststelling van de Landschapsvisie wordt duidelijk wat de financiële impact is. Dit is afhankelijk van het besluit over de Landschapsvisie van de nieuwe raad. Dit is bij uitstek een dossier voor co-financiering.
Lokale Economie De lokale economie staat voor het verkrijgen, behouden en versterken van werkgelegenheid om daarmee de brede welvaart van onze ondernemers en hun werknemers (onze inwoners) te faciliteren. De volgende onderwerpen spelen een grote rol in de toekomst van onze lokale economie: •
•
•
Ontwikkelen van nieuwe werklocaties (Meerkerk Iva en Ivb, regionaal bedrijventerrein Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP)), en intensiveren bestaande werklocaties. het benutten van de synergie met beleidsvelden Wonen, Recreëren, Duurzaamheid en Mobiliteit en het sociaal domein. Bijvoorbeeld dichter bij huis kunnen werken of aansluiting op het onderwijs. nieuw beleid zoals, de economische visie en visie op werklandschappen binnenstad visie Leerdam
De huidige ontwikkelingen op de arbeidsmarkt worden gekenmerkt door toenemende krapte door vergrijzing, een leven lang ontwikkelen, verdergaande digitalisering, automatisering en robotisering en de rol van arbeidsmigranten. Samen met het onderwijs, het sociaal domein, de arbeidsmarktregio zorgen we er voor dat iedereen kan meedoen en mee kan blijven doen. Financieel belang
gemiddeld
Maatschappelijke impact
gemiddeld
Global Goal
7 betaalbare en duurzame energie, 8 eerlijk werk en economische groei, 9 industrie, innovatie en infrastructuur, 11 duurzame steden en gemeenschappen, 13 klimaatactie
Portefeuilles
Economie
Raakvlakken
Regionale samenwerking / Veiligheid / Arbeidsmarktregio / Duurzaamheid / Mobiliteit / Uitvoeringsagenda Wonen / Omgevingswet / Onderwijs
Samenwerkingspartners
Raad, ondernemers/werkgevers, inwoners/werknemers, regio’s U10 en AV, provincie Utrecht, EBU-ROM, VNO-NCW, MKB en daaraan gelieerde initiatieven
Conclusie financieel effect lokale economie Het ontwikkelen van nieuwe werklocaties en het intensiveren van bestaande werklocaties heeft een positief effect op de ozb. In geval van eigen grondexploitaties brengt dit bovendien mogelijk (incidentele) financiële voordelen met zich mee.
Overdrachtsdossier 2022
22
Beleidsontwikkelingen / Overige dossiers Wijk- en dorpsgericht werken / sociale ontmoetingsplaatsen Zie hoofdstuk Programma’s en het dossier sociale ontmoetingsplaatsen in bijlage 1. Financieel belang
gemiddeld
Maatschappelijke impact
groot
Global Goal
17 partnerschap om doelstellingen te bereiken
Portefeuilles
Sociaal domein en fysiek domein
Raakvlakken
Integraal onderwerp. Zie het overzicht verbanden
Samenwerkingspartners
Raad en college, gemeentelijke organisatie, samenleving en onze maatschappelijke partners (o.a. welzijnsorganisaties)
Duurzaamheidsbeleid Wij geven invulling aan duurzaamheid in het Interbestuurlijk Programma (IBP) en de wettelijke verplichtingen door in 2050 als gemeente C02-neutraal te zijn. De gemeentelijk duurzaamheid is gebaseerd op een drietal pijlers: energietransitie, klimaatadaptatie en de circulaire economie.” Om Duurzaamheid breed uit te voeren pakken we dit programmatisch op. In dit beleid werken we via de drie pijlers: • • •
Energie en Verantwoord Circulaire en Schoon Klimaatrobuust en Biodivers
Voor de afzonderlijke pijlers zal beleid worden opgesteld als dat nog niet gedaan is. Voor Biodiversiteit en circulaire economie is vorig jaar beleid opgesteld. Dit jaar zal er een Lokale adaptatie strategie (LAS), energiebeleid, hitteplan en een bijdrage worden geleverd aan o.a het mobiliteitsbeleid In een uitvoeringsagenda komen concrete maatregelen te staan die in het programma als inspanningen worden meegenomen. In een doelen- inspanningen- netwerk (DIN) laten we zien hoe de inspanningen die al binnen de organisatie plaatsvinden met elkaar samenhangen en elkaar kunnen versterken. Het uiteindelijke doel om CO2-neutraal te zijn, kan alleen behaald worden door samen met onze inwoners en betrokken partijen verantwoordelijkheid te nemen en heeft daarmee invloed op onze beleidsvorming, dienstverlening en uitstraling. Bijvoorbeeld in duurzame onderwijshuisvesting, verduurzaming vastgoed, duurzame opwek, natuur inclusief bouwen, verantwoord inkopen. enz. Zo geven we ook vorm aan duurzaamheid binnen de eigen organisatie. Financieel belang
gemiddeld
Maatschappelijke impact
groot
Global Goal
6 schoon water en sanitair, 7 betaalbare en duurzame energie, 8 eerlijk werk en economische groei, 9 industrie, innovatie en infrastructuur, 12 verantwoorde consumptie, 13 klimaatactie, 15 leven op het land 17 partnerschap om doelstellingen te bereiken
Portefeuilles
duurzaamheid, milieu, water, landschap en landbouw /energietransitie en klimaat/ openbare ruimte en afvalinzameling
Raakvlakken
alle portefeuilles fysiek en sociaal domein
Samenwerkingspartners
Raad en college, gemeentelijke organisatie/ U10/ AV/ Rijkswaterstaat / Provincie / Waterschap / Inwoners / Ondernemers
Overdrachtsdossier 2022
23
Conclusie financieel duurzaamheid Op dit moment hebben we via het combinatieperspectief € 200.000 beschikbaar voor de pijlers energie en verantwoord ondernemen. Voor het herstelplan biodiversiteit zijn voldoende middelen in de begroting opgenomen. Er zijn geen substantiële uitvoeringsbudgetten beschikbaar. Het beleid (deels regionaal) is vooral afhankelijk van middelen die door derden beschikbaar worden gesteld (vaak mede-overheden). Ook hier is vaak co-financiering nodig.
Integraal veiligheidsbeleid Veiligheid raakt ons allemaal en raakt dus ook bijna al ons beleid. De gemeenteraad stelt de doelen vast op het gebied van veiligheid, zoals handhaving van de openbare orde. De raad doet dit in het meerjarige Integraal Veiligheidsbeleid (IVB). Het IVB beschrijft een aantal hoofd- en subthema’s. Samen vormt dit de kapstok waaraan wij binnen het brede taakveld van Openbare Orde en Veiligheid al onze jaarlijkse OOV uitvoeringsplannen ophangen. Het huidige IVB loopt tot 2023. Een aantal van deze thema’s zijn echter doorlopend omdat onderwerpen als ondermijning, overlast door jeugd en cybercriminaliteit voortdurend aandacht blijven vragen door nieuwe ontwikkelingen. Voortgang van het IVB bewaken we door jaarlijks uitvoeringsplannen op te stellen en aan te passen waar nodig. Daarnaast kan het zijn dat nieuwe keuzes gemaakt moeten worden door (technologische) vooruitgang of nieuwe trends. Financieel belang
matig
Maatschappelijke impact
groot
Global Goal
16 vrede, veiligheid en sterke publieke diensten
Portefeuilles
Openbare orde en Veiligheid
Raakvlakken
Alle dossiers
Samenwerkingspartners
Gemeenteraad, college, inwoners, scholen, ondernemers, politie,
Conclusie financieel veiligheidsbeleid Het vastgestelde Integraal Veiligheidsbeleid kan worden uitgevoerd binnen de beschikbare middelen.
Regionale en bestuurlijke samenwerking Het betreft hier samenwerking in regio’s Utrecht10 (U10), AlblasserwaardVijfheerenlanden (AV) en werkregio Alblasserwaard en Vijfheerenlanden (A5H dijkring 16), de regio Lekstroom, de provincie Utrecht, Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Eén van de manieren om de strategische visie van Vijfheerenlanden uitvoering te geven is om deel te nemen aan (regionale) samenwerking. De grote maatschappelijke en ruimtelijke opgaven zijn dusdanig van omvang dat we dit met een aantal van onze partners integraal moeten oppakken. De Provincie is een belangrijke partner die verschillende rollen vervult. Bijvoorbeeld die van partner in de regio en toezichthouder. Enkele zaken die komende (raads)periode om actie of (nadere) besluitvorming vragen zijn: • • • •
Het uitvoeringsprogramma Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP), onder andere alliantievorming Uitvoeringsagenda Regionale adaptatie strategie (RAS) Uitvoeringsagenda Regionale energie strategie (RES) Uitbouwen strategische positie in U10, Provincie en waterschap
Overdrachtsdossier 2022
24
• •
Verkenning verdere samenwerking regio AV en Lekstroom Samenwerking Nationale Omgevingsvisie (NOVI), samen met de regio’s AV en U10
Deze onderwerpen hebben gevolgen voor de bestuurlijke en ambtelijke inzet en capaciteit. De vraag ligt daarom voor in welke regionale verbanden we onze huidige inzet blijven voortzetten, uitbouwen of inkrimpen. Bestuurlijke en ambtelijke focus en aandacht is nodig om de voordelen van regionale samenwerking zoveel mogelijk te benutten. Belangrijk hierbij is dat synergie en integraliteit worden gemonitord, zowel inhoudelijk als tussen de samenwerkingsverbanden onderling. Financieel belang
gemiddeld
Maatschappelijke impact
groot
Global Goal
17 partnerschap om doelstellingen te bereiken
Portefeuilles
Regionale samenwerking (Fysiek domein)
Raakvlakken
Regionale samenwerking / Veiligheid / Arbeidsmarktregio / Duurzaamheid / Mobiliteit / Uitvoeringsagenda Wonen / Omgevingswet
Samenwerkingspartners
Raad, U10 (inclusief de 15 aangesloten gemeenten), AV (inclusief aangesloten 2 gemeenten), NOVI, Provincie Utrecht, Provincie ZuidHolland, Waterschap Rivierenland, VNG, ondernemers, inwoners*
* deze opsomming van samenwerkingspartners is niet limitatief. Dit wordt in een (nog op te stellen) derde bijlage bij dit overdrachtsdossier opgenomen
Conclusie regionale en bestuurlijke samenwerking Handhaving van de bestaande inzet in regionale gremia kan worden uitgevoerd binnen de beschikbare middelen. Naarmate er meer inzet/gremia gevraagd wordt is uitbreiding van capaciteit nodig.
Overdrachtsdossier 2022
25
Financieel beeld 2022-2025 Met deze financiële paragraaf brengen we de actuele stand van zaken en vooruitzichten in beeld. Uitgangspunt is hierbij de meerjarenbegroting 2022-2025 zoals deze in november 2021 is vastgesteld. Dit is – uiteraard – inclusief de via een amendement aangebrachte wijziging ten aanzien van de onroerende zaakbelasting. De meerjarenbegroting kent voor de jaren 2022, 2024 en 2025 positieve resultaten. Deze resultaten worden conform besluit aan de Algemene reserve toegevoegd. De jaarschijf 2023 kent een klein negatief resultaat, dit wordt dan weer onttrokken aan de Algemene reserve. x 1.000
2022
2023
2024
2025
Lasten begroting 2022
167.163
160.338
153.577
150.576
Baten begroting 2022
-171.775
-160.304
-154.595
-151.171
-5.522
-876
-1.018
-1.505
Vennootschapsbelasting
100
100
100
100
Lagere opbrengsten ozb nav amendement
910
910
910
910
-4.512
134
-8
-495
Toevoegingen aan reserves
1.915
493
38
38
Onttrekkingen aan reserves
-1.936
-532
-553
-533
Saldo mutaties reserves
-21
-39
-515
-495
-4.534
94
-523
-990
Saldo van baten en lasten begroting 2022
Saldo van baten en lasten na amendement
Resultaat
Het resultaat voor de jaren 2022-2025 vormt het financiële startpunt van waaruit we de gewenste of onvermijdbare ontwikkelingen, kansen en bedreigingen in moeten kaderen. De meest ingrijpende zaken met een fors nadelig financieel effect zijn ook al in deze meerjarenbegroting aangekondigd (in de risicoparagraaf), maar konden vanwege het indicatieve karakter nog niet financieel worden verwerkt. Concreet gaat het om de mogelijke gevolgen van de herijking van het Gemeentefonds, de onzekerheid met betrekking tot de aanvullende rijksbijdrage ten behoeve van de Jeugdzorg en de lasten voortkomend uit het investeringsprogramma dat via het Berenschot-rapport is ingevuld. Hoewel de begroting 2022 dus meerjarig structureel sluitend is, wordt dit saldo mogelijk nog beïnvloed door de hiervoor genoemde oorzaken. Het exacte moment en de precieze bedragen zijn niet zeker, maar in de navolgende tabel is de best mogelijke inschatting gegeven van de genoemde effecten op de komende meerjarenperiode:
Overdrachtsdossier 2022
26
X 1.000
2022
2023
2024
2025
2026
Herijking gemeentefonds
0
900
1.800
2.700
3.600
Rijksbijdrage jeugdzorg
0
PM
PM
PM
PM
Verwachte structurele doorwerking uit 2021
1.500
1.500
1.500
1.500
1.500
Accres gemeentefonds agv regeerakkoord
-1.500
-3.000
-5.000
-6.000
-2.500
Nieuwe (incidentele) taken obv regeerakkoord
1.500
1.500
3.500
4.500
1.000
0
0
400
800
1.200
1.500
900
2.200
3.500
4.800
Investeringsprogramma (afschrijvingslasten)* Ingeschat nadelig effect
* dit bedrag loopt geleidelijk op tot maximaal € 2 miljoen in 2028 en verder. Toelichting herijking gemeentefonds Al enige jaren is het Rijk bezig met een herijking van de verdeelmaatstaven van de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Op basis van de voorgestelde herijking worden we geconfronteerd met een daling van de Algemene uitkering van € 4,1 miljoen, ongeveer € 70 per inwoner. Dit nadeel wordt enigszins positief bijgesteld omdat het maximaal nadelig effect van de herijking € 60 per inwoner mag zijn, zo is het uitgangspunt van de herijking. Daarmee komt het resultaat voor ons uiteindelijk neer op een nadeel van € 3,6 miljoen structureel. Het kabinet heeft nog geen duidelijkheid gegeven over het doorgaan van de herijking. De meest actuele stand van zaken is dat de herijking er waarschijnlijk wel zal komen, maar er bestaat onzekerheid over het moment en de precieze omvang van het te verwachten nadeel. Toelichting Rijksbijdrage Jeugdzorg De aanvullende rijksbijdrage Jeugdzorg is tot stand gekomen na arbitrage door een “commissie van wijzen” in 2021. De uitkomst van de arbitragecommissie mocht voor 2022 voor 100% worden opgenomen in de begroting en voor de navolgende jaren voor 75%, omdat het nieuwe kabinet de toekenning moest bekrachtigen.
Op basis van het nieuwe regeerakkoord lijkt het kabinet echter terug te komen op de afspraken, waarmee we mogelijk met nadelige gevolgen worden geconfronteerd. De laatste ontwikkeling is dat de Eerste Kamer het kabinet heeft opgeroepen om weer met gemeenten in gesprek te gaan over de hervorming van de Jeugdzorg en hierbij de voorgenomen afbouw uit het coalitieakkoord los te laten. In dit verband merken we nog op dat het streven er op is gericht om ontschot te werken. Extra middelen op een bepaald onderdeel van het sociaal domein kunnen dus breed binnen het sociaal domein worden ingezet. Toelichting verwachte structurele doorwerking kostenstijgingen 2021 Een volgend negatief effect betreft de naar verwachting structurele doorwerking van de hogere bijdragen aan de Regionale Backoffice Lekstroom, of de hogere personeelslasten omdat de nieuwe cao een hogere loonontwikkeling kent dan in de begroting was ingeschat.
Overdrachtsdossier 2022
27
Toelichting accres gemeentefonds en nieuwe (incidentele taken) agv regeerakkoord Daarnaast is er gelukkig ook sprake van (mogelijke) voordelen, kansen en financiële meevallers. Een belangrijke ontwikkeling die het saldo positief zal beïnvloeden is de ontwikkeling van het accres (het meebewegen van de Algemene Uitkering met de Rijksuitgaven). Deze zal stijgen, doordat het Gemeentefonds meeprofiteert van hogere rijksuitgaven vanwege het regeerakkoord en doordat de bekostiging van nieuwe (incidentele) taken/impulsen via het Gemeentefonds loopt. Daar staat dan ook tegenover dat wij een deel van die hogere opbrengsten moeten inzetten voor die nieuwe taken/impulsen. Toelichting investeringsprogramma Voor het investeringsprogramma hebben we via een herfinanciering van de leningenportefeuille weliswaar de financiering geregeld, maar de lasten die hieruit volgen in de vorm van afschrijving zijn nog niet in de begroting verwerkt. Deze gaan naar verwachting vanaf 2023 wel lopen. Conclusie financieel Het vertrekkende college laat een financieel gezonde gemeente achter. Er is sprake van een structureel sluitende meerjarenbegroting en er wordt gewerkt aan herstel van de solvabiliteit. Ten opzichte van het financieel beeld uit de begroting 2022 is er echter nog wel sprake van een aantal risico’s dat zeer waarschijnlijk zal optreden.
De financiële effecten hiervan zijn fors nadelig en lopen mogelijk op tot ongeveer € 5 miljoen structureel. Een laatste onzekerheid waarmee we te maken hebben, maar die we op dit moment nog niet kunnen kwantificeren, is de ontwikkeling van lonen en prijzen. Door recente ontwikkelingen (gevolgen coronacrisis voor grondstofprijzen, oplopende energieprijzen door het conflict tussen Rusland en Oekraïne) is de inflatie een stuk hoger dan waar voorheen rekening mee is gehouden. Wanneer er nieuwe cpb-ramingen verschijnen over de bijgestelde verwachtingen voor loon- en prijsontwikkeling dan zullen wij deze verwerken in onze meerjarenbegroting. Dat zijn echter macro-bedragen. Het kan voorkomen dat kostenstijgingen op onderdelen van onze begroting (bijvoorbeeld bij projecten zoals scholenbouw of een verbouw van het gemeentehuis) hierdoor nog hoger uitvallen. Wanneer en in welke mate de hiervoor genoemde nadelen precies zullen optreden is nu nog onzeker. En het gaat naar verwachting pas vanaf 2024 tot financiële problemen leiden. Dat geeft ons de tijd hierop te anticiperen. De conclusie dat het uiteindelijk ingeschatte financiële kader met de huidige inzichten geen mogelijkheid biedt om nieuwe ontwikkelingen op te starten, zonder daarbij gepaard gaande besluitvorming over de wijze waarop dit in de begroting wordt opgevangen, lijkt vrij zeker te zijn.
Daarentegen geldt, dat – wanneer deze risico’s (financieel) worden opgevangen in de meerjarenbegroting - deze verwijderd kunnen worden uit de risicoparagraaf. In dat geval zullen de weerstandsratio’s van onze gemeente verbeteren. In ieder geval is het duidelijk dat er keuzes moeten worden gemaakt om, ook op termijn, een sluitende begroting te kunnen overleggen en nieuwe beleidskeuzes mogelijk te maken. Tegen deze achtergrond moet dit dossier dan ook worden gelezen. Nieuwe (beleids)ontwikkelingen vragen om heroverweging van bestaand beleid en de bijbehorende budgetten, financiële meevallers en/of het aanboren van nieuwe financiële middelen. Als dat inderdaad nodig blijkt te zijn, biedt dit document hiertoe alvast een eerste aanzet in de vorm van de onder het kopje ‘Bezuiniging, inkomstenvergroting of vermogensopbouw’ opgenomen voorstellen.