Document · PDF

Woningbouw Vlakwater II Bijlagen bij toelichting Bijlage 5 Archeologisch Programma van Eisen

Gemeenteraad 27 juni 2024, gemeente VenrayBij agendapunt: Bestemmingsplan Woningbouw Vlakwater II Venray11.783 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Programma van Eisen Venray Vlakwater

(gemeente Venray)

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Programma van Eisen Format conform KNA versie 4.1 (28-05-2018) Definitieve versie 3.0 Locatie

Vlakwater te Venray

Projectnaam

Venray Vlakwater / AM22128-2

Plaats binnen archeologisch proces 0 IVO-P Proefsleuvenonderzoek (BRL SIKB 4000 protocol 4003) Opsteller

Naam, adres, telefoon, e-mail

Datum

Auteur

A. de Ridder, MA

12-4-2023

Paraaf

Aeres Milieu Noordhoven 4 6042 NW Roermond 0475-320000 arne.de.ridder@aeres-milieu.nl Senior KNA Archeoloog,

drs. N.J.W. van der Feest

controle/goedkeuring

Aeres Milieu

12-4-2023

Noordhoven 4 6042 NW Roermond 0475-320000 nico.vd.feest@aeres-milieu.nl Opdrachtgever

Naam, adres, telefoon, e-mail

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

Kragten t.a.v. B. Zonnenberg Schoolstraat 8 6049 BN Herten 088 - 33 66 152 bz@kragten.nl Goedkeuring bevoegde

Naam, adres, telefoon, e-mail

overheid 0 Gemeente

Venray

0 Provincie

Jacob Schotten, medewerker archeologie

0 Rijk

Postbus 500

0 Overig

5800 AM Venray 0478 - 523485 Jacob.Schotten@venray.nl

Kennisgeving

Provinciaal Depot Bodemvondsten

depothouder / eigenaar

Limburg Depotbeheerder: S. Kusters Raadhuisplein 20 6411 HK te Heerlen T: 06-52720731 E-mail: sjj.kusters@prvlimburg.nl

Pagina | 2

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

INHOUDSOPGAVE 1.

Administratieve gegevens onderzoeksgebied .................................................................................... 5

Aanleiding en motivering van het onderzoek .................................................................................... 6 2.1

Aanleiding en motivering .............................................................................................................................................................................. 6

Eerder uitgevoerd onderzoek .................................................................................................................... 8

Archeologische verwachting ..................................................................................................................... 9 4.1

Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context ..................................................................................................... 9

4.2

Aard en ouderdom van de vindplaats(en) ............................................................................................................................................. 12

4.3

Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) ............................................................................................................................. 12

4.4

Structuren en sporen..................................................................................................................................................................................... 12

4.5

Anorganische artefacten .............................................................................................................................................................................. 12

4.6

Organische artefacten .................................................................................................................................................................................. 13

4.7

Archeozoölogische en botanische resten .............................................................................................................................................. 13

4.8

Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen .................................................................................................................. 13

4.9

Gaafheid en conservering............................................................................................................................................................................ 13

Doelstelling en vraagstelling ................................................................................................................. 14 5.1

Doelstelling ...................................................................................................................................................................................................... 14

5.2

Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders ........................................................................................................................... 14

5.3

Vraagstelling .................................................................................................................................................................................................... 14

5.4

Onderzoeksvragen ......................................................................................................................................................................................... 14

Methoden en technieken ......................................................................................................................... 16 6.1

Methoden en technieken ............................................................................................................................................................................. 16

6.2

Strategie ............................................................................................................................................................................................................ 19

6.3

Omgang kwetsbare vondsten en monsters .......................................................................................................................................... 20

6.4

Structuren en grondsporen ......................................................................................................................................................................... 20

6.5

Aardwetenschappelijk onderzoek ............................................................................................................................................................ 21

6.6

6.7

6.8

Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten ............................................................................... 22

6.9

Overige resten ................................................................................................................................................................................................. 23

6.10

Dateringstechnieken ..................................................................................................................................................................................... 23

6.11

Beperkingen ..................................................................................................................................................................................................... 23

Pagina | 3

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Uitwerking en conservering.................................................................................................................... 24 7.1

Evaluatierapport ............................................................................................................................................................................................. 24

7.2

Structuren, grondsporen, scheepwrak of vliegtuig, vondstspreidingen ..................................................................................... 24

7.3

Analyse aardewetenschappelijke gegevens ......................................................................................................................................... 25

7.4

7.5

7.6

Archeozoölogische en -botanische resten ............................................................................................................................................ 26

7.7

Beeldrapportage (objecttekeningen, foto’s, kaarten e.d.) ................................................................................................................ 27

(De)selectie en conservering .................................................................................................................. 28 8.1

Selectie materiaal voor uitwerking.......................................................................................................................................................... 28

8.2

Selectie materiaal voor deponering en verwijdering ........................................................................................................................ 28

8.3

Selectie materiaal voor conservering ..................................................................................................................................................... 29

Deponering .................................................................................................................................................... 30 9.1

Eisen betreffende depot .............................................................................................................................................................................. 30

9.2

Te leveren product ......................................................................................................................................................................................... 31

10.

Randvoorwaarden en aanvullende eisen .......................................................................................... 32

10.1

Personele randvoorwaarden ...................................................................................................................................................................... 32

10.2

Overlegmomenten ......................................................................................................................................................................................... 32

10.3

Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie .......................................................................................................................... 33

10.4

Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen ............................................................................................................................... 33

11.

Wijzigingen t.o.v. het vastgestelde PvE ............................................................................................. 34

11.1

Wijzigingen tijdens het veldwerk ............................................................................................................................................................. 34

11.2

Belangrijke wijzigingen................................................................................................................................................................................ 34

11.3

Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk ................................................................................................... 35

11.4

Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering ........................................................................................................ 35

Bijlagen: 1 2 3 4

Topografische kaart Puttenplan Lijst van verwachte aantallen Overzicht te raadplegen specialisten/specialismen

Pagina | 4

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

1. Administratieve gegevens onderzoeksgebied Administratieve gegevens onderzoekgebied Projectnaam

AM22128-2

Provincie

Limburg

Gemeente

Venray

Plaats

Venray

Toponiem

Vlakwater

Kadastrale registratie

Venray, sectie B, nummers 1003, 1004, 1018, 1019, 1021 t/m 1025, 4597 (ged.) en 4676 (deels) Centrum: 193.953/ 393.190 NW: 193.839/ 393.266

x, y-coördinaten

NO: 193.937/ 393.345 ZW: 193.852/ 393.103 ZO: 194.096/ 393.115

CMA/AMK-status

n.v.t.

Archis-monumentnummer

n.v.t.

Archis-waarnemingsnummer

n.v.t.

Aanleiding onderzoek

Omgevingsvergunning/bestemmingsplanwijziging

Oppervlakte plangebied

Circa 47.300 m²

Oppervlakte onderzoeksgebied

Circa 43.500 m²

Huidig grondgebruik

Weiland

Pagina | 5

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

2. Aanleiding en motivering van het onderzoek 2.1

Aanleiding en motivering

De aanleiding voor het laten uitvoeren van dit bodemonderzoek betreft een bestemmingsplanwijziging ten behoeve van de realisatie van een nieuwbouwwijk. De diepte van de toekomstige bodemverstoring is op dit moment onbekend, maar uitgaande van een standaard funderingsdiepte zonder onderkeldering, zal de bodemverstoring tot ten minste 80 centimeter (vorstvrije diepte) beneden maaiveld reiken. De verwachting is dan ook dat bij het uitgraven van de bouwputten, voor de voorgenomen nieuwbouw, de bodem tot in het archeologische niveau verstoord zal worden en eventueel aanwezige archeologische waarden daardoor verloren zullen gaan. De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Venray (2011) in een zone Categorie 4: Droge en natte gebieden met een hoge archeologische verwachting. Voor deze zone geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 500 m2 en een verstoringsdiepte vanaf 50 centimeter onder maaiveld. De gemeente Venray heeft middels deze kaart aangegeven dat er een archeologische onderzoeksplicht geldt. 1 In januari 2023 is door Aeres Milieu een bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen uitgevoerd.

Op basis van dit onderzoek werd geconcludeerd dat een deel van het plangebied, vanwege de ligging de overgang van een beekdal naar een gebied met dekzandwelvingen, een hoge verwachting heeft voor het aantreffen van archeologische waarden van jagerverzamelaars uit de periode laat-paleolithicum en mesolithicum en een hoge verwachting voor het aantreffen van archeologische waarden van sedentaire samenlevingen uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Het advies was dan ook om vervolgonderzoek uit te laten voeren voor een deel van het plangebied (figuur 1). Het andere deel van het plangebied ligt een fossiele zijarm van de Maas en is daardoor waarschijnlijk te nat geweest voor bewoning. De resultaten van het vooronderzoek zijn getoetst door de bevoegde overheid (de gemeente Venray), dat op basis van het uitgebrachte advies een besluit zal nemen. Voor dit onderzoek dient eerst een programma van eisen opgesteld te worden met daarin eisen en randvoorwaarden opgenomen waaraan het onderzoek volgens de gemeente en landelijk geldende richtlijnen moet voldoen. In het voorliggende PvE staan de eisen verwoord waaraan dit onderzoek dient te voldoen.

1 RAAP-adviesdocument 2011: Beleidskaart gemeente Venray, kaartbijlage 8. Pagina | 6

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Figuur 1: Weergave adviesgebieden op basis van Aeres Milieu rapport 22128.

Pagina | 7

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

3. Eerder uitgevoerd onderzoek Eerder uitgevoerd onderzoek Bureauonderzoek en verkennend veldonderzoek d.m.v. boringen Uitvoerder

Aeres Milieu BV

Uitvoeringsperiode

Januari 2023

Rapportage

Kruithof, L. en F. van den Blink, 2023: Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen Vlakwater te Venray, Aeres Milieu-rapport 22128 (status: definitief 12-04-2023)

Vondsten / Monsters / Documentatie

n.v.t.

Pagina | 8

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

4. Archeologische verwachting2 4.1

Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context

Het plangebied ligt in het zuidelijke zandgebied van Nederland. De ondergrond wordt doorsneden door een aantal zuidoostnoordwest georiënteerde breuken, die de Roerdalslenk en het Kempenblok begrenzen. Het plangebied ligt op het oostelijke deel van de Peelhorst, een tektonisch stijgingsgebied. Op de Peelhorst komen zand- en grindbodems voor die zijn afgedekt met een dun pakket dekzand van de Formatie van Boxtel.3 Het dekzand is gevormd tijdens de laatste ijstijd (Weichselien; circa 115.000 – 11.700 jaar geleden), aan het eind van het Pleistoceen. Het huidige landschap is in die periode voor een groot deel gevormd. Er ontstond een steeds kouder en droger klimaat.4 In deze periode (circa 115.000 – 11.700 jaar geleden) breidde het landijs zich sterk uit in Europa. Gedurende het grootste deel van het Weichselien was de bodem bevroren. Tijdens perioden dat er sprake was van dooi, werd door sneeuwsmelten regenwater veel sediment verspoeld, waarbij fluvioperiglaciale afzettingen zijn gevormd en dalen ontstonden. De fluvioperiglaciale afzettingen zijn zeer divers in textuur. Ze bestaan uit fijn en grof zand, soms met grind, leemlagen en plantenresten en worden tot de Formatie van Boxtel gerekend.5 Deze afzettingen zijn in het plangebied in de diepere ondergrond aanwezig.

In het Weichselien ontstond een steeds kouder en droger klimaat.6 In deze periode (circa 115.000 – 11.700 jaar geleden) breidde het landijs zich sterk uit in Europa. Gedurende het grootste deel van het Weichselien was de bodem bevroren. Tijdens perioden dat er sprake was van dooi, werd door sneeuwsmelt- en regenwater veel sediment verspoeld, waarbij fluvioperiglaciale afzettingen zijn gevormd en dalen ontstonden. De fluvioperiglaciale afzettingen zijn zeer divers en bestaan uit fijn en grof zand, soms met grind, leemlagen en plantenresten en worden tot het Laagpakket van Singraven van de Formatie van Boxtel gerekend.7 Het klimaat werd tijdens het Holoceen warmer en vochtiger. Door het warmere klimaat smolten de in het Weichselien gevormde ijskappen en steeg de relatieve zeespiegel snel. Het landschap in de regio is door geologische processen weinig meer veranderd. Het dekzand werd door de toenemende vegetatie vastgelegd en de beken sneden zich in. Hierbij volgden ze de natuurlijke laagten, zoals de eerder gevormde dalen. Als gevolg van ontbossingen door menselijke activiteiten heeft vanaf het neolithicum opnieuw verstuiving plaatsgevonden van het dekzand. Systematische ontbossingen vanaf de (late) middeleeuwen heeft grootschalige verstuivingen veroorzaakt. Hierdoor ontstonden landduinen.

Deze stuifzanden worden tot het Laagpakket van Kootwijk van de Formatie van Boxtel gerekend en worden gekenmerkt als reliëfrijke zones in het landschap. Dergelijke (lage) landduinen zijn gekarteerd rondom de bebouwde kom van Venray.

2 Kruithof & Vanden Blink 3 Rensink e.a. 2019, 69. 4 Berendsen 2008, 183; Stouthamer, Cohen en Hoek 2020, 205. 5 Berendsen 2008, 189. 6 Berendsen 2008, 183. 7 Berendsen 2008, 189. Pagina | 9

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Volgens de geologische kaart komen ter plaatse van het plangebied fluvioperiglaciale afzettingen voor van het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel.8 Volgens de Geomorfologische kaart9 ligt het plangebied grotendeels op de glooiing van een beekdalzijde. Het zuidoosten van het plangebied ligt op dekzandwelvingen, met de mogelijke aanwezigheid van een bouwlanddek. Het beekdal van de Loobeek ligt op circa 130 meter ten westen van het plangebied. De Loobeek blijkt op basis van de stroomgordelkaart van de provincie Limburg10 onderdeel te zijn van een oude zijstroom van de Maas uit de Jonge Dryas (12.900 tot 11.700 jaar geleden). Op het kaartbeeld van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3; Bijlage 7)11 ligt het plangebied op de lage flank van de dekzandwelvingen (circa 24,5 meter +NAP) en de overgang naar het beekdal (circa 21,4 meter +NAP) van de Loobeek. De kern van Venray ligt bovenop een dekzandrug (circa 26,0 meter +NAP). Binnen het plangebied varieert de maaiveldhoogte van circa 22,6 meter +NAP in het westen tot 23,5 meter in het zuidoosten van het plangebied. Het maaiveld loopt geleidelijk omhoog. Archeologische waarden In de omgeving van het plangebied (binnen een straal van 500 meter) zijn volgens de gegevens uit Archis3 meerdere archeologische waarnemingen en onderzoeksmeldingen bekend (Tabel 1).

Onderzoeken in de omgeving van het plangebied Zaakidentificatie 5287910100

Afstand Circa 465 meter ten

Soort onderzoek Bureauonderzoek door

Omschrijving Op basis van het bureauonderzoek is voor het plangebied de

oosten van het

Econsultancy in 2022.

volgende verwachting opgesteld. In het zuidwesten van het

plangebied

plangebied geldt een hoge verwachting voor het laatpaleolithicum – mesolithicum vanwege de ligging in een beekdal. Voor de rest van de periodes geldt een lage verwachting. Voor het overige deel van het plangebied geldt een algehele lage verwachting voor het laat-paleolithicum – nieuwe tijd. Er moet wel rekening worden gehouden met vindplaatsen onder de landduinen. Er is ten hoogte van de landduinen een verkennend booronderzoek geadviseerd.

4824996100

Circa 340 meter ten

Begeleiding door RAAP

De eerste bevindingen vermelden een losse vondst uit het

noordwesten van het

in 2020.

(midden-)paleolithicum en een vermoedelijk schuttersnest uit de

plangebied

Tweede Wereldoorlog. Er zijn geen verdere gegevens beschikbaar in Archis/ DansEasy.

4008474100

Direct ten

Bureauonderzoek door

Onderzoek in het kader van de herinrichting van het beekdal van

noordoosten van het

RAAP in 2016.

de Loobeek. Hier is een archeologische verwachtingskaart voor

plangebied

gemaakt. De hogere delen van het beekdal hebben een hoge archeologische verwachting gekregen. Onderhavig plangebied is hier ook onderdeel van.

8 Geologische overzichtskaart van Nederland, 2021. 9 Alterra 2019. 10 Woolderink 2018. 11 www.ahn.nl. Pagina | 10

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Zaakidentificatie 4007031100

Afstand Circa 60 meter ten

Soort onderzoek Bureau- en

Omschrijving Binnen het plangebied is een grotendeels intacte podzol onder

4007015100

noordoosten van het

booronderzoek door

een esdek aangetroffen. De middelhoge tot hoge verwachting

plangebied

Econsultancy in 2016.

blijft

voor

het

plangebied

gehandhaafd.

een

vervolgonderzoek geadviseerd. Het is onbekend of deze is uitgevoerd. 2781373100

2424081100

Circa 190 meter ten

Vondstmelding (1983)

Het gaat om een niet archeologische vondstmelding van een

zuidoosten van het

vuurstenen bijl. De bijl is gedateerd in het midden- tot laat-

plangebied

neolithicum.

Circa 250 meter ten

Begeleiding door RAAP

Begeleiding van de herinrichting van de Loobeek. Ten hoogte van

westen van het

in 2014.

Merselo zijn verschillende vuurstenen objecten ut het laat-

plangebied

paleolithicum tot neolithicum aangetroffen. Er zijn geen verdere gegevens beschikbaar in Archis/ DansEasy.

2387098100

Circa 200 meter ten

Bureau- en

Binnen het plangebied was een specifieke verwachting op resten

2387081100

zuiden van het

booronderzoek door

uit het laat-paleolithicum – mesolithicum. Op basis van het

plangebied

Econsultancy in 2012.

booronderzoek bleek de bodem tot in de C-horizont te zijn verstoord. Er is geen vervolgonderzoek aanbevolen.

2180806100

Direct ten noorden

Bureau- en

Bij het booronderzoek bleek de glooiing van de beekdalzijde

van het plangebied

booronderzoek door

verstoord te zijn door ploeg- en egalisatie werkzaamheden. De

ADC in 2008.

bodem

circa

centimeter

verstoord

tot

dekzandafzettingen. Er is geen vervolgonderzoek geadviseerd. 2012325100

Circa 215 meter ten

Vondstmelding

Vondsten van aardewerk uit het midden-neolithicum – late

noordoosten van het

ijzertijd en vroege tot late middeleeuwen en een vuursteenkling

plangebied

(vroeg-mesolithicum – laat-mesolithicum)

Tabel 1. Overzicht van Archismeldingen binnen een straal van 1 km rond het plangebied.

Uit het bovenstaande kan geconcludeerd worden dat er nog geen vindplaatsen in de omgeving van het plangebied zijn aangetroffen. Wel is er op verschillende plaatsen vuursteen gevonden en op één locatie ook aardewerk, wat erop duidt dat de omgeving van het plangebied bezocht is door mensen vanaf het laat-paleolithicum. Verwachtingsmodel Het plangebied ligt op de overgang een hoger gelegen dekzandwelving naar het beekdal van de Loobeek. Het beekdal van de Loobeek ligt op circa 130 meter van het plangebied af. Op de dekzandwelvingen zijn een aantal vuursteenvondsten gedaan. De gradiëntzones nabij waterlopen waren mogelijk ideale locaties voor kampementen van jager-verzamelaars. Om deze redenen wordt een hoge verwachting toegekend voor vindplaatsen uit het laat-paleolithicum tot en met het mesolithicum. De ligging van het plangebied in een overgangszone van dekzandwelvingen naar een beekdal zal voor latere landbouwende samenlevingen niet direct een aantrekkelijke vestigingsplaats zijn geweest. Men zal zich voornamelijk op de hooggelegen dekzandruggen en de hoge delen van de dekzandwelvingen hebben gevestigd. Binnen landschappen zoals waar het plangebied in is gelegen werden eerder landbouw- en off-site activiteiten uitgevoerd. In de omgeving van het plangebied zijn vooralsnog dan ook geen nederzettingsresten waargenomen.

Toch kan zeker niet uitgesloten worden dat ook de lagere delen in het gebied als vestigingslocatie zijn gekozen. Voor het plangebied geldt daarom een middelhoge verwachting voor nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Pagina | 11

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Daarnaast geldt er een hoge verwachting op het aantreffen van off-site fenomenen en resten van landbouwactiviteiten. De ligging van het plangebied in een overgangszone van dekzandwelvingen naar een beekdal zal voor latere landbouwende samenlevingen niet direct een aantrekkelijke vestigingsplaats zijn geweest. Men zal zich voornamelijk op de hooggelegen dekzandruggen en de hoge delen van de dekzandwelvingen hebben gevestigd. Binnen landschappen zoals waar het plangebied in is gelegen werden eerder landbouw- en off-site activiteiten uitgevoerd. In de omgeving van het plangebied zijn vooralsnog dan ook geen nederzettingsresten waargenomen. Toch kan zeker niet uitgesloten worden dat ook de lagere delen in het gebied als vestigingslocatie zijn gekozen. Voor het plangebied geldt daarom een middelhoge verwachting voor nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Daarnaast geldt er een hoge verwachting op het aantreffen van off-site fenomenen en resten van landbouwactiviteiten.

4.2

Aard en ouderdom van de vindplaats(en)

Vooralsnog is er geen vindplaats aangetroffen en kan er over de aard en ouderdom geen concrete uitspraak gedaan worden. Volgens het vooronderzoek kan er echter gesteld worden dat er een hoge kans is op het aantreffen van vindplaatsen van jagerverzamelaars uit de periode laat-paleolithicum en mesolithicum en een hoge kans op het aantreffen van off site-fenomenen en sporen van landbouw uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.

4.3

Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en)

Vooralsnog is er geen vindplaats aangetroffen en kan er geen concrete uitspraak gedaan worden over de omvang en begrenzing van een vindplaats. Maar mogelijk bevinden er zich vindplaatsen geheel of gedeeltelijk binnen de contouren van het plangebied.

4.4

Structuren en sporen

Bewoningsresten van jagers en verzamelaars kunnen voorkomen in de vorm van haardkuilen en vuursteenstrooiingen. Nederzettingsresten van sedentaire samenlevingen kunnen voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (aardewerk, bouwsteen, natuursteen) of als vullingen van afvalkuilen, paalkuilen, waterputten, e.d. Daarnaast kunnen sporen aangetroffen worden behorend tot agrarische activiteiten, zoals perceleringsgreppels, erfscheidingen, etc.

4.5

Anorganische artefacten

Naar verwachting zullen met name anorganische artefacten worden aangetroffen tijdens het onderzoek. Het kan hierbij gaan om resten van aardewerk, metaal, bouwkeramiek, glas, natuursteen en mogelijk ook (bewerkte) vuursteen. De datering van de vondsten kan variëren vanaf het laat-paleolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.

Pagina | 12

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

4.6

Organische artefacten

De verwachting op het aantreffen van organische vondsten is relatief laag vanwege de lage grondwaterstand (GWT V) waardoor met name anorganische resten vanaf 120 cm-mv worden verwacht. Enkel onder de grondwaterstand en in waterverzadigde contexten, zoals bijvoorbeeld een waterput, een diepe greppel of gracht, kunnen organische artefacten worden gevonden. Te denken valt hierbij onder andere aan voorwerpen van hout, vlechtwerk, textiel, been en leer.

4.7

Archeozoölogische en botanische resten

Bij het aantreffen van een waterverzadigde context of onder de grondwaterstand kunnen eveneens archeozoölogische en botanische resten worden aangetroffen. Het is ook mogelijk dierbegravingen aan te treffen van bijvoorbeeld runderen of paarden. Buiten de waterverzadigde context is de verwachting dat de botanische resten enkel in verkoolde toestand bewaard zijn gebleven. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om houtskool of zaden en pollen.

4.8

Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen

Vanaf het maaiveld kunnen vondsten uit alle perioden aangetroffen worden. Onder het opgebrachte antropogene pakket, dus in de top van de natuurlijke bodem kunnen oudere sporen en/of vondsten worden aangetroffen vanaf het paleolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.

4.9

Gaafheid en conservering

Op basis van het uitgevoerd booronderzoek kan worden gesteld dat de bodem binnen het plangebied is opgehoogd met een opgebracht pakket tot 35 tot 90 cm dik. Deze ophoging heeft vermoedelijk een gunstige conserverende en beschermende werking op eventuele archeologische resten in de bodem. Eventuele archeologische resten zijn daardoor naar verwachting goed geconserveerd, maar door verploeging/bewerking kan de gaafheid ervan matig zijn. Historische gegevens, kabels en leidingen en eventuele saneringen (zie bureauonderzoek) daarentegen hebben mogelijk geleid tot gedeeltelijke verstoring van het westelijke deel van het plangebied. Door de lage grondwaterstand (GWT V) kunnen organische resten vaak enkel in dieper, waterhoudende sporen zoals waterputten bewaard blijven. De conservering zal daarom naar verwachting matig zijn, maar dat is kenmerkend voor vindplaatsen in deze regio.

Pagina | 13

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

5. Doelstelling en vraagstelling 5.1

Doelstelling

Het doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting en gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen het onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden.

5.2

Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders

Er is nog geen vindplaats aangetroffen, waardoor datering en complextype ontbreken. Daarom kan vooralsnog niet vastgesteld worden wat de relatie is van de eventueel aanwezige vindplaats in relatie tot de NOaA 2.0. In het eventueel op te stellen evaluatierapport zullen daarom nadere vragen met betrekking tot de NOaA geformuleerd worden.

5.3

Vraagstelling

De vraagstelling voor een IVO-Proefsleuven betreft altijd het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor die delen van het plangebied die verstoord dreigen te worden door de voorgenomen bouwplannen.

5.4

Onderzoeksvragen

Voor zover mogelijk dient antwoord te worden gegeven op de volgende vragen: Algemeen: •

Wat is de aard, datering, omvang, locatie (horizontaal en verticaal) van archeologische resten, grondsporen en structuren?

•

Wat is de fysieke en inhoudelijke kwaliteit van archeologische resten, grondsporen en structuren?

•

Hoe ziet de bodemopbouw binnen het plangebied eruit en wat zegt dit over de gaafheid van de eventueel aanwezige sporen?

•

Wat is de landschappelijke ligging van het plangebied en hoe is de aangetroffen bodem gevormd?

•

Wat is de synchrone en diachrone ensemblewaarde van de vindplaats met andere bekende vindplaatsen in de omgeving?

•

Hoe sluiten de resultaten van het onderzoek aan bij die van het vooronderzoek?

•

Hoe sluiten de resultaten van het onderzoek aan bij de NOaA?

Pagina | 14

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Specifiek: •

Zijn er archeologische resten in situ bewaard gebleven, vanaf welke diepte en dient hier in de toekomst rekening mee te worden gehouden bij ontwikkelingen in het plangebied en de directe omgeving?

•

Zijn er enkel aanwijzingen voor agrarische gebruik van het plangebied. En zo ja wat zijn die.

•

Zijn er aanwijzingen dat het plangebied bewoond was en wat zegt dat over het landgebruik, met name met het oog op de relatief vochtige ondergrond.

•

Wat is de datering van de archeologische vondsten en tot welke vondsttypen of vondst categorieën behoren zij?

•

Wat is de landschappelijke ligging van de site(s). Meer in het bijzonder, wat is de geologische, geomorfologische en bodemkundige context?

•

Is er sprake van (sub)recente verstoring en postdepositionele processen?

•

Wat is de relatie tussen het gebruik en de geschiedenis van de onderzoekslocatie en de historische, historischlandschappelijke en overige cultuurhistorische aspecten van zijn omgeving?

•

Waar en in welke mate is deze locatie geschikt voor paleo-ecologisch en natuurwetenschappelijk onderzoek? Welke methoden zijn het meest kansrijk?

•

Indien er geen archeologische resten of beperkte archeologische fenomenen (bijv. alleen losse vondsten zonder enige context) oplevert, welke verklaring kan hieraan worden gegeven? Is er bijvoorbeeld sprake van aantoonbare afwezigheid van bewoning en/of actief landgebruik, verstoringen van antropogene aard, beperking van de archeologische waarnemingsmogelijkheden als gevolg van bodemprocessen of beperking van de archeologische waarnemingsmogelijkheden als gevolg van werk- en/of weersomstandigheden?

•

Hoe kan de vindplaats gewaardeerd worden op basis van de fysieke en archeologisch inhoudelijke kwaliteit? Welke waarde is er samenvattend te geven aan het onderzoeksgebied en de daarin te onderscheiden delen (binnen verticale en/of horizontale grenzen; complextypen, periode, sites)? Beschrijf en beredeneer de verschillen in waarde conform de waarderingstabel uit de KNA 4.1.

Pagina | 15

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

6. Methoden en technieken 6.1

Methoden en technieken •

Er worden bij aanvang foto’s gemaakt van de algemene situatie, waaronder terrein en omgeving bij aanvang van het werk, de vlakken, de profielen, de grondsporen in het vlak en de coupes. Tevens worden er van belangwekkende en/of kwetsbare vondsten op de plaats van aantreffen foto’s gemaakt. Ten behoeve van publicatie of expositie worden ook actie- of illustratieve foto’s gemaakt.

•

De aanleg van het ‘vlak’ dient te gebeuren met een gladde, gesloten bak onder toezicht van een archeoloog.

•

Het onderzoek staat fulltime onder leiding van een senior KNA-archeoloog die archeologische gegevens conform de KNA documenteert.

•

Ten behoeve van de aanleg van het vlak wordt een verdiepte put aangelegd om de bodemopbouw in kaart te brengen en de juiste hoogte van het aan te leggen vlak te bepalen.

•

Bij de aanleg van- en het verdiepen tot het vlak zal gebruik gemaakt worden van een metaaldetector. De metaaldetector wordt ook gebruikt bij het couperen van sporen. Daarnaast wordt er ook de stort mee afgezocht.

•

Bij het laagsgewijs verdiepen met de graafmachine dient men ook alert te zijn op archeologische mobilia (vuursteen, houtskool en/of crematieresten). Indien vuursteen, spikkels houtskool of crematieresten worden getraceerd, dan de locatie als bult laten staan. Locatie vervolgens met schep schavenderwijs verdiepen. Indien er aanwijzingen zijn voor spoorvervaging (uitloging) zal een dieper controlevlak aangelegd moeten worden.

•

Tijdens het onderzoek wordt profiel- en vlakinformatie altijd gecombineerd. Dit houdt in dat profielen niet achteraf worden schoongemaakt, d.w.z. nadat het vlak reeds is onderzocht.

•

Puinlagen en recente verstoringen worden laagsgewijze afgegraven tot het niveau van ongestoorde vlakken, nadat deze in het eerste vlak zijn gedocumenteerd.

•

Alle sporen zullen worden voorzien van unieke volgnummers en geregistreerd worden op een daartoe geëigend formulier.

•

Alle archeologische sporen worden opgeschaafd en zorgvuldig (met kraspin) ingekrast. De lijnen worden vervolgens zorgvuldig en met voldoende meetpunten ingemeten zodat de correcte vorm van het spoor wordt gedigitaliseerd.

•

Vondsten in de bouwvoor worden, alleen wanneer daar een bijzondere reden voor is, in vakken van 5x4 m verzameld.

•

Alle vondsten worden verzameld per stratigrafische laag in vakken van maximaal 5x4 m of per spoor, en binnen een spoor per spoorvulling, ook binnen een spoor wordt gelet op de stratigrafie van het spoor.

•

Bijzondere vondsten in intacte bodemhorizonten worden altijd ingemeten en met een afzonderlijk vondstnummer geregistreerd.

Pagina | 16

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

•

Vondsten zullen worden geregistreerd op een daartoe geëigend formulier en voorzien van een vondstnummer.

•

Cultuurlagen worden steekproefsgewijs doorzocht op vondstmateriaal.

•

Bij het aantreffen van (bewerkt) vuursteen of vuurstenen afslagen, dient het vlak rondom deze vuursteenvondst opgeschaafd te worden. Indien daarbij meerdere fragmenten (bewerkt) vuursteen of vuurstenen afslagen aangetroffen worden, dient er contact te worden opgenomen met de bevoegde over de te volgen strategie. De archeologisch uitvoerder doet hier een voorstel voor. Deze kan bijvoorbeeld zijn zoals beschreven in de strategie voor het opgraven van “vuursteenvindplaatsen”.

•

Hoogtematen zullen worden genomen van de vlakken, het maaiveld en alle sporen in de proefsleuven.

•

Grotere sporen worden in secties of door middel van kwadranten onderzocht.

•

Er wordt altijd een vlaktekening gemaakt, ook wanneer geen grondsporen of structuurresten zichtbaar zijn. Deze vlaktekening is altijd in het veld aanwezig (ook bij digitaal intekenen).

•

Alle sporen, verstoringen en bodemverkleuringen worden ingetekend op de vlaktekeningen. Het puttenplan geeft een overzicht van alle werkputten en het gehanteerde meetsysteem.

•

Metingen worden uitgevoerd in RD-stelsel.

•

Sloten en greppels dienen zodanig gecoupeerd en leeg geschaafd te worden dat de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden. Tevens dient gelet te worden op het voorkomen van sporen in of onder de sloten en greppels (bijvoorbeeld door delen van de greppels in de lengterichting te couperen).

•

Bij het aantreffen van bijzondere archeologische resten buiten de archeologische verwachting (zie hoofdstuk 4) worden opdrachtgever, depotbeheerder en bevoegde overheid onmiddellijk gewaarschuwd. In gezamenlijk overleg tussen de partijen zal vervolgens worden bepaald hoe met deze resten dient te worden omgegaan.

•

Alle sporen worden gedocumenteerd door de gecoupeerde sporen te tekenen (vlakfoto’s en vlaktekening). Dit gebeurt op schaal 1:50. Coupes en profielen zullen ook worden gefotografeerd en getekend. Dit dient te gebeuren op schaal 1:20.

•

Bij het aantreffen van verstoringen dienen deze te worden verklaard en gedateerd. Er kan, anders gezegd, niet worden volstaan met een duiding van “(sub)recente verstoring”.

Pagina | 17

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

•

Indien archeozoölogische resten worden aangetroffen worden deze volledig geborgen en wordt niet volstaan met het nemen van een monster. Wanneer de sporen daartoe geschikt zijn, moeten alle sporen van één en dezelfde structuur bemonsterd worden ten behoeve het verzamelen van macroresten. Voor deze systematische monstername dient een specialist in het veld geraadpleegd te worden.

•

Bij het aantreffen van waterputten/beerputten dient de aard ervan te worden vastgesteld d.m.v. boringen. Couperen/onderzoeken dient in het vervolgonderzoek plaats te vinden.

•

Bij het aantreffen van vermoedelijke graven dient een segment te worden uitgenomen om de aard van het spoor en de datering vast te stellen. Daarna dient het, vanwege de kwetsbare aard, direct (tijdens het IVO-P) te worden opgegraven.

•

Waar mogelijk en relevant voor de onderzoeksvragen worden monsters genomen voor 14C of dendrochronologische dateringen en voor botanisch onderzoek uit kansrijke sporen. Bij het aantreffen van sporen van uitzonderlijke aard wordt contact opgenomen met de bevoegde overheid.

•

Aan het einde van het veldwerk worden de opdrachtgever en de bevoegde overheid op de hoogte gebracht voor de eerste resultaten van het onderzoek.

Pagina | 18

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

6.2

Strategie

Rekening houdend met de indeling van het perceel en aanwezige kabels en leidingen, is een puttenplan gemaakt (bijlage 2). In totaal worden 21 proefsleuven aangelegd met een totale oppervlakte van 3.840 m2. 16 Proefsleuven hebben afmetingen van 4 bij 50 m, 2 van 4 x 40 m, 1 van 4 x 35 m, 1 van 4 x 30 m en 1 van 4 x 15 m. Dit is gelijk aan 8,5% van het totale plangebied, wat doorgaans als voldoende beschouwd wordt om eventueel aanwezige archeologische waarden op te sporen.12 De exacte locatie van de proefsleuven wordt echter mede bepaald door de verantwoordelijke senior KNA-archeoloog ter plaatse, die beter kan inschatten of de gekozen locatie ook toepasbaar is in de praktijk. M.a.w. indien een put gepland is, maar dit in de praktijk niet haalbaar of logisch is, kan hiervan afgeweken worden. De putten zullen genummerd worden in oplopende volgorde. Ondanks dat er verschillende periodes verwacht worden, kan er vermoedelijk volstaan worden met de aanleg van één vlak. Het onderzoek is erop gericht om een eventueel aanwezige vindplaats te waarderen op basis van de fysieke en inhoudelijke kwaliteit. Daartoe dient het vondstmateriaal verzameld te worden en een deel van de aanwezige sporen onderzocht te worden.

Om tot een goede waardering van de vindplaats te komen, dienen tijdens het proefsleuvenonderzoek sporen te worden gecoupeerd om de kwaliteit en conservering van de sporen te kunnen inschatten. Een uitzondering vormen duidelijke structuren of een overvloed aan sporen. Bij een geringe spoordichtheid worden alle geïsoleerde sporen, behalve recente sporen en verstoringen (van na 1950) gecoupeerd. Indien onduidelijkheid bestaat over het wel of niet couperen dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid. Om zoveel mogelijk informatie te bewaren voor een eventuele opgraving, dienen sporen niet afgewerkt te worden. Tenzij reeds tijdens het proefsleuvenonderzoek al duidelijk is dat de vindplaats niet behoudenswaardig is. Indien er sprake is van een zeer lage sporen dichtheid (maximaal twee per werkput)is dan worden alle sporen gecoupeerd en afgewerkt. Indien sporen of structuren aangetroffen worden, die zich buiten de bouwput voortzetten, wordt de opgravingsput ter plekke uitgebreid, voor zover dat zinvol en noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen. Bij bijzondere en/of in situ behoudenswaardige vondsten dient overleg plaats te vinden met de bevoegde overheid, diens adviseur en de opdrachtgever over de te volgen strategie, vóórdat deze verwijderd mogen worden. Richtlijn bij het onderzoek is de Veldhandleiding Archeologie.

Het veldwerk vindt plaats conform de vigerende versie van de KNA (4.1). Vanwege de, conform de KNA, verplichte aanwezigheid van een senior KNA archeoloog bij de aanleg van het eerste vlak dient er in het veld een senior KNA archeoloog aanwezig te zijn. Deze dient relevante ervaring te hebben met betrekking tot opgraven van dergelijke vindplaatsen en dient er tevens ook op toe te zien dat er tijdens het veldwerk aangestuurd wordt op het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Bovendien kan 500 m2 extra worden onderzocht als dit noodzakelijk blijkt om tot een goede waardestelling te kunnen komen. De beslissing om deze optionele vierkante meters te ontgraven zal vooraf worden overlegd tussen de verantwoordelijke senior KNA-archeoloog en de bevoegde overheid (of diens adviseur). De opdrachtgever zal vervolgens op te hoogte worden gesteld.

12 Borsboom en Verhagen, 2009. Pagina | 19

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Vuursteenvindplaatsen Bij alle aan te leggen proefsleuven moet met de vondst van vuursteenconcentraties rekening worden gehouden, dit wordt als volgt gedefinieerd: Indien meer dan twee fragmenten antropogeen bewerkt vuursteen per 4 m² in het vlak worden vastgesteld, onder dat een grondspoor kan worden herkend, kan een vuursteenconcentratie aanwezig zijn. Hierover dient dan contact te worden opgenomen met de bevoegde overheid.

6.3

Omgang kwetsbare vondsten en monsters

Conform OS11 / OS11wb en de KNA-Leidraad ‘Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal’ •

Bij bijzondere of kwetsbare vondsten zullen materiaalspecialisten ingeschakeld worden voor de berging. Mochten deze niet beschikbaar zijn, zullen dergelijke vondsten en-bloc worden gelicht.

•

Conform KNA 4.1 worden kwetsbare en voor degradatie gevoelige vondsten binnen 1 week aan een daartoe erkend specialist aangeleverd.

6.4

Structuren en grondsporen

Volgens het vooronderzoek is de kans op het aantreffen van een jachtkampement uit de periode laat-paleolithicum en mesolithicum hoog en het aantreffen van nederzettingen dan wel nederzettingen uit de periode neolithicum tot en met de nieuwe tijd hoog. Naar verwachting zullen er dus mogelijk kampementen, die zich met name kenmerken door de aanwezigheid van een vondststrooiing van vuursteen en mogelijk ook haardkuilen aangetroffen worden. Sporen van landbouw en andere off site-fenomenen uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen zal zich met kenmerken door de aanwezigheid van greppels en drinkkuilen, en andere erfafscheidingen. •

Grondsporen worden gecoupeerd voor zover nodig om de onderzoeksvragen te beantwoorden (bijv. aard, datering, conservering, gaafheid). Indien het aantal sporen gering is (circa 1 of 2 per put), zullen alle sporen worden gecoupeerd en afgewerkt. Uitzondering hierop vormen zeer grote sporen als water- of beerputten. Hiervan zal getracht worden de diepte vast te stellen d.m.v. een boring. Indien geschikt wordt de boorkern bemonsterd voor archeobotanisch onderzoek.

•

Sporen behorend bij een één gebouw worden zoveel mogelijk in dezelfde richting gecoupeerd.

•

Van aanwezige lagen zullen representatieve aandelen monster en vondsmateriaal worden verzameld. Daarnaast zal ook de vorm, omvang en dikte van deze lagen worden bepaald.

•

Van structuren wordt een overzichtsfoto gemaakt. Bij voorkeur voordat de sporen gecoupeerd zijn, alsook daarna.

•

Structuren worden in zijn totaliteit gefotografeerd, voor zover mogelijk.

•

Van de aangetroffen structuren worden, indien dit niet de constructie in gevaar brengt, monsters genomen van de gebruikte bouwmaterialen (bakstenen, hout, mortel etc.).

•

Resten uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog worden behandeld als archeologische resten.

Pagina | 20

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

6.5

Aardwetenschappelijk onderzoek

Van iedere proefsleuf dient een goede bodemkundige beschrijving te worden opgesteld om inzicht te krijgen in de landschappelijke en bodemkundige context van het onderzoeksgebied (o.a. benaming van horizonten, textuur en bodemtype, zie KNA 4.1 - voor nadere specificaties OS05). Hiervoor dienen in de in geomorfologisch/bodemkundig meest informatieve zijde (of, als dit overal gelijk is, in de lange zijde) van de sleuf, minimaal 2 profielopnames van één meter breed gemaakt te worden, waarvan één profiel in de vorm van een kijkgat wordt aangelegd. Deze dienen te worden gefotografeerd, getekend en beschreven. De beschrijving van de profielen kan worden opgesteld door de KNA-archeoloog, tenzij er sprake is van een zodanig complex profiel dat de KNA-archeoloog of de senior KNA-archeoloog hiervoor ontoereikende kennis heeft (uitgezonderd antropogene lagen). In dat geval dient de beschrijving plaats te vinden door een fysisch geograaf. De tekening van de profielen dient op schaal 1:20 te gebeuren; hierop moeten tevens de NAP-hoogtes en de grens met het opgravingsvlak worden aangegeven. Verder dient bij afwijkende patronen in de bodemopbouw of grondsporen in de putwand (te denken valt aan lokale depressies, afvallagen, restanten van oud loopvlak et cetera) het hele profiel te worden getekend en gefotografeerd (schaal 1:20).

De profielen worden beschreven en getekend op basis van archeologica, textuur, kleur, structuur en lithostratigrafie. Indien sprake is van bijzondere fenomenen als veen- of oude cultuurlagen, dan worden deze selectief (d.w.z. in relatie tot de onderzoeksvragen) bemonsterd voor pollenanalyse en/of slijpplaatonderzoek. Hiertoe wordt aanvullend in het veld een specialist geraadpleegd

Pagina | 21

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

6.6

Anorganische artefacten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. •

Alle vondsten zullen worden geborgen conform Specificatie PS06 Richtlijnen voor (de)selectie van vondsten, KNA 4.1, met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

•

Indien er sprake is van vondsten van groot belang of vondsten welke aanvullende kosten met zich meebrengen zal hierover eerst overleg gepleegd worden met de initiatiefnemer en de bevoegde overheid.

•

(fragmenten van) Kookpotten (ongeglazuurd) uit een gesloten context zullen met handschoenen aan in het veld worden verpakt met aluminiumfolie. Dit om eventueel residu-onderzoek mogelijk te maken.

•

Conform KNA 4.1 worden kwetsbare en voor degradatie gevoelige vondsten binnen 1 week aan een daartoe erkend specialist aangeleverd.

•

Monsters worden uitsluitend genomen voor zover ze bijdragen aan beantwoording van de vraagstelling. Datering en aard zijn hierbij de belangrijkste selectiecriteria.

•

Indien er sprake is van uitzonderlijk rijke vondstcontexten, die gevoelig zijn voor “schatgravers” en welke niet direct geborgen kunnen worden, dienen deze tijdelijk te worden afgedekt door betonplaten zonder hijsogen (géén Stelcon).

6.7

Organische artefacten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. •

Organische vondsten zullen worden geborgen conform Specificatie PS06 Richtlijnen voor (de)selectie van vondsten, KNA 4.1, met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

•

In het veld zullen ze een tijdelijke verpakking krijgen om verslechtering van de conditie te minimaliseren. Dergelijke vondsten worden dagelijks afgevoerd naar beter controleerbare omstandigheden.

•

Bij het aanleveren van kwetsbare materialen aan specialisten (derden) worden afspraken gemaakt over de bewaarcondities van de aangeleverde materialen.

6.8

Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Ten behoeve van paleo-ecologisch onderzoek zullen sporen en lagen worden bemonsterd conform de leidraad KNA Eerste hulp bij Kwetsbaar vondstmateriaal, zowel door middel van algemene bodemmonsters als door middel van slaan van pollenbakken.

Pagina | 22

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

6.9

Overige resten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Overige resten worden behandeld als de hierboven genoemde artefacten met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

6.10

Dateringstechnieken

Datering van sporen en structuren zal primair geschieden op basis van determinatie van het vondstmateriaal. Indien noodzakelijk, zullen uit kansrijke sporen monsters voor 14C of OSL datering worden genomen.

6.11

Beperkingen Onvoorziene omstandigheden (vertraging, vorst, zwaar weer, lekkages, instorten profielen, ed.) waardoor niet aan de eisen gesteld in dit PvE kan worden voldaan dienen tijdens het veldwerk gemeld te worden bij de opdrachtgever, de bevoegde overheid en diens adviseur. •

Indien blijkt dat bij het aantreffen van graven of uitzonderlijk rijke contexten deze niet voor het einde van de dag geborgen kunnen worden, dienen deze afdoende beschermd te worden (Stelcon volstaat hiervoor niet, wenselijker is het gebruik van betonplaten zonder bevestigingsogen).

•

Indien munitie of andere niet gesprongen explosieven worden aangetroffen zal melding worden gedaan aan de betrokken instanties en alarmdiensten. Eveneens zal met de OCE-deskundigen worden overlegd. De werkzaamheden worden bij aantreffen stilgelegd. Het terrein is echter al middels detectie onderzocht.

•

In geval van grondwateroverlast of overlast van hemelwater dienen grondwaterbemaling of pompen aanwezig te zijn. Hiervoor dient door de opdrachtgever zorggedragen te worden.

•

In geval van waarneembare verontreiniging zullen de werkzaamheden worden stilgelegd.

Pagina | 23

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

7. Uitwerking en conservering 7.1

Evaluatierapport •

Na het veldwerk en na de technische uitwerking wordt door de projectleider – zo nodig na specialistisch advies- een evaluatierapport opgesteld volgens specificatie OS12, tenzij door projectleider en archeologisch adviseur van de bevoegde overheid bij overleg tijdens of na het veldwerk is vastgesteld dat direct met het eindrapport kan worden begonnen.

•

In het evaluatierapport worden de bevindingen van het veldwerk samengevat en wordt een voorstel gedaan voor nadere analyse van sporen, monsters en vondsten (waaronder laboratoriumonderzoek), voor de conservering van objecten en voor de opzet van het eindrapport, waaronder de keus van de te tekenen, te fotograferen en af te beelden objecten. Voorgesteld wordt welke vondsten en monsters niet bewaard (gedeponeerd) hoeven te worden. Geëvalueerd wordt in welke mate de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden en of voor de uitwerking gewijzigde of aanvullende onderzoeksvragen gesteld moeten worden. Geëvalueerd wordt of aanvullende of gewijzigde eisen gesteld moeten worden aan de hieronder genoemde eisen van uitwerking en conservering.

•

Het evaluatierapport wordt binnen acht weken na het veldwerk digitaal bij de opdrachtgever ingediend. Deze dient het evaluatierapport ter beoordeling voor te leggen aan de bevoegde overheid.

•

Het evaluatierapport wordt getoetst en vastgesteld door de bevoegde overheid en fungeert daarna als aanvulling van dit Programma van Eisen.

•

Na vaststelling van het evaluatierapport door de bevoegde overheid geeft de vergunning aanvrager opdracht tot uitwerking, rapportage en conservering volgens het vastgestelde evaluatierapport, rekening houdende met de vastgestelde termijn voor oplevering van het concepteindrapport.

•

Na goedkeuring van het evaluatierapport vindt de wetenschappelijke uitwerking plaats, waarbij materiaal- en andere specialisten worden ingeschakeld, eventueel laboratoriumonderzoek plaats vindt, objecten worden getekend en gefotografeerd en geconserveerd. De resultaten van het veldwerk worden geanalyseerd. Vondsten en monsters worden verder gewaardeerd en geanalyseerd en de gegevens worden verwerkt in teksten en in een database.

7.2

Structuren, grondsporen en vondstspreidingen

Uitwerking van de aangetroffen sporen en structuren dient conform de eisen in de KNA, versie 4.1 en bijbehorende protocollen te worden uitgevoerd. Sporen worden minimaal uitgewerkt tot op het niveau dat noodzakelijk is om bovengenoemde onderzoeksvragen en eventueel aanvullend gestelde vragen te beantwoorden. De beschrijving van de sporen dient zoveel mogelijk in te gaan op de aard, karakter, datering, gaafheid en conservering van de aangetroffen vindplaatsen. Alle gekarakteriseerde vondsten, sporen en structuren worden geregistreerd in een digitaal gegevensbestand en worden afgebeeld op een allesporenkaart of op (bij een complexe stratigrafie) op gecombineerde vlaktekeningen.

Pagina | 24

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

Typochronologische analyse en determinatie van structuren en sites vindt plaats binnen het kader van de archeoregio. Alle sporen en structuren worden afgebeeld op een allesporenkaart (ASK) voorzien van het landelijke coördinatengrid. Daarnaast wordt per periode een overzichtskaart gemaakt van alle sporen en structuren. Tenslotte zal nog een overzichtskaart worden gemaakt van de landschappelijke situatie met de sporen daarop geprojecteerd. In de synthese van de onderzoeksbevindingen wordt de analyse van bodemopbouw, sporen, vondsten en monsters en andere gegevens in logisch verband geplaatst, voorzien van deugdelijke argumentatie, referenties aan de wetenschappelijke literatuur en ondersteund door tabellen, foto’s en tekeningen. In de synthese worden complexen en perioden onderscheiden en in een breder (ten minste regionaal) kader geplaatst.

7.3

Analyse aardewetenschappelijke gegevens

Fysisch-geografische analyse (beschrijving bodemopbouw, analyse van gaafheid) vindt zoveel mogelijk plaats binnen de technische uitwerking. In de analyse dient in ieder geval de (paleo)landschappelijke context voor de aangetroffen activiteiten en functies beredeneerd te worden (locatiekeuzeanalyse) en de wisselwerking tussen antropogeen landgebruik en de vorming van het landschap. Hierbij dient ook de relatie met de aangetroffen archeologische resten te worden behandeld.

7.4

Anorganische artefacten

Alle geselecteerde anorganische artefacten worden per spoor, laag en vondstnummer beschreven en gedetermineerd in een digitaal gegevensverband, conform het Archeologisch Basis Register (ABR) of andere in de beroepsgroep geldende richtlijnen (bijv. Deventer Classificatiesysteem voor post/middeleeuws aardewerk en glas), indien hierdoor meer details te vergaren zijn. De beschrijving wordt voorafgegaan door motivatie t.a.v. selectie van materiaal. Al het aangetroffen vondstmateriaal wordt gewassen (tenzij niet toegestaan in verband met de conservering). Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt een specialist geraadpleegd. Deze specialist beoordeelt of er extra maatregelen voor de berging of conservering getroffen moeten worden. De vondsten worden goed verpakt zodat de conditie van het materiaal zo optimaal mogelijk blijft. Van metaalvondsten, waarvan de aard niet duidelijk is, wordt een röntgenfoto gemaakt. Voor de evaluatiefase worden alle vondsten op basisniveau geanalyseerd en geteld (minimaal op niveau van vondstcategorie). Een senior specialist materialen zal het vondstmateriaal analyseren en determineren.

Hij/zij doet vervolgens een uitwerkingsvoorstel welke wordt opgenomen in het evaluatierapport (Welke vondsten analyseren, bijzondere contexten, vondsten uit de bouwvoor en losse vondsten van de stort of het vlak oppervlakkig bekijken of juist niet?) De uitwerking zal eveneens door een senior KNA-specialist materialen worden uitgevoerd. Per materiaalcategorie wordt een rapportage opgesteld waarbij minimaal een overzicht van het aangetroffen materiaal wordt gepresenteerd, sleutelvondsten en/of nieuwe types worden uitgelicht, kenmerkende objecten worden afgebeeld middels foto en/of tekening. Bijzonderheden worden beschreven en afgebeeld. Specifieke onderzoeksvragen uit onderhavig PvE worden beantwoord. In de bijlagen van het rapport wordt een vondstenlijst gepresenteerd. De informatie uit de deelrapportages wordt meegewogen in het beantwoorden van de onderzoeksvragen en het opstellen van de synthese.

Pagina | 25

Programma van Eisen Venray-Vlakwater /IVO-p

7.5

Organische artefacten

Al het aangetroffen vondstmateriaal wordt gewassen (tenzij niet toegestaan in verband met de conservering). Vondsten uit de bouwvoor en losse vondsten van de stort of het vlak worden slechts oppervlakkig bekeken en slechts bij bijzondere vondsten nader beschreven en geanalyseerd. Een archeoloog (senior KNA-specialist materialen) zal het vondstmateriaal analyseren en determineren middels een quickscan ten behoeve van de evaluatie. Deze specialist of een senior KNA-archeoloog beoordeelt of er extra maatregelen voor de berging of conservering getroffen moeten worden. De vondsten worden goed verpakt zodat de conditie van het materiaal zo optimaal mogelijk blijft. Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt een specialist geraadpleegd. In de evaluatiefase dienen de monsters te worden gescand zodat duidelijk is of deze de gestelde onderzoeksvragen kunnen beantwoorden. Indien noodzakelijk voor de beantwoording van de onderzoeksvragen dienen de betreffende vondsten te worden voorgelegd aan een materiaalspecialist. Per materiaalcategorie wordt een rapportage opgesteld waarbij minimaal een overzicht van het aangetroffen materiaal wordt gepresenteerd, sleutelvondsten en/of nieuwe types worden uitgelicht, kenmerkende objecten worden afgebeeld middels foto en/of tekening. Bijzonderheden worden beschreven en afgebeeld. Specifieke onderzoeksvragen uit onderhavig PvE worden beantwoord.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14238021/1