16. (AZ) Ambtelijk advies bij de Agenda van de ALV VNG 13 januari 2022 - Nagekomen moties - Gemeenteraad.docx

Ambtelijk advies bij de Agenda van de Extra Algemene Ledenvergadering VNG Ingediende moties/amendementen en preadviezen VNG-Bestuur Woensdag 13 januari 2022 vindt van 13.30-16.00 uur een extra ALV VNG plaats. Hieronder bevindt zich een overzicht van de ingediende moties/amendementen en preadviezen VNG-bestuur: Nummer Beschrijving motie + preadvies VNG

Ambtelijk advies

1

Motie Soest: Financiering energietransitie Strekking van de motie: De motie vraagt om samen met het Rijk toewerken naar een bestuurlijkfinancieel evenwicht om gemeenten daarmee invulling te kunnen laten geven aan de doelen van het Klimaatakkoord. Daarbij gaat het in het bijzonder om invulling van de door de leden gestelde randvoorwaarden bij het Klimaatakkoord nu en in de toekomst. Preadvies VNG: Motie overnemen

Advies: motie overnemen. Goed dat opnieuw de 3 uitgangspunten c.q. randvoorwaarden herhaald worden, te weten: 1. haalbaar/betaalbaar voor de samenleving 2. beschikking over de juiste gemeentelijke bevoegdheden 3. vergoeding voor de uitvoeringslasten naast het uitgangspunt van woonlastenneutraliteit. Het aangehaalde ROB-advies is al in andere moties genoemd, maar het vervolg via een art. 2 onderzoek is essentieel. Het herstellen c.q. zoeken naar een beter evenwicht in de bestuurlijk-financiële verhoudingen is een sterk punt. De financiële mogelijkheden van het Rijk staan niet in verhouding tot gemeenten en provincies.

2

Motie Amersfoort: Met prioriteit het elektriciteitsnetwerk geschikt maken voor de energietransitie Strekking van de motie Oproep aan bestuur om: 1. De problematiek rond de netwerkcongestie onder de aandacht te brengen van de Tweede Kamer en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat 2. De staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de minister van Financiën te verzoeken om binnen 6 maanden samen met TenneT en regionale netbeheerders een plan van aanpak op te stellen en hier met prioriteit uitvoering aan te geven. Preadvies VNG: Motie overnemen

Advies: motie overnemen. Netcongestiesproblemen is funest voor het toch al afbrokkelend draagvlak voor de energietransitie. Er zou naar mijn mening zelfs een masterplan moeten komen voor de energietransitie omdat de doelstellingen anders niet (tijdig) gerealiseerd kunnen worden. Gelet op de feiten van de elektrificatie van de maatschappij, moet je nu niet het netwerk een beetje verzwaren waar de knelpunten zijn, maar een goede lange termijnvisie opstellen én uitvoeren!

3

Motie Ooststelllingwerf: Netwerkproblematiek Energietransitie Strekking van de motie: Verzoek het VNG-bestuur er bij het rijk op aan te dringen om: · de salderingsregeling voor particulieren in probleemgebieden met beperkte netcapaciteit die zonnepanelen op hun dak plaatsen, te verlengen en de vanaf 2023 beoogde afbouw van deze regeling op te schorten; · de netwerkbedrijven de wettelijke mogelijkheid te geven om (voor lokale initiatieven) te investeren in alternatieven, zoals opslag van elektriciteit en productie van waterstof; · subsidieregelingen voor lokale projecten, zoals de Subsidieregeling Coöperatieve Opwekking(SCE), in regio’s met netwerkproblemen, op het moment dat er weer aansluitmogelijkheden beschikbaar zijn, onder de nu geldende condities aan te bieden. Preadvies VNG: Motie overnemen.

Advies: motie overnemen. Het automatisch (door de netbeheerder) afschakelen van kleinere zonnedaken van particulieren als gevolg van netwerkproblemen funest is voor het toch al afbrokkelend draagvlak voor de energietransitie. Dus de afbouw van de salderingsregeling sowieso uitstellen. Dat voor onze inwoners de toekomstige (verwarmings)oplossing gezocht moet worden in voornamelijk all-electric betekent dat er veel (financiële) mogelijkheden geboden moeten worden voor het opslaan/bufferen van kleinschalig opgewekte duurzame energie.

4

Motie Eindhoven en Groningen: Uitvoeringskosten gemeenten Klimaatakkoord. Strekking van de motie: Roept het VNG bestuur op in gesprek te gaan met het rijk over:  Hoe de verhoogde doelstelling (55%) en ambitie (60%) voor CO2-reductie in 2030 in het coalitieakkoord zich verhouden tot het ROB-advies dat gebaseerd is een lagere CO2-reductie (49%) en te onderzoeken wat dit betekent voor de uitvoeringskosten voor het klimaatakkoord van gemeenten.  Hoe de uitvoeringsmiddelen middelen onder decentrale overheden en planbureaus worden verdeeld en daarbij specifiek stilstaan bij het vertraagde ingroeipad ten opzichte van het ROB- advies  De rol van gemeenten in de uitvoering van het Klimaatakkoord Preadvies VNG: Motie overnemen

Advies: motie overnemen. Doelstellingen verhogen, betekent automatisch meer (uitvoerings)kosten. De geplande middelen vanuit het rijk zijn al niet in lijn met het ROB-advies, dus het art. 2 onderzoek is essentieel.

5

Motie Moerdijk: Beheerskosten Omgevingswet Strekking van de motie: De motie roept het bestuur op om: 1. Met de minister in overleg te treden en een toelichting te vragen op de betaalde bijdragen aan beheerskosten van het DSO door gemeenten: Het betreft een verantwoording van de besteding van de reeds betaalde bijdrage aan DSO beheerskosten via het gemeentefonds in de jaren 2020 en 2021. 2. De minister te verzoeken tot: Aanpassing van de in de beheersovereenkomst opgenomen data voor de verhoging van de bijdrage en deze in lijn te brengen met de nieuwe inwerkingtredingsdata, alsmede de kennis en inzichten van het huidige ontwikkelniveau van het DSO. Dit betekent in ieder geval dat het vastgestelde bedrag van maximaal €18 mln per jaar blijft gelden tot en met 2025. Preadvies VNG: Motie overnemen

De motie richt op controle van de besteding van de beheerkosten van het landelijk deel van het DSO en op het aanpassen van de afspraken aan de uitgestelde invoering. Nogal technisch. Wel in lijn met andere moties over de financiën rond de invoering Ow. Advies VHG bestuur volgen.

6

Motie Eindhoven: Vergroening woningbouwopgave Strekking van de motie: Er wordt geconstateerd dat vaart gemaakt wordt met de woningbouwopgave, maar het onvoldoende lukt daarbij capaciteit en geld vrij te maken voor een gezonde, groene en natuurinclusieve leefomgeving. Er is behoefte aan financiële ondersteuning vanuit het rijk en aanscherping van wet- en regelgeving. Iedere gemeente zelf kan stappen zetten door bij gebiedsontwikkeling expliciet aandacht naar groen uit te laten gaan. De VNG wordt opgedragen dit actief uit te dragen in gesprekken met het rijk, samen (financiële) ondersteuning te regelen en te onderzoeken hoe (juridisch) instrumentarium kan worden aangepast. Preadvies VNG: Motie overnemen.

De beoogde vergroening van de woningbouwopgave sluit aan op de ambities van Vijfheerenlanden. Het belang van het groene hart in Vijfheerenlanden wordt nadrukkelijk onderkend en gewaardeerd door haar inwoners en staat mede daarom ook bij de uitwerking van de Uitvoeringsagenda centraal. Provinciaal, regionaal en lokaal onderschrijven we het belang van ‘Groen Groeit Mee’ in de woningbouw. Daar moeten echter wel voldoende financiële middelen beschikbaar zijn. Zeker in Vijfheerenlanden is het geregeld zelfs zonder deze extra opgave lastig om plannen voor nieuwe locaties financieel dekkend te kunnen realiseren. Ook is het belangrijk om te kunnen beschikken over een adequaat (juridisch) instrumentarium om de vergroening te kunnen afdwingen bij marktpartijen. Advies: Motie overnemen.

7

Motie De Bilt en Zeist: Eerlijk speelveld

Fondsen van de RO vragen vaak een omvang van locaties die

8

woningbouwfonds Strekking van de motie De M50 stelt vast dat de extra financiering ten behoeve van de wooncrisis niet ten laste moet komen van het gemeentefonds; de drempels voor de woningbouwimpuls (Wbi) en het volkshuisvestingsfonds (te) hoog zijn en de uitvoeringskracht van kleine en middelgrote gemeenten moet worden verbeterd. De M50 verzoekt het VNG bestuur o.a.:  Meer ondersteuning van het rijk bij de woningbouwopgave  Meer investeringen in ambtelijk apparaat gemeenten  Minder drempels en criteria voor de fondsenaanvraag  Een integrale aanpak zodat ook gemeenten die geen goede OV verbinding hebben aanspraak op een fonds kunnen maken Preadvies VNG: Motie overnemen.

meestal niet passend zijn bij de schaal van kleine en middelgrote gemeenten. Ook in Vijfheerenlanden is het vaak lastig om de gevraagde schaalgrootte te realiseren. Gelijktijdig brengt de relatieve kleinschaligheid juist extra financiële uitdagingen met zich mee. Zeker ook in Vijfheerenlanden waarbij we ook te maken hebben met uitdagingen als mobiliteit en vergroening. Voor het behoud van vitaliteit van onze kernen is woningbouw erg belangrijk. De beoogde verhoging van het aantal betaalbare nieuwe woningen in plannen van 50% naar twee derde sluit aan op de vraag vanuit inwoners, maar ook dat legt extra druk op de financiële haalbaarheid van plannen. Grotere gemeenten hebben vaak meer ruimte voor het realiseren van grotere plannen, waardoor geen gelijkspeelveld tussen gemeenten dreigt. Advies: Motie overnemen.

Motie Kerkrade: Onderwijshuisvesting (ventilatie) Strekking van de motie: Met hoge prioriteit met kabinet en parlement in gesprek te gaan over financiële maatregelen passend bij de gestelde subsidievoorwaarden en de brede klimaatdoelen die gesteld zijn, zodat gemeenten in overleg met het onderwijs op een verantwoorde manier uitvoering kunnen geven aan de te nemen stappen voor frissere en duurzamere schoolgebouwen. Preadvies VNG: Motie overnemen.

Onderwijshuisvesting: Motie overnemen. Toelichting: De specifieke uitkering voor ventilatie in scholen is een goede stap voor de ergste situaties we maken daar als Vijfheerenlanden intensief gebruik van. Het is echter niet voldoende om de klimaatdoelstelling 2050 (95 % minder CO2 uitstoot ten opzichte van 1990) te halen. Het is daarom goed nu te starten met het rijk en het parlement om als gemeente de goede financiële condities te krijgen. (De klimaatdoelstelling van 2030 op het terrein van onderwijshuisvesting kunnen we met de uitvoering van het DIHPO en het programma en overzicht 2022 onderwijshuisvesting wel halen voor onderwijshuisvesting). Klimaat: Advies: motie overnemen. Inzicht omtrent het binnenklimaat betekent inmiddels dat leslokalen zeer goed geventileerd dienen te worden. In relatie tot duurzaamheid (geen warmteverlies) en het binnenklimaat is het essentieel kinderen in onze scholen zo gezond mogelijk

te laten leren, hetgeen ook bijdraagt aan de concentratie etc. Bij de meeste recente nieuwbouwplannen in Leerbroek is hier ook nauwlettend de laatste stand van de techniek toegepast. Dus ook voor bestaande schoolgebouwen moet dit effectief worden uitgevoerd. 9

Motie ’s Hertogenbosch: Accres aanvullend maatregelenpakket € 2 miljard Strekking van de motie Het aanvullende pakket maatregelen van ruim € 2 miljard, waartoe is besloten bij de Algemene Politieke Beschouwingen, had op basis van het trap-op-trap-af-systeem moeten leiden tot een hoger accres. Dit accres is niet toegekend. Juist in een situatie waarin de financiële positie van gemeenten structureel onder druk staat moet het Rijk gemaakte afspraken nakomen. Het VNG bestuur wordt gevraagd een strategie uit te werken om over te gaan tot arbitrage, indien het kabinet niet alsnog is overgegaan tot toepassen van de normeringsafspraken. Preadvies VNG: Afraden

De motie roept het VNG-bestuur op er alles aan te doen om ervoor te zorgen dat de afspraken over ‘trap-op-trap-af’ worden nagekomen. Het VNG-bestuur is het hiermee eens. Om formele redenen wordt deze motie echter ontraden, omdat het middel van arbitrage op dit moment niet beschikbaar is voor interbestuurlijke conflicten over de berekening en toekenning van het accres. Ik ben het eens met deze opvatting van het VNG-bestuur dus ik adviseer om met deze opvatting in te stemmen.

Resolutie “Randvoorwaarden voor de hervormingsagenda Jeugd” Beschrijving

Voorstel VNG

Overwegende dat: - Gemeenten in hun opgave de per 2015 gedecentraliseerde jeugdzorg inhoudelijk te transformeren, de afgelopen jaren betekenisvolle stappen hebben gezet die de jeugdhulp aantoonbaar hebben verbeterd maar er nog altijd sprake is van een forse opgave. - Gemeenten vanaf 2017 grote tekorten lijden op het jeugdzorgbudget en daarom fors hebben moeten bezuinigen op voorzieningen voor jongeren en op andere maatschappelijke voorzieningen (wijkbudget, minimaregelingen etc.). - Er in de afgelopen jaren een disbalans is ontstaan tussen de uitgebreide gemeentelijke verantwoordelijkheden en de middelen die gemeenten van het rijk ontvangen. - De VNG al vanaf 2019 in gesprek met het rijk is om te komen een adequate financiering van gemeenten, die hen in staat stelt de transformatie te realiseren en hun verantwoordelijkheden voor goede jeugdhulpverlening volledig waar te maken. - Rijk en VNG in 2019 afspraken hebben gemaakt over een uit te voeren (AEF) onderzoek en een arbitrageprocedure, bedoeld voor de onverhoopte situatie dat partijen geen overeenstemming zouden kunnen bereiken over de vraag hoe opvolging te geven aan de uitkomsten van het onderzoek. - In het voorjaar van 2021 de inzet van arbitrage (Commissie van Wijzen) nodig was.

De vormgeving van en besluitvorming over de Hervormingsagenda per heden op te schorten totdat er een principeafspraak is gemaakt met het nieuwe kabinet waarin zij erkent dat: - de uitspraak van de Commissie van Wijzen ten volle zal worden gerespecteerd; - de genoemde extra besparingen in het coalitieakkoord op geen enkele wijze ten koste zullen gaan van het voor kwetsbare jeugd beschikbaar gestelde budget; - alle te treffen maatregelen vooraf financieel dienen te zijn gevalideerd en getoetst op hun uitvoeringsconsequenties en dienen bij te dragen aan betere jeugdhulp en een beter beheersbaar stelsel; - de verantwoordelijkheid voor de ‘extra’ maatregelen uit het Regeerakkoord ad 500 mln bij het kabinet blijft maar wel wordt meegenomen in de context van de hervormingsagenda jeugd.

Ambtelijk advies

De resolutie heeft tot doel de verantwoordelijkheid voor de uitwerking van de ‘extra’ maatregelen uit het coalitieakkoord ad € 500 miljoen bij het kabinet te laten liggen (dus geen afwenteling naar gemeenten) waarbij alle te treffen maatregelen vooraf financieel worden gevalideerd, worden getoetst op hun uitvoeringsconsequenties en dienen bij te dragen aan betere jeugdhulp en een beter beheersbaar stelsel. Hierdoor wordt gewaarborgd dat de genoemde extra besparingen in het coalitieakkoord op geen enkele wijze ten koste zullen gaan van het voor kwetsbare jeugd beschikbaar gestelde budget. Dit alles in een bestuurlijke context waarbij de interbestuurlijke verhoudingen worden gerespecteerd en artikel 108 lid 3 Het volledig uitvoeren van de uitspraak Gemeentewet onverkort wordt van de commissie van Wijzen houdt het toegepast (en gemeenten dus volgende in: gecompenseerd worden voor de - De interbestuurlijke verhoudingen feitelijke uitgaven in het kader worden gerespecteerd en artikel 108 lid 3 van de Jeugdwet). Ik adviseer om Gemeentewet wordt onverkort toegepast. in te stemmen met de resolutie. Dit betekent dat gemeenten gecompenseerd worden voor de feitelijke

- De Commissie van Wijzen op 18 mei 2021 een heldere uitspraak heeft gedaan: o Het rijk dient feitelijke tekorten van gemeenten op jeugd te compenseren. o Gemeenten en rijk dienen gezamenlijk een agenda uit te werken voor betere jeugdhulpverlening en een beheersbaar stelsel. - De VNG deze uitspraak, namens de gemeenten, volledig heeft omarmd en zij zich namens hen nadrukkelijk committeert aan de verbetering van de kwaliteit van de jeugdhulp en beheersbaarheid van het jeugdhulpstelsel en de daartoe binnen de Hervormingsagenda Jeugd te definiëren maatregelen en zij dit ook verwacht van het rijk. Het rijk heeft dit ook uitgesproken in de bestuurlijke afspraken van juni 2021. - Deze uitspraak, de bestuurlijke afspraken met het demissionaire kabinet van juni 2021 en de compensatie voor het jaar 2022 vormen voor rijk en gemeenten de basis aan de slag te gaan met de Hervormingsagenda Jeugd, waarbij de VNG het voorbehoud heeft gemaakt van adequate structurele financiering vanaf 2023. Constaterende dat: - Het coalitieakkoord voorziet in een extra besparing van € 100 miljoen in 2024 en vanaf 2025 structureel van € 500 miljoen zonder dat de genoemde bijbehorende maatregelen zijn onderbouwd en rekenschap is gegeven van de consequenties voor de hulp aan kinderen en de positie van gemeenten.

- Er in de reeks die volgt uit de uitspraak van de Commissie van Wijzen reeds een bezuiniging is voorzien die oploopt tot een bedrag van 1 miljard; de voor 2022 beschikbaar gestelde extra middelen van 1,6 miljard worden stapsgewijs

uitgaven in het kader van de Jeugdwet. - De financiële taakstelling in de Hervormingsagenda moet voldoende onderbouwd zijn en aantoonbaar op basis van monitoringafspraken tot daadwerkelijke kostenbesparingen leiden, waarbij rekenschap wordt gegeven van het effect van het financieel kader op de hulpverlening aan kwetsbare kinderen. - De uitvoering van de Hervormingsagenda wordt gemonitord door een onafhankelijke commissie. Pas als er over bovenstaande punten duidelijkheid is zullen wij als gemeenten verder gaan met de Hervormingsagenda. Dit is nodig om gezamenlijk als rijk, gemeenten en andere partners te komen tot kwalitatief betere jeugdhulp en een beheersbaar stelsel.

Jeugd: Instemmen met resolutie. Is in lijn met het ambtelijke advies dat is gegeven t.a.v. agendapunt 6 van de vergadering.

afgebouwd naar bijna 0,6 miljard euro in 2027. In combinatie met de bezuiniging uit het Coalitieakkoord gaat het dan om een bezuiniging van 1,5 miljard op een totaal jeugdzorgbudget van ca. 5,5 miljard. - Hiermee de passende hulp voor kwetsbare kinderen ernstig in het gedrang komt. - Alle financiële ramingen getoetst dienen te worden op uitvoerbaarheid en effect op de hulpverlening. - De bedoeling en uitvoering van de Hervormingsagenda, die moet leiden tot betere jeugdhulp en een beheersbaar stelsel, door het coalitieakkoord onder grote druk komen te staan. - Daarmee de uitspraak van de Commissie van Wijzen door de coalitie niet wordt gerespecteerd. Dit getuigt niet van goede interbestuurlijke verhoudingen. - De coalitie met de eenzijdige toevoeging van een extra bezuiniging, zonder adequate onderbouwing, de financiële positie van gemeenten niet serieus neemt en het langdurige traject tussen rijk en gemeenten, inclusief een arbitrage, op deze wijze bruuskeert en belemmert. - Hetzelfde geldt voor het complexe en delicate proces van de Hervormingsagenda en de in dat bestek door gemeenten te treffen ingrijpende maatregelen

Resolutie “Herijking Gemeentefonds” Beschrijving

Voorstel VNG

Ambtelijk advies

Om de fondsbeheerders als volgt dringend te adviseren over het voorstel voor een nieuw verdeelmodel: 1. Het huidige verdeelmodel te vervangen door het nieuwe verdeelmodel, omdat de huidige verdeling achterhaald en verouderd is; 2. Volledig recht te doen aan de aanbevelingen in het ROB-advies, inclusief het ingroeipad; 3. Het nieuwe verdeelmodel in te voeren als dit verdeelmodel in lijn met de aanbevelingen van het ROB-advies is aangepast en de koek is vergroot 4. 4. Te borgen dat het doorontwikkelde model op draagvlak kan rekenen (bij gemeenten en de ROB); 5. Als dit betekent dat het verdeelmodel niet per 1 januari 2023 wordt ingevoerd, dan de gemeenten die hier nadeel van ondervinden (gemist voordeel) te compenseren tot het moment dat het verdeelmodel in lijn met de aanbevelingen van het ROBadvies is aangepast.

Over de mogelijke consequenties van de herijking van het Gemeentefonds voor Vijfheerenlanden bent u al eerder geïnformeerd. Medio oktober jl. is door de ROB advies uitgebracht aan de Minister over de herijkingsvoorstellen. Dat advies is buitengewoon kritisch. Desondanks onderschrijft de ROB (en in de resolutie nu ook de VNG) dat het huidige verdeelmodel achterhaald is. In de nu voorliggende resolutie stelt de VNG dan ook dat het nieuwe verdeelmodel pas ingevoerd mag worden, nadat dit is aangepast conform de aanbevelingen van de ROB en op draagvlak kan rekenen bij de gemeenten en de ROB. De VNG resolutie stelt, dat wanneer dit leidt tot een later invoeringsjaar dan 2023 de voordeelgemeenten schadeloos gesteld moeten worden. Vanzelfsprekend adviseer ik uw college om in te stemmen met deze resolutie. De bepaling over de schadeloosstelling is waarschijnlijk opgenomen om ook draagvlak voor deze resolutie te krijgen bij alle

voordeelgemeenten (er is sprake van 155 nadeelgemeenten met een nadeel hoger dan € 15 per inwoner, 74 gemeenten met een nadeel of voordeel dat niet hoger is dan € 15 per inwoner en 126 voordeelgemeenten met een voordeel dat hoger is dan € 15 per inwoner). De voor- en nadeelgemeenten hebben immers verschillende belangen en deze bepaling maakt het mogelijk dat er hierover geen verdeeldheid hoeft te ontstaan tussen de gemeenten. De kans dat het Rijk instemt met een dergelijke bepaling lijkt overigens minimaal. Het zou het Rijk immers een aantal honderden miljoenen kosten (en dat betreft dan alleen nog maar de compensatie voor 2023).