11. (WOS) Programmaplan_WijkenDorpsgerichtWerken_2021-2024.pdf

PROGRAMMA WIJK- EN DORPSGERICHT WERKEN 2021 - 2024

Samenspel Dit programma omschrijft in grote lijnen de reden waarom ik ooit wethouder wilde worden. En hoewel ik besef hoe zwaar dat klinkt ben ik er trots op dat dit programma uitwerkt hoe wij als organisatie met onze inwoners willen omgaan.

Veel van wat er in het programma staat zal je niet onbekend voorkomen. En daar ben ik ook blij mee. Want dat betekent dat je al weet dat we graag willen dat het contact tussen de organisatie en onze inwoners goed is. Dat we naar buiten gaan om te horen hoe onze inwoners hun eigen woonomgeving het liefst willen zien. Dat we op die manier onze dorpen en wijken leren kennen.

Het hoeft niet gelijk perfect. Er mag best wel eens iets misgaan. Het gaat er vooral om dat we de omslag maken. En al lerend gaan we dan zien dat de mensen voor wie we het allemaal doen, onze inwoners, ons werk alleen maar meer waarderen. Omdat ze begrijpen waarom we dingen doen of juist niet doen. Omdat ze ons kennen en weten te vinden. En vooral omdat ze zien dat wij werken met kundige mensen die naar de verhalen uit de wijk luisteren en willen aansluiten bij de behoeften die er leven.

Christa Hendriksen Wethouder wijk- en dorpsgericht werken

Voor mij is dat een van de leukste aspecten van mijn werk. In de vele gesprekken die ik met inwoners heb leer ik veel over wat zij belangrijk vinden en hoe zij aankijken tegen hun dorp of wijk en tegen de gemeente. Dat is waardevol; ook als dat geen directe toepassing heeft. Gelukkig zie ik ook dat steeds meer mensen uit de organisatie de gesprekken met onze inwoners aangaan. En dat zij zien dat het samenspel tussen wat inwoners willen en wat deskundige ambtenaren aan mogelijkheden zien een heel prettig spel is. Met vaak een goede uitkomst. Het praten met inwoners kan ook heel spannend zijn. Want wat als wat zij willen niet past bij wat kan? Of als ze alleen maar klagen en niet zien hoe goed jij je best doet? Wat moet je eigenlijk überhaupt zeggen? Hoe zorg je dat de verwachtingen niet hoger worden dan de realiteit aan kan? Dat zijn dingen waar we zeker tegenaan lopen. En waar we beter in gaan worden met dit programma in de hand.

1

2

Inhoudsopgave Voorwoord -----------------------------------------In één oogopslag -----------------------------------------1. Inleiding 2. Context en Aanleiding 3. Visie, strategie en doelen Ambitie & Visie Hoofddoelen Strategie 4. Waarden en Basisafspraken Waarden Basisafspraken Participatieniveaus 5. Wat gaan we doen? -----------------------------------------Programmaplaat -----------------------------------------6. Waarbinnen 7. Waarmee 8. Organisatie ------------------------------------------

1

Bijlage 1. Inspanningen Bijlage 2. Financien 2021-2022

13 17

2 4 4 5 5 5 5 6 6 8 8 8 9 10 10 12

3

1. Inleiding Je hebt het programmaplan wijk- en dorpsgericht werken in handen, leuk! In dit programmaplan lees je hoe gemeente Vijfheerenlanden wil werken. Want wijk- en dorpsgericht werken is geen project die voor een aantal collega’s is geschreven die in de wijken en dorpen werken, zoals de wijkambassadeurs. Nee, het is een houding, het is een positieve nieuwsgierige opstelling en een werkwijze die we ons allen eigen gaan maken. Voor wie? Het programma is geschreven voor de gemeentelijke organisatie, voor iedereen die daar werkt. Het is een flexibel document en stimuleert een lerende aanpak. Tussentijds evalueren en met intervisie-gesprekken maken we ons deze manier van werken eigen. Dit programma is een belangrijke onderdeel van de visie van Vijfheerenlanden. Met het vaststellen van dit programma geven we een duidelijk signaal af richting onze inwoners: we gaan ons inzetten om beter samen te werken, beter te luisteren, we gaan ons meer laten zien in de dorpen en wijken en ontwikkelen ons naar de betrouwbare partner die de inwoner verdiend.

2. Context en Aanleiding Het programma wijk- en dorpsgericht werken bestaat sinds april 2019. De focus lag in eerst instantie op kennismaken met en bewustwording van wijk- en dorpsgericht werken. Die keuze is gemaakt omdat de organisatie per 1 januari 2019 is samengevoegd uit 3 gemeenten. Er is veel tijd en energie gestoken in het maken van één organisatie. Inmiddels zijn we

ruim twee jaar verder en is het tijd om het programma een stap verder te brengen. We verduidelijken de doelen en verwachtingen, de inzet vanuit de organisatie en geven een meerjaren doorkijk. Waarom een programma? Dit is een verandertraject die je niet als project, met een starten een einddatum, kan behandelen. Veranderingen kun je beïnvloeden, je kunt ze niet plannen en beloven zoals bij projectresultaten. De veranderingen bij dit programma gaan met name over een andere manier van werken, houding en gedrag. Coalitieakkoord 2019 Het coalitieakkoord en de uitwerking daarvan in het collegeprogramma spreekt een duidelijke ambitie uit. Wijk- en dorpsgericht werken is dé manier van werken de komende jaren. De samenwerking met onze samenleving gaan we versterken en de signalen die we opvangen nemen we serieus. Bij alles wat de gemeente doet, kijken we om te beginnen naar wat de samenleving hier zelf in wil of kan betekenen. Dit houdt in dat we veel in de wijken en dorpen komen om daar met de bevolking in gesprek te zijn. Of het nu gaat over de ideeën van de inwoners zelf, sportvelden of dorpshuizen, woningbouw of verkeer. We stimuleren initiatieven van inwoners en ondersteunen waar dat door inwoners wordt gevraagd.

Kerngericht werken en overheidsparticipatie • Wij respecteren de verschillen tussen de diverse kernen en wijken • Kerngericht werken is de norm • Iedere kern krijgt een eigen wethouder • We stellen € 1 miljoen beschikbaar voor inwonersinitiatieven • We kunnen niets zonder vrijwilligers • We introduceren het Right to Challenge

4

3. Visie, strategie en doelen Ambitie & Visie Bij alles wat we doen als gemeente kun je jezelf de vraag stellen: Sluit dit aan bij wat onze inwoners willen? Zo ja, dan ben je goed bezig. Zo niet, dan mag je jezelf afvragen of je met het goede bezig bent of dat je een hele duidelijke uitleg hebt waarom dit afwijkt. Een leefomgeving die aansluit bij de behoefte van onze inwoners. Een goede samenwerking tussen de samenleving en de gemeente. Men benadert elkaar op een open manier. We trekken samen op bij het verbeteren van de leefomgeving. We stimuleren een socialere gemeenschap en ondersteunen initiatieven. Dit is een vanzelfsprekendheid.

Fijn wonen, initiatiefrijke inwoners, buurten waar naar elkaar om gekeken wordt en betrokken gemeenschappen. Dat bereiken we als we vaker samen optrekken. De gemeente met haar expertise, vakkennis en ervaring samen met de inwoners die hun leefomgeving zo goed kennen.

Hoofddoelen Alle inspanningen die we leveren dragen bij aan de drie hoofddoelen: 1. We zijn een betrouwbare partner voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen. 2. We weten wat er leeft en sluiten aan bij de behoeften in de dorpen en wijken. 3. We kennen onze talenten en zetten deze in om het wijk- en dorpsgericht werken te verrijken.

Strategie

Begrip voor elkaar, heldere communicatie en goed verwachtingenmanagement maken dat wijk- en dorpsgericht werken een succes wordt.

Hoe gaan we deze doelen behalen? Door te verleiden, ontmoetingen te stimuleren en met name door het te gaan doen.

Onze ambitie en visie op wijk- en dorpsgericht werken is duidelijk. We sluiten aan bij de behoefte van onze inwoners. Betekent dat dan dat we alles gaan doen wat onze inwoners willen? Nee. Aansluiten bij behoeftes is niet hetzelfde als u vraagt wij draaien. Aansluiten bij de behoefte staat voor goed naar elkaar luisteren, verwachtingen naar elkaar uitspreken, duidelijke kaders meegeven als die er zijn, en elkaar goed op de hoogte houden.

Verleiden Wijk- en dorpsgericht werken loopt als een rode draad door vele werkzaamheden heen. Het is een onderdeel van ons werk die je je eigen moet maken, dat je leuk gaat vinden en vanzelfsprekend. Dat veel collega’s het als een spannend onderdeel ervaren van hun werk is een feit. Aantrekkelijk maken helpt! Lerende wijs, op een leuke manier, in aanraking komen met wijk- en dorpsgericht werken. Een pubquiz die gaat over dit onderwerp, een busrit door het gebied om kennis te maken met mooie initiatieven, een bijzonder werkbezoek, werkvormen die net even afwijken van de norm, een borrel om successen te vieren.

5

Ofwel: verleiden! Gezamenlijk herinneringen maken die gekoppeld zijn aan dit programma, aan wijk- en dorpsgericht werken. Ontmoeten Er zijn drie soorten ontmoetingen die de aandacht hebben. De gemeentelijke organisatie onderling, de inwoners en de gemeente en de inwoners onderling. Om bij de eerste te beginnen. Als je goed wijk- en dorpsgericht wil werken is het essentieel dat je de gemeentelijke organisatie zo goed mogelijk kent. We hebben een achterstand doordat we én recent gefuseerd zijn, in drie verschillende gebouwen werken én geruime tijd door de corona-pandemie elkaar niet live hebben kunnen ontmoeten. Vaak is het zo dat als je in gesprek bent met inwoners er meerdere vragen oppoppen waar jij niet per se het antwoord op hebt. Dan voelt het zekerder als je weet bij welke collega je terecht kunt met die vragen. Elkaar goed (leren) kennen geeft een voorsprong en comfort bij goed inwonercontact.

Doen Er is maar één echte manier om het wijk- en dorpsgericht werken onder de knie te krijgen en dat is gewoon doen! En waarschijnlijk gaat dat niet zo maar in één keer goed. Maar dat is helemaal niet erg. Ondervind, stap uit je comfortzone, leer wat er wel werkt en wat er minder goed werkt, heb lef en maak fouten. Bedenk dat je dit niet alleen doet, dus vraag hulp en tips aan je collega’s.

Het ontmoeten en leren kennen van de inwoners geeft je een goed beeld van wat er speelt in de dorpen en wijken. Ken het gezicht achter het initiatief. En voor de inwoner is dat net zo prettig. Als je elkaar weet te vinden, elkaars verhalen kent, komt een initiatief of project sneller van de grond. De maatschappij wordt steeds individualistischer en dat maakt dat buurtgenoten elkaar steeds minder ontmoeten en spreken. Sociale cohesie en een prettig samen wonen in een buurt heeft ontmoetingen nodig. Plekken die dit mogelijk maken zijn (dorps)pleinen, wijk- en dorpshuizen, het bankje op de hoek en parken. Aandacht voor het behoud van deze plekken en de activiteiten die daar plaatsvinden zorgen voor de mogelijkheid tot ontmoeting voor wie daar behoefte aan heeft.

6

4. Waarden en Basisafspraken Aan de hand van vijf waarden en vier basisafspraken werken we wijk- en dorpsgericht.

Waarden Identiteit Wijk- en dorpsgericht werken betekent dat we ons aansluiten bij de behoefte en identiteit van een specifieke wijk, dorp of gehele stad. Niet wij als overheid bepalen wat er goed is voor de samenleving, maar de samenleving zelf geeft aan waar de behoefte ligt. En dat kan zeer uiteenlopen. Geen enkel dorp, wijk of stad is hetzelfde en dat waarderen we. Dit betekent dat we constant op zoek gaan naar maatwerk. Wat goed werkt in bijvoorbeeld Leerdam West werkt zeer waarschijnlijk niet in Lexmond. En dan gaat het niet alleen over het uiterlijk van een wijk, maar het gaat ook over een passende manier van communiceren en samenwerkingsvormen. Deze manier van werken vraagt een flexibele houding van de organisatie en het bestuur, waarbij we moeten voorkomen dat we in de reflex schieten dat we alle dorpen en wijken hetzelfde behandelen. Het vergt creativiteit en lef. Gebiedskennis Op straat, op de bouwplaats, in het natuurgebied, op het schoolplein of bij de mensen thuis: daar gebeurt het! Gebiedskennis doe je niet op achter je computer, maar buiten. Wie weet het beste hoe het reilt en zeilt in de straat? Uiteraard de inwoners zelf. Onze inwoners weten veel van het gebied en zijn de gebiedsexperts van onze gemeente. Daar maken we nog te weinig gebruik van. Gebiedskennis is essentieel om ons werk goed te kunnen doen.

Deze kennis is buiten te vinden is, daar moeten we zijn. Het verrijkt ons beleid en onze projecten.

Energie Waar energie onder de mensen is, is organisatie- en wilskracht aanwezig. Energie inspireert en mobiliseert; mensen sluiten zich graag aan bij een positieve (of negatieve) kracht. Een gemotiveerde groep mensen leidt vaak tot initiatieven. Met een verbeterde leefomgeving, een socialere gemeenschap en daarmee een krachtigere samenleving als gevolg. Als gemeente moeten we deze energie opzoeken, koesteren en stimuleren. Vertrouwen Een goede samenwerking is gebaseerd op vertrouwen. Wij vertrouwen er op dat onze inwoners en initiatiefnemers goede ideeën hebben voor hun buurt en het ontvangen geld goed besteden. Andersom werkt hetzelfde; werk je als inwoner samen met de gemeente, dan mag je er op vertrouwen dat we ons inzetten voor je initiatief. Dit vertrouwen onderling groeit met heldere communicatie en (tussentijdse) evaluatie. Leren Wil je leren, dan moet je daar bewust tijd voor vrij maken. Leren gaat over terugblikken op gelopen participatietrajecten, het trainen van persoonlijke vaardigheden en het delen van ervaringen. Een open, onderzoekende houding en denken in mogelijkheden past bij wijk- en dorpsgericht werken.

7

Basisafspraken • We gaan naar onze inwoners toe. • We denken graag met onze inwoners mee. • We houden iedereen goed op de hoogte. • We leggen duidelijk uit waarom iets wel of niet kan. We gaan naar onze inwoners toe Inwoners uitnodigen op het gemeentekantoor is verleden tijd. Een faciliterende overheid betekent dat we naar de inwoners toe gaan, of naar een locatie die de inwoner prettig vindt. Naast dat we gericht contact hebben met onze inwoners sluiten we ook met enige regelmaat aan bij activiteiten die plaats vinden in de dorpen en wijken. Denk aan braderieën en evenementen. Zonder agenda je gezicht laten zien, je betrokkenheid tonen, maakt dat je als gemeente meer gevoel hebt bij je samenleving en de samenleving bij de overheid. We denken graag met onze inwoners mee Als iets echt niet gaat dan is een duidelijke nee, met uitleg, nodig. Maar vaak zijn er meerdere uitwerkingen mogelijk van een wens of initiatief. De initiatiefnemer mag van ons verwachten dat we op een open manier meedenken. Dat betekent niet dat we daarmee het initiatief overnemen, maar wel dat we onze ervaring en specialisme inzetten om een initiatiefnemer verder te helpen. We houden iedereen goed op de hoogte Het is fijn om te weten wat er mogelijk is, wanneer je iets terug hoort, welke acties je van elkaar verwacht en hoe het er voor staat. Dat vinden wij zelf prettig, maar onze inwoners uiteraard ook.

Helder verwachtingen naar elkaar uitspreken maakt dat er zo min mogelijk onduidelijkheden zijn. Ook als er even niks te melden is, is het prettig om dat elkaar te laten weten.

We leggen duidelijk uit waarom iets wel of niet kan Aanpassingen in de openbare ruimte of van beleid heeft vaak te maken met regelgeving. Regels waar de gemiddelde inwoner niks van weet. Begrip over besluiten die je neemt kun je krijgen als je helder uitlegt waarom iets wel of niet kan. Het versimpelteam en de toolbox van direct duidelijk communiceren zijn goede hulpmiddelen.

Participatieniveaus Ja, we betrekken onze inwoners. Maar welke manier past het beste bij jouw project? Wees vanaf het eerste moment duidelijk wat je van de betrokkenen verwacht en vraagt. De training Participatieprocessen gaat hier dieper op in. Meeweten (informeren)

Valt buiten de scope van participatie. Hier wordt niet samengewerkt.

Meedenken (raadplegen/adviseren)

Je maakt gebruik van de expertise in de wijk, maar je doet zelf de complete uitvoering.

Meedoen (co-creëren)

De betrokkenen hebben een actieve rol in zowel advies als in de uitvoering.

Meebeslissen (loslaten)

Je geeft het vertrouwen en de beslisbevoegdheid aan de betrokkenen.

5. Wat gaan we doen? Een pakket aan inspanningen gaan er voor zorgen dat we onze hoofddoelen en er-doelen (beter, minder, nieuwgieriger) gaan halen. Onderstaand overzicht geeft een totaalbeeld van de opbouw van het programma. In Bijlage 1. staan alle inspanningen uitgeschreven.

8

9

6. Waarbinnen Relatie tot andere programma’s Vijfheerenlanden heeft drie andere programma’s:  Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA)  Duurzaamheid  Omgevingswet Alle programma’s hebben een link met wijk- en dorpsgericht werken. Waarbij de omgevingswet samen optrekt op het deel initiatiefnemersparticipatie, en we nauw samenwerken op talentontwikkeling. De link met de SMA en Duurzaamheid ligt met name op het vlak van inwoners- en overheidsparticipatie. Bij alle programma’s is wijk- en dorpsgericht werken en de daarbij horende vaardigheden een wezenlijk onderdeel. De vier programma’s zijn in totaal een belangrijk onderdeel van de visie van Vijfheerenlanden. De programmamanagers hebben tweewekelijks overleg om hun programma’s door te ontwikkelen, casussen te bespreken en elkaar te informeren over hun voortgang. Zelforganisatie en programmatisch werken We werken in een zelforganiserende gemeente. Dat betekent dat we elkaar stimuleren om zo goed mogelijk wijk- en dorpsgericht te werken, hulp bij elkaar zoeken als dat nodig is en elkaar aanspreken als we zien dat het beter kan. Het programma profiteert van de collega’s die het goede voorbeeld geven. Een deel daarvan zit in de groep Meedenkers en Meedoeners, maar ook het MT en het college hebben hier een belangrijke rol in. We rekenen op een positief werkende olievlek.

Externe omgeving Wijk- en dorpsgericht werken bestaat niet zonder je inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Goede samenwerkingen met ál onze inwoners en ondernemers is belangrijk. Heb je een project in de wijk, betrek alle omwonenden. Wordt er een speeltuin gerenoveerd, ga op het schoolplein staan. Met andere woorden: zoek de betrokkenen op! Samenwerkingspartners die we voor het wijk- en dorpsgericht werken op regelmatige basis spreken zijn oa:  Wijk- en dorpsoverleggen  Ondernemersverenigingen  Dorpshuis besturen  Buurtwerk  Samen Doen  Welzijn Vianen Kansen en bedreigingen Het programma heeft een mooie ambitie en duidelijke doelen. Dit bereik je als organisatie alleen als je hier continue aandacht voor vraagt, uitdraagt hoe belangrijk je dit vindt en elkaar aanspreekt wanneer het niet helemaal loopt zoals je voor ogen had. Dit is niet alleen de verantwoordelijkheid van de programmamanager en het programmateam; dit moeten we met z'n allen doen. Alleen samen krijgen we voor elkaar dat we beter worden in wijk- en dorpsgericht werken.

7. Waarmee Middelen Om dit programma een kwalitatieve impuls te geven is er voor 2022 €100.000 begroot. Dit bestaat uit een groot aanbod aan workshops, trainingen en extra aandacht voor gebiedskennis en verhalen uit de dorpen en wijken. Voor de doorontwikkeling de jaren erna stimuleren we dat de organisatie deze werkwijze

10

implementeert in de eigen werkzaamheden. Met daarnaast blijvende ondersteunende programmagelden. Zie de financiële onderbouwing in bijlage 2. VHL Academie Dé opleidingsplek voor alle collega’s is in het najaar van 2021 gelanceerd: de VHL Academie. Op deze plek komt een pagina met een focus op wijk- en dorpsgericht werken. Monitoring en rapportage Cultuurverandering, andere manier van werken, het zijn zaken die lang niet allemaal te exact meten vallen en dat moet je ook niet willen. We houden gesprekken met individuen en teams om te horen wat ze lastig vinden en hulp bij willen, waar ze trots op zijn en hoe ze zichzelf in de toekomst zien. Dit is waardevolle informatie voor een organisatie in ontwikkeling. Daar zetten we op in. Wat we daarnaast wel meten zijn de jaarlijkse uitkomsten van Waarstaatjegemeente.nl. Een aantal vragen uit deze uitgebreide inwonerspeiling zijn direct te herleiden naar de doelen van dit programma.

Deze drie bronnen van informatie bundelen we in een jaaroverzicht wijk- en dorpsgericht werken. Deze wordt elk jaar in het eerste kwartaal uitgebracht, vastgesteld door B&W en ter kennisname naar de gemeenteraad gestuurd. De halfjaarrapportages van de inwonersinitiatieven geven inzicht in de behoefte en initiatieven die vanuit de inwoners zelf komen. Deze rapportage staat op los van het jaaroverzicht. Resultaatmonitor Het programma heeft, net als alle projecten van Vijfheerenlanden, een plek in de resultaatmonitor en draait mee in de gemeentelijke P&C cyclus. Doorlooptijd Het programma heeft een korte termijn en een middellange termijn. De korte termijn loopt tot einde 2022. Dan vindt er een evaluatie plaats en wordt het programma geactualiseerd waar nodig. De middellange termijn loopt tot einde 2024. We kiezen bewust voor korte periodes omdat we dit programma zo goed mogelijk willen laten aansluiten bij de organisatieontwikkeling van VHL. Dit betekent niet dat dit programma einde 2024 gereed is. Het betekent wel dat we eind 2024 het programma opnieuw evalueren en op dat moment beslissen hoe dit programma doorloopt.

11

8. Organisatie Opdrachtgeverschap De bestuurlijk opdrachtgever, de wethouder met de portefeuille wijk- en dorpsgericht werken, en de ambtelijk opdrachtgever, de gemeentesecretaris, zijn de programma-ambassadeurs. Naast de programmamanager genereren zij continue aandacht voor het programma, signaleren waar het beter kan en als het nodig is zijn ze het breekijzer voor als het vastloopt. De programmamanager stuurt het programma aan, leidt het programmateam en sluit aan bij de Meedenkers en Meedoeners als dat nodig is. Meedenkers, Meedoeners en het programmateam De organisatie van het programma heeft Meedenkers, Meedoeners en het programmateam. De Meedenkers zijn een denktank die op onregelmatige basis bij elkaar komen. Is er een thema dat uitgedacht moet worden, hebben we een frisse blik nodig op een casus of een interventie, dan komen de Meedenkers bijeen. Dit is groep van 10 collega’s en 10 inwoners en partners. Afhankelijk van het onderwerp schuiven de Meedenkers aan. Aan de doelen en activiteiten zijn de Meedoeners gekoppeld, ook wel de inspanningsleiders genoemd. Elk doel heeft zijn eigen groep Meedoeners. En dan heb je het programmateam. Hier wordt op strategisch niveau het programma besproken en naast de koers Vijfheerenlanden gelegd.

Wijkambassadeurs Een eerste aanspreekpunt voor de inwoners, facilitators van inwonersinitiatieven, vrijdenkers en smeerolie in de organisatie: dat zijn de wijkambassadeurs. Een essentieel team om het wijk- en dorpsgericht werken op de rails te houden. De

vier wijkambassadeurs zijn een schakel in de gemeentelijke organisatie die onmisbaar is. De gemeenteraad en het programma De gemeenteraad is een belangrijke partij voor het succes van het programma. Zij zien er op toe dat participatieprocessen goed worden doorlopen, hebben veel gesprekken met de inwoners, en hebben wijk- en dorpsgericht werken hoog op de agenda staan. Een nieuwe manier van samenwerken op proces gaat binnenkort via ‘kleine-slim-groepjes’. Grote onderwerpen zoals de Omgevingswet zijn daar voor geselecteerd. Bij alle groepen zijn participatieprocessen een belangrijk gespreksonderwerp. **Deze manier van werken is in ontwikkeling. Frequentie en uitvoering volgt.** Netwerkmanagers Net als de opdrachtgevers zijn de netwerkmanagers programma-ambassadeurs. Waar de programmamanager over de inhoud gaat heeft de netwerkmanager een belangrijke rol in ‘het mogelijk maken´. Het stimuleren van medewerkers en eventuele blokkades helpen opheffen ligt bij dit team.

12

Bijlage 1. Inspanningen Per doel worden de inspanningen beschreven om dit doel te halen. Aan de meeste inspanningen is een team en aanspreekpunt gekoppeld als ‘inspanningsleider’, sommige inspanningen worden organisatiebreed aangepakt. Deze verdeling wordt eind 2021 / begin 2022 verder uitgewerkt.

We zijn een betrouwbare partner voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen.

 

Format startdocument participatie Overzicht collegiale hulplijnen

E-participatie Online- en offline-communicatie vinden parallel plaats om de verschillende voorkeuren van onze inwoners tegemoet te komen. We sluiten bij voorkeur aan bij bestaande communicatiekanalen in de buurten en wijken, maar een eigen online aanbod is in deze tijd ook zeker nodig.  Aansluiten bij de doorontwikkeling van de gemeentelijke website met een digitale kaart inwonersinitiatieven en participatietrajecten.  Pakket van online-tools samenstellen

Training Participatieprocessen Op 1 januari 2021 is de participatie- en inspraakverordening ingegaan. Een belangrijke onderdeel daarvan is verwachtingenmanagement en de procesbeschrijving van participatietrajecten adhv een startdocument. Ook evaluatie is een belangrijk onderdeel van het goed doorlopen van een participatietraject.  De gehele organisatie bewust maken en trainen op het maken van een startdocument participatie.  Extra aandacht voor evaluatie, samen met de betrokken partijen. Toolbox participatie Een verzameling van goede voorbeelden, werkvormen en inspiratie om participatietrajecten goed te kunnen vormgeven. Elk participatietraject heeft z’n eigen dynamiek. Maatwerk per traject is nodig om goed in te kunnen spelen op de participanten, het gebied en het vraagstuk. Deze toolbox wordt continu aangevuld, maar bevat zeker:  Omgevingsanalyses zoals krachtenveld-, netwerk-, en stakeholderanalyses  Creatieve werkvormen  Deel je successen: voorbeeldprojecten participatie

13

Onderzoeken initiatiefnemersparticipatie De omgevingswet brengt een nieuwe soort participatie met zich mee. Voordat een initiatiefnemer zijn vergunningaanvraag indient bij de gemeente vragen (het is geen harde eis) we diegene zijn omgeving te betrekken bij het plan en draagvlak te creëren. Als gemeente hebben we daar geen omschreven rol in, maar bieden we wel handvatten.  Aan de hand van casussen en gesprekken met initiatiefnemers komen we tot een passende aanbod richting de inwoners en ondernemers. Participatiekalender Wanneer zijn we in gesprek met wie? Het is voor alle partijen handig om te weten wanneer er gesprekken gevoerd worden. Voor de gemeentelijke organisatie is het goed om het zicht te hebben op participatietrajecten zodat we niet dezelfde groep inwoners dubbel- of overvragen. Ook is het voor de verschillende beleidsafdelingen nuttig om af en toe aan te haken, mee te luisteren, als hun specialisme aansluit bij het thema van dat gesprek. Voor de gemeenteraad en college is het overzicht op een participatiekalender nuttig zodat zij keuzes kunnen maken waar wel en waar niet bij aan te sluiten. En uiteraard voor de inwoners is een overzicht handig om in de gaten te houden wanneer er zaken spelen die men belangrijk vindt en waarbij men aanwezig wil zijn.

 Participatiekalender ontwikkelen die zowel voor gemeentelijke organisatie als wel voor de inwoners inzichtelijk is en actueel blijft. Denken in mogelijkheden Laten we gezamenlijk onderzoeken wat de opties zijn! Meedenken met de initiatiefnemer is een wezenlijk onderdeel van de omgevingswet. Dat betekent niet dat alles kan, maar een nieuwsgierige en onderzoekende houding wordt wel van ons verwacht. Aandacht voor verwachtingenmanagement, waarderend onderzoeken en luisteren komen hier samen (zie organisatieontwikkeling).

Dit onderdeel van ons nieuwe werken vergt veel aandacht en oefening en is daardoor uitermate geschikt voor intervisie.  Workshop Denken in mogelijkheden  Intervisie Right to Challenge We staan positief tegenover een ‘challenge’ en zodra zich een groep uitdagers zich meldt werken wij mee en gaan we gezamenlijk onderzoeken hoe deze challenge uitgevoerd kan worden.  Eind 2021 een Raadsinformatiebrief over stand van zaken. Een verdiepend gesprek in 2022 met de gemeenteraad over Right to Challenge als daar behoefte aan is.

We weten wat er leeft en sluiten aan bij de behoeften in de dorpen en wijken Faciliteren Inwonersinitiatieven We continueren de inwonersinitiatieven. Een belangrijk instrument die zowel de inwoners laat zien dat we graag initiatieven vanuit de samenleving faciliteren als wel voor de gemeentelijke organisatie die door deze initiatieven ziet wat er leeft in de gemeente. De fysieke initiatieven worden ontvangen en opgestart door de wijkambassadeurs, de sociale door het team beleidsontwikkeling sociaal domein en de culturele door het team WWRD. Uiteindelijk is het aan de collega’s van het aansluitende vakgebied om het initiatief te begeleiden en faciliteren.  Halfjaarrapportage actief delen met de organisatie.  Goede voorbeelden delen op JIP.

14

Zichtbaar in de dorpen en wijken We zijn zichtbaar in de dorpen en wijken. We sluiten aan bij de activiteiten en evenementen waar de inwoners zijn. Daarnaast zijn we zichtbaar en benaderbaar in de dorpen en wijken:  Een overzicht met de evenementen per dorp/wijk.  Eén keer per jaar huren we een marktkraam om op de lokale markt het gesprek aan te gaan met de inwoners.  Minimaal één keer per jaar houden we een open inloop, koffiemoment in alle dorpen en wijken in het dorpshuis of wijkgebouw.  Eén keer per jaar een koffiemoment met de sleutelfiguren uit de dorpen en wijken, de wijk- of dorpswethouder en de wijkambassadeur. Netwerken versterken We willen als gemeente nog wel eens denken dat we de hoofdrolspeler zijn. Dat zijn we niet! Die glansrol ligt bij onze inwoners. Wij spelen de ondersteunende rol, samen met onze netwerkpartners: andere overheden, welzijnsinstellingen, woningbouwcorporaties, scholen en vele anderen.  Eén keer per jaar gebiedsoverleg (5 a 6 gebieden) met netwerkpartners. Elkaar leren kennen, ervaringen uitwisselen, ed.

netwerk wat je zelf in beeld hebt. Met het inzetten van één van deze analyses kom je tot een optimaler beeld.  Collega’s die met Factor C werken/trainen zijn hierin de facilitator en/of kunnen collega’s hierin opleiden.

Successen delen Wat gaat er goed? Wie krijgt daar nou geen energie van! Succesverhalen zorgen voor inspiratie, kan een ander initiatief verder helpen en laat zien wat een fantastische actieve inwoners VHL heeft. Maar niet alleen inwonersinitiatieven zijn het delen waard. Ook goed gelopen interne processen mogen meer in de schijnwerper.

Gespreksvaardigheden Om vaardig en met vertrouwen het goede gesprek te kunnen voeren met onze inwoners zijn gespreksvaardigheden onontbeerlijk. Een aantal aspecten van gespreksvoering lichten we uit en gaan we mee oefenen. De opbouw is bewust gekozen; van goed kunnen luisteren, naar waarderend onderzoeken. Aanvullend een training die gaat over lastige gesprekken tot aan het herkennen en omgaan met intimidatie.  Luisteren. Beter leren luisteren: openen, horen, aanvoelen, begrijpen, erkennen en aanvaarden. Allereerst naar jezelf, maar uiteraard ook naar de ander. Ontdekt wat jouw luisterkwaliteiten zijn. En wat je in de weg staat om het goed te doen.

Omgevingsanalyses Krachtenveldanalyse, stakeholdersanalyse, netwerkanalyse. Allemaal hulpmiddelen om inzichtelijk te krijgen wie er bij een project in beeld zijn, wie er nog missen en wie welke invloed heeft. Bij de start van een project/traject is het belangrijk dat iedereen in beeld is. Je redeneert vaak met de kennis en het

We kennen onze talenten en zetten deze in om het wijk- en dorpsgericht werken te verrijken. Alle dagen Participizza! Met alle dagen participizza willen we benadrukken dat deze manier van werken in onze dagelijkse werkzaamheden een vanzelfsprekende plek heeft. Je hoeft niet perse aan nieuw beleid te werken, een herinrichting te begeleiden of een initiatief te faciliteren om wijk- en dorpsgericht te werken. In alles wat je doet mag je je afvragen of het aansluit bij de behoefte van de inwoner, of de identiteit van het dorp hierbij past en of je goed hebt geluisterd en daarmee met de juiste oplossing bezig bent.  Geen specifieke inspanning, maar de mix van alles bij elkaar maakt dat we deze manier van werken in ons dagelijks werk vanzelfsprekend vinden.

15





Waarderend onderzoeken. Appreciative Inquiry (waarderend onderzoeken), is een manier van kijken en doen. Het is een buitengewoon krachtig instrument om positieve verandering te genereren. Vanuit “wat energie geeft” aan een organisatie, team of individu en vanuit wat al werkte in het verleden. De waarderende benadering helpt individuen, groepen en organisaties om op een prettige manier te leren en werken. De-escalatie- en conflictbeheersing. Vaardigheden in conflicthantering. Je wordt je bewust van de eigen houding in conflictsituaties en je ontwikkelt competenties om beter om te gaan met weerstand. Hoe kun je je het best voorbereiden op lastige situaties, hoe kun je iemand die in zijn standpunt vastzit ‘loswrikken’, hoe herken je frustratie van intimidatie, hoe kun je meewerkend gedrag stimuleren en je eigen emoties reguleren.

Intervisie Samen leren. Intervisie heeft meerdere methodes, maar het belangrijkste is dat je van elkaar leert op een open en positieve manier. Met casussen uit het werkveld leer je in kleine groepen van elkaar door open vragen aan elkaar te stellen, nieuwsgierig te zijn naar elkaars beweegredenen en ervaring uit te wisselen. Dit kun je doen als collega’s, maar uiteindelijk is het ook interessant om inwoners hierbij uit te nodigen voor ‘de blik van buiten’.  Training intervisiebegeleiding voor groep van 10 collega’s  Intervisie op thema



Wijkambassadeurs organiseren meerdere keren per jaar een rondrit door hun gebied. Een ronde langs inwonersinitiatieven, bijzondere gebiedsontwikkelingen en hoekjes van VHL die je nog niet kende!

Talentenbank wijk- en dorpsgericht werken Je bent aangenomen omdat je veel kennis en ervaring hebt op een bepaald vakgebied. Dat wil niet zeggen dat je andere dingen ook goed kunt! En dingen die je goed kan vind je meestal ook erg leuk om te doen. De talentenbank geeft inzicht in de extra vaardigheden, kennis en talenten van onze collega’s en dan specifiek gericht op wat er bij het wijk- en dorpsgericht werken nodig is.  Opzetten talentenbank met behulp van eerder gemaakte profielen die zijn aangemaakt bij de fusie. Week van het initiatief Elk jaar vieren we de week van het initiatief. Een week vol activiteiten die met de thema’s van wijk- en dorpsgericht werken te maken hebben. Inwoners die een initiatief hebben ingediend worden extra in het zonnetje gezet. De gemeentelijke organisatie wordt getrakteerd op vele verschillende workshops.  Invulling van de week verschilt per jaar.

Gebiedskennis Wijk- en dorpsgericht werken kan niet zonder goede gebiedskennis. We stimuleren collega’s om naar buiten te gaan, de gebieden op te zoeken waar hun project zich afspeelt, inwoners te spreken die er wonen, en daarmee gevoel te krijgen bij hun werk.

16

Bijlage 2. Financiën 2021 - 2022 De inspanningen/activiteiten die geld kosten staan hieronder beschreven. Activiteiten die geen geld kosten zijn niet opgenomen in dit overzicht. De bedragen zijn een schatting. Aansluiten bij behoefte Inspanningen Omschrijving InwonersFaciliteren en initiatieven begeleiden inwonersinitiatieven

Kosten / inzet €1.000.000 + €500.000 (=reserve inwonersinitiatieven) €3000

Zichtbaarheid Huur van in de dorpen marktkraam, zaal en wijken in dorpshuis, koffie en thee Kennismaking Uitnodigen trainer €1.000 Waarderend voor kennismaking Onderzoeken methode Intervisie Train de trainer €12.600 (4x om intervisie3,5 uur, 1.260 bijeenkomsten te x 10p) kunnen begeleiden Betrouwbare partner Inspanningen Omschrijving E-participatie Online participatietools

Dekking Begroting VHL budget inwonersinitiatieven

Begroting VHL Programmabudget Begroting VHL Programmabudget Begroting VHL Programmabudget

Kosten / inzet Dekking €15.000 Begroting VHL Programmabudget

Talentontwikkeling Inspanningen Omschrijving Kosten / inzet GespreksLuisteren, de basis; €16.000 vaardigheden door vanbinnenuit (2 dagdelen, 14p x4) Luisteren, de €12.000 verdieping; (2 dagen, 10p door vanbinnenuit x2) De-escalatie en €10.000 (2 conflictbeheersing; dagen, 6p x3) door Caroline Koetsenruijter GebiedsHuur busje voor €1.500 kennis rondritten

Programma Algemeen Inspanningen Omschrijving Week van het Promotie en Initiatief waardering van inwonersinitiatieven Festivalactiviteiten Inspiratiemomenten

Gastsprekers

Onvoorzien Totaal Programmabudget *

Dekking Begroting VHL Programmabudget Begroting VHL Programmabudget Begroting VHL Programmabudget Begroting VHL Programmabudget

Kosten / inzet Dekking €10.000 Begroting VHL budget inwonersinitiatieven €10.000

€5.000 (2x per jaar)

Begroting VHL Programmabudget Begroting VHL Programmabudget

€13.900 €100.000 * Beschikbaar vanaf 2022

17