21. (WOS) RIB inzake Regionaal Plan Laaggeletterdheid arbeidsmarktregio Gorinchem.pdf eindversie.pdf

24

Opzetten Toolkit Laaggecijferdheid in samenwerking met de HvU en Probiblio. Samen met de Hoge school van Utrecht en Probiblio wordt door middel van verschillende strategieën onderzocht hoe de doelgroep van laaggecijferden beter bereikt kan worden. Het hoofddoel van het experiment is om inzicht te krijgen hoe we burgers die moeite hebben met rekenen in het dagelijkse leven (gecijferdheid) effectief kunnen bereiken. Het zal daarbij gaan om een mix van strategieën: bewustwording van het probleem van laaggecijferdheid bij alle betrokkenen, training van medewerkers, passend aanbod om de gecijferdheid te verbeteren en gerichte publiciteit. Hierbij zal onderzocht worden welke strategieën een positief effect hebben als het gaat om het bereiken van laaggecijferde burgers. De Bibliotheek AanZet Gorinchem en Molenlanden leggen binnen dit onderzoek het accent op bewustwording. Vanuit 3 andere vestigingen van de Bibliotheek AanZet ligt het accent op het bieden van een programmering op de locaties. Sport en bewegen Sport en bewegen kan als middel worden ingezet voor diverse doeleinden, waaronder ook taalontwikkeling. Sport en bewegen werkt preventief tegen psychische en lichamelijke klachten en voorkomt hiermee dat laaggeletterden vanwege gezondheidskwesties niet mee kunnen doen. Gezondheid is echter meer dan alleen voorkomen dat je ziek wordt.

Vanuit het gedachtegoed positieve gezondheid dragen we bij aan het vermogen van onze inwoners om met de fysieke-, emotionele- en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Hierbij kijken we vooral naar de mogelijkheden en wat er wel kan en werken we aan de zelfredzaamheid van onze inwoners. Door sport en bewegen in te zetten als middel stimuleren we onze inwoners om aan de slag te gaan met een gezonde leefstijl. Sport kan hierdoor een blijvend onderdeel worden van hun leven. Sport

is niet alleen goed voor de (fysieke) gezondheid, maar draagt ook bij aan het meedoen in de samenleving. Door sport en bewegen worden en blijven inwoners maatschappelijk actief, door bijvoorbeeld hun steentje bij te dragen bij een sportvereniging. Beweegdoelen: • Verhogen van: - Dagelijks functioneren - Lichaamsfuncties (fysieke conditie) - Mentaal welbevinden (motivatie, zelfvertrouwen, etc.) - Zingeving - Meedoen - Gezonde leefstijl • Bewustwording omtrent uitstraling en acceptatie • Aanbrengen en verbeteren van structuur in de dag- en weekindeling • Vergroten van het sociale netwerk Interventies gekoppeld aan bewegen • Visualiseren en aandacht voor taal toegankelijk maken voor sporten en op locaties • MQ-scan • Vakwerkplan • Sportpunten • Winterfestijn • Zomerprogramma • Gezonde scholen • Proxsys League • Speelpakketten scholen • Heroes of the Cruyff • Inrichting schoolpleinen/speelplekken MOLENLANDEN

Armoede en schulden Laaggeletterden die in armoede leven kennen vaak niet de weg naar regelingen die hen kunnen helpen. De gemeente en het taalnetwerk gaan extra aandacht besteden aan het bereiken van deze doelgroep, om ervoor te zorgen dat ze de hulp krijgen waar ze recht

25

op hebben en om te kunnen werken aan een duurzame oplossing. Dit gebeurt enerzijds op signalering van laaggeletterdheid bij mensen die een beroep doen op armoedevoorzieningen. Anderzijds op signalering van armoede­ problematiek bij laaggeletterden die bekend zijn bij het taalnetwerk. Zo kan ook doorverwezen worden naar elkaar. Onze inwoners moeten (bij voorkeur) in hun eigen gemeente terecht kunnen met hun (digi) taal- en rekenvragen. Daarnaast moet er een overzicht zijn van het beschikbare aanbod (formeel en nonformeel) zodat er een warme doorverwijzing kan plaatsvinden. Aanbod dat idealiter op een laagdrempelige en bereikbare locatie wordt aangeboden. Om dit te ondersteunen is de Sociaal Educatieve Kaart ontwikkeld die op 26 oktober 2020 in onze gemeente is gelanceerd. Actieplan Samen tegen Armoede Begin 2020 is samen met partners uit onze gemeente een actieplan opgesteld met concrete acties om armoede te bestrijden. Als gevolg van Corona zijn niet alle acties

tot uitvoering gekomen. Noemenswaardig is wel dat in maart 2021 een Geldkrant wordt uitgebracht in de regio. Duurzaam uit de schulden Wie moeite heeft met het lezen van brieven, rekeningen en aanmaningen komt moeilijker uit de schulden. Het is van belang om zo vroeg mogelijk in een schuldhulpverleningstraject laaggeletterdheid te herkennen en hierop in te spelen, bijvoorbeeld door de inzet van een screeningstest bij de intake. Vervolgens moet aan laaggeletterde klanten een passend aanbod worden gedaan. Preventie Bevorderen taalvaardigheid 0-16 jaar De samenleving wordt steeds complexer, de informatiestromen nemen hand over hand toe en dienstverlening en communicatie digitaliseert. Hierdoor ontstaat een samenleving waarin de sociale structuur in belangrijke mate bepaald en gevormd wordt door informationele processen.

26

Om zowel online als offline mee te kunnen komen in deze snel veranderende maatschappij zijn vaardigheden op het gebied van taal en digitaal vereist waarover niet iedereen beschikt. Hierdoor dreigt een steeds groter wordende groep achter te blijven in de participatie aan de samenleving. De groep leerlingen die moeite heeft met lezen groeit. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) beschouwt 24 procent van de Nederlandse 15-jarigen als dermate laaggeletterd dat zij niet voldoende kunnen meekomen in de maatschappij. Deze leerlingen zijn niet in staat de hoofdgedachte uit een tekst te halen of een simpele verbinding met alledaagse kennis te maken. In 2003 gold dit nog voor 11 procent van de leerlingen. In het schooljaar 2018/2019 werd 8 procent van de leerlingen in het regulier basisonderwijs als achterstand leerling aangemerkt. Binnen de groep achterstandsleerlingen bestaat het grootste aandeel met 60 procent uit kinderen met een migratieachtergrond. Hierna kunt u lezen welke extra maatregelen wij voornemens zijn te gaan inzetten ten opzichte van het huidige aanbod om de taalvaardigheid te verbeteren; met als doel laaggeletterdheid op latere leeftijd zo veel mogelijk te voorkomen.

Taalbevordering baby’s en peuters (0-4 jaar) - Boekstart in de kinderopvang Het is van belang om preventief en dus vanaf de geboorte in te zetten op taal- en leesbevordering. Een beproefd programma dat hierop inzet is Boekstart in de Kinderopvang. Boekstart is een leesbevorderingsprogramma om kinderen van 0-4 jaar intensief met boeken in aanraking te laten komen. Dit doen wij samen met hun ouders, maar ook

met pedagogisch medewerkers in de kinderopvang die hiervoor speciaal getraind worden Uit onderzoek blijkt dat kinderen die al op jonge leeftijd in aanraking komen met boeken een voorsprong ontwikkelen waar ze hun hele leven voordeel van hebben. Boekstart in de Kinderopvang wordt op dit moment uitgerold onder álle aanbieders van kinderopvang in Molenlanden. Zodat álle kinderen die naar een kinderopvanglocatie gaan hier profijt van hebben en niet alleen de doelgroepkinderen in de voorschoolse educatie. Dit sluit overigens ook aan op het programma “Kansrijke Start” dat ook in onze gemeente wordt uitgerold. - Versterken ouderbetrokkenheid (vergroten pedagogisch partnerschap) samen met kinderopvang Uit diverse onderzoeken blijkt dat schoolprestaties van kinderen beter worden als hun ouders belangstelling tonen voor wat zij ervaren op de (voor)school. Dit effect wordt nog versterkt als ouders thuis zorgen voor een stimulerende omgeving en samen met hun kind talig bezig zijn. Daarom wordt momenteel met de aanbieders van VE (voorschoolse educatie) overlegd om actief de ouderbetrokkenheid te bevorderen, waarbij de eerste stap is de pedagogisch medewerkers hierop te trainen. - Start Slimme-Beren project in de kinderopvang Kinderen leren veel van voorlezen.

Ze leren hoe een verhaal is opgebouwd, ze horen woorden die in dagelijks taalgebruik minder vaak voorkomen en leren zo elke dag nieuwe woorden. Maar wat als je als ouder minder taalvaardig bent? Daarvoor zijn we in overleg met de aanbieders van VE om het Slimme-Beren project in te voeren. Dit is een aanbod met digitale prentenboeken waarbij spelenderwijs de woordenschat wordt uitgebreid. De digitale prentenboeken komen overigens niet alleen beschikbaar

27

voor de doelgroep peuters maar ook voor de reguliere peuters in de peuteropvang. - Collectie 0-4 jaar en boekstarthoek op afhaalpunten Arkel en Giessenburg De afhaalpunten in Arkel en Giessenburg worden uitgebreid met een collectie voor 0 – 4-jarigen en een Boekstarthoek. Taalbevordering kinderen 4-12 jaar - Bibliotheek op School Om een doorlopende leeslijn tot minimaal 16 jaar te realiseren bij alle kinderen in Molenlanden is het noodzakelijk om gezamenlijk met het onderwijs te werken aan de gestelde ambitie. Hierin kan de aanwezigheid van een bibliotheek op school, zowel op de basisschool als op het voortgezet onderwijs, een belangrijke rol spelen. Met de Bibliotheek op school komt er dagelijks aandacht voor leesplezier en mediawijsheid op school en thuis. Kinderen en jongeren worden gestimuleerd om meer te lezen en leren beter en verstandiger om te gaan met internet, sociale media en games. De bibliotheek helpt de scholen om deze doelen te bereiken. Zij doet dit met deskundige leesconsulenten, inspirerende boeken en een goede digitale lees- en leeromgeving. Bibliotheek op School wordt sinds 2014 aangeboden aan de basisscholen in voormalig Giessenlanden. Voornemen is dit aanbod uit te breiden naar alle basisscholen in Molenlanden. Scholen die in een kern staan waar geen bibliotheekvoorziening aanwezig is krijgen op school een bibliotheek met ondersteuning.

Deze ondersteuning voorziet in een cursus voor een leescoördinator, extra uren voor ondersteuning dooreen leesconsulent, collectieadvies, het opstellen van een leesplan en monitoring. Daar waar in de kern wél een bibliotheek– voorziening aanwezig is krijgen de scholen

geen bibliotheek in school maar wel een beperkte ondersteuning zoals de cursus voor een leescoördinator, de monitoring en het opstellen van een leesplan. Omdat gebruik van de collectie in de bibliotheekvoorziening wordt gestimuleerd dient de collectie voor 4-12-jarigen in deze bibliotheekvoorzieningen te worden uitgebreid. - Extra ondersteuning taalvaardigheid in basisonderwijs Taalachterstand kan ontstaan door opgroeien in een anderstalige gezin maar ook door het opgroeien in een taalzwakke omgeving. In Molenlanden kennen we een aantal kernen met veel anderstalige inwoners. Op de openbare school in Nieuw-Lekkerland heeft bijvoorbeeld ongeveer 1/3 van de leerlingen een of twee anderstalige ouders. Om hier extra ondersteuning te bieden in de ontwikkeling van de taalvaardigheid wordt momenteel met het onderwijs overleg gevoerd over het mogelijke starten van een taalklas voor 7-12-jarigen in de kern Nieuw-Lekkerland maar ook extra ondersteuning voor kinderen met een taalachterstand door middel van de extra inzet van een onderwijsassistent. Ook voor de kleinere kernen waar relatief minder anderstalige gezinnen gevestigd zijn, wordt onderzocht of extra ondersteuning in de klas door een onderwijsassistent mogelijkheden kan bieden. Daarnaast zal op een aantal scholen worden gestart met LOGO3000; dit is een pakket waarmee de woordenschat van kinderen wordt uitgebreid.

Leesbevordering jongeren 12-16 jaar - Onderzoek Wellant college In samenwerking met het Wellantcollege zal onderzoek worden gedaan naar leesbevordering voor 12 – 16-jarigen. Dit kan worden gefinancierd vanuit het bestaande budget voor bibliotheekwerk.

28

De kinderen uit onze gemeente gaan voor voortgezet onderwijs ook naar scholen buiten de gemeentegrenzen. In regionaal verband zal een project worden gestart om de leesbevordering onder deze jongeren te vergroten. - Wisselcollectie in Giessenburg De huidige afhaalpunten in Arkel en Giessenburg beschikken over een grotendeels verouderde boekcollectie, afkomstig uit de destijds gesloten bibliotheken. Dit is niet bevorderlijk voor het lezen. Bij het afhaalpunt in Giessenburg is nog ruimte aanwezig voor een extra collectie. Het afhaalpunt in Giessenburg wordt voorzien van een wisselcollectie. In deze collectie zullen 750 jeugdboeken worden opgenomen. Dit gaat, vanwege gebrek aan ruimte, helaas niet op voor het afhaalpunt in Arkel. Uiteraard blijven we in goed contact staan met het afhaalpunt in Arkel, ook om in gezamenlijkheid te blijven zoeken naar mogelijkheden tot verbetering. Voorkomen en aanpak laaggeletterdheid 16 jaar en ouder Vergroten zelfredzaamheid - Sociaal educatieve kaart Een belangrijke stap om de ambities te realiseren is dat onze inwoners in hun eigen gemeente terecht kunnen met hun (digi) taal- en rekenvragen. Daarnaast moet er een overzicht zijn van het beschikbare aanbod (formeel en non-formeel) zodat er een warme doorverwijzing kan plaatsvinden. Aanbod dat idealiter op een laagdrempelige en bereikbare locatie wordt aangeboden.

Om dit te ondersteunen is de Sociaal Educatieve Kaart ontwikkeld die op 26 oktober 2020 in onze gemeente is gelanceerd (www. molenlanden.hetinformatiepunt.nl).

Verbeteren basisvaardigheden Taal en digitaal Binnen de non-formele educatie is Bibliotheek AanZet in onze gemeente al jaren een vaste partner om inwoners van jong tot oud te helpen om basisvaardigheden te ontwikkelen die nodig zijn om te participeren in de samenleving. De coördinator basisvaardigheden voert namens de Bibliotheek AanZet hiervoor individuele gesprekken op vindplaatsen en bij (onderwijs) aanbieders in de regio’s, brengt het aanbod in kaart, zet het aanbod uit (onder andere contactmomenten en (digi)taalpunten) en sluit aan bij netwerkbijeenkomsten om daar te zorgen voor borging van het thema Basisvaardigheden. Ook kijkt de coördinator basisvaardigheden met partners of er voldoende geschikte vrijwilligers te vinden zijn en wie welk aanbod kan realiseren. Programmering Taal In Groot-Ammers en Nieuw Lekkerland zijn vanaf 2020 taalactiviteiten in de vorm van een Taalcafé beschikbaar. Vanaf 2021 wordt deze programmering uitgebreid naar andere kernen binnen Molenlanden. Doelstelling hierbij is een goede spreiding over het totale gebied binnen de gemeente Molenlanden. Waar nodig zal een aanvulling plaatsvinden door de inzet van het project Kletsmaatjes. Het aanbod wordt uitgevoerd door getrainde competente (taal)vrijwilligers die ondersteund worden door enerzijds de coördinator basisvaardigheden, anderzijds door de pedagogisch didactisch coördinator/NT2 docent.

• Online Taalcafé Vanaf april 2020 is er een mogelijkheid om wekelijks aan te sluiten bij het Online Taalcafé. Het online Taalcafé is gericht op NT2-ers. De les bestaat uit allemaal leuke online oefeningen en werkt met verschillende niveaus. Onder leiding van een taalcoach en in een klein groepje via videobellen.

29

• Inzet Taalpunt In 2021 wordt het Taalpunt Molenlanden opgezet. Het Taalpunt is een fysieke plek waar mensen die moeite hebben met de Nederlandse taal zich kunnen melden voor informatie en persoonlijk advies. Waar nodig worden niveautoetsen en leerbaarheidsmetingen afgenomen om deelnemers zo goed mogelijk te adviseren en/of door te verwijzen naar passend aanbod. Ambitie hierbij is om voldoende volume te realiseren om ook lokaal formeel onderwijsaanbod vanuit de WEB te kunnen realiseren. • Inzet Taalvrijwilligers Om het non-formele taalaanbod te kunnen aanbieden, zijn vrijwilligers nodig die goed opgeleid zijn voor hun werkzaamheden. Deze werkzaamheden kunnen zeer verschillend zijn en daarom is het van belang vrijwilligers in te zetten daar waar hun kwaliteiten liggen. Investeren in scholing is noodzakelijk om de kwaliteit van de vrijwilligers te borgen en te verhogen, passend bij de taak. Vanaf 2020 wordt een scholingsplan taalvrijwilligers gerealiseerd en uitgevoerd. Programmering Digitaal In 2020 is een start gemaakt met de inzet van een inloopspreekuur Digitaal in Groot-Ammers. Vanaf 2021 zal deze programmering uitgebreid worden naar andere kernen. Gestart wordt vanuit Nieuw Lekkerland en Bleskensgraaf. Het inloopspreekuur zal vanuit deze 2 kernen georganiseerd worden in samenwerking met Seniorweb Molenlanden.

De spreekuren zullen verzorgd worden door geschoolde vrijwilligers. Vanaf 2021 zal gestart worden met de uitvoering van het programma Klik en Tik door vrijwilligers. De scholing en werving van deze vrijwilligers wordt verzorgd door de Bibliotheek AanZet.

• Online programmering: Vanaf 2020 is het mogelijk om digitale vragen neer te leggen bij de terugbelservice van de Bibliotheek AanZet. Voor vragen over computer, smartphone of tablet? Of vragen over het gebruik van e-books, de online bibliotheek of andere digitale zaken? Dan kun je terecht bij onze terugbelservice, waarbij onze digitale coaches al jouw vragen beantwoorden. Vanaf 1 maart 2021 is hiervoor een lokaal telefoon nummer beschikbaar. C ollectie NT2 Op de locatie Nieuw Lekkerland is een collectie (lees)boeken en materialen NT2 beschikbaar. Deze collectie is specifiek beschikbaar voor Molenlanden en kan gereserveerd en afgehaald worden op de andere locaties van de Bibliotheek AanZet. De collectie wordt de komende jaren uitgebreid met boeken en materialen die aansluiten bij de behoefte en programmering. Inzet Rijdende Ruimte In overleg met de initiatiefnemers van de Rijdende Ruimte en Bibliotheek AanZet wordt onderzocht in hoeverre de inzet van deze voorziening kan bijdragen aan bereikbaarheid van voorzieningen waar aanbod is voor het verbeteren van de basisvaardigheden. Waar mogelijk wordt hierbij de samenwerking gezocht met netwerkpartners die zich bezig houden met participatie. De Rijdende Ruimte brengt hulp en kennis met een bus naar inwoners van de gemeenten Molenlanden en Gorinchem.

Met de Rijdende Ruimte helpen we inwoners onder andere bij (samen) redzaamheid, laaggeletterdheid, het invullen van formulieren en WMO-vragen. Waarbij de Rijdende Ruimte functioneert als mobiele informatie- en trainingsfaciliteit die periodiek op een geschikte plek in de kernen van Molenlanden en de wijken van Gorinchem staat.

30

Inzet taalnetwerk Armoede en Basisvaardigheden Drie overleggen per jaar met netwerkpartners die zich bezig houden met schuldhulpverlening. Doel: Bewustwording: het organiseren van een voor­lichtings­bijeenkomst over de herkenbaarheid van Laaggeletterdheid binnen de gemeente Molenlanden voor maatschappelijke organisaties en bedrijven zoals huisartsen, sociaal raadslieden, contactpersonen bij woningbouwverenigingen, begeleiders bij het UWV, werkleiders in bedrijven of onderwijsgevenden in het reguliere onderwijs. Voorlichting: Het verbeteren van de herkenbaarheid van Laaggeletterdheid door partijen die ‘achter de voordeur’ komen. Naast een betere signalering van laaggeletterdheid in het algemeen, komt ook het signaleren van de concrete leerwens meer in beeld. Opzetten Toolkit Laaggecijferdheid in samenwerking met de Hoge School Utrecht en Probiblio. Bewustwording van het thema Laaggecijferdheid en de relatie tot laaggeletterdheid en lage digitale vaardigheden met behulp van een toolbox Laaggecijferdheid. Specifieke doelgroep: inwoners die lage basisvaardigheden hebben en in armoede leven. De gemeente en het netwerk dat zich bezig houdt met schuldhulp kunnen zo extra aandacht besteden aan het bereiken van deze doelgroep en ervoor dat zij gebruik kunnen maken van middelen waar ze recht op hebben.

Dit verbetert de zelfredzaamheid van de groep inwoners met beperkte basisvaardigheden. Belastingaangifte In de piekperiode Belastingaangifte (maart en april) is er op de locaties van de Bibliotheek AanZet in Nieuw Lekkerland, Nieuwpoort en Groot-Ammers een voor publiek te gebruiken computer met voldoende privacy ingericht met de website van de Belastingdienst. De Belastingaangifte kan in deze periode en alleen op deze locaties in Molenlanden gratis geprint worden.

VIJFHEERENLANDEN

Sociaal Maatschappelijke Agenda In de gemeente Vijfheerenlanden is medio 2020 de Sociaal Maatschappelijk Agenda vastgesteld. Deze agenda is gericht op een inclusief beleid voor alle inwoners, langs vier opgaven: meedoen, vitaliteit, voor jezelf zorgen en een leven lang ontwikkelen. Laaggeletterdheid is een thema dat wordt vormgegeven langs de opgave van een leven lang ontwikkelen. Daarbij wordt ingezet op een effectieve, integrale aanpak; van preventie van taalachterstanden bij kinderen tot het verbeteren van taal-, reken- en digitale vaardigheden bij volwassen. Voor een integrale aanpak worden relaties gelegd met andere lokale (beleids)thema’s, zoals armoede/ schulden, participatie/werk, gezondheid, de bibliotheekvisie en het VN-verdrag Handicap. Ook voor onze gemeente is er vanuit onze dienstverlening een rol weggelegd op het gebied van laaggeletterdheid. Ingezet wordt op een sluitend formeel en non-formeel aanbod, in regionaal en lokaal verband. Preventie Een taalachterstand kan al op jonge leeftijd ontstaan. De gemeente zet er, met de Rijksmiddelen voor onderwijsachterstanden, op in om taalachterstanden bij kinderen te voorkomen. In de leeftijd van 0 tot 4 jaar wordt voor- en vroegschoolse educatie (VVE) aangeboden. Deze educatie richt zich op beginnende geletterdheid en woordenschat.

Vanuit de voor- en vroegschoolse educatie wordt een doorgaande leerlijn ingezet naar het basisonderwijs (4 tot 12 jaar) en (eventueel) het voortgezet onderwijs. De Rijksmiddelen voor onderwijsachterstanden worden ook ingezet voor kinderen van nieuwkomers, die onderwijs volgen via Internationale Schakelklassen (ISK) en op taalondersteuning van basisschoolleerlingen met een relatief groet taalachterstand via zogenaamde taalklassen. Geharmoniseerd

31

onderwijsachterstandenbeleid ontbreekt op dit moment in de gemeente Vijfheerenlanden. Hier wordt aan gewerkt. Naar verwachting zal het nieuwe onderwijsachterstandenbeleid van de gemeente in het voorjaar van 2021 ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd. In de preventieve sfeer is ook onze bibliotheek Lek & IJssel (BLIJ) actief met een doorlopend leesbevorderingsprogramma. BLIJ start al met het benaderen van ouders via het consultatiebureau voor het programma Boekstart. Boekstart is een landelijk programma dat lezen met heel jonge kinderen (0 tot 2 jaar) wil bevorderen en hun ouders wil laten genieten van boeken. Voor kinderen in de leeftijd van 2 tot 4 jaar en hun (groot)ouders organiseert BLIJ Boekstart Pret. Een interactief programma, gericht op zingen, voorlezen en samen spelen. Voor gezinnen met kinderen in de leeftijd van 2 tot 8 jaar is er de VoorleesExpress. Dit is een project, waarbij kinderen met een taalachterstand 20 weken lang een uur per week thuis worden voorgelezen door een vrijwilliger. Ouders krijgen tegelijkertijd handvatten aangereikt om het project na 20 weken zelf te kunnen overnemen. Bij interesse van scholen, peutergroepen en/of kinderdagverblijven kan BLIJ het programma Taal & Tablets aanbieden. Taal & Tablets richt zich op kinderen van 2 tot 6 jaar met taalvaardige ouders.

Via dit programma kan BLIJ gedurende 20 weken een tablet beschikbaar stellen met taalapps en educatieve programma’s. Ouders kunnen daarop samen met hun kind(eren) oefenen, met als doel om de ouderbetrokkenheid bij de taalontwikkeling van hun kind(eren) te bevorderen. Voor taalvaardige ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd heeft BLIJ het programma Verteltas. Dit programma kan door een basisschool worden gedraaid en is gericht op de bevordering van de woordenschat, het taalbegrip en het taalgebruik van ouders en kinderen. Vanuit het basispakket ondersteunt BLIJ

tevens de kinderopvanginstellingen en scholen met advies over lezen, schoolbibliotheek en taalvaardigheid en stimuleert ze het lezen via groepsbezoeken aan bibliotheekvestigingen. Kinderen met een (dreigende) taalachterstand, kunnen uit gezinnen komen waar ook de ouder(s) bekend zijn met laaggeletterdheid. Door vanuit onderwijsachterstandenbeleid en de programma’s van BLIJ de link te leggen naar het gezin, kan er een vindplaats ontstaan voor laaggeletterde volwassenen. Deze volwassenen kunnen doorverwezen worden en gebruik maken van het formeel en/of informeel aanbod van onze arbeidsmarktregio. Verbeteren van taal- en digitale vaardigheden volwassenen Lokaal taalaanbod Om de taalvaardigheid van onze volwassen inwoners te verbeteren, is er een breed, lokaal aanbod via Taalhuizen in onze gemeente. Deze Taalhuizen staan onder leiding van BLIJ of vrijwilligers (van VluchtelingenWerk) via een inwonerinitiatief. • Taalhuis Vianen In Vianen wordt door BLIJ een taalinloop georganiseerd. Dit is een taaloefenmogelijkheid onder leiding van getrainde taalvrijwilligers. Ook wordt er Nederlandse taalles gegeven, gericht op lezen, schrijven, spreken en luisteren. Daarnaast is er de Praattafel. Bij de Praattafel staat de spreekvaardigheid centraal. Verder schenkt BLIJ aandacht aan logopedische ondersteuning.

Hierbij ligt de focus op verstaanbaarheid en uitspraak van inwoners die Nederlands als tweede taal hebben. • Taalhuis Leerdam In Leerdam organiseert BLIJ taaloefengroepen onder leiding van getrainde taalvrijwilligers. Ook is er het

32

taalcafé, waarbij de nadruk ligt op spreken en luisteren en het sociaal samenzijn voor inwoners die Nederlands als tweede taal hebben. • Taalhuis Ameide In Ameide verzorgen vrijwlligers (van VluchtelingenWerk) via een eigen inwonerinitiatief een aanbod voor beginnende en gevorderde sprekers. De focus ligt daarbij op het verbeteren van spreek- en luistervaardigheden van inwoners met Nederlands als tweede taal. Lokaal digitaal aanbod In de Taalhuizen van onze gemeente wordt breed ingezet op het verbeteren van de digitale vaardigheden van onze volwassen inwoners, met een Digi-inloop en het programma Klik & Tik, dat zich richt op het zelfstandig kunnen werken op de laptop, tablet of IPad. Ook is er een aanbod van Seniorweb, bestaande uit diverse computercursussen en een inloopspreekuur. • Taalgroepen in de wijk Welzijnsorganisatie SamenDoen is, in samenwerking met BLIJ en het DaVinci college, gestart met vijf ‘taalgroepen in de wijk’ in Leerdam. Eén groep is gericht op analfabeten, de andere groepen zijn gericht op laaggeletterden die zich willen verbeteren op een specifiek onderdeel, zoals spreken of schrijven. De taalgroepen worden geleid door taalcoaches en taalvrijwilligers.

• Werkgroep Taal Om alle activiteiten te stroomlijnen, integraal overzicht te houden op alle activiteiten in het kader van laaggeletterdheid én om onderling activiteiten op elkaar af te stemmen, is in de gemeente Vijfheerenlanden een lokale werkgroep taal opgericht. Hieraan nemen BLIJ, DaVinci, de gemeente, welzijnsorganisatie SamenDoen, AVRES en VluchtelingenWerk deel.

Relatie met andere (beleids)thema’s Armoede/schulden Inwoners die financieel niet zelfredzaam zijn kunnen daardoor in beeld komen bij instanties als Schuldhulpmaatje, schulddienstverlening (AVRES), welzijnsorganisatie SamenDoen en de Wijkwinkel. BLIJ heeft in 2020 een project gedraaid om deze instanties ervan bewust te maken dat achter armoede en schulden, laaggeletterdheid kan zitten. Deze instanties hebben daarmee een cruciale rol in het signaleren, doorverwijzen en omgaan met laaggeletterdheid. Voor dit laatste heeft BLIJ de instanties bekend gemaakt met diverse tools, zoals een praatplaat. Na de Coronacrisis wil BLIJ een vervolg geven aan het project. Participatie/werk Voor inwoners die minder taal-, reken- en/ of digitaal vaardig zijn, is het moeilijker om te participeren in onze samenleving. Op de arbeidsmarkt nemen zij vaak ook een minder sterke positie in. Daarom is het belangrijk om – naast de algemene taalbevorderingsactiviteiten in de Taalhuizen- in te zetten op gericht taalonderwijs voor participatie en werk. Voor diverse werkgerelateerde projecten past AVRES gericht taalonderwijs toe, zoals ‘Taal op de werkvloer’ bij de projecten Behouden Vaart en Friesland-Campina. Taalonderwijs met een gericht participatiedoel kan echter nog worden versterkt in onze gemeente. Hieraan is ook behoefte, zowel bij AVRES als bij welzijnsorganisatie SamenDoen.

Van de WEBgelden die de arbeidsmarktregio ontvangt, wordt een deel bestemd voor de subsidiëring van lokale, non-formele educatietrajecten. Voor gericht taalonderwijs kan door lokale initiatiefnemers dus subsidie worden aangevraagd bij de arbeidsmarktregio. Gezondheidsbeleid In de gemeente Vijfheerenlanden wordt gewerkt aan het opstellen van een

33

gezondheidsbeleid. Naar verwachting zal dit beleid medio 2021 gereed zijn en ter besluitvorming aan de raad worden aangeboden. In het gezondheidsbeleid wordt een link gelegd met laaggeletterdheid. Bibliotheekvisie De gemeente Vijfheerenlanden is aangesloten bij Bibliotheek Lek & IJssel (BLIJ). BLIJ heeft in haar beleidsplan 2021-2024, genaamd ‘het BLIJe verhaal’ drie maatschappelijke opgaven benoemd, waarvan een geletterde samenleving er één van is. Een geletterde samenleving gaat om het bevorderen van geletterdheid en leesplezier, zowel bij de kwetsbare groepen als bij zelfredzame inwoners. Het beleidsplan van BLIJ wordt door de gemeente gebruikt als basis voor de nog op te stellen gemeentelijke bibliotheekvisie. De gemeentelijke bibliotheekvisie wordt gekoppeld aan de beleidsvelden onderwijsachterstanden en laaggeletterdheid. Uitgangspunt daarbij is een vraaggericht aanbod vanuit de bibliotheek, met inzicht in de kosten via een productbegroting. VN-verdrag Handicap In de gemeente Vijfheerenlanden wordt in de loop van 2021 gestart met een quickscan om in beeld te brengen wat er al gebeurt en waar nog aan gewerkt moet worden om aan het VNverdrag Handicap een goede invulling te geven.

Dienstverlening De gemeente Vijfheerenlanden streeft ernaar om in al haar brieven en mails duidelijke taal te gebruiken, zodat de inwoners de boodschap begrijpen en snappen wat er van ze verwacht wordt. Daarvoor heeft de gemeente de Direct Duidelijk-deal getekend. De Direct Duidelijk-deal is onderdeel van de aanpak ‘Versimpelteam’, één van de actiepunten uit het coalitieakkoord van de gemeente Vijfheerenlanden.

Duidelijke taal is taalniveau B1. Dit taalniveau wordt door 95% van de inwoners begrepen. Ook hoogopgeleiden blijken brieven en mails op dit taalniveau te waarderen. De aanpak ‘Versimpelteam’ bestaat uit het herschrijven van standaardbrieven in duidelijke taal. Dit gebeurt tijdens ‘brievenwasserettes’ onder leiding van een schrijfcoach van het Taalhuis van Bibliotheek Lek & IJssel. Hieraan doen ook taalambassadeurs en taalvrijwilligers mee. Daarnaast worden medewerkers van de gemeente getraind in het schrijven van brieven en mails in duidelijke taal met de cursus Direct Duidelijk Communiceren. Verder wordt per team één medewerker opgeleid als Direct Duidelijk Expert. Deze expert dient als vraagbaak voor het team voor duidelijke brieven en teksten. De medewerkers van de gemeente worden bij het schrijven van duidelijke taal ondersteund met diverse hulpmiddelen, zoals de ‘Schrijf van Vijf’, de moeilijke woordenlijst en de Taalhulplijn. In 2022 wil de gemeente een testpanel inzetten om brieven en teksten te beoordelen op duidelijke taalgebruik. Aan dit testpanel zouden inwoners, taalambassadeurs en leden van de klankbordgroep voor mensen met een verstandelijke beperking moeten deelnemen. Vanuit de aanpak ‘Versimpelteam’ is er ook aandacht voor het signaleren van laaggeletterdheid. Het signaleren van laaggeletterdheid is niet makkelijk.

Laaggeletterden doen veel moeite om hun laaggeletterdheid verborgen te houden en de stap om hulp te vragen is heel groot. Met de training “signaleren laaggeletterdheid’ van het Taalhuis van Bibliotheek Lek & IJssel wordt aan medewerkers van de gemeente die veel contact hebben met inwoners, geleerd om de signalen te herkennen, het gesprek aan te gaan en inwoners op weg te helpen naar ondersteuning.

34

Niet uitputtend Op lokaal niveau vinden veel activiteiten plaats, zowel door professionele partners als door vrijwilligers en inwoners, die vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid iets willen doen aan laaggeletterdheid. Wij beseffen dat bovengenoemde opsomming van lokale activiteiten dan ook niet uitputtend zal zijn. De lokale activiteiten zijn bovendien altijd aan vernieuwing en verandering onderhevig. Bestaande activiteiten kunnen qua vorm wijzigen of zelfs afgerond worden en nieuwe activiteiten kunnen ontstaan. Als gemeente juichen we dit toe. Dit past ook binnen de beleidsopgave van ‘een leven lang ontwikkelen’.