11. (WOS) brief raad Glasmuseum 24-6-2021.docx

Leerdam, 24 juni 2021 Geachte leden van de Raad, Allereerst wil ik u allen hartelijk danken voor de warme en gastvrije ontvangst in de gemeente Vijfheerenlanden. Met veel plezier kijk ik uit naar een toekomstige samenwerking om het Nationaal Glasmuseum stevig op de (inter)nationale kaart te zetten. De directe aanleiding voor deze brief is de raadsvergadering van 10 juni jongstleden waarin de Raad vroeg om meer informatie over de stappen die het Nationaal Glasmuseum het afgelopen jaar gezet heeft. In het schrijven van het College ontvangt u een terugblik op het afgelopen jaar, aangevuld met de resultaten van de diverse onderzoeken die plaats hebben gevonden. In deze brief geef ik u als directeur van het Nationaal Glasmuseum graag een blik op de toekomst van deze bijzondere instelling en vraag ik u om uw steun bij een aantal noodzakelijke stappen om de organisatorische en financiële positie van het museum te versterken. Een plek van betekenis Het ontwerpen en maken van glas is onlosmakelijk verbonden met het verleden en heden van Leerdam en de gemeente Vijfheerenlanden. Het is voor het museum van groot belang om niet alleen kunst, design en verhalen uit het verleden te beheren en te presenteren, maar ook te investeren in de toekomst. Zodoende kan het Nationaal Glasmuseum garanderen dat het glas van grote betekenis blijft voor Leerdam en de gemeente.

Wij bestendigen onze leidende positie door het geven van opdrachten aan en het realiseren van tentoonstellingen met kunstenaars en glasblazers van internationale statuur. Daarbij wil het museum een plek van betekenis zijn voor de inwoners van Vijfheerenlanden. Graag zouden wij zien dat alle inwoners van de gemeente het museum en de glasblazerij leren kennen als een fijne plek om naartoe te gaan. Waar je kunt genieten van kunst en design, en kunt leren over de rijke geschiedenis van het glasblazen. Maar ook een plek waar je terecht kunt voor een praatje in de mooie tuin en een kop koffie aan de Lingedijk. Het onderwijs speelt een belangrijke rol in deze verbinding tussen het museum en de inwoners van de gemeente. We willen onderzoeken hoe we meer scholieren uit Vijfheerenlanden kennis kunnen laten maken met het museum. Hier kunnen we Nationaal Glasmuseum Leerdam, Lingedijk 28, 4142 LD Leerdam, T 0345-612714

samenwerken met het museum in Vianen en de instellingen die werkzaam zijn in cultuureducatie. Daarnaast gaan we onderzoeken of we samen met partijen uit de regio jongeren en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt kunnen betrekken bij werkzaamheden in en rondom het museum, zodat ze onder begeleiding van een professional kunnen leren en werken op locatie. Ten slotte is het zeer de moeite waard om in overleg met de gemeente te kijken of we een speciaal tarief kunnen vaststellen voor de inwoners van Vijfheerenlanden. Het moet mogelijk zijn om inwoners met een kleinere beurs gratis of tegen een gereduceerd tarief het museum te laten bezoeken. Duurzaamheid & Innovatie De komende jaren worden duurzaamheid en innovatie belangrijke aandachtspunten van het Nationaal Glasmuseum. Glas is bij uitstek herbruikbaar en recyclebaar. Het materiaal is eeuwenoud en nog steeds worden er nieuwe toepassingen bedacht. De komende jaren zal meer aandacht uitgaan naar het hergebruik en de (nieuwe) toepassingen van glas. We willen hierbij samenwerken met universiteiten, bedrijven, kunstenaars en ontwerpers. De resultaten zullen onder andere terug te zien zijn in tentoonstellingen en in projecten in de Glasblazerij. Daarnaast ligt er een opgave om ons eigen energiegebruik te verduurzamen. Om de ovens te kunnen stoken is heel veel energie nodig.

Wij willen onderzoeken of het mogelijk is de glasblazerij en het museum energieneutraal te laten draaien. Elektrische ovens bestaan, maar een energieneutrale werkplaats is er nog niet. Hoe mooi zou het zijn als wij in Leerdam als eerste in de wereld glasblazen op het licht van de zon? Versterken positie Voor wij aan de slag kunnen met het uitwerken van onze toekomstplannen dienen we onze huidige positie te versterken. In 2020 heeft BMC een onderzoek afgerond naar de positie van het Nationaal Glasmuseum. Dit rapport en de samenvatting (bijlage 3) heeft u ontvangen bij de aangeleverde stukken. Het is een omvangrijk en gedegen document dat alle organisatorische knelpunten en uitdagingen in kaart brengt. Intern zijn al veel aandachtspunten opgepakt. Denk bijvoorbeeld aan de collectieregistratie, het beschrijven van procedures en het opstellen van functiebeschrijvingen. Er is ook een aantal belangrijke punten benoemd die het Nationaal Glasmuseum niet alleen op kan lossen. Specifiek wijs ik u op de volgende elementen uit het rapport: 

Het negatieve eigen vermogen van meer dan € 500.000 en de problemen die dat veroorzaakt bij het aanvragen van fondsen voor tentoonstellingen.



Het niet kunnen belonen van vaste medewerkers met een pensioenregeling en het volgen van de museum cao en de (blijvende) onrust die dat veroorzaakt onder de medewerkers.



Het omzetten van de gebruiksovereenkomst van de Houtloods naar een marktconforme huurovereenkomst.

Nationaal Glasmuseum Leerdam, Lingedijk 28, 4142 LD Leerdam, T 0345-612714



De locatie van het Museum en de Glasblazerij.

In de Kadernota 2020 is vorig jaar lange tijd rekening gehouden met een verhoging van de structurele subsidie met € 50.000. Dit bedrag is uiteindelijk niet geaccordeerd omdat uw college en de raad, terecht, meer inzicht nodig hebben in de achtergrond van de problemen, waaronder de pensioenproblematiek. Dit onderzoek heeft inmiddels plaats gevonden en het rapport is met u gedeeld via de brief van het college. Inmiddels heeft de gemeente Vijfheerenlanden een geheel ander financieel perspectief. Wij willen in deze fase dan ook niet vragen om een structurele verhoging van de subsidie met € 50.000. Toch zijn er een viertal besluiten noodzakelijk om de huidige positie van het museum te versterken, zodat we aan de slag kunnen met het toekomstperspectief van het Nationaal Glasmuseum.

1. Bestaande lening achterstellen Stichting Nationaal Glasmuseum Leerdam heeft per ultimo 2020 een negatief eigen vermogen van € 414.819. Dit is vooral het gevolg van exploitatieverliezen in het verleden (periode 2012 – 2016). Sinds 2017 is de rijkssubsidie aan het Nationaal Glasmuseum structureel verhoogd van jaarlijks € 160.000 naar € 460.000 en sinds 2017 is er sprake van een sluitende exploitatie. Dankzij de Coronasteun van het Ministerie van OCW werd ook boekjaar 2020 licht positief afgesloten. Het negatieve eigen vermogen is daarom ongewijzigd hoog. Het Nationaal Glasmuseum wordt gehinderd door dit negatieve eigen vermogen. Het beperkt ons in de groei en ontwikkeling. Dit is met name het geval wanneer wij projectsubsidies aanvragen bij culturele fondsen. Een aantal van deze fondsen stelt namelijk als eis dat de aanvragende instelling een positief eigen vermogen moet hebben. En aangezien het Nationaal Glasmuseum dit niet heeft, belemmert dit de verwerving van projectsubsidies en -bijdragen. Om dit probleem op te lossen doen wij een beroep op de gemeente Vijfheerenlanden om de bestaande renteloze en aflossingsvrije lening van € 1 miljoen formeel achtergesteld te maken of om te vormen tot een deelnemerschapslening. De lening van € 1 miljoen kan dan bij het eigen vermogen worden opgeteld.

Hierdoor zal het eigen vermogen van het Nationaal Glasmuseum stijgen tot circa € 500.000 positief. Met het achterstellen van de lening, wordt het eigen vermogen van Nationaal Glasmuseum weer positief. Dit voorstel is onderzocht en indien gewenst kunnen wij hiervoor extra onderbouwing aanleveren. 2. Pensioenen Een doorn in het oog van alle partijen, maar vooral van de medewerkers, is het ontbreken van een pensioenregeling. Wij hebben de medewerkers beloofd dit jaar een fatsoenlijke Nationaal Glasmuseum Leerdam, Lingedijk 28, 4142 LD Leerdam, T 0345-612714

regeling af te sluiten. Bovendien hebben wij toegezegd dat het museum dit jaar de pensioenafdracht voor 100% betaalt, volgend jaar voor 80%, het jaar daarop voor 60% en dat vervolgens de standaardverdeling wordt aangehouden. Op dit moment lopen de gesprekken met mogelijke aanbieders. In 2017 is stapsgewijs begonnen met het volgen van de museum cao, door functies en salarissen in te delen overeenkomstig die cao. De museum cao wordt inmiddels gevolgd wat betreft de basissalariëring. Er is een grote groep musea in Nederland die de museum cao op hoofdlijnen volgt en niet volledig toepast. Wij hopen dat de Raad en het College in de komende vier jaar jaarlijks een bedrag van € 50.000 vrij kunnen maken om het museum te steunen bij het invoeren van de pensioenregeling voor de medewerkers. 3. Van gebruiksovereenkomst naar huurovereenkomst Het Glasmuseum betaalt de gemeente op dit moment geen huur voor de huisvesting van de Glasblazerij. Dat is gunstig voor de exploitatie, maar het heeft twee negatieve kanten. De eerste is dat de exploitatierekening nu geen goed beeld geeft van de economische lasten van de huisvesting. De tweede is dat het Rijk vanaf 2016 geen huisvestingssubsidie verstrekt die is gebaseerd op de economische lasten van het museale vastgoed. Het werken met een eerlijke huurovereenkomst is transparant en doet tevens recht aan deze belangrijke bijdrage van de gemeente.

In het BMC rapport werd gesteld dat het goed zou zijn als het museum met de gemeente afspreekt dat laatstgenoemde voortaan huur in rekening brengt voor de glasblazerij (in de orde van grootte van € 60.000) en gelijktijdig haar jaarlijkse subsidie aan het museum met hetzelfde bedrag verhoogt. Hetzelfde geldt voor de huur van de tijdelijke depotruimte in het ABNAmro-gebouw. Wij verzoeken de gemeente dan ook te overwegen om deze panden onder deze nieuwe constructie aan ons te verhuren 4. Locatieonderzoek Al lange tijd bestaat er binnen de gemeente de wens dat het museum naar de binnenstad van Leerdam verhuist. Verschillende opties zijn de revue gepasseerd. Iedereen heeft ideeën. In het BMC rapport wordt helder gesteld dat het nadenken over herhuisvesting pas zin heeft wanneer het Nationaal Glasmuseum over een gezond financieel fundament beschikt (zie punt 1). Tevens wordt aangegeven dat herhuisvesting kan leiden tot een efficiencyslag in de bedrijfsvoering en tot een beter exploitatieresultaat. Inmiddels ligt er een meerjarenonderhoudsplan en wordt er een klimaatvisie opgesteld voor de huidige panden. De komende jaren dienen wij goed voor de huidige panden te zorgen. Daarnaast willen wij de komende tijd de herhuisvesting laten onderzoeken door een team van diverse experts.

Daarbij moet gekeken worden naar de beste locatie voor de stad en haar bezoekers en naar de situatie rondom de negatieve boekwaarde van de panden aan de Lingedijk. Het hierboven genoemde duurzaamheidsaspect kan een belangrijke katalysator zijn voor het financieren van de nieuwbouw. Voor het Nationaal Glasmuseum is de allerbelangrijkste reden om op zoek te gaan naar een nieuwe locatie het samenvoegen van Nationaal Glasmuseum Leerdam, Lingedijk 28, 4142 LD Leerdam, T 0345-612714

de twee bedrijfsonderdelen tot één instelling. Dat is niet alleen goed voor de efficiency van de bedrijfsvoering, maar met name voor de beleving van de bezoeker. Wij hopen dan ook van harte dat de gemeente Vijfheerenlanden geld vrij kan maken voor dit locatieonderzoek.

Tot slot wil ik benadrukken dat wij ons ervan bewust zijn dat het College en de Raad de komende maand voor scherpe keuzes staan bij het vaststellen van de kadernota. Wij hopen dat deze brief en de brief van het College u ervan overtuigd heeft dat het Nationaal Glasmuseum op de goede weg is en dat er vertrouwen is in het Nationaal Glasmuseum en de toekomst. Wij wensen u veel wijsheid toe bij het nemen van uw beslissingen.

Met hartelijke groet,

Geertje Jacobs Directeur Nationaal Glasmuseum

Nationaal Glasmuseum Leerdam, Lingedijk 28, 4142 LD Leerdam, T 0345-612714