1. (RVE) Bijlage 1 Verkenning overdracht waterschapswegen; rapportage verkenning financieel.pdf
Tekst van het document
iINFRAM Mobiliteit. Ruimte en Water
I—< -’wpw"
;sn^'
««
.V—->^••
X .'. ■ •
V
V
.
. - j-
V-
••.
*‘«\»'-^
‘
^
■
Si._-
-r^’j:;
■
.*
V
w
■
•-.'
.%• .i T
V
W “ ■M '-'Jtr;
1^' ‘ ^
-.*
^
•
.
■'IV
'■.v'f
J-
^1
■XÉ .u
»»<_
1^
f
.: .^......... v^l
VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN; RAPPORTAGE VERKENNING FINANCIEEL
I
definitief
Mede-opdrachtgever; gemeenten Alblasserdam, Leerdam, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Giessenlanden, Papendrecht Molenwaard, Sliedrecht, Vianen, Zederik en het Waterschap Rivierenland Projectnummer: 181134
1INFR4M Mobiliteit, Ruimte en Water
INFRAM B.V. Postbus 150 3950 AD MAARN Tel; +(0)343 - 745 600 www.infram.nl
Projectgegevens
Titel;
Verkenning overdracht waterschaoswegen; rapportage verkenning financieel
Versie; Status; Datum;
Juni 2020’ Definitief 19-06 2020
Mede-opdrachtgevers;
Gemeenten Alblasserdam, Leerdam, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Giessenlanden, PapendrechL Moienwaard, Sliedrecht, Vianen, Zederik en Waterschap Rivierenland
Prolectnummer;
181134
Auteur;
Goke Pieters
Getoetst door
Franklin Thijs
’ Een eerdere versie is in 2019 opgeleverd op basis van de gegevens met peiljaar 2017. Dit rapport is een geactualiseerde versie voor de gegevens met peiljaar 2019. Het bevat niet de resultaten van deel II van de verkenning.
iINFRAM V MoMitait, Ruimte snVIMar
I
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
Inhoudsopgave Samenvatting
1
1
Inleiding
2
2
Aanpak In drie fasen
4
3
Scope: de geheie wegentaak en het hele areaal 3.1 Areaal 3.2 Huidig beheer is vastgelegd in beleids- en beheerplannen
6 6 2
4
Uitgangspunten van de verkenning
4
5
Financiën wegentaak 5.1 inkomsten en kosten wegentaak 5.2 Financiële effecten bepaald in één transparant en gedeeld financieel model 5.3 Voorbeeld rekenscenario na overdracht
7 7 9 10
6
Gemeenten compenseren elkaar tijdens overgangsperiode 6.1 Omvang van de gewenningsbijdrage 6.2 Andere overdrachtsscenario's en varianten
12 12 14
7
Niet-financiële aspecten van de overdracht
16
8
Conclusie
18
BIJLAGEN
20
A.
Handleiding financieel model A. 1 Praktische informatie voor het gebruik van het Excel bestand. A.2 De gewenningsbijdrage A.3 Belastingdruk per gemeentelijk gebied A.4 De belastingdruk per groep
21 21 21 24 25
B.
Kwaliteit van het wegenareaal, per type en gemeente
28
C.
Areaalverdeling per genteente
29
D.
Kosten Wegbeheer
30
E.
Kaartmateriaal
31
i
iINFRAM W MobiUtdL Ruimte en Water
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
Samenvatting Deze rapportage is een actualisatie van de versie zoais die in 2019 (peiljaar 2017) is opgeleverd met als peiljaar 2019 voor de gehanteerde gegevens. De gemeenten in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden^ zijn op initiatief van en met het Waterschap Rivierenland gestart met een verkenning om de wegen die het Waterschap beheert over te dragen aan de gemeenten waar deze wegen zich in bevinden. Gezamenlijk wordt gekeken welke afspraken nodig zijn bf een eventuele overdracht van deze wegen. Het gaat om ongeveer 600 kilometer aan wegen die zich voorai buiten de bebouwde kom bevinden. Ook kunstwerken en bijvoorbeeld het beheer van de bermen maken deel uit van de overdracht De aanleiding van de verkenning is de wens van het Waterschap om de wegen over te dragen, zodat zij zich kan richten op haar belangrijkste taak: het zorgen voor veilig, voldoende en schoon water. Op dit moment wordt hel onderhoud van de waterschapswegen betaald uit de wegenheffing van het Waterschap en een bijdrage uit het gemeentefonds van de betrokken gemeenten. Hierdoor is een scheve situatie ontstaan, waardoor de ingezetenen in stedeiijke gebieden relatief veei beiasting betalen aan het Waterschap terwijl maar een klein deel van de wegen zich in hun gemeente bevindt. Indien een overdracht zou plaatsvinden wordt het onderhoud van de wegen betaald uit de gemeentebegroting.
De belastingheffing van het Waterschap komt dan te vervallen. Gemeenten betalen in de eindsituatie alleen nog voor de wegen die daadwerkelijk binnen de gemeentegrenzen liggen. De verwachting is dat een overdracht voor inwoners en bedrijven gemiddeld een lagere belastingdruk tol gevolg heeft De financiële gevolgen van een overdracht voor de individuele gemeenten verschillen sterk. Omdat veel van de wegen zich in het buitengebied bevinden krijgen een paar gemeenten te maken met een behoorlijke toename van het aantal wegen dat zij in beheer hebben, bijvoorbeeld voor gemeenten Vijfheerenlanden en Molenlanden. Dit brengt voor deze gemeenten ook extra kosten met zich mee. De gemeenten hebben aangegeven onderlinge solidariteit bij een overdracht van groot belang te vinden. Er wordt gedacht aan een overgangsperiode waarin de stedelijke gemeenten de plattelandsgemeenten tijdelijk compenseren voor de financiële effecten. Op deze manier kunnen de landelijke gemeenten zich voorbereiden op de eindsituatie. De mogelijke financiële voor- en nadelen van een overdracht zijn in kaart gebracht en uitgewerkt in een financieel model. Enkele varianten als het inrichten van een beheerorganisatie of het overdragen van wegen aan slechts een deel van de gemeenten zijn vooralsnog afgevallen.
Ook is in kaart gebracht welke onderwerpen nog nader moeten worden uitgewerkt in een volgende fase om daadwerkelijk tot overdracht te kunnen overgaan. Allereerst zal in een vervolg op deze verkenning nader worden ingegaan op de individuele vragen van gemeenten die moeten worden beantwoord voordat overgegaan kan worden tot besluitvorming.
^ Alblasserdam, Molenlanden, Vijffheerenlanden, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, PapendrachtSliedrecht,
1
iINFRAM W MoUUtARMirrteanlMMflr
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
1
Inleiding Openbare wegen zijn in Nederland meestal in beheer bij gemeenten, provincies en het Rijk. Tegenwoordig hebben nog slechts vijf waterschappen openbare wegen in beheer. Het Waterschap Rivierenland heeft wegen in beheer in het westelijk deel van haar beheergebied, de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden. Deze wegen liggen in de provincies Zuid-Holland en Utrecht. De wegen en fietspaden liggen vooral buiten de bebouwde kom.. B| de start van de verkenning bestond dit gebied uit tien gemeenten, per 1 januari 2019 vormen Vianen, Leerdam en Zederik samen gemeente Vijfheerenlanden en vormen Molenwaard en Giessenlanden samen gemeente Vijfheerenlanden, zodoende betreft het nu zeven gemeenten.
De Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden
Vijfheerenlanden
Molenlanden
1
Alblasserdam^L Gorinchem Papendrecht
Hardinxveld-Giessendam
Figuur 1 Gebied Aibiasserwaard en de Vijfheerenianden Het Waterschap Rivierenland wil haar wegen graag overdragen aan deze zeven gemeenten. In het bestuursakkoord “Veilig en Vernieuwend” (2015) verwoordt het Waterschap haar ambitie om in geval van gemeentelijke herindeling te verkennen of haar wegenareaal kan worden overgedragen. Het waterschap heeft de wens tot overdragen zodat ze zich kan concentreren op de uitvoering van haar kerntaken op het gebied van waterveiligheid, watersysteem en waterketen. Deze taken vragen met de huidige klimaatverandering en de daarbij behorende opgaven een grotere inspanning. Daarnaast beheert het waterschap slechts In een deel van haar beheersgebied wegen. Door de overdracht wordt deze ongelijkheid weggenomen. Bovendien is het beheer van wegen in bijna heel Nederland een verantwoordelijkheid van gemeenten. Door de overdracht wordt ook deze ongelijkheid weggenomen. Meer waterschappen onderzoeken de mogelijkheden om het beheer van de wegen over te dragen. Er zijn geen wettelijke belemmeringen voor, maar om tot een overdracht te komen moeten wol afspraken worden gemaakt tussen de betrokken partijen. De "Bestuurlijke verkenning Waterschapswegen - Waar
2
iINFRAM Y Mobilitait.ftuwnteenWMw’
t
I
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
een wil is, is een weg” (2018) geeft aanbevelingen voor het wegnemen van belemmeringen bij de overdracht van waterschapswegen.^ Het knelpunt voor overdracht is de onevenwichtigheid tussen de inkomsten en uitgaven per gemeente. Er is enerzijds sprake van landelijke gemeenten (zogenoemde 'netto-ontvangers') met veel wegen en weinig inwoners. Deze hebben meer kosten dan opbrengsten binnen de gemeentegrenzen. Anderzijds hebben de stedelijke gemeenten (‘zogenoemde netto-betalers’) weinig kilometers weg en veel inwoners, en zijn de opbrengsten hoger dan de kosten. De belangrijkste vragen voor deze verkenning zijn dan ook als volgt: • Wat z(n de (financiële) consequenties b^ een overdracht van wegen voor de betrokken gemeenten? • Hoe kunnen betrokken gemeenten zich het beste voorbereiden op de veranderende kostenverdeling en taakverdeling in het geval van overdracht? • Hoe kunnen de (financiële) verschillen tussen gemeenten bij een overdracht (tijdelijk) worden overbrugd om consequenties als een mogelijk hogere belastingdruk voor de inwoners te beperken?
* Deze Verkenning is op verzoek van het Directeurenoverteg Mobiliteit van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat uitgevoerd door Karla Peijs. In de verkenning zijn interviews gehouden met vertegenwoordigers van de betrokken waterschappen, gemeenten en samenwerkingsverbanden van gemeenten en de provincie Zuid-Holland. De Unie van Waterschappen en Vereniging Nederlandse Gemeenten hebben dit proces begeleid.
3
iINFRAM W MabiUtat.ftuimtaenWMtr
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
2
Aanpak in drie fasen Het Waterschap heeft het initiatief genomen om een verkenning te starten naar de overdracht van wegen. In het bestuurlijk overleg PFO W van 15 maart 2018 is positief gereageerd op het voorstel van het Waterschap om samen de verkenning te starten. Adviesbureau Infram is gevraagd door het Waterschap om de verkenning te begeleiden. Formeel treedt het waterschap op als opdrachtgever. De sturing vindt plaats vanuit de gezamenlijkheid van waterschap en gemeenten. De verkenning is de eerste stap in het proces om te komen tot een overdracht van de waterschapswegen. Het totale proces wordt toegelicht in onderstaande figuur. Verkenning-ll: \ i Verkenning-I; financiële afspraken kader
I F
Verdieping en verbreding
s':-;
•
Uitv Uitwerkingsfase:
uitwefken afspraken (proces , ] uitwerke k en inhc kihood) en doorwerking financiën
I
•O
nSItéenra ■incl.al«pn lenfinancl
b
t \ r r W
J i
Overgangs-/ gowenningsfase: werken conform afspraken, incl. gewenningsbijdrage (verevening)
1 ^ t
i
£
t^A oKwerMng* Mü. afsprakenki
.5.'
i
Jimj-NoMfiiber2018
Owwnter 2016-Juni 2019
September 2019 - December 2019
2020 -2024
Figuur 2 Gefaseerde oorspronkelijke aanpak om te komen tot finale overdracht
Verkenning: In deze fase komen we samen met het waterschap en de gemeenten tot een gedragen aanpak voor het vervolg, de uitwerkingsfase. We werken in deze fase toe naar het bestuurlijk besluit tot vaststelling van het plan van aanpak, inclusief een eerste uitwerking van het afsprakenkader en een financieel model De verkenning is in twee stappen geknipt: stap I focust zich op de financiële consequenties. Stap II op de verdieping hiervan en de specifieke vraagpunten per organisatie (gemeente en waterschap). Uitwerkingsfase: Hierin werken de gemeenten en het waterschap het afsprakenkader en het financieel model uit tot afspraken, die zijn te verwerken in de bestuursovereenkomst voor de overdracht van waterschapswegen aan de gemeenten. Deze fase omvat tevens het ontwikkelen van de bestuursovereenkomst, de hiervoor benodigde Raadsbesluiten en besluiten van het Algemeen bestuur en de uiteindelijke ondertekening van de bestuursovereenkomst. OvergangsVgewennlngsfase: Deze fase start met het overdragen van het beheer, onderhoud en overige taken van het wegbeheer van het waterschap aan de gemeenten: de wegen zijn dan feitelijk en juridisch in beheer bij de gemeenten. De huidige stand van denken is dat de gemeenten elkaar onderling compenseren voor financiële effecten, berekend over een gewenningsperiode.
Het ligt vooralsnog voor de hand, tijdens en aan het eind van de gewenningsfase een evaluatie uit te voeren.
4
iINFRAM ^ MobiliUit Ruimte en WM«r
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
Deze rapportage volgt als afrondirtg van de verkenningsfase-l. In 2019 is op ambtelijk en bestuurlijk niveau het gesprek gevoerd met de gemeenten in het kader van de verkenning-ll fase, dit maakt geen onderdeel uit van deze rapportage. Aanpak Verkenning Zowel op bestuurlijk als ambtelijk niveau is samengewerkt aan de verkenning, welke uiteindelijk heeft geleid tot dit rapport. De volgende werkbijeenkomsten hebben in 2018 plaatsgevonden: 2 juli Bestuurlijke stuurgroep: Start-up in het Waardhuis. •
13 juli Ambtelijk werkatelier: Verkennen benodigde informatie 30 augustus Ambtelijk werkatelier met financieel deskundigen - Financieel model
•
6 september Ambtelijk werkatelier Financieel model
•
8 november Bestuurlijke bijeenkomst (PFD W AV): tussentïds informeren
•
18 december Ambtelijk Werkatelier - afronden conceptrapportage
5
-I: rptnvm •Mtuurtijk* bMluMvorming ontwMpfsM
■
2 juli
werkMtM edelen ft belangen
in stand van denteA jenogoenteen• Event bevragen op gemecntchappelijke ^ rtoMlng
- BehandeinB en wehloftrig tpfwüciën; Uitgewefkl afeprakenkader Uttgewerkt flnancieet inodel (o.b v doofwefkirg afspraken)
3"
c
Awbtei» werkpfoceft onMiefpfMa: t Voorbareiding
Ontwarpen van de aanpak:
' Startgesprek met waterschap
Kenniemskinoaaessle - Belangen en zorgen • Opgaven en kennlsvraoen
13 juli
Gesprekken gemewten HW
Onli»»rp.rtrtl«ttln.ncl«l _ AtspfakeniMiler tir model ■ Ootpul er input tlr model
Good practice HHNKm kaart Gesprekken mei :ies ZH*UT: vereisten voor ~ [ l inetemming overdr. Feiten financiamg wsengem'n .;''j : inkomsten Feiten techniek. kwaliteit er uftgavan m beeld
L, n
Ov
30 augustus
Ontwerp^rteHer financieel Eseptemb r • Ruw afsprakenkacef en ftn. model • Aanpak utwerkingsfase
♦
u
1^ nraild idMiMow^ncM"!
Redactle^eessle • Bespreken concepten Ddtember
Petten op orde. lechnlacli^nhoudelBli en financieel: Voor tniidlge sauatie en huidige plannen • AreaaWbake'sng kwaïrteilAoestand areaal, onderhoudsregime en doe van waterschap en gemeeraen. Bekostiging (inkomsten en uügeven} van waterschap an gemaenlart • ARematieven inkoop, beleid
tl
figw
I
Evalualie («1 event partiele herziening Beatuursovereerkomsg
,K. Juni - November 2018
Figuur 3 Aanpak verkenning-l
5
iINFRAM W Mobilkdt. Ruimte en Watw
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
3
Scope: de gehele wegentaak en het hele areaal De scope van de verkenning betreft de overdracht van de gehele wegentaak zoals die nu uitgevoerd wordt door het Waterschap. Dit hoofdstuk geeft een nadere duiding van deze taak, het areaal en de kwaliteit.
3.1
Areaal Het Waterschap Rivierenland beheert in een deel van haar beheersgebied wegen en fietspaden die zich voornamelijk buiten de bebouwde kom bevinden, namelijk in het gebied de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden (zie Figuur 4 en Bijlage C).
'■I
m &
1
^
Figuur 4 Gemeenten en kernen in de Aiblasserwaard en de Vijfheerenianden
3.1.1
Omvang van het areaal per gemeente Het totale areaal wegen bestaat uit de volgende objectcategorieën: Verhardingen •
Kunstwerken Groenvoorzieningen
•
Verkeersborden en dragers
6
iINFRAM W Hobiiteit. Ruimte en Watv
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
Tabel 1 Verhardingen per wegtype per gemeente Toelichting: ETW 1: Erfloegangswegen, ontsluiten Gemeente / (m2)
ETW160 km/u
ETWII60
GOWII80km/u
onverhard
fietspaden
Eindtotaal
bedrijventerrein;
km/u
Alblasserdam Gorinchem Hardinxveld-Giessendam Molenlanden Papend recht Sliedrecht Vijfheerenlanden EIndtotaal
relatief grote gebieden, woonkern of
2.187 20.484 6.195 367.630
9.067 53.751 43.290 821.975
6.059 10.849 181.009 594.414
17.932 36.605 713.781 1.696.400
44.166
39.744 83.910
2.054 1.028 7.434 34.062
11.195 24.794 23.648 130.816
24.503 100.057 80.568 1.398.740
8.180 52.758
9.103 13.991 79.243 292.789
33.094 61.444 1.021.957 2.720.363
ETW II; Erftoegangswegen, ontsluiten voornamelijk aanliggende percelen; GOW II: Gebiedsontsluitingswegen, ontsluiten grote gebieden en woonkernen
Tabel 2 Kunstwerken per type en per gemeente, peildatum 18 december 2017 Type kunstwerk /Gemeente Alblasserdam
Gorinchem Hardinxveld-Giessendam Molenlanden Papendrecht Sliedrecht Vijfheerenlanden Bndtotaal
Brug 9 1 5 ISO .1 4 61 231
Duiker
3 6 177 5 6 130 327
Eco-duiker
Gemaal
Grondkerende constructie
1
: >isa
6
1
Tunnel
Niet aangetroffen object
■
«1
IIP» 3
2 9
5
mm
---
T'
8 9
1
1
2 7
Totaal 10 4 U 339 9 10 204 587
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
Tabel 3 Aantal verkeersborden per gemeente,
Tabel 4 Groenvoorzieningen per type en per gemeente, peildatum 18 december 2017
peildatum 18 december 2017 Bosschage TA-wte Ie meter Weeberm Bomen m2 stuk m2 ml 324 5.257 2.703 51.242 7.163 14.397 111.461 84.153 1.041.496 184.433 55.867 320 1.877 1.946 4.745 5.223 65.081 176 5.089 9.589 11.104 124.169 2.028 3.513 14.748 102.935 57.848 822.082 13.463 122.943 75.332 104.906 49.660 883.120 11.954 70.585 944 1.481 3.116 15.192 24.344 5.467 6.541 250.603 36.168 27.537 381.472 6.431 10.897 37.422 267.634 3.745.717 55.504 324.383^ 537.309
IWegsloten BenC ml
Gemeente
Molenwaard Papendrecht Sliedrecht Hardinxveld-Giessendam Giessenlanden Zederik Gorinchem Leerdam Vianen Totaal
I
jÊÈÊm
mÊÊÈm
■Aantal verkeersborden
Gemeente
18 45 1415 355 75 418 1898 52 125 703 959 6063.
Alblasserdam Giessenlanden Gorinchem Hardinxveld-Giessendam
'
Leerdam Molenwaard Papendrecht Sliedrecht Vianen Zedenk Elndtotaal
Tabel 5 Areaaldragers per gemeente, peildatum 18 december 2017 Overig / onbekend____ Gemeente
Alblasserdam Giessenlanden Gorinchem Hardinxveld-Giessendam Leerdam Molenwaard Papendrecht Sliedrecht Vianen Zederik Vt Elndtotaal
ANWB mast
1
8 5
3 7 24
Flespaal tvs hekwerk 3600 3 7 442 1 113 42 123 1 511 1 14 1 40 212 236?5 1743
hout
ichtmast
Klappaal
overig/onbekend
2 78 29
ï
i
31 76 2
1
39 59 323
2
overige palen
overige overige constructies masten
1
6 1
I
5 13
1
1
9
' -iTia.. U
29
5
9 1 290 78 27 117 292 13 18 211 277 1333
portaal
zu
Emdtotaa
5 78 29 13 158 4 8 25 62 382
1
1
V'
3
14 15 899 250 69 299 1062 34 71 499 651 3863^
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
3.1.2
Kwalitatief Veiligheid Het areaal is conform de eerste fase van het programma Duurzaam Veilig heringericht*. Conform de richtlijnen van dit programma zijn bijvoorbeeld en 60km/uur-zones aangelegd of uitgebreid en is de bromfiets waar dat kan naar de rijbaan gegaan. Het waterschap blijft tot op het moment van overdracht wegen integraal herinrichten. Door de herinrichting van de weg op het gebied van verkeersveiligheid eerder te betrekken bij kleinschalig/regulier onderhoud en weg reconstructies wordt de verkeersveiligheid versterkt De werkwijze en doelstellingen zijn vastgelegd in een Verkeersveiligheidsplan. Instandhouding van het areaal Voor verharde wegen vindt er jaarlijks een globale visuele inspectie plaats volgens CROW-systematiek. Dit is de basis voor het verhardingenonderhoudsprogramma van het daaropvolgende jaar. De cyclische aanpak heeft geleid tot het kwaliteitsbeeld in Tabel 6.
Tabel 6 Kwallteitverhardingen Kwaliteit
index Asfalt 2014 Asfalt 2015 Asfalt 201^ Asfalt 201^ Asfalt 201^Asfalt 2019 1 Prestatie afspraak BB B B DDDD met bestuur B
Redelijk tot zeer goed Matig Slecht Zeer slecht Totaal
B C D
S2K ISK 16X 7%
70% 14% 11% S%
7S% 1S% 4% 7%
81% 11% 3% 5%
75% 14% 4% 7%
72% 16% 5% 7%
66% 20% 14% 0%
M
UOK
uo%
100%
100%
100%
100%
100%
n
De kwaliteitsverdeling per gemeente staat in meer detail weergegeven in Bijlage B en is ook te zien in figuur 5. Hieruit blijkt dat per gemeente nagenoeg dezelfde verdeling te zien is. Alblasserdam lijkt een afwijking, maar dit is het gevolg van een klein areaal: de gemiddelde restlevensduur Is vergelijkbaar.
* De Duurzaam Veilig-visie Is begin jaren negentig gevormcJ uit onderzoeksinzichten over menselijk handelen in een omgeving die onvoldoende op de menselijke capaciteiten is afgestemd. In 1997 is een convenant Startprogramma Duurzaam Veilig gesloten: een akkoord tussen Rijk en decentrale overheden over de implementatie van de eerste fase van Duurzaam Veilig 1231. In de jaren daarna werden o.a. alle wegen gecategoriseerd, werden op grote schaal 30km/uur- en 60km/uur-zones aangelegd of uitgebreid, verhuisde de bromfiets waar dat veilig kon naar de rijbaan, kreeg dlle verkeer van rechts voortaan voorrang (dus ook langzaam verkeer), werden voorbereidingen getroffen voor permanente verkeerseducatie, en vond regionale verankering en intensivering van de verkeershandhaving plaats. Op de wegen wordt voldaan aan de landelijke bovengrens van het aantal doden en ziekhuisongevallen in 2020
1
iINFRAM W MobüteitRuimteen>Mter
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN 70%
Kwaliteit van verhardingen per gemeente
60%
50% —Alblasserdam 40%
—Gorinchem
30%
^HardinxveldGiessendam — Molenlanden
7
7
f
—Papendrecht 20% —Sliedrecht —Vijfheerenlanden
10%
0% A+
A
B
C
D
Figuur 5 Kwaliteitsverdeling van het areaal verhardingen per gemeente (inspectie 2018) De kwaliteit van het areaai in Albiasserdam iijkt sterk af te wijken. Dit is het gevolg van het kleine areaal. Gemiddeld is de kwaliteit vergelijkbaar met andere gemeenten.
Kunstwerken Er worden nieuwe inspecties uitgevoerd: dit geeft de basis voor een doorkijk van de benodigde onderhoudsbudgetten voor de komende 5 jaar. De resultaten hiervan worden opgenomen in een vervolg op deze rapportage.
3.2
Huidig beheer is vastgelegd in beleids- en beheerplannen Bij de wegentaak van het Waterschap hoort naast het asfaltonderhoud ook de verantwoordelijkheid voor het baggeren van wegsloten, bermbeheer (maaien en groenonderhoud), kunstwerken (vooral bruggen en duikers), wegmeubilair (borden, picknickvoorzieningen, bushaltes), beleid, onderzoek en gladheidsbestrijding®. De visie en het beleid van het waterschap op deze onderwerpen is samengevat in een Wegenbeheerplan®. In het plan wordt beschreven op welke wijze het waterschap invulling geeft aan: •
Het functioneel beheer van de wegen
•
Het waarborgen van de staat en functie van de wegen
® Gladheidsbestrijding wordt voor het waterschap ook uitgevoerd door de gemeenten. Ze krijgen hiervoor een vergoeding. De afspraken van deze vergoeding zijn vastgelegd in een financiële regeling. • ‘Duurzaam op weg', Wegenbeheerplan 2016-2021, Waterschap Rivierenland
2
iINFRAM ^ Hobilit«t, Ruimte en W»ter
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
•
De afweging van het wegenbelang tegen andere belangen
•
De afwegingen die leiden tot een programma van onderhouds- en verbeteringsmaatregeien
De visie en het beleid zjjn uitgewerkt in vijf operationeie plannen die ingaan op één specifiek deelterrein of beheeraspect 1
Beheerplan Verhardingen Wegen;
2
Beleidsplan Kunstwerken;
3
Beheerplan Groen;
4
Verkeersveiligheidsplan;
5
Meerjarenprogramma Baggeren.
J SfopJ MNUtDtNG L"------J
stap 2 L.'-----
In het wegenbeheerplan zijn in de strategische visie vier varianten opgenomen met betrekking tot verkeersveiligheid,
r O X Stop 3 ANALYSE j
onderhoud en duurzaamheid en innovatie. Hierb| is variant 3 de voorkeursvariant. Met deze (minimale) variant wordt gewerkt aan een goede verkeersveiligheid en blijft het onderhoudsniveau van de wegen op peil. Tevens biedt deze variant de mogelijkheid in te speien op duurzaamheid en
O
innovatie. Een hogere ambitie ziet het waterschap als financieel niet wenselijk. Een iagere ambitie zai betekenen dat ingeboet wordt op de kwaliteit van de wegen (kapitaalsvernietiging) en dat er is geen ruimte is voor innovatie en duurzaamheid.
BESCHRIJVING
• Beheergebied -Kader
■ VerkeersvelKgheid - Berijdbaarheid - Bereikbaaitieid - Financiën
Stap 4
STUATïCISCHE VISIE
- Duurzaamheid en innovatie - Samenwerken Regievoerder - Algemeen Bestuur inforrrwren
r__ ^ stops
THEMA'S
- Economische zaken Zwaar verkeer • Langzaam verkeer - Natuur en landschap - Berijdbaarheid / inrichting / ccxnfbrt - Verkeersveiligheid - Openbaar Venroer
stap 6
INSTRUMENTEN
- Communicatie
- Beheerregister - Handhaving - Wegenverordening - Vergunningen - Wegenschouw
Figuur 6 Opbouw Wegenbeheerplan
3
iINFRAM W Mobilitdt. Ruimte en MMer
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
4
Uitgangspunten van de verkenning In het bestuurlijk overleg van 2 juli 2018 hebben bestuurders van de betrokken gemeenten en het waterschap enkele uitgangspunten meegegeven voor het vormgeven van het voorkeursscenario. Deze uitgangspunten zijn: De overdracht van de wegen vindt in ziin geheel en tegelijkertijd plaats Het waterschap wil de wegentaak overdragen zodat zij zich kan richten op haar belangrijkste taak: het zorgen voor veilig, voldoende en schoon water. Het Waterschap wordt gedwongen meer de nadruk te leggen op haar kerntaken en zal de komende jaren veel inspanning moeten verrichten op thema's als klimaatadaptatie. Een gedeeltelijke overdracht, aan slechts enkele gemeenten, leidt tot versnippering in het beheer en is hiermee ook niet effectief noch efficiént, ook is het voor de gebruiker onduidelijk. Een vergelijkbare motivatie geldt voor de wens om de wegen op één moment over te dragen. Er wordt daarom uitgegaan van de overdracht op één moment Fase-effecten^ tussen inkomsten en uitgaven als gevolg van het niet gelijktijdig overdragen zijn in deze verkenning dan ook niet meegenomen. Het overdragen aan slechts een deel van de gemeenten heeft tenslotte tot gevolg dat er een disbalans in de financiering van de wegentaak zal ontstaan, positief of negatief voor het waterschap en de ingezetenen, en is daarom ook niet in de verkenning onderzocht.
Solidariteit Oplossingen voor de wijze van overdracht en het bijbehorende arrangement moeten in regionaal verband gezocht worden waarbij solidariteit een uitgangspunt is. Dit sluit aan bij het karakter van de onderlinge gemeentelijke contacten. Bovendien kan de regio zich landelijk onderscheiden en uitblinken in samenwerking op dit onderwerp. De lasten voor de burger mooen niet stijgen. De wegenheffing door het waterschap vervalt na de overdracht, wat leidt tot een verandering van de belastingdruk in ieder gemeentelijk gebied. De lasten voor de burger mogen gemiddeld niet stijgen. Overdracht vindt financieel neutraal plaats: er is oeen “bruidsschaf' De jaarlijkse inkomsten en uitgaven van het Waterschap voor de wegen zijn nagenoeg constant en gelijk. Met uitzondering van een egalisatiereserve (omvang ca. 1.000 k€) heeft het waterschap geen reserve opgebouwd. Voor de werking van de reserve zie § 5.1. In het bestuurlijk overleg van 8 november 2018 heeft het waterschap hierover toegezegd ‘Het waterschap heeft aangegeven dat ze wil gaan verkennen wat ze kan bijdragen aan de overdracht. Op welke wijze dit zal kunnen, is nog onderwerp van onderzoek. Ook zal in het vervolg worden bekeken op welke wijze de kennis en capaciteit van waterschapsmedewerkers eventueel ingezet kan worden voor de gemeenten.
Ook dit zou onderdeel kunnen zijn van een ‘gewenningsbijdrage’.' Overdracht vindt plaats met de huidige kwaliteit De huidige kwaliteit is tot stand gekomen door een cyclische en planmatige werkwijze, op basis van inspecties. Dit heeft geleid tot een gemiddelde kwaliteit van het asfalt over de jaren 2014-2019: 73%
^ Hierbij valt te denken aan voor een langere periode een beheerorganisatie In stand houden, onbalans tussen kosten en Inkomsten agv.het ongelijktijdig overdragen van de beheertaak van de wegen.
4
iINFRAM * Mobilitdc Ruimte en Watv
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN redelijk tot zeer goed, 14% matig, 7% slecht en 6% zeer slecht. Deze werkwijze wordt door het Waterschap voortgezet tot het moment van overdracht. Het uitvoeren van onderhoud voordat het interventieniveau is bereikt betekent hogere levensduurkosten: immers de gemiddelde frequentie van onderhoud neemt hiermee toe. De kwaliteit van het areaal is rxjrmaal verdeeld De kwaliteit van het areaal is normaal verdeeld over het gebied en de gemeenten: er wordt niet uitgegaan van noemenswaardige kwaliteitsverschillen. In de uitvoering van het beheer is gestuurd op het realiseren van voldoende kwaliteit van het areaal en zijn de daarbij passende maatregelen gemmen. Het kostenniveau is in de tiid constant, ook na overdracht 1.
De kosten voor het beheer en onderhoud van de wegen waren de afgelopen jaren redelijk constant. Het waterschap hanteert een cyclische en planmatige aanpak van het beheer van haar wegen. Op basis van inspecties wordt de onderhoudsbehoefle meerjarig (5 jaar) bepaald. De benodigde kosten voor beheer en onderhoud en vervanging en renovatie zijn de laatste jaren vrijwel constant (Bijlage D Kosten Wegbeheer).<check op actualiteit» Daarnaast zijn er geen aanwijzingen bekend dat er een kostenstijging als gevolg van einde levensduur, slechte kwaliteit of andere oorzaken verwacht wordt.
2.
Kostenniveau is na overdracht gelijk. Vooralsnog wordt ervan uitgegaan dat de kosten voor het beheren van de wegen niet stijgen na de overdracht: de wijze van beheer verandert niet, noch het kwaliteitsniveau of omvang van het areaal. Hierin is buiten beschouwing gelaten het effect van BTW-compensatie op de directe kosten door gemeenten of de efficiêntie-winst die een gemeente kan bereiken omdat ze al een staande beheeren uitvoeringsorganisatie heeft. Bovendien kan een gemeente er na overdracht voor kiezen om het beheer op een ander kwaliteitsniveau uit te voeren. Ook buiten beschouwing zijn gebleven toekomstige marktfluctuaties, aanpassingen als gevolg van klimaatverandering of de behoefte aan een meer duurzame inrichting van de leefomgeving. De kosten voor de overdracht zelf, het opstarten van het beheer door de gemeenten, zgn. frictiekosten, zijn eveneens buiten beschouwing gelaten. Uitgangspunt is dat het waterschap de indirecte kosten volledig afbouwt: er is dan ook geen rekening gehouden met resterende kosten. Om voor deze verkenning een vergelijkbare inschatting te kunnen maken van de consequenties van een overdracht zijn deze nu onbekende ontwikkelingen nu buiten beschouwing gelaten.
Inkomsten oelük aan kosten, nu en na overdracht. In de huidige situatie venwerft het Waterschap inkomsten die gelijk z^n aan de benodigde uitgaven, afkomstig uit bijdrage uit het Gemeentefonds en uit de eigen Wegenhefting. Er is geen sprake van financiering uit andere waterschapsheffingen. Voor de situatie na de overdracht hanteren we een vergelijkbare situatie: financiering van de wegen vindt niet plaats uit de huidige beschikbare middelen. De wegenheffing van het waterschap Cwsrl-heffing' in onderstaand Figuur 7) vervalt voor de burger en wordt vervangen door gemeentelijke belasting. In de uiteindelijke situatie is de keuze uiteraard aan de individuele gemeente op welke wijze ze het onderhoud van de wegen wenst te financieren. Wellicht dat individuele gemeenten er voor kiezen de onderhoudskosten te ondervangen in de gemeentelijke begroting.
5
iINFRAM W MobttteitftuiniteenWMr
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
In onderstaand Figuur 7 is de situatie tijdens de gewenningsperiode weergegeven: in deze periode kan er sprake zijn van een onderlinge gewenningsbijdrage (zie hoofdstuk 6).
(.rnfENTfiuKE aELAjTiNt ە.5ni.joeN
'
HCFfiNC
(^ENNIN(.i6UDK*CEN 6CnEENiEroN0j
^_______ rT—
Figuur 7 Inkomstenbronnen voor overdracht (links) en na overdracht (rechts), gedurende de gewenningsperiode*. De kostenverdeling over de gemeenten vindt plaats aan de hand van één bepalende kostenoarameter: m2 asfalt. De jaarlijkse kosten voor het onderhoud van de wegverharding bedragen 41% van de totale jaarlijkse directe kosten. Voor het bepalen van de kosten per gemeente is het oppervlakte aan asfalt per gemeente aangehouden (zie Bijlage C).
Er is geen sorake van boekwaarde. Het Waterschap kapitaliseert onderhoud of renovatie van de wegen niet. Bij overdracht is er dan ook geen sprake van boekwaarde.
* In het peiljaar 2019 wordt er ca € 730.000 uit de egalisatiereserve toegevoegd aan de beschikbare middelen uit bijdrage Gemeentefonds en Wegenheffing.
6
klNFRAM MoWteit. Ruimte en Wftlv
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
5
Financiën wegentaak
5.1
Inkomsten en kosten wegentaak De inkomsten van het Waterschap zijn dekkend voor de uitvoering van de wegentaak, per gemeentelijk gebied is er echter sprake van een onevenwichtigheid tussen kosten en Inkomsten. De jaarlijkse kosten en uitgaven voor het beheer, onderhoud en renovatie van de wegentaak zijn in de afgelopen jaren nagenoeg constant. De kosten van de wegentaak worden gedekt door belastingopbrengsten en door inzet van de egalisatiereserve wegen. Als uitgangspunt voor het meeijarentarievenbeleid geldt dak •
de belastingopbrengst aan het eind van de planperiode (het laatste jaar van de meerjarenraming) gelijk is aan het netto kostenniveau (de kosten worden voor 100% gedekt door de belastinginkomsten);
•
er sprake is van een gelijkmatige tariefontwikkeling;
•
het niveau van de egalisatiereserve aan het eind van de planperiode in principe nihil is.
In de begroting van 2019 is de dekking door inkomsten 91%, de overige inkomsten komen uit de egalisatiereserve. In de periode 2020-2023 groeit het Waterschap naar een volledige dekking door inkomsten. Dit betekent een jaarlijkse verhoging van 4,4% om volledig kostendekkend te zjjn in 2023.
Tabel 7 Ontwikkeling Wegenhefflng<1*
2019 2020 2021 2022 2023 Netto kosten
8,3
8,5
Heffingsopbrengst
-7,6
-7,9 -8,2
8,6
-8,6 -8,9
% stijging opbrengst
A%
4%
4%
4%
8,9
8,9 4%
(bedragen x € 1 mln)
Tabel 8 Kosten Wegentaak (Programma Wegenbeheer)
2019 I 2018 I 2017 I 2016 I 2015 I 2014 Kosten (M€)
8.7
8.4
8.3
8.4«
7.8
7.7
* Bron: Begroting 2019 Waterschap Rivierenland De kostenstijging in de periode 2015-2016 is het gevolg van de structurele kostenstijging voor verhardingen, groen en personeel.
7
iINFRAM
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
De totale kosten voor de wegentaak bestaat uit twee delen: het Programma wegenbeheer en de aan de Wegentaak toebedeelde Overige kosten.
Tabel 9 Totale kosten wegentaak (begroting 2019) Proaramma weaenbeheer Kapitaallasten
€ 20.069
Personele kosten
€ 1.222.404
Directe kosten
€ 4.841.300
Toevoeging voorziening
€2.679.440
Overioe kosten .pverige dekkingsmiddelen
ai
i Kwijtschelding en oninbaar |Waterschapslasten eigen objecten Onvoorzien
|Rente eigen vermogen en overig op 2100000 Vergunningverlening
€ 365.553:! € 325.843~
jBelastinghefTing Bestuur
€ 46.378 € 783.669
jpalamiteitenplannen Ondersteunende producten iEindtotaal 5.1.1
- € 49.519 €213.000 € 447.800 € 36.000 - € 27.400 y - € 3.359
€ 10.901.178
Het waterschap heeft twee inkomstenbronnen Voor de financiering van de wegentaak in gemeenten die het waterschap conform de Wet Henrerdeling Wegenbeheer toebedeeld heeft gekregen in 1992, ontvangt het waterschap via het Gemeentefonds een bijdrage van het Rijk. Dit bedrag dekt ongeveer 25% van de totale kosten van het wegenbeheer. Omdat dit bedrag lager is dan de werkelijke kosten, mag het waterschap conform de Wet Modernisering Waterschapsbestel (2007) een aanvullende wegenheffing aan de belastingplichtige in de desbetreffende gemeenten opleggen. De huidige kostentoedeling voor de wegenheffing is gebaseerd op belangen die rechtstreeks en direct b§ de taakuitoefening zijn betrokken. In Tabel 10 is de opbouw van de Wegenheffing opgenomen; bijna alle inkomsten zijn gekoppeld aan woningen of de WOZ-waarde, beiden meer aanwezig in de stedelijke omgeving. Tabel 10 Opbouw wegenheffing 2019 Heffingscategorie
Heffingsgrondslag
Bijdrage aan Wegenheffing
Ingezeten
€ 42,79 per woonruimte
50,0%
Eigenaar gebouwd
0,01325% van de WOZ-waarde
44,45%
Eigenaar ongebouwd
€ 12,94 per hectare
5,5%
8
iINFRAM W Mobilitat. Ruimte en Water
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN Eigenaar natuurterreinen
€ 1,70 per hectare
0.1% 100%
5.1.2
Uitgaven wegentaak per gemeente Tabel 11 Per gemeentelijk gebied de kosten en Inkomsten voor het wegbeheer (uit Wegenhefflng en bijdrage Gemeentefonds)
Gemeente ÜQrinchem i Molenlanden '^'^jfheerenlanden
I
Kosten^ ^ € 404.914
Inkomsten €863.452
Saldo €459.283
€ 5.579.040
€2.851.388
€-2.717.381
€4.143.959
€2.874.112
€-1.262.218
€ 88.385
€ 663.683
€ 575.461
€ 134.791
€ 1.071.219
€ 936.67^
€ 249.875
€ 878.599
€ 629.184
€ 300:214
€ 6^.634
€ 358.972!
Alblasserdam
I
Papendrecht Sliedrecht
Hardinxveld-Giessendam
i
kosten .
rtKflur
OVfRSOtOT
\
{'J ^
VS#L
1- ?
USRL
HfffINO
Hcrriw «cnEtNTeroNOi
} toiecNTefom ireocLUK
LANDCLIJK
Figuur 8 Onevenwichtigheid inkomsten en uitgaven stedelijke en landelijke gemeenten
5.2
Financiële effecten bepaald in één transparant en gedeeld financieel model Om gemeenten te laten ingroeien in de nieuwe situatie is een onderlinge compensatie van de financiële effecten wenselijk. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft goede enraringen opgedaan met een onderlinge compensatie tussen gemeenten. De werking ervan is vergeiijkbaar met de onderlinge compensatie in geval van een herijking van de uitkering uit het gemeentefonds'*. In navolging
" Toedeling kosten op basis van het opperviakte asfaitverharding. '* Bij herverdeeloperaties binnen het gemeentefonds is een veelgebruikte regeling dat gemeenten niet meer dan € 15 per inwoner per jaar mogen verliezen. De beperking van dit verlies wordt betaald door de gemeenten die voordeel hebben. Deze afspraken betekenen dat de nieuwe verdeling vaak pas na een aantal Jaren volledig wordt bereikt. Hierdoor krijgen de nadeelgemeenten meer tijd om hun begrotingen aan te passen aan de lagere Inkomsten. (De financiële stromen van Rijk naar Gemeenten, VNG, november 2016)
9
iINFRAM ^ MobiHtflit. Ruimte «n )NM«r
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
van beide voorbeelden is voor de wegen in de Alblassenvaard en de Vijfheerenlanden een vergelijkbaar model uitgewerkt. Infram heeft in één financieel model zowel de berekening van de onderlinge gewenningsbijdrage als de effecten voor de belastingdruk opgesteld. Dit model en haar uitgangspunten is getoetst met enkele financieel deskundigen op 30 augustus 2018 en besproken tijdens het ambtelijk overleg van 6 september 2018. Het model is zowel door de betrokken beleidsambtenaren als de financieel deskundigen beoordeeld. Zij hebben ingestemd met de uitgangspunten waarop het financieel model is gebouwd en hebben de werking ervan getoetst Een uitgebreide handleiding van het model en de uitgangspunten is opgenomen in Bijlage A.
5.3
Voorbeeld rekenscenario na overdracht Na overdracht van wegen verandert de belastingdruk in iedere gemeente. De wettelijke basis voor de wegenheffing vervalt bij de overdracht van de wegen van het waterschap aan de gemeenten. Inwoners en bedrijven worden niet meer aangeslagen voor het betalen van de Wegenheffing. Gemeenten zullen de bijdrage uit het Gemeentefonds niet meer overmaken aan het waterschap. Eén van de uitgangspunten voor deze verkenning is dat uitgaven en inkomsten voor het wegbeheer gelijk blijven (hoofdstuk 4). Dit principe strikt hanterend betekent dat gemeenten hun inkomsten zullen moeten verhogen (zie onderstaande tabellen). Om een goede vergelijking te kunnen maken is in het rekenscenario aangenomen dat gemeenten ervoor kiezen de extra benodigde inkomsten te verwerven enkel door verhoging van de gemeentelijke OZB-belasting. Door deze herverdeling van lasten ontstaat dan een toe- of afname van de belastingdruk voor individuele- of groepen van inwoners (zie Tabel 12, Tabel 13 en Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.) Dit lijkt strijdig met het uitgangspunt “De lasten voor de burger mogen niet stijgen."
Tabel 12 Veranderende belastingdruk per gemeenten
Bijdrage gemeentefonds (B)
Kosten Gemeente
Wegenheffing (C)
Extra te verwerven inkomsten A-B
773.905 £
Verschil belastingdruk (A-B)-C
Gorinchem
€
404.914 C
85.068 €
319.847 £
•454.056
kitolenlanden
€
5.579.040 €
1.304.212 €
1.478.496 € 4.274.828 £
2.796.332
Vijfheerenlanden
€
4.143.959 £
998.819 €
€
88.385 €
26.302 €
1il22.695 £ 3.145.140 £ 635.996 £ 62.083 £
1.322.445
Alblasserdam Papendrecht
€
134.791 €
19.324 €
1D50.878 £
115.467 €
-935.411.
Sliedrecht
€
249.875 €
89.427 €
784.463 €
160.448 €
-624.015
Hardinxveld-Giessendam
€
300.214 €
81.634 €
572.702 £
218.581
€
-354.121^
-573.913
Het effect op de belastingdruk voor bewoners en bedrijven is sterk afhankelijk van de eigendomssituatie en type. In onderstaande tabel is voor aantal voorbeelden (huurwoning, koopwoning en agrarisch bedrijf) de impact op de belastingdruk uitgewerkt. Hierbij is ervan uitgegaan dat de gemeente de extra kosten financieren met een verhoging van de OZB.
10
iINFRAM ^ MobHitflK. Ruimte en Wdtor
^a Overdracht _______________________________________ Huidig______________ OZB _____ Wegenheffing_______________ ____________OZB Eigenaaar Eigenaar Totaal OZB WOZ-waaarde Ingezetene bebouwd onbebouwd OZB Huidig Gemeente Type 43 € € € - \ 250.000 € 43 € Huurwoning Alblasserdam 43 € € € Huurwoning 43 € _250.000 € Gorinchem 43 € € - *€ € 250.0CIO_ € l^uurwoning Hardinxveld-Giessendam 43 € _ 43 € € € Huurwoning 250.000 € 43 € Molenlanden 43 € € € « € 250.000 € huurwoning Papendrecht 43 € € _ _ € Sliedrecht Huurwoning 250.000 € 43 € € \ € Huurwoning Vijfheerenlanden 250.000 € 43 € _ € "25o!oOo' € 296 369 € € 293 € 33 € Koopwoning Alblasserdam 43 € 5;207 € 5.075 'Ie 5.151 € 250.000 € Koopwoning Gorinchem 43 € 33 € 326 388 € Koopwoning 33 € € *312 'C Hardinxveld-Giessendam 250.000 € 43 € 384 344 € € 268 'C 250.000 € Koopwoning Molenlanden 43 € 33i € 305 376 € € 300 \ Koopwoning 33 € Papendrecht 250.000 € 43 t -r.
4h^^€ 240 309 € € 233 € Sliedrecht ^ ^ 250.000 € Koopwoning 33 € 367 _____ 382 € €^ Koopwoning Vijfheerenlanden 250.000 € 43 € 33 € 388 € 4.458'C 5.046 € 4.504 1.500.000 C Agrarisch Bedrijf Alblasserdam € 200 € 388 € 4.635 'c 5.223 € 4.755 Agrarisch Bedrijf Gorinchem 1.500.000 € € 200 € 3.363 J^ € 3.213'c 3.801 € 1.500.000 € € 200 € Agrarisch Bedrijf Hardinxveld-Giessendam 3! 269 388 € 2.286 'C 2.874 € Agrarisch Bedrijf Molenlanden 1.500.000 € 200 € € 3.303 J88_C 3.251 'C 3.838 C Agrarisch Bedrijf Papendrecht _ 1.^.000 € € 200 € 388 € 2.522 'c 3.109 C 2.599 Agrarisch Bedrijf Sliedrecht 1.500.000 € € 200 € 4.470 388 € 3.723 'C 4.311 € 1.500.000 € € Agrarisch Bedrijf Vijfheerenlanden 200 €
Verandering belastingdruk -43 € -43 € -43 € -43 C -43 € ^43 € •43 €_ € -73 56 € € -61 39 € -71 € -69 € -15^ € -542 € -467 € -438 € 396 € -535 € € -511 159 €
® §
I -
ta
O O 71 DO m m
IVi 0)
§•
o
srcr m
a 1 ÖT
s^ a (O
5 o
sSP
I n
l f & s s 3
*8
i
< Cü in
3 <D to (D 3 O. O
3
it it
? c
!? I Dl 0)
'S
ll
I
5TP "D
O
3 o
m 7i
m z z z o m 73
o 73 > o z H
S
5m 73
co o z co
S m
O m z
t
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
6
Gemeenten compenseren elkaar tijdens overgangsperiode In het bestuurlijk overleg van 2 juli 2018 is nadrukkelijk de wens en ambitie geuit om voor het gehele gebied de overdracht te realiseren. Alle gemeenten en het waterschap zijn het erover eens dat de oplossingen in regionaal verband gezocht moeten worden, waarbij solidariteit een uitgangspunt is. Hiermee kan de regio zich landelijk onderscheiden en uitblinken in samenwerking op dit ondenverp. Zoals in §5.2 aangegeven is op gemeentelijk gebied na overdracht sprake van een veranderende belastingdruk. In landelijke gemeenten stijgt deze en in stedelijke gemeenten daalt deze. Dit geeft de mogelijkheid om gedurende een overdrachtsperiode onderling te compenseren, zodat met name de landelijke gemeenten zich kunnen voorbereiden op de eindsituatie. Om de financiële effecten voor de landelijke gemeenten te mitigeren is een gewenningsscenario uitgewerkt Hierbij is gerekend met een overgangs-Zgewenningsfase voor een periode van vijfjaar. De doelstelling is om in deze fase de daadwerkelijke overdracht te realiseren. In de vergadering van 8 november 2018 is door een deel van de betrokken bestuurders aangegeven dit de realistische periode te vinden waarbij onderlinge compensatie wenselijk is.
6.1
Omvang van de gewenningsbijdrage Gemeenten compenseren onderling voor de extra belastingdruk (Tabel 12). De bijdrage bouwt lineair af in een te bepalen periode van 100% naar 0%. Uitgangspunt van de verkenning is dat de over de periode berekende gewenningsbijdrage bij aanvang van de overdracht onderling éénmalig en onderling wordt verrekend. Deze bijdrage staat in onderstaande tabel. In Figuur 9 is de overgangsperiode schematisch weergegeven. Uitgangspunt voor deze rapportage is dat na overdracht de kosten gelijk blijven en dat inkomsten verworden dienen te worden overeenkomstig de uitgaven. Dit betekent dat iedere gemeente extra inkomsten zou moeten verwerven. Varianten hierop, zoals herprioritering zijn niet onderzocht in deze fase. Dat is onderwerp in de vervolgstap.
Tabel 14 Gewenningsbijdrage voor periode van 5 en 10 Jaar
Gemeente
Gewenningsperiode 5 jaar
Gewenningsperiode 10 jaar
Bijdrage (betalen)
Bijdrage (betalen)
Bijdrage (ontvangen)
Gorinchem Molenlanden Vijfheerenlanden Alblasserdam Papendrecht Sliedrecht Hardinxveld-Giessendam
€ € € € € € €
1.244.093 € € € 1.416.031 € 2.302.313 € 1.599.674 € 966.383 €
€ 5.571.549 € 1.956.943 € € ? € € €
Totaal
€
7.528.493 €
7.528.493 €
12
Bijdrage (ontvangen)
2.175.346 € € € 2.475.986 € 4.025.685 € 2.797.092 € 1.689.758 € 13.163.867 €
9.742.074 3.421.793i
13.163.867é
iINFRAM ^ MobiUtcA. Ruimte en
tt
Belastingdruk voor overdracht
H
a? 1 -
£
a ^ <1) o
>= ü <» 3
“ I
? ë
IQ
W
M
<
§ f
CQ
3 «
S(D S
(D
3
^1 i- ^ ^I 1 «
§s
Q> S 3
S’
Q. O
n e c
jr n CD 3 (Q U CD ^
<0
36 $ CD CD 3 P
S’
s
5 «Q a>
3: 3 (Q
S' (B
2o
3 fl) «Q •O
2pr
a Co
£
»• 2 (D (Q 3
3 <D 3-
3
o <L =a
T]
s
a
I^
<
5 (Q (D
(p
Q)
S
(S- :3 :3-
s;o CD35
(P 3 3 tt O
I
33 o; a
:
Belastingdruk né overdracht &
5 Q.
H
O m
3 2
Belastingdruk na overdracht
:
cn CD
Q
o
2
X
3 3
>
r
3
fl)’
CD
(Q
CD
3
CD
CD 3 CD 3
a Co
X “5’
S' S)
=5=9
%
•ft
s 0^^
O
<A ft ft
3
Ö. CD 3
73
>O
z
H
ro9
>r
o
z o o < m a
^v>®Vv
CD CD 3
3’
m 7) m z z
73
3
<Q
(P
o 70
7
^Tl
■Ü
a
(•
3
5•D
3“ CJ Q) (Q ■o
3
3 (D
3 E
Belastingdruk voor overdracht
0*2^ -ans
y
i
m 70
U)
N>'y
0°
0
(2?
?!
o X
> “0
Cff
S m O m z
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
6.2
Andere overdrachtsscenario’s en varianten Er zijn enkele aanpassingen op het voorkeursscenario denkbaar die op dit moment nog niet zQn uitgewerkt. In een Deel II van de verkenning kunnen deze alsnog worden ingevuld.
6.2.1
Het kapitaliseren van reconstructies en vervangingen Eén van de uitgangspunten voor het bepalen van de gewenningsbijdrage is het constant zijn van de jaarlijkse kosten, dus ook in de eerste jaren na overdracht. Gemeenten hebben de mogelijkheid om de kosten voor de wegen te activeren waardoor de afschrijving over meerdere jaren in de begroting terechtkomt^^. Dit leidt tot een langere gewenningsperiode, immers in de begroting worden de kosten voor investeringen langzaam opgebouwd. In onderstaande tabel is een rekenvoorbeeld opgenomen voor het effect van kapitaliseren. Dit is 10%, uitgaande van een gewenningsperiode van 5 jaar.
Tabel 15 Rekenvoorbeeld effect kapitaliseren Investerlngen/reconstructles
iQ^MSOOl
poFale Jaarlijkse kosten Kosten voor reconstructie (per jaar) [afschrijvingstermijn (jaar)
€
Gewenningsperiode (jaar) fCostennivo in begroting na 5 jaar
€
In percentage van Totale Jaarlijkse kosten
1.332.000 20 5 9.201.000 90%^
Deze optie is nu niet uitgewerkt in het model, omdat de voordelen die dit met zich meebrengt beperkt zijn. Uiteraard kan dit wel in een vervolgfase van de verkenning nader worden bekeken. 6.2.2
Het oprichten van een regionale beheerorganisatie In plaats van het overdragen van de wegentaak van het waterschap aan de betreffende gemeenten kan er ook voor worden gekozen een regionale beheerorganisatie op te richten die de wegenbeheertaak uitvoert Uit gesprekken met de betrokken gemeenten ontstaat een beeld dat deze vorm van samenwerking haaks staat op andere regionale ontwikkelingen. Bovendien zijn de kosten en inspanning die gemoeid gaan met het oprichten van een dergelijke organisatie aanzienlijk, waardoor dit door de betrokkenen niet realistisch werd geacht. Onderlinge samenwerking tussen Individuele gemeenten voor het beheer van wegen vindt op dit moment al plaats als het gaat om bijvoorbeeld gladheldsbestrijding en kan eventueel In een vervolg van de verkenning nader worden onderzocht.
Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut kunnen worden geactiveerd (Artikel 59 lid 4 BBV).
14
iINFRAM T Mobiliteit. Ruimte en Witor
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
6.2.3
Overdacht van een deel van het wegenareaal of op verschillende momenten Zoals toegelicht in hoofdstuk 4 vinden de betrokken gemeenten en het waterschap een ongelOktijdige overdracht of een overdracht van slechts een deel van wegenareaal onwenselijk. Er is om deze reden niet verder onderzoek gedaan naar de mogelijke effecten en haalbaarheid hiervan.
6.2.4
Belastingheffing tijdens gewenningsperiode door één centraal orgaan. Uitvoering door één centraal orgaan is laat in de verkenning geopperd en hierdoor niet verder onderzocht Beoogd voordeel is dat de stedelijke gemeenten geen eenmalige bijdrage dienen te leveren voor de gewenningsbijdrage. Nadeel is het organiseren van deze constructie, met bijbehorende kosten voor een relatief korte periode.
15
iINFRAM
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
7
Niet-financiële aspecten van de overdracht Tijdens de bijeenkomsten en gesprekken zijn diverse andere onderwerpen verkend die bepaiend zijn voor de wijze van overdracht en de uiteindeiijke besiissing of een overdracht van de wegen kan piaatsvinden. In deze fase van de verkenning zijn deze onden/verpen wel besproken, maar omdat de nadruk is gelegd op de uitwerking van een financieel model behoeven deze onderwerpen nog verdere verdieping. Planning Als meer bekend is over de (finarraële) afspraken en de invulling van een gewenningsperiode zal nadar worden ingevuld op welke wijze en in welk tijdspad de transitie daadwerkelijk plaatsvindt. Op dat moment kan een gedetailleerdere planning worden uitgewerkt. Een planning voor deze fase van de verkenning wordt op hoofdlijnen in hoofdstuk 2 toegelicht. Een voorlopige planning voor het vervolg wordt geschetst in hoofdstuk FoutI Verwijzingsbron niet gevonden.. Juridisch Indien wordt besloten tot de overdracht van wegen zal een juridisch traject in gang gezet moeten worden om de formele overdracht van het beheer van da wegen daadwerkelijk plaats te laten vinden. Ook de kosten van dit traject moeten in beeld worden gebracht Bijdrage vanuit Rijk Er moet nader worden verkend of naast de huidige bijdrage uit het gemeentefonds een aanvullende bijdrage voor het wegenonderhoud kan worden verwacht van het Rijk.
De huidige ontwikkelingen kunnen aanleiding zijn om een gesprek op te starten over mogelijke herijking van de bijdrage. Kennisoverdracht De huidige beheerorganisatie van het waterschap heeft veel kennis over de wegen die op dit moment bij haar in beheer zijn. Zowel de gemeenten als het waterschap vinden het van belang dat een goede overdracht van deze kennis bij een transitie wordt geborgd. In het vervolg wordt onderzocht op welke wijze dit kan plaatsvinden, bijvoorbeeld door het (tijdelijk) detacheren of uitlenen van waterschapsmedewerkers aan de gemeenten. Daarnaast is een overdracht van de informatie uit het huidige wegbeheersysteem van belang.
/
Organisatie
k-
Welke gevolgen heeft de eventuele overdracht van wegen voor de huidige beheerorganisaties van de gemeenten? Door gezamenlijk nader invulling te geven
11 PARTNERS
aan een mogelijke overdracht kunnen gemeenten worden ondersteund bij het in kaart brengen van de eventuele consequenties van de toename van het wegenareaal dat zij in beheer hebben. Hierbij moet worden gedacht aan zowel benodigde kennis als
1
capaciteit.
16
iINFRAM W Mobiliteit. Ruimte en
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN HRM Welke gevolgen heeft de overdracht voor de huidige beheerorganisatie van het waterschap? Op welke wijze worden de huidige medewerkers ingezet bij een eventuele transitie en wat betekent de overdracht voor hen? Zodra meer bekend is over de wijze van een overdracht, de duur van de gewenningsperiode en de wensen wat betreft kennisoverdracht van zowel het waterschap als de gemeente kan hier samen met de betrokken medewerkers nader invulling aan worden gegeven.
Relatie andere projecten en of ontwikkelingen In een venrolg van deze verkenning moet nader worden gekeken naar de raakvlakken met andere ontwikkelingen in het gebied. Welke andere ontwikkelingen hebben invloed op de overdracht van wegen? Op welke manier kan dit elkaar versterken en welke risico's zijn er? Hierbij kan onder andere worden gedacht aan werkzaamheden aan waterkeringen die worden verwacht en de toekomstige wijze van samenwerking tussen gemewte en waterschap in deze situaties. Klimaatadaptatie Het voorbereiden op veranderingen in het klimaat betekent dat zowel gemeenten als waterschappen opnieuw zullen kijken naar de huidige inrichting van het watersysteem en de inrichting van de openbare ruimte. Gezamenlijk moeten de belangrijkste initiatieven en ontwikkelingen in kaart worden gebracht en onderzocht op welke wijze deze de overdracht van wegen kunnen beïnvloeden. Een voorbeeld hiervan is de wijze waarop verhoogde eisen die mogelijk worden gesteld aan de afvoer van water via de over te dragen duikers in het gebied, in de toekomst aanvullende acties van de beheerder vraagt
17
iINFRAM
^ HobiUtait.AiimteenVlMw
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
8
Conclusie Op basis van het financieel model en de gezamenlijke kansen die betrokken partijen op dit moment zien is in het Portefeuilleoverleg Verkeer en Vervoer Alblassenwaard en Vijfheerenlanden op 8 november 2018 besloten de verkenning naar de overdracht van wegen voort te zetten. Er zijn nog een aantal verdiepingsvragen die partijen graag beantwoord willen zien, met name wat betreft voor gemeenten specifieke vraagstukken en enkele verdiepingsvragen voor het financieel model en de gewenningsperiode. De mogelijke consequenties van een overdracht voor met name de gemeente Molenlanden zijn behoorlijk, waardoor deze gemeente nog terughoudend kijkt naar een overdracht. Ook voor inwoners van de gemeente Vijfheerenlanden zullen de lasten waarschyniijk stijgen, maar in mindere mate. Betrokken partijen hebben in onderstaande tabel de kansen die zij zien en de zorgen die zij nog hebben over een overdracht van wegen weergegeven. In een volgende fase zal dit worden aangevuld met specifieke kansen en zorgen per gemeente. Bovendien moet duidelijk worden welke elementen hieruit bepalend zullen zijn voor besluitvorming over dit ondenwerp.
insen
Waterschap
Zorgen
Kan ‘oneigenlijke taak' wegbeheer
Afstemming nodig bij projecten en
afstoten en zich richten op kerntaak
werkzaamheden rond waterkeringen
Uitzonderingspositie taak wegbeheer
met wegen
Alblassenvaard en Vijfheerenlanden
Overgangsperiode vraagt personele
wordt opgeheven.
investering en mogelijk aanvullende onderhoudsinvestering Algemene kosten afbouwen en/of drukken op
Individuele
Meer zeggenschap over wegen in
OZB/belastingdruk stijgt voor enkele
gemeente
eigen gemeente
gemeenten
Eenduidig beheer en beleid
OZB stijgt voor bepaalde doelgroepen
gemeentelijke wegen en over te
meer dan voor andere doelgroepen
nemen waterschapswegen
Meer en nieuwe taken voor bestaande
verbeteren
beheerorganisatie
Meer zeggenschap over
Expertise voor specifiek onderhoud
onderhoudsniveau en dus
waterschapswegen ontbreekt
mogelijkheden belastingdruk te
Onzekerheid over kwaliteit wegen bij
beperken
overname, risico op verrassingen
Voor enkele gemeenten daalt de
Ontbreken historische kennis
belastingdruk
waterschapswegen
Schaalvoordeel bij combineren aanbesteding groter areaal wegen Kennis en capaciteit bestaande beheerorganisatie kan worden
18
iINFRAM W Mobiiiteit, Ruimte en Water
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN S/Zorgen
insen uitgebreid -> ontwikkeimogelijkheden medewerkers
Gemeenten
BTW compensatie voordeel -> totale
Door versnippering kan inefficiëntie
gezamenlijk
belastingdruk in gebied neemt af
optreden
Onbalans uitfinanciering wordt
Eenduidigheid beheer en beleid
weggenomen
waterschapswegen neemt af.
I
Taakverdeling tussen waterschap en gemeenten wordt in lijn gebracht met rest van Nederland en er wordt aangesloten op landelijke ontwikkeling overdracht wegentaak. Bestuurlijke samenhang in regio versterken, ook In andere dossiers.
J
Tabel 16 Kansen en zorgen overdracht 'i
19
iINFRAM W Mobittat. Ruimte en MMv
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
BIJLAGEN
20
klNFRAM V MobiWét. Ruimte en WM«r
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN
A.
Handleiding financieel model Deze bijlage geeft uitleg over de werking en het gebruik van het financieel model. Eerst bespreken we de praktische informatie voor het gebruik van het Excel bestand. Daarna gaat het document in op de werking van de hieronder genoemde onderdelen. De genoemde voorbeelden in deze bijlage zijn gebaseerd op financiële gegevens en areaalgegevens van 2017 / 2018, Voor 2019 geactualiseerde gegevens zijn in de rapportage zelf en het voor 2019 geactualiseerde financieel model opgenomen. Het financieel model bestaat uit 4 onderdelen (werkbladen): 1
Een voorblad met een inhoudsopgave en koppeling naar de tabbladen.
2
De gewenningsbijdrage. In het werkblad “1. Model - Gewenningsbijdrage' wordt de gewenningsbijdrage berekend op basis van de variabelen^^. Het werkblad geeft per gemeente inzicht in kosten en opbrengsten m.b.t. het wegbeheer van het waterschap.
3
De belastingdruk per gemeente. De belastingdruk per gemeente schetst een beeld (op gemeenteniveau) van de belastingdruk na de overdracht en na de gewenningsperiode.
4
De belastingdruk per groep. Het werkblad “Belastingdruk per groep’ laat zien wat het effect is per individuele groep op de netto belastingdruk. De gebruiker van het model kan zelf de groepen specificeren om het effect op de belastingdruk door te rekenen.
A. 1
Praktische informatie voor het gebruik van het Excel bestand. Het financieel model is gebouwd in Excel 2016 en maakt gebruik van “macro’s”. We raden de gebruiker aan om Excel 2013 of hoger te gebruiken om het Excel bestand te openen. Daarnaast dient de gebruiker macro's in Excel toe te staan. Excel geeft een beveiligingswaarschuwing bij het openen van het bestand en de macro’s zijn uitgeschakeld. Klik op “Enable Content’ of “Inhoud inschakelen’ om de macro’s toe te staan (zie Figuur 111nhoud Inschakelen). Home
Paste
Calibr,
ft
B ƒ U
Ciipbowd 4
ï
^
.
• n
.
-AA
»
B B
^WrapText
General
^Merae&Cetrter •
0^ - %
SofN
■ ^ ^ y i" M «o
& i:
Conditional Porntat as Cell foraiattina- T»ble- Styles-
Insert Delete Format
styles
Cels
^
p Sort & Find & Filter - SelectErtliiig
SKUMTY WARMING Some acDve ODntent has been disabled Click for more detaih.
Figuur 11 Inhoud Inschakelen Voor meer informatie over het inschakelen van macro’s: zie de ondersteuningspagina van Microsoft Office.
Ae2
De gewenningsbijdrage Het werkblad “1. Model - Gewenningsbijdrage’ geeft inzicht in opbrengsten en kosten voor het wegbeheer. Met deze kosten en opbrengsten berekent het rekenmodel de gewenningsbijdrage. Landelijke gemeenten die meer kosten maken voor het onderhoud van de wegen ontvangen een gewenningsbijdrage en gemeenten die minder kosten maken (c.q. een positief saldo overhouden m.b.t. het wegbeheer) betalen deze gewenningsbijdrage.
Huldig jaar en Overdrachtsjaar, Berekeningsperiode gewenningsbijdrage, Correctie op Overhead, Discontovoet (reëel). Inflatie en Stijging Gemeentefonds.
21
lINFRAM ^ MoMkeit. Ruimte en Water
«
RAPPORTAGE VERKENNING OVERDRACHT WATERSCHAPSWEGEN Het werkblad (1. Model - Gewenningsbijdrage) wordt in Figuur 12 weergegeven: Berekening gewenningsbijdrage Uitgar>gipunttn Hw<t« |Mr, OvcnliKhUiw
2018
G*w*nrvng«bl}dr*(*' periode, berekenlr^
lOjaer
Correctie op overhead
2020
I
BiidraM tlneor efttbou«wd
%0
0%
Discontovoet (reèel)
8,0K
infletie
2,8%
I S,9K nofninaalj
F Details weergeven
ferneentefoods Bijdrage fbeta'en)
Overdracht Gonnchem
2020
€
Bijdrage (ontvangen)
Geg
1.781.746
pp' gpineenle
+-
2018
2019
2020
Molenla nden
2020
C
8.205466
+-
20U
2019
2010
Vijfheerenlenden
2020
€
2.898.237
+-
2018
2019
2020
V,.
.
.
„■
AlbUsserdam
.
-
2020
€
2.122.323
+-
2018
2019
2020
+-
2020
€
3.428.892
2018
2019
2020
SBedrecht
2020
€
2.301.446
2018
2019
2020
Hardm^veld-Giessendam
2020
€
1.409,290
2018
2019
2020
Toeaal
2020
C 11.108.708 C 11.108.708
2018
2019
2020
+-
Figuur 12 Werkblad berekening gewenningsbijdrage In onderdeel O kan de gebruiker de inputvariabelen aanpassen. O
Huidig jaar: startjaar waarmee het model rekent
O
Overdrachtsjaar het jaar waarin de wegentaak van het Waterschap Rivierenland wordt overgedragen aan de gemeenten.
o
Berekeningsperiode gewenningsbijdrage; de gewenningsperiode is de periode waarover de gewenningsbijdrage wordt berekend. De gebruiker kan kiezen tussen 1 t/m 20 jaar.
o
Correctie op overheadkosten (%): de variabele kan gebruikt worden om een efficiëntiereductie door te rekenen in de overheadkosten.
o
Discontovoet (reëel en nominaal): hier geeft de gebruiker de reële discontovoet aan. De cel daarnaast berekent de nominale discontovoet op basis van de aangegeven inflatie en reële discontovoet. Deze discontovoeten worden gebruikt om de gewenningsbijdrage te verdisconteren.
"
Inflatie: de jaarlijkse inflatie die berekend wordt over de wegbeheerkosten en de wegenheffing van het waterschap. Stijging gemeentefonds: de jaarlijkse stijging waarmee de uitkering van het gemeentefonds stijgt.