28. (RVE) Uitwerking participatie Omgevingsvisie v1409.docx

Uitwerking participatie Omgevingsvisie VHL Versie definitief 14 september 2021

Samenvatting.

De omgevingsvisie van Vijfheerenlanden geeft het kader voor de ruimtelijke ontwikkeling van Vijfheerenlanden in de komende 15 jaar. Bestaande en nieuwe bestuurlijke ambities worden er in samengebracht, aangevuld met en gekleurd door de inbreng van inwoners en betrokkenen. Deze inbreng halen we op in de participatie door te werken met enquêtes per wijk of dorp. We ondersteunen het uitzetten met gerichte communicatie. We ondersteunen de respons door voor bepaalde groepen extra activiteiten te organiseren. We geven de mogelijkheid tot verdieping o.a. door een aantal discussie fora te openen. Van de uitkomst wordt een verslag gemaakt. De participatie wordt uitgevoerd in oktober en november.

Inleiding

In de Omgevingsvisie van Vijfheerenlanden leggen we de (gewenste) ontwikkeling en beheer van de fysieke leefomgeving voor een periode van 15 jaar vast. We leggen vast welke waarden we daarbij belangrijk vinden, welke prioriteiten we daarbij stellen en welke, vooral ruimtelijke, keuzen we daarbij maken. Het bestuurlijk instrument omgevingsvisie is onderdeel van de Omgevingswet. De hoofdlijnen die met de visie worden vastgelegd, worden uitgewerkt in bv. (de regels van) het omgevingsplan. De Omgevingswet wil op twee punten (er zijn er meer, maar in deze context) duidelijk verbeteren t.o.v. het huidige ruimtelijke ordeningsstelsel: Integraal afwegen over alle van belang zijnde facetten (ruimtelijk-maatschappelijk) en beter aansluiten bij wat de maatschappij wil en vraagt. Voor beide punten is een maatschappelijk gesprek nodig, participatie. Wat ‘goede omgevingskwaliteit’ is, is immers mede afhankelijk van wat inwoners (en andere betrokkenen) vinden. Dat het bij de omgevingsvisie om hoofdlijnen gaat, nogal abstracte kaders, neemt niet weg dat we zo praktisch en breed mogelijk het gesprek aan moeten gaan om aan te kunnen sluiten bij de leefwereld van wie in Vijfheerenlanden woont en werkt. In gesprekken met diverse betrokkenen binnen de VHL organisatie en uit de lokale gemeenschappen, hebben we nagedacht over de aanpak van deze participatie. Over het HOE van deze fase.

Dit stuk is de uitwerking daarvan, de opzet van de participatie fase. Het wordt door bureau Buhrs, onze partner bij de uitvoering van de participatiefase, uitgewerkt in een gedetailleerde planning. Belangrijke vragen in de voorbereiding waren:  welke methode, welke aanpak volgen we,  wat zijn kernvragen voor het participatietraject bij Omgevingsvisie,  hoe gaan we om met mogelijke participatie moeheid, of anders gezegd, krijgen we een brede(re) respons. Een eerste ervaring was hierbij, dat het lastig is om de woorden te vinden waarmee we (gegeven dat toch wel complexe en abstracte thema) aansluiting vinden bij de leefwereld van iedereen in Vijfheerenlanden. Dit blijft een punt van aandacht, oefening en afstemming in de hele participatiefase. Het belangrijkste commentaar van de vertegenwoordigers van wijk- en dorpsverenigingen was, dat beter begonnen wordt met enquêtes. Dat voorkomt dat ‘de hardste schreeuwers’ het grootste podium krijgen, en geeft meer ruimte aan iedereen om zijn mening kenbaar te maken. Men

veronderstelde, dat in de anonimiteit van een enquête, mensen meer ruimte vinden om zonder groepsdwang te reageren. Bijeenkomsten doe je beter achteraf, om de uitkomst te bespreken, en hoe je e.e.a. verwerkt naar de omgevingsvisie. Een ander punt van aandacht is de voortdurende corona beperkingen. We kunnen er niet vanuit gaan dat grotere fysieke bijeenkomsten gehouden kunnen worden. Een aanpak waarbij ‘samenkomen in een zaal’ niet essentieel is, heeft minder risico’s.

Kernboodschap

De kernboodschap is een bondige, toegankelijke formulering waaruit duidelijk wordt wat je vraag is, waar naar je op zoek bent. Deze kernboodschap is een beginpunt van communicatie en een motto voor de hele participatiefase. De Kernboodschap voor de Omgevingsvisie is als volgt: “Onze ruimtelijke leefomgeving verandert voortdurend. Het aantal inwoners groeit, bedrijven vernieuwen en we zoeken naar duurzamer manieren om te leven. Vijfheerenlanden en uw dorp of wijk verandert mee. Samen met u geven we de toekomst vorm. Door te bespreken welke veranderingen er op ons afkomen, wat uw dorp of wijk bijzonder maakt en hoe uw leefomgeving er na 2030 uit kan zien. De uitkomsten leggen we vast in onze Omgevingsvisie, die vertelt hoe we in Vijfheerenlanden in de toekomst omgaan met ruimte, milieu, landschap, mobiliteit en erfgoed.”

Aanpak

We zetten in op een brede participatie, gericht op en vanuit de gemeenschappen, de wijken en dorpen in VHL. Daarnaast zoeken we met specifieke groepen contact (zoals ondernemers, partners bij de uitvoering zoals woningbouwcorporaties, belangenbehartigers). Als primair middel zetten we hierbij een (dynamische) enquête in, steeds toegespitst op de wijk of het dorp. We begeleiden zowel de introductie, het uitzetten van de enquête, als het invullen er van. We maken daarbij o.a. gebruik van bestaande, lokale communicatie kanalen zoals de wijk- en dorpsraden en (bv.) ondernemersverengingen. In praktische zin zullen de enquêtes op een zelfde manier gestructureerd zijn, maar inhoudelijk (beeld materiaal, verwijzingen uit vragen, ook thema’s) uitgewerkt zijn per wijk of dorp. Denk daarbij ook aan bestaande dorpsvisies, of erkende problemen of opgaven in een dorp of wijk. We gebruiken gesloten vragen (meerkeuze) om ook een kwantitatief beeld te kunnen vormen. En open vragen om ruimte te geven aan individuele inbreng en om een kwalitatief beeld op te halen. We willen de enquête zo uitwerken, dat het mogelijk is (voor de invuller) om per onderwerp verder te verdiepen of ze juist min of meer over te slaan. De enquête kan individueel ingevuld worden, maar we zoeken ook naar mogelijkheden om (bv.) in kleine groepsgesprekken de enquête in te vullen.

Wat volgt op de enquête is een ‘zo publiek mogelijke’ terugkoppeling van de uitkomst, van de resultaten. Schriftelijk (verslag), een bijeenkomst met toelichting en mogelijkheid van gesprek of juist om een aantal vragen waarop het antwoord nog niet helder is, of die verder gesprek vragen uit te diepen. Dit mondt uit in een participatie verslag, waarin ook de aansluiting met de te schrijven omgevingsvisie wordt beschreven.

1

Aanvullende gespreksfora

In de enquête aanpak missen we de directe interactie, het ‘publiek’ uiten van een mening, ontvangen van reactie daarop. Het hoor en wederhoor, de verdieping door uitwisseling van argumenten. We willen parallel aan de enquête een aantal gesprekfora opbouwen om thema’s uit te diepen. We willen dit doen per wijk of dorp (‘actuele vragen bij…’) en op een (beperkt) aantal grotere thema’s (bijvoorbeeld, wonen of windmolens).

Website

Om goed en in meer algemene zin over de Omgevingswet in Vijfheerenlanden te communiceren is een aparte Omgevingswet-ingang op de gemeentelijke website in voorbereiding. Deze Ow-webstek zal de communicatie in de participatie fase ook moeten ondersteunen.

Overwegingen voor de inhoud van de participatie en enquête

Ten eerste willen we (per gemeenschap) de kernwaarden proberen te achterhalen, vooral gebaseerd op de leefwereld. Kernwaarden waaraan we zo mogelijk kunnen toetsen als we nieuwe ontwikkelingen moeten wegen. Ten tweede willen we, aansluitend bij de thema’s van de bouwstenennotitie (wonen-werkenmobiliteit-energie-natuur en landschap) wensen, ideeën, opmerkingen, etc. ophalen bij ontwikkelingen die waarschijnlijk zijn. Dit willen doen zonder concrete projecten of kleine locaties te bespreken, dat past immers niet bij de omgevingsvisie. Wel, de voorwaarden, kaders, wensen van onze inwoners achterhalen bij de ontwikkelingen in hun dorp of wijk. De ‘wat vindt u belangrijk’. Voor de Omgevingsvisie zal dat in meer algemene termen gevat moeten worden. Dat kan uitgewerkt worden in een dorps- en wijk ontwikkelplan, een dorpsvisie, waarin de kortere termijn voorop staat en bv. ook sociale aspecten worden betrokken. Tenslotte, we hoeven in de participatie niet de ambities op het vlak van duurzaamheid, veiligheid of gezondheid te bepalen. Voor een deel is de participatie daarbij al gebeurd, en het gaat bij ambities vooral om zaken die aan de gemeenteraad zijn. Wat we wel willen, is overwegingen en argumenten, wensen bij de thema’s achterhalen, dus luisteren naar wat op deze punten leeft. Zodat dit wel een rol kan spelen bij de verdere uitwerking.

Verwachtingen management

De participatiefase is gericht op 1) het achterhalen van de kernwaarden (per gemeenschap) en 2) om meningen, overwegingen, ideeën, etc. op te halen die bij inwoners en belanghebbenden in Vijfheerenlanden leven. Hoewel de gemeenteraad ‘het laatste woord heeft’ (lees, de Omgevingsvisie vaststelt) zijn 1) de kernwaarden een uitdrukking van de gemeenschap en zullen die worden vastgelegd zoals in de participatiefase wordt geïnventariseerd. De kernwaarden geven een beeld van het de identiteit zoals die vanuit de gemeenschappen wordt ervaren. Hiermee wordt inzicht verkregen in wat behouden, versterkt en beheerd moet worden. Waar het om 2) de ontwikkelingsrichtingen gaat, de concretere ruimtelijke keuzen, is de opbrengst van de participatiefase een belangrijke overweging bij de besluitvorming in de gemeenteraad. We streven naar een brede representatie van de maatschappij, inwoners en andere betrokkenen, bij de enquêtes. Representativiteit is ook een toetsingspunt van de raad, die uiteindelijk “tussen mandaat en ruggespraak” haar inhoudelijke keuze mag en moet maken.

2

Technisch en praktisch

We willen een dynamische vragenlijst maken. De inhoud van de enquête wordt mede gestuurd door de antwoorden die mensen geven. Zodoende kunnen we ruimte geven aan mensen die mening en ideeën hebben over specifieke onderwerpen, en tegelijkertijd mensen niet overvragen met veel details over zaken waar weinig betrokkenheid bij is. Dat gaat dan het best digitaal. We stellen ook een papieren versie (per dorp of wijk) beschikbaar, voor mensen die dat liever hebben. Het concept van de enquête wordt voorgelegd aan het betrokken wijk- of dorps comité/raad of een goede vervanger daarvan. Zo kunnen we nagaan of we voldoende aansluiten bij de lokale situatie. We doen geen controle op deelname aan enquête. We vertrouwen er op dat mensen zich beperken tot hun ‘eigen wijk/dorps enquête’. (Dit gaan we wel ‘monitoren’. ) We hebben overwogen dat beelden vaak meer zeggen dan woorden. Om geloofwaardig(er) te zijn in onze communicatie, is het goed om gebruik te maken van actueel, en voor deze functie gemaakt beeldmateriaal. Een luchtfoto waarin het dorp of de wijk wordt gekaderd, landschaps- of verkeersbeelden, etc. Ook, dat we met referentiebeelden kunnen werken om richting te vragen en zoeken. De communicatie is ook gebaseerd op de Communicatiestrategie 2021 van Vijfheerenlanden.

Op maat, in gesprek, verhalend en gericht betrekken van belanghebbenden zijn voor dit traject de belangrijkste steekwoorden uit deze strategie. Deze uitwerking van de participatie bij de omgevingsvisie is een inzet, een ambitie op basis van de ons ter beschikking staande tijd, kwaliteit en techniek. We hebben enerzijds ruimte om in te spelen op nieuwe situaties, anderzijds zullen we mogelijk aanlopen tegen dingen die niet lukken.

3