Document · PDF

16. Rapportage prognose kinderopvangbehoefte Vijfheerenlanden 2022.pdf

Raadsvergadering Vijfheerenlanden 22 september 2022, gemeente VijfheerenlandenBij agendapunt: Categorie I: schriftelijke mededelingen van college of griffie6.993 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Prognose kinderopvangbehoefte Vijfheerenlanden 2022 20-7-2022

door: Ed Buitenhek

Prognose kinderopvangbehoefte Vijfheerenlanden 2022

Inhoudsopgave 1. AANLEIDING .............................................................................................................. 4 2. ONDERZOEKSVRAAG EN AANPAK .............................................................................. 4 3. POPULATIE EN BEREIK PER WIJK NU ....................................................................... 4 3.1 Inleiding .........................................................................................................................4 3.2 Relevante populatie ........................................................................................................4 3.3 Gebruik opvang in NL stabiliseert .....................................................................................5 3.4 Bereik opvang populatie 0-4 jaar Vijfheerenlanden ............................................................7 3.5 Bereik opvang populatie 4-12 jaar Vijfheerenlanden ..........................................................8 3.6 Bereik per wijk ................................................................................................................9 3.7 Populatie prognose 2022-2050 voor 0-4 jarigen .............................................................. 10 3.8 Populatie prognose 2022-2050 voor 4-12 jarigen ............................................................

10 3.9 Effect maatregelen Regeerakkoord................................................................................. 11 4. PROGNOSE OPVANGCAPACITEIT 0-4 JARIGEN ....................................................... 12 4.1 Opbouw prognose ......................................................................................................... 12 4.2 Prognose uitbreiding opvang capaciteit 0-4 jaar Vijfheerenlanden tot 2035 ....................... 12 4.3 Prognose uitbreiding opvang capaciteit 0-4 jaar Vijfheerenlanden tot 2050 ....................... 13 5. PROGNOSE OPVANGCAPACITEIT 4-12 JARIGEN ..................................................... 14 5.1 Opbouw prognose ......................................................................................................... 14 5.2 Prognose uitbreiding opvang capaciteit 4-12 jaar Vijfheerenlanden tot 2035 ..................... 14 5.3 Prognose uitbreiding opvang capaciteit 4-12 jaar Vijfheerenlanden tot 2050 ..................... 14 6. CONCLUSIE EN AANDACHTSPUNTEN ....................................................................... 15 6.1 Tenminste 475 extra kindplaatsen dag- en peuteropvang nodig ....................................... 15 6.2 Tenminste 569 extra kindplaatsen BSO nodig .................................................................

15 6.3 Onzekerheid: groei opvanggebruik door nieuw kabinetsbeleid ......................................... 15 7. TOT SLOT .................................................................................................................. 16 7.1 Ontwikkelingen arbeidsmarkt versus ambities Regeerakkoord .......................................... 16 7.2 Startleeftijd peuteropvang ............................................................................................. 17 7.3 Schaarse ruimte en combigebruik accommodaties ........................................................... 17 BIJLAGE 1: ANALYSE FORMATIEAKKOORD 2021 ........................................................ 18 Formatieakkoord 2020 ........................................................................................................ 18 Hoofdlijnen ...................................................................................................................... 18 Directe Financiering vervangt toeslag ................................................................................ 18 ©

Bureau Buitenhek

20-7-2022

Verhogen vergoeding voor kinderopvang tot 95% voor werkende ouders ............................ 18 Effecten op kosten ouders ................................................................................................... 19 Verwachte effecten op de vraag naar opvang ....................................................................... 19 BIJLAGE 2A. BEVOLKINGPROGNOSES ABF 0-4 JARIGEN ............................................ 20 BIJLAGE 2B. BEVOLKINGPROGNOSES ABF 4-12 JARIGEN .......................................... 20

Bureau Buitenhek

20-7-2022

1. AANLEIDING De gemeente Vijfheerenlanden wil, naast het wettelijk geregelde aanbod voorschoolse educatie en de traditionele gesubsidieerde peuteropvang, ook voldoende ruimte geven aan andere vormen van kinderopvang om zo een aantrekkelijke woonomgeving voor inwoners te realiseren. Daarom wordt bij het realiseren van onderwijshuisvesting rekening gehouden met ruimte voor voorschoolse educatie, peuteropvang, kinderdagopvang en buitenschoolse opvang. Omdat er signalen zijn dat er wachtlijsten ontstaan binnen al deze vormen van kinderopvang, én omdat er de komende 15 jaar veel ontwikkelingen zijn op het gebied van onderwijshuisvesting, wil de gemeente de behoefte aan kinderopvang in beeld brengen. In deze rapportage zijn de onderzoeksresultaten van Bureau Buitenhek samengevat.

2. ONDERZOEKSVRAAG EN AANPAK De onderzoeksvraag bestaat uit het in beeld brengen van de behoefte aan peuteropvang (voor kinderen van 2 tot 4 jaar, bestaande uit voorschoolse educatie en gesubsidieerde peuteropvang), kinderdagopvang (KDV) voor 0- tot 4-jarigen en buitenschoolse opvang (BSO) voor 4- tot 12-jarigen voor de verschillende wijken. De prognose moet een horizon omvatten voor a. de korte termijn (ca. 10 jaar vooruit), b. de middellange termijn (ca. 20 jaar vooruit) en c. de lange termijn (meer dan 20 jaar vooruit). In de uitwerking in dit rapport zijn prognoses uitgewerkt tot 2035 en 2050. Met de beschikbare data over het opvanggebruik per postcode is per wijk een profiel opgesteld met het gebruik van de opvangtypen dagopvang, peuteropvang en buitenschoolse opvang. Ook is het beschikbare opvangaanbod - de capaciteit aan geregistreerde kindplaatsen - per opvangsoort in de wijken in kaart gebracht. Met de combinatie van die data is een raming opgesteld met het te verwachten gebruik in aantal kinderen per werksoort en de daaraan gekoppelde capaciteitsbehoefte per opvangtype.

3. POPULATIE EN BEREIK PER WIJK NU 3.1 In l ei di n g Het data bestand - Kinderopvang PC4 2019-2020 - geeft het gebruik weer per opvangsoort per postcode gebied voor de jaren 2019 en 2020. Vanwege het feit dat deze data zogenaamde stroomdata zijn (alle gebruikers op enig moment in een jaar), en voor de capaciteitsberekening peildata (gemiddeld gebruik op enig moment in een jaar) worden gebruikt, zijn de data gecorrigeerd. De uitgangspunten voor de correctie zijn getoetst met behulp van een CBS data bestand met het gebruik op 1 april 2021 in de gemeente. Aanvullend is een databestand opgevraagd met de bevolkingsprognose op leeftijd per postcodegebied. Door deze databestanden te combineren is het mogelijk om per postcode gebied een raming te maken van het bereik per opvangtype. 3.2 R el ev an t e po p ul at ie De doelgroep van het opvangaanbod bestaat uit kinderen die gebruik maken van: Werksoort Kinderdagverblijven: Voorschool/Peuteropvang: Buitenschoolse opvang:

Leeftijd doelgroep 0 tot 4 jaar 2 tot 4 jaar 4 tot 12 jaar

Met behulp van het bevolkingsprognose bestand is de populatie per wijk in kaart gebracht.

Bureau Buitenhek

20-7-2022

De voor opvang relevante populatie ziet er per gebied in 2021 als volgt uit:

Ossenwaard (3989)

Populatie 0-4 jaar 1

Populatie 2-4 jaar 0

Populatie 4-12 jaar 1

Everdingen (4121)

105

Zijderveld (4122)

Hagestein (4124)

102

Wijk / Buurt (PC)

Hoef en Haag (4125)

160

Hei en Boeicop (4126)

102

Lexmond (4128)

120

283

Vianen/Vijfheerenlanden (4131)

174

347

Oude Stad/Zederik (4132)

211

101

386

Monnikenhof/Amaliastein (4133)

379

188

750

Centrum/Oost (4141)

212

101

402

West (4142)

383

187

662

Noord (4143)

257

114

564

Schoonrewoerd (4145)

148

Oosterwijk (4163)

Meerkerk (4231)

215

107

386

Ameide (4233)

165

284

Tienhoven (4235)

Nieuwland (4243)

112

Leerbroek (4245)

191

Kedichem (4247)

2.677

1.349

5.230

Totaal Vijfheerenlanden (Abf) Bron: Abf prognose bestand

Deze cijfers zijn afkomstig van het aangeleverde prognosebestand (Abf). De totalen voor 2021 zijn getoetst aan de CBS statistieken en wijken minder dan 2% af. In Bijlage 2 zijn de populatieprognoses per wijk opgenomen tot 2050. 3.3 G e b ru ik o pva n g in NL s t a bi lis e er t In Nederland zien we de laatste jaren een afvlakkende groei in de dagopvang en in de BSO (SZW, 2022): Gemiddeld aantal kinderen met dagopvang in NL ( x 1.000) 450 400 350

328

341

344

356

20 18

20 19

20 20

20 21

292

300 250 200 150 100 50 0

20 17

Bureau Buitenhek

20-7-2022

Gemiddeld aantal kinderen met BSO in NL ( x 1.000) 420 400

399

401

20 20

20 21

390

380

366

360 336

340 320 300

20 17

20 18

20 19

Als we de cijfers van het gebruik per leeftijd specificeren zien we landelijk dat de instroom van 0-jarigen stabiliseert en het bereik van de dagopvang in 2 jaar tijd (2019-2021) met slechts 1% punt is gestegen (29% in 2019 naar 30% in 2021):

Bron SZW, CBS 2021, bewerking Bureau Buitenhek

Ook in de BSO zien we de groei van het BSO bereik onder de 4-12 jarigen afvlakken. Groeide het bereik in 2019 nog met 7% (van 24,8% naar 26,5%), in 2020 is dat nog 2,7% en in 2021 is dat nog slechts 1,2%:

Bereik BSO onder 4-12 jarigen NL 35,0% 30,0% 25,0%

24,8%

26,5%

27,2%

27,5%

2019

2020

2021

20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0% 2018

Bron SZW 2022, CBS 2022, bewerking Bureau Buitenhek ©

Bureau Buitenhek

20-7-2022

Voor landelijke gebruiksprognoses zijn in zo’n gestabiliseerde markt uitsluitend de ontwikkeling van de populatieomvang en de gedragseffecten van de beoogde maatregelen in het Regeerakkoord relevant. Voor Vijfheerenlanden is dat anders omdat daar het bereik - het percentage opvanggebruikers van de populatie - nog groeit. 3.4 B e r ei k o pv an g p o pu la ti e 0 -4 j aar Vi j fh e er en la n de n In tegenstelling tot het landelijk gebruik zien we in de gemeente Vijfheerenlanden nog een forse toename van het opvanggebruik. Dat geldt zowel voor de BSO als voor de dagopvang. Steeg landelijk het aantal KDV kinderen met 4% tussen 2019 en 2021, in Vijfheerenlanden is dat 24%. Opvallender is nog dat het bereik van de dagopvang onder 0-jarigen in de periode 2019-2021 met 18% stijgt: Vijfheerenlanden

2017

2019

2021

Aantal 0-jarigen in KDV per 1 april

121

150

Groei 2019-2021 in % 24%

Populatie 0-jarigen per 1/1

621

641

671

Bereik KDV onder 0-jarigen

15%

19%

22%

18%

Bron: CBS, Monitor SZW 2017-2021

Die toename zal doorwerken in het bereik van de dagopvang na 2021. Met behulp van de databestanden van het toeslaggebruik onder 0-4 jarigen op gemeente niveau en de verantwoording voor de subsidie peuteropvang is een raming gemaakt van het bereik per leeftijd: Bereik per opvangtype 2021 5HL per leeftijd 0-4 jaar (in %)

0 jaar

1 jaar

2 jaar

3 jaar

Totaal 0-4 jaar 5HL (in %) 100%

Populatie

100%

Hele dagopvang

22%

40%

41%

Peuteropvang

23%

33%

17%

12%

11%

Bereik

32%

56%

75%

82%

61%

Non-bereik

68%

44%

25%

18%

39%

Gastouderopvang

36% 14%

(ca. 9% KOT en 5% NKOT)

In vergelijking met de landelijke cijfers zien we dat in de gemeente meer gebruik wordt gemaakt van gastouderopvang en dat het non-bereik in de gemeente - 18% onder 3-jarigen – ook hoger ligt dan de landelijke cijfers (11%)2. Opvallend is dat het bereik van de peuteropvang onder de populatie 3-jarigen met 33% aanmerkelijk hoger is dan het bereik onder de populatie 2-jarigen (23%) terwijl de startleeftijd van de subsidieregeling voor peuteropvang 2 jaar is. Het lijkt erop dat er in de gemeente onvoldoende capaciteit beschikbaar is om alle peuters direct vanaf 2jarige leeftijd te laten starten. Dat betekent dat er wachtlijsten zijn. Uit de data blijkt dat peuters pas gemiddeld worden geplaatst als ze 2 jaar en 4 maanden oud zijn. Deze aanname is getoetst bij de grootste aanbieder van Peuteropvang (SKV/SKCN) en daar wordt bevestigd dat de gemiddelde startleeftijd ruim 20% hoger is dan 2 jaar door gebrek aan voldoende capaciteit.

Uitsluitend kinderen die alleen gebruik maken van gastouderopvang. Kinderen naast gastouderopvang ook gebruik maken van bijvoorbeeld peuteropvang zijn bij dat opvangtype meegeteld om dubbeltellingen te voorkomen. 2 Zie Monitor SZW 2021 (Buitenhek, 2021) ©

Bureau Buitenhek

20-7-2022

In onderstaande tabel is te zien dat het verschil in bereik aan peuteropvang tussen de 2- en 3-jarige peuters ca. 64 peuters bedraagt (221 minus 157): Bereik per opvangtype 2021 per leeftijd 0-4 jaar (in #)

0 jaar

1 jaar

2 jaar

3 jaar

Totaal 0-4 jaar

Populatie (bron: CBS 2022)

671

695

691

669

2.726

Hele dagopvang

150

275

975

Peuteropvang

157

221

378

117

313

Bereik

213

392

515

546

1.666

Non-bereik

458

303

176

123

1.060

Gastouderopvang

Op een totale gebruikersgroep van 378 peuters gaat het dan om ca. 17% aan extra capaciteit die noodzakelijk is om alle peuters vanaf 2 jaar te kunnen laten starten. Dat is gebaseerd op de huidige vraag en houdt geen rekening met de plannen voor de kinderopvang in het Regeerakkoord. Op basis van een analyse van de wachtlijst wordt het huidige tekort aan capaciteit geraamd op 15%. 3.5 B e r ei k o pv an g p o pu la ti e 4 -12 jaa r V ijf h e er e nla n d en Met behulp van de CBS databestanden van het toeslaggebruik onder 4-12 jarigen is een raming te maken van het BSO bereik in de gemeente:

Bron: CBS, bewerking Bureau Buitenhek

Gemiddeld maakt 23% van de leerlingenpopulatie in 2020 gebruik van een BSO aanbod en in vergelijking met 2019 is dat een groei van 18%. Zelfs met een gematigd groeiscenario – zonder rekening te houden met de kabinetsplannen – zal het bereik toenemen tot ca. 29%. In de ramingen is dat verwerkt als 0-scenario.

Bureau Buitenhek

20-7-2022

3.6 B e r ei k p er wi jk In onderstaande figuur de wijkindeling van de gemeente: Ossenwaard (3989) Everdingen (4121) Zijderveld (4122) Hagestein (4124) Hoef en Haag (4125) Hei en Boeicop (4126) Lexmond (4128) Vianen/Vijfheerenlanden (4131) Oude Stad/Zederik (4132) Monnikenhof/Amaliastein (4133) Centrum/Oost (4141) West (4142) Noord (4143) Schoonrewoerd (4145) Oosterwijk (4163) Meerkerk (4231) Ameide (4233) Tienhoven (4235) Nieuwland (4243) Leerbroek (4245) Kedichem (4247)

Op basis van deze indeling is een raming gemaakt van het bereik gemaakt: KDV bereik 2020 0-4 jaar

BSO bereik 2020 4-12 jaar

KDV: gemiddeld aantal uren / jaar

BSO: gemiddeld aantal uren / jaar

Ossenwaard (3989)

Everdingen (4121)

53%

14%

704

349

Zijderveld (4122)

43%

13%

340

Wijk

Hagestein (4124)

38%*

23%*

880

351

Hoef en Haag (4125)

89%

60%

1.232

499

Hei en Boeicop (4126)

13%

515

Lexmond (4128)

60%

30%*

733

330

Vianen/Vijfheerenlanden (4131)

30%

16%

982

573

Oude Stad/Zederik (4132)

63%

37%

981

435

Monnikenhof/Amaliastein (4133)

52%

31%

1.096

439

Centrum/Oost (4141)

37%

22%*

633

434

West (4142)

33%

17%

674

420

Noord (4143)

31%

17%

684

440

Schoonrewoerd (4145)

26%*

11%

554

333

Oosterwijk (4163)

86%

Meerkerk (4231)

37%

25%

495

342

Ameide (4233)

49%

29%

756

357

Bureau Buitenhek

20-7-2022

Tienhoven (4235)

47%

17%

940

467

Nieuwland (4243)

41%

16%

660

380

Leerbroek (4245)

26%

709

515

Kedichem (4247)

29%

25%*

500

335

Totaal 5HL

43%

23%

839

417

Totaal 5HL inclusief PO zonder KOT**

48%

23%

* in deze data zit een significante afwijking en kunnen de werkelijke cijfers sterk afwijken. ** inclusief peuters die gebruik maken van peuteropvang via de gemeentelijke subsidieregeling zonder kinderopvangtoeslag (KOT)

3.7 P o pu la ti e pr o gn os e 20 22 - 20 50 v o or 0 -4 j ar ig e n De gemeente Vijfheerenlanden is een groeigemeente. Het Abf databestand geeft een populatie prognose per leeftijd per wijk voor de periode tot en met 2050. De prognose voor het aantal 0-4 jarigen ziet er als volgt uit:

Bron: Abf

Daaruit volgt dat tot 2035 het aantal 0-4 jarigen met 23% toeneemt. Dat betekent dat - uitsluitend op basis van de populatieprognose en het huidige gebruik - de opvangcapaciteit voor 0-4 jarigen met 23% moet toenemen om aan de groeiende behoefte te voldoen. 3.8 P o pu la ti e pr o gn os e 20 22 - 20 50 v o or 4 -12 jar i g en De Abf prognose voor het aantal 4-12 jarigen ziet er als volgt uit:

Prognose populatie 4-12 jarigen 5HL 2022-2050 8.000

6.926

6.647

7.000

6.825

6.592

5.942

6.000 5.300 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000

2050

2049

2048

2047

2046

2045

2044

2043

2042

2041

2040

2039

2038

2037

2036

2035

2034

2033

2032

2031

2030

2029

2028

2027

2026

2025

2024

2023

2022

Bron: Abf

Daaruit volgt dat tot 2035 het aantal 4-12 jarigen met 25% toeneemt. Dat betekent dat - uitsluitend op basis van de populatieprognose en het huidige gebruik - de opvangcapaciteit voor 4-12 jarigen met 25% moet toenemen om aan de groeiende behoefte te voldoen.

Bureau Buitenhek

20-7-2022

3.9 Eff ec t maa tr e g el en R e g ee ra kk o or d ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ is de titel van het coalitieakkoord 2021 – 2025 dat de inzet is van de nieuwe coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. In het akkoord staan enkele maatregelen die effect hebben op de ontwikkeling van de kinderopvangmarkt. Op pagina 19 van het akkoord staan de maatregelen voor de kinderopvang samengevat. Voor deze prognose zijn de volgende punten relevant: 

In stappen verhogen we de vergoeding van de kinderopvang tot 95% voor werkende ouders voor kinderen tot 12 jaar. Op basis van de praktijkervaringen en gedragseffecten bezien we de ambitie om het vergoedingspercentage op te hogen naar 100%.



In Bijlage 1. Is een nadere analyse opgenomen van de effecten op de vraag naar opvang. Omdat de definitieve besluitvorming over deze maatregelen nog niet is afgerond en de uitvoering mede afhankelijk is van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt (toenemende personeelstekorten) zijn scenario’s uitgewerkt met en zonder de verwachte gedragseffecten op de vraag naar opvang.

Bureau Buitenhek

20-7-2022

4. PROGNOSE OPVANGCAPACITEIT 0-4 JARIGEN 4.1 O p b o uw pr o gn os e De drivers voor de behoefte aan extra kinderopvangcapaciteit bestaan uit: a. actueel capaciteitstekort/wachtlijstproblematiek: ca. 15% (op basis van analyse wachtlijsten SKCN/SKV); b. ontwikkeling relevante populatie; c. ontwikkeling bereik autonoom: ca. 10%; d. ontwikkeling bereik als gevolg van overheidsbeleid: ca. 20% (CPB gaat uit van ruim 20%). De gemeente beschikt per mei 2022 (LRK, mei 2022) over 26 locaties aan voorschools aanbod (peuteropvang en kinderdagverblijven) met een totale capaciteit van 847 kindplaatsen. 4.2 P ro g n os e ui t b r ei di n g o p va ng c ap aci t ei t 0 -4 j aar Vi jf he e r en la n de n t o t 20 35 Met behulp van de wachtlijst data, de populatie prognose, de trendmatige groei van het bereik en de verwachte impact van de afspraken in het Regeerakkoord is een prognose opgesteld voor de noodzakelijke capaciteit in kindplaatsen per wijk. Dat levert tot 2035 een capaciteitsgroei in kindplaatsen KDV op van tenminste 475 (+56%) voor de 0-4 jarigen exclusief effect Regeerakkoord en een capaciteitsgroei van tenminste 739 (+95%) voor de 0-4 jarigen inclusief het verwachte effect van het Regeerakkoord. In onderstaande tabel is dat nader gespecificeerd:

Wijk 3989 Ossenwaard (3989) 4121 Everdingen (4121) 4122 Zijderveld (4122) 4124 Hagestein (4124) 4125 Hoef en Haag (4125) 4126 Hei en Boeicop (4126) 4128 Lexmond (4128) 4131 Vianen/Vijfheerenlanden (4131) 4132 Oude Stad/Zederik (4132) 4133 Monnikenhof/Amaliastein (4133) 4141 Centrum/Oost (4141) 4142 West (4142) 4143 Noord (4143) 4145 Schoonrewoerd (4145) 4163 Oosterwijk (4163) 4231 Meerkerk (4231) 4233 Ameide (4233) 4235 Tienhoven (4235) 4243 Nieuwland (4243) 4245 Leerbroek (4245) 4247 Kedichem (4247) Totaal aantal kindplaatsen

Aantal kindplaatsen KDV

Effect oplosssen actuele wachtlijsten in kindplaatsen (15%)

0 16 16 80 32 16 46 80 130 114 16 148 40 15 0 16 46 0 20 16 0 847

0 0 1 12 26 0 7 34 0 0 0 43 0 1 0 3 0 0 0 0 0 127

Effect toename populatie tot 2035 in kindplaatsen (23%)

Effect toename Effect autonoom bereik Regeerakkoord tot 2035 in in extra kindplaatsen kindplaatsen (10%) (20%)

1 0 0 1 2 4 4 2 5 1 9 20 48 11 23 0 2 4 11 6 14 21 13 30 42 17 38 26 14 31 15 3 7 3 19 43 32 7 16 3 2 4 2 0 0 4 2 5 11 6 13 -1 0 0 0 2 4 1 2 4 5 0 1 228 120 264 Extra te realiseren kindplaatsen in vergelijking met mei 2022: Groei in % in vergelijking met huidige capaciteit mei 2022 in kindplaatsen:

Totale behoefte Totale behoefte exclusief inclusief Regeerakkoord Regeerakkoord (in kindplaatsen) (in kindplaatsen) 1 19 23 102 116 18 70 148 189 154 34 213 79 21 2 25 63 -1 22 19 5 1.322 475 56%

1 23 27 122 140 21 85 178 227 185 41 256 94 25 2 30 75 -1 27 23 6 1.586 739 87%

Minimale Maximale extra extra ruimte ruimte (in m2 (in m2 BVO) BVO) 6 22 54 173 675 13 196 547 470 324 143 520 309 50 16 69 132 -6 19 26 41 3.800

8 52 90 335 862 41 308 785 773 571 198 861 435 83 19 108 232 -8 55 56 50 5.915

Voor dagopvang voorzieningen zijn de wettelijke criteria voor binnen- en buitenruimte vastgelegd in het Besluit kwaliteit kinderopvang4. In de prognoses en plannen elders (zie o.a. Utrecht) is per kindplaats 8 m 2 BVO geraamd. Daaruit volgt dat het BVO voor 475 kindplaatsen extra tenminste 3.800 m2 bedraagt (8 x 475 kindplaatsen) waarvan minimaal 1.425 m2 buitenruimte aangrenzend aan het gebouw waar de kinderopvang in is gevestigd.

In artikel 10 lid 2 en 3 van het Besluit kwaliteit kinderopvang is opgenomen dat er tenminste 3,5 m2 binnenspeelruimte en (lid 3) tenminste 3,0 m2 buitenspeelruimte per aanwezig kind moet zijn (zie https://wetten.overheid.nl/BWBR0039936/2021-07-01) . ©

Bureau Buitenhek

20-7-2022

4.3 P ro g n os e ui t b r ei di n g o p va ng c ap aci t ei t 0 -4 j aar Vi jf he e r en la n de n t o t 20 50 Met behulp van de wachtlijst data, de populatie prognose, de trendmatige groei van het bereik en de verwachte impact van de afspraken in het Regeerakkoord is een prognose opgesteld voor de noodzakelijke capaciteit in kindplaatsen per wijk. Dat levert tot 2050 een capaciteitsgroei in kindplaatsen KDV op van tenminste 45% of 377 kindplaatsen voor de 0-4 jarigen exclusief effect Regeerakkoord en een capaciteitsgroei van tenminste 73% of 622 kindplaatsen voor de 0-4 jarigen inclusief het verwachte effect van het Regeerakkoord.

In onderstaande tabel is dat nader gespecificeerd: Totale Totale Effect oplosssen Effect toename Effect toename Effect behoefte behoefte Minimale Maximale Aantal actuele populatie tot autonoom Regeerakkoord exclusief inclusief extra extra kindplaatsen wachtlijsten in 2050 in bereik tot 2050 in extra Regeerakkoord Regeerakkoord ruimte (in ruimte (in KDV kindplaatsen kindplaatsen in kindplaatsen kindplaatsen (in (in m2 BVO) m2 BVO) Wijk kindplaatsen) kindplaatsen) 3989 Ossenwaard (3989) 0 0 0 0 0 0 0 3 4 4121 Everdingen (4121) 16 0 -1 1 3 16 20 3 29 4122 Zijderveld (4122) 16 1 0 2 4 19 23 25 56 4124 Hagestein (4124) 80 12 1 9 20 102 122 176 339 4125 Hoef en Haag (4125) 32 26 41 10 22 108 130 609 781 4126 Hei en Boeicop (4126) 16 0 -1 1 3 16 20 3 29 4128 Lexmond (4128) 46 7 6 6 13 65 78 151 255 4131 Vianen/Vijfheerenlanden (4131) 80 34 20 13 29 147 177 538 773 4132 Oude Stad/Zederik (4132) 130 0 25 15 34 170 205 324 597 4133 Monnikenhof/Amaliastein (4133) 114 0 25 14 30 152 183 308 552 4141 Centrum/Oost (4141) 16 0 7 2 5 25 30 70 110 4142 West (4142) 148 43 -11 18 40 198 237 399 716 4143 Noord (4143) 40 0 32 7 16 79 94 309 435 4145 Schoonrewoerd (4145) 15 1 -3 1 3 15 18 2 26 4163 Oosterwijk (4163) 0 0 2 0 0 2 2 16 19 4231 Meerkerk (4231) 16 3 -1 2 4 19 23 27 58 4233 Ameide (4233) 46 0 9 6 12 61 73 120 217 4235 Tienhoven (4235) 0 0 -8 -1 -2 -9 -11 -70 -84 4243 Nieuwland (4243) 20

0 -4 2 4 18 21 -19 9 4245 Leerbroek (4245) 16 0 -3 1 3 14 17 -13 10 4247 Kedichem (4247) 0 0 4 0 1 4 5 35 42 Totaal aantal kindplaatsen 847 127 139 111 245 1.224 1.469 3.016 4.975 Extra te realiseren kindplaatsen in vergelijking met mei 2022: 377 622 Groei in % in vergelijking met huidige capaciteit mei 2022 in kindplaatsen: 45% 73%

Daaruit volgt dat het BVO voor 377 kindplaatsen extra tenminste 3.016 m 2 bedraagt (8 x 377 kindplaatsen) waarvan minimaal 1.131 m2 buitenruimte aangrenzend aan het gebouw waarin de kinderopvang wordt gevestigd. Het BVO voor 622 kindplaatsen extra vergt tenminste 4.975 m 2 bedraagt (8 x 622 kindplaatsen) waarvan minimaal 1.866 m2 buitenruimte aangrenzend aan het gebouw waarin de kinderopvang wordt gevestigd.

Bureau Buitenhek

20-7-2022

5. PROGNOSE OPVANGCAPACITEIT 4-12 JARIGEN 5.1 O p b o uw pr o gn os e De drivers voor de behoefte aan extra kinderopvangcapaciteit bestaan uit: a. actueel capaciteitstekort/wachtlijstproblematiek: ca. 15% (op basis van analyse wachtlijsten SKCN/SKV); b. ontwikkeling relevante populatie: ca. 25% tot 2035 en 24% tot 2050 c. ontwikkeling bereik autonoom: ca. 20% (KDV / PO van 48% naar 58% en BSO van 23% naar 29%) d. ontwikkeling bereik als gevolg van overheidsbeleid: ca. 20% (CPB gaat uit van ruim 20%). De gemeente beschikt per mei 2022 (LRK, mei 2022) over 27 locaties aan BSO met een totale capaciteit van 1.044 kindplaatsen. 5.2 P ro g n os e ui t b r ei di n g o p va ng c ap aci t ei t 4 -12 jaa r V ijf h e e re nl an d e n t o t 2 035 Met behulp van de wachtlijst data, de populatie prognose, de trendmatige groei van het bereik en de verwachte impact van de afspraken in het Regeerakkoord is een prognose opgesteld voor de noodzakelijke capaciteit in kindplaatsen per wijk. Dat levert tot 2035 een capaciteitsgroei in kindplaatsen BSO op van tenminste 54% of 569 kindplaatsen voor de 4-12 jarigen exclusief gedragseffect maatregelen Regeerakkoord en een capaciteitsgroei van tenminste 85% of 891 kindplaatsen voor de 4-12 jarigen inclusief het verwachte gedragseffect van het Regeerakkoord. In onderstaande tabel is dat nader gespecificeerd:

Aantal kindplaatsen BSO

Effect oplosssen actuele wachtlijsten in kindplaatsen (15%)

0 0 0 130 66 24 50 44 54 210 64 92 118 22 0 70 46 0 32 0 22 1.044

0 0 0 12 19 3 9 23 0 0 0 55 0 7 0 14 15 0 0 0 0 157

Effect toename populatie tot 2035 in kindplaatsen (25%)

Effect toename Effect autonoom bereik Regeerakkoord tot 2035 in in extra kindplaatsen kindplaatsen (10%) (20%)

1 0 0 -1 0 0 1 0 0 -1 14 31 43 13 28 -2 2 5 7 7 14 24 9 20 52 11 23 25 24 52 22 9 19 37 18 40 28 15 32 3 3 7 -1 0 0 15 10 22 22 8 18 -6 -1 -1 1 3 7 0 0 0 -3 2 4 265 147 323 Extra te realiseren kindplaatsen in vergelijking met mei 2022: Groei in % in vergelijking met huidige capaciteit mei 2022 in kindplaatsen:

Totale behoefte Totale behoefte Minimale Maximale exclusief inclusief extra extra regeerakkoord regeerakkoord ruimte ruimte (in kindplaatsen) (in kindplaatsen) (in BVO) (in BVO) 1 -1 1 155 140 27 72 100 117 259 95 202 161 35 -1 109 91 -7 36 0 21 1.613 569 54%

1 -2 1 185 169 33 87 120 140 310 114 242 193 42 -1 131 110 -8 43 0 26 1.935 891 85%

5 -10 5 196 596 26 177 449 501 388 249 878 342 105 -7 315 363 -55 31 0 -5 4.548

6 -12 6 444 821 70 293 609 687 802 401 1201 600 161 -8 490 509 -67 88 0 29 7.128

5.3 P ro g n os e ui t b r ei di n g o p va ng c ap aci t ei t 4 -12 jaa r V ijf h e e re nl an d e n t o t 2 050 De populatie ontwikkeling van het aantal 4-12 jarigen in de periode 2035 tot 2050 is marginaal (< 1%). Dat betekent dat de prognose tot en met 2035 maatgevend is voor de verwachte ontwikkeling van de opvangbehoefte voor 4-12 jarigen.

Bureau Buitenhek

20-7-2022

6. CONCLUSIE EN AANDACHTSPUNTEN 6.1 T e n mi ns t e 47 5 e x tra ki n dp laa t se n d ag - e n p e u te r op va n g n o di g Voor het oplossen van de actuele wachtlijsten, de verwachte groei van de populatie 0 t/m 3 jarigen tot 2035 en de toename van het bereik zal de noodzakelijke opvangcapaciteit aangevuld moeten worden met ca. 475 kindplaatsen. Als we de BVO criteria voor dagopvang hanteren die elders worden toegepast - 8 m2 BVO per te realiseren kindplaats dagopvang - dan bedraagt de behoefte aan extra BVO voor dagopvangcapaciteit ca. 3.000 m2 waarvan minimaal 1.131 m2 buitenruimte m2 aangrenzend aan het gebouw waar de kinderopvang in wordt gevestigd. De capaciteitsgroei zal tenminste 622 kindplaatsen of 73% moeten bedragen voor de 0-4 jarigen na de implementatie van het Regeerakkoord. 622 kindplaatsen extra vergt tenminste 4.975 m 2 bedraagt (8 x 622 kindplaatsen) waarvan minimaal 1.866 m2 buitenruimte aangrenzend aan het gebouw waarin de kinderopvang wordt gevestigd. 6.2 T e n mi ns t e 56 9 e x tra ki n dp laa t se n B S O n o di g Voor het oplossen van de actuele wachtlijsten, de verwachte groei van de populatie 4-12 jarigen, en de toename van het bereik zal de noodzakelijke opvangcapaciteit aangevuld moeten worden met ca. 569 kindplaatsen BSO.

Als we de BVO criteria voor BSO hanteren die elders worden toegepast - 8 m2 BVO per te realiseren kindplaats dagopvang - dan bedraagt de behoefte aan extra BVO voor opvangcapaciteit ca. 4.548 m2. De capaciteitsgroei zal tenminste 891 kindplaatsen of 85% bedragen voor de 4-12 jarigen na de implementatie van het Regeerakkoord. Dat vergt tenminste 7.128 m2 bedraagt (8 x 891 kindplaatsen) waarvan minimaal 2.673 m 2 buitenruimte. 6.3 O nz e ke r he i d: gr o ei op va n gg e b ru ik d o or n i eu w ka b i ne t s b el e id De voorgenomen maatregel van het nieuwe Kabinet om de vergoeding van de kinderopvang te verhogen tot 95% van de opvangkosten heeft effect op de vraag naar opvang. De gedragseffecten van dit scenario worden ingeschat op een vraagtoename van 20% tot 30%. Dat kan leiden tot een extra groei van 245 kindplaatsen dag- en peuteropvang en 322 extra kindplaatsen BSO. Daarvoor bedraagt de extra behoefte aan BVO voor opvangcapaciteit ca. 4.536 m2.

Bureau Buitenhek

20-7-2022

7. TOT SLOT 7.1 O n t wi kk el i ng e n ar b ei ds mar k t v e rs us a m bi t i es R e g e era kk o or d De implementatie van de afspraken in het Regeerakkoord staat onder druk vanwege de toenemende personeelskrapte in de kinderopvang. In de relevante arbeidsmarktregio (Gorinchem en Midden-Utrecht) bedraagt de spanningsindicator voor de arbeidsmarkt voor kinderopvang in het 1e kwartaal van 2022 11,58 en is daarmee bijna net zo hoog als de personeelskrapte in het onderwijs:

Bron: UWV, 2022

In onderstaande tabel de spanningsindicator van het 1e kwartaal 2019:

Bron: UWV, 2022

Daaruit volgt dat de krapte op de arbeidsmarkt in de kinderopvang sterk is toegenomen in enkele jaren tijd. Door het gebrek aan gekwalificeerd personeel word het steeds onzekerder of de ambities in het Regeerakkoord ook daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. ©

Bureau Buitenhek

20-7-2022

7.2 S ta r tl e ef ti j d p e u t er o pv an g De huidige subsidieregeling van de gemeente biedt gezinnen zonder toeslagaanspraak toegang tot het voorschoolse aanbod vanaf 2-jarige leeftijd. In de helft van de gemeente in Nederland is de startleeftijd 2,5 jaar waardoor minder capaciteit noodzakelijk is. De gemeente heeft bewust gekozen voor een 2-jarige start om peuter zo goed mogelijk voor te bereiden op de instroom op de basisschool. Tegelijkertijd zien we nu dat vanwege gebrek aan capaciteit die inhoudelijke ambitie niet gehaald wordt en peuters feitelijk pas aanzienlijk later geplaatst worden. Dat roept de vraag op of de gemeente opnieuw een afweging moet maken over de startleeftijd van de regeling voor de gesubsidieerde peuteropvang. 7.3 S c haa rs e r ui m t e en c o m bi g e br u ik ac co m mo da t i es De ruimte die noodzakelijk is voor het dempen van het tekort aan woningen staat niet zelden op gespannen voet met de ruimte voor uitbreiding van maatschappelijke voorzieningen en kinderopvang 5. Daardoor zal de druk om voor opvangvoorzieningen gebruik te maken van combigebruik van ruimten toenemen. In de praktijk is dat met name terug te vinden in de combihuisvesting van peuteropvang en onderwijs of peuteropvang en BSO.

Zie o.a. https://www.nhnieuws.nl/nieuws/290684/wat-lucht-voor-tekort-aan-kinderopvang-weesp-en-muiden-weer-nieuwe-plek

Bureau Buitenhek

20-7-2022

BIJLAGE 1: ANALYSE FORMATIEAKKOORD 2021 F or ma ti e ak ko o rd 20 20 Hoofdlijnen ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ is de titel van het coalitieakkoord 2021 – 2025 dat de inzet is van de nieuwe coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. In het akkoord staan enkele maatregelen die effect hebben op de ontwikkeling van de kinderopvangmarkt. Op pagina 19 van het akkoord staan de maatregelen voor de kinderopvang als volgt samengevat:  We zorgen voor een goede start voor ieder kind op de kinderopvang, met het oog op de ontwikkeling van het kind. Zo maken we het voor ouders ook makkelijker om te werken.  In stappen verhogen we de vergoeding van de kinderopvang tot 95% voor werkende ouders voor kinderen tot 12 jaar.  De toeslag wordt straks direct uitgekeerd aan kinderopvanginstellingen zodat ouders niet meer worden geconfronteerd met grote terugvorderingen.  Op basis van de praktijkervaringen en gedragseffecten bezien we de ambitie om het vergoedingspercentage op te hogen naar 100%. Directe Financiering vervangt toeslag In 2018 is de invoering van de zogenaamde ‘Directe Financiering’ afgeblazen maar in het coalitieakkoord wordt aangekondigd dat deze maatregel alsnog wordt ingevoerd. Dat betekent dat kinderopvang niet meer via de ouders maar via het Rijk zal worden bekostigd.

Die maatregel zal geen substantiële consequenties hebben voor het gebruik of voor het bereik van de kinderopvang. De aanname is dat het systeem van Directe Financiering minder complex zal zijn voor gebruikers en daardoor tot meer gebruik zal leiden bij met name lagere inkomens. Onduidelijk is of dat tot een toename zal leiden van het gebruik. Daarbij speelt ook dat de lage inkomens relatief veel ebruik maken van toeslagregelingen. Wél betekent het een aanpassing van de backoffice en ICT voor de aanbieders 6. Verhogen vergoeding voor kinderopvang tot 95% voor werkende ouders De maatregel om de vergoeding van de kinderopvang te verhogen tot 95% van de kosten voor werkende ouders voor kinderen tot 12 jaar heeft wel effect op de vraag naar opvang. Dat wordt onderbouwd door de analyse in het Eindrapport Scenariostudie Vormgeving Kindvoorzieningen (SZW, 2020). Daar worden de gedragseffecten van dit scenario ingeschat op ruim 20% vraagtoename 7 in volume. De belangrijkste toename is te verwachten in het volume per kind. Op dat punt is nog een inhaalslag te verwachten. In dit verband is het ook goed om even te kijken naar de ontwikkeling van het gemiddeld aantal opvanguren over de afgelopen jaren. Daaruit blijkt de impact van de bezuinigingen na 2009 en het imago van dure kinderopvang op het gemiddelde contractvolume per jaar (ca. 30% daling):

Zie o.a. https://www.kinderopvangtotaal.nl/brancheorganisatie-bezorgd-over-directe-financiering/ Zie onderbouwing in Eindrapport Scenariostudie Vormgeving Kindvoorzieningen (SZW, 2020): € 3,3 mld. aan actuele (2020) netto toeslaguitgaven + € 1,1 mld. aan directe kosten voor extra toeslag huidig gebruik = € 4,4 mld. + € 0,9 mld. ofwel +20% aan extra gebruik door gedragseffecten = € 5,3 mld. 7

Bureau Buitenhek

20-7-2022

In de periode voor de bezuinigingen contracteerden ouders een aanmerkelijk groter aantal uren per jaar per kind. Met de ambitie van ‘bijna gratis kinderopvang’ is het niet onwaarschijnlijk dat de toename van de vraag eerder op 30% of hoger uitkomt dan op de 20% die nu wordt geraamd (zie ook 4.3). Eff ec t e n o p k os t e n o ud e rs Om de mogelijke effecten goed in te schatten is een analyse gemaakt van het gebruik per inkomenscategorie en de effecten van deze maatregel op de netto-kosten voor ouders. De huidige toeslagregeling kent een inkomensafhankelijke vergoeding die varieert voor het 1e kind van 96% voor de laagste inkomens tot 33,3% voor de hoogste inkomens en voor het 2e of volgende kind van 96% voor de laagte inkomens tot 67,1% voor de hoogste inkomens. Als we per inkomenscategorie de gemiddelde toeslag- en ouderbijdrage in kaart brengen dan zien we dat de korting op de opvangkosten (tot aan het maximum toeslagtarief) gemiddeld 82% bedraagt en dat voor de grootste groep gebruikers - huishoudens vanaf 1,5x modaal - de korting nog hoger is: Raming 2022

Kosten ouders in % kosten nu 28%

Kosten ouders in % kosten straks 5%

Korting op kosten in % -82%

Tot 130% WML

25%*

Va 130% WML- 1,5 modaal

11%

-53%

Va 1,5 tot 3 modaal

31%

-84%

Va 3 modaal

54%

-91%

Totaal

* het is mogelijk dat voor de laagste inkomenscategorie nog een aanpassing gaat plaatsvinden zodat zij niet meer betalen dan nu.

Ve rw ac ht e e ff ec t e n o p d e v raa g n aar o p van g Het effect van veranderingen in de kosten van opvang op de vraag ernaar wordt de prijselasticiteit genoemd. Voor het effect op de vraag wordt in deze analyse gerekend met een gemiddelde van de prijselasticiteiten uit Ooms et al. (2003) en de elasticiteiten uit De Boer et al. (2014). Deze bedraagt -0,34 (zie Het economische belang van kinderopvang, Kok e.a., 2015). Met een gemiddelde kostendaling van 82% en een prijselasticiteit van -0,34 bedraagt de verwachte toename van de vraag naar opvang op basis van deze aannames +28% 8. Die raming van de vraagtoename ligt dus hoger dan de 20% die is opgenomen in de analyse in het Eindrapport Scenariostudie Vormgeving Kindvoorzieningen (SZW, 2020)9.

Volgens deze onderzoeken zal dat voor dagopvang lager liggen en zal dat voor BSO en gastouderopvang hoger uitvallen. zie paragraaf 4.1.3.

9 ©

Bureau Buitenhek

20-7-2022

BIJLAGE 2A. BEVOLKINGPROGNOSES ABF 0-4 JARIGEN Wijk

2021

2025

2030

2035

2040

2045

2050

3989 Ossenwaard 4121 Everdingen 4122 Zijderveld 4124 Hagestein 4125 Hoef en Haag 4126 Hei en Boeicop 4128 Lexmond 4131 Vianen/Vijfheerenlanden 4132 Oude Stad/Zederik 4133 Monnikenhof/Amaliastein 4141 Centrum/Oost 4142 West 4143 Noord 4145 Schoonrewoerd 4163 Oosterwijk 4231 Meerkerk 4233 Ameide 4235 Tienhoven 4243 Nieuwland 4245 Leerbroek 4247 Kedichem Vijfherenlanden totaal

1 60 35 39 39 59 120 174 211 379 212 383 257 85 10 215 165 52 68 89 24 2.677

0 57 36 38 84 61 142 187 239 378 232 404 279 85 10 225 186 49 62 97 24 2.875

1 62 37 41 134 58 159 221 306 432 262 435 333 90 10 247 209 44 72 100 24 3.277

2 51 40 38 182 51 157 233 338 439 257 412 353 86 11 236 201 41 67 96 28 3.319

4 53 36 44 185 48 143 236 314 440 252 413 340 78 11 228 192 30 56 89 27 3.219

3 48 35 38 174 48 140 230 293 437 235 404 348 73 12 220 189 25 47 83 28 3.110

1 45 31 39 161 48 143 230 292 434 234 374 353 71 11 223 197 21 55 84 26 3.073

Groei 2021-2050 0% -25% -11% 0% 313% -19% 19% 32% 38% 15% 10% -2% 37% -16% 10% 4% 19% -60% -19% -6% 8% 15%

BIJLAGE 2B. BEVOLKINGPROGNOSES ABF 4-12 JARIGEN

Wijk

2021

2025

2030

2035

2040

2045

2050

3991 Ossenwaard 4121 Everdingen 4122 Zijderveld 4124 Hagestein 4125 Hoef en Haag 4126 Hei en Boeicop 4128 Lexmond 4131 Vianen/Vijfheerenlanden 4132 Oude Stad/Zederik 4133 Monnikenhof/Amaliastein 4141 Centrum/Oost 4142 West 4143 Noord 4145 Schoonrewoerd 4163 Oosterwijk 4231 Meerkerk 4233 Ameide 4235 Tienhoven

1 105 73 102 160 102 283 347 386 750 402 662 564 148 24 386 284 89

3 116 81 91 220 105 273 368 457 776 428 700 566 159 20 427 323 95

4 115 77 82 266 101 286 408 543 793 469 752 597 161 20 433 381 79

6 115 77 83 389 100 305 478 669 889 523 821 701 166 21 463 399 71

6 114 75 88 402 89 292 496 689 946 563 894 742 155 24 493 413 72

3 106 73 102 373 99 297 502 647 968 518 881 759 146 24 477 423 63

7 101 80 89 339 93 320 487 618 929 505 794 756 148 24 476 427 55

Bureau Buitenhek

20-7-2022

Groei 2021-2050 600% -4% 10% -13% 112% -9% 13% 40% 60% 24% 26% 20% 34% 0% 0% 23% 50% -38% 20

4243 Nieuwland 112 4245 Leerbroek 191 4247 Kedichem 59 Vijfherenlanden totaal 5.171

Bureau Buitenhek

118 196 52 5.522

120 200 55 5.887

124 194 53 6.594

20-7-2022

114 199 60 6.866

109 197 58 6.767

107 178 59 6.533

-4% -7% 0% 26%

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Vijfheerenlanden&id=fda1585a-08b0-4f46-a368-a1e89d1d4743