De commissie officiële brieven De Brabander - Aanvullende brief raadsleden inzake locatiekeuze de Brabander

Fractievoorzitters en raadsleden van de gemeenteraad van Venray Bewoners van de wijk De Brabander te Venray Venray, 25 juni 2023

Betreft: Aanvulling op het schrijven gedateerd op 15 juni 2023 inzake de opgave van locatiekeuze flexwoningen en ontheemden

Geachte heer/mevrouw, Op 15 juni 2023 hebben wij u een schrijven verstuurd inzake de opgave van locatiekeuze flexwoningen en ontheemden. De afgelopen dagen hebben wij nader onderzoek verricht met betrekking tot de nadere wet- en regelgeving, humanitaire verplichtingen en spreiding. Hierover berichten wij u als volgt. 1. Wet- en regelgeving In ons schrijven gedateerd op 15 juni 2023 hebben wij een beroep gedaan op de Spreidingswet. Echter is deze wet niet van toepassing voor ontheemden. Voor het vestigen van ontheemden is de Wet verplaatsing bevolking en de Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne van toepassing. Hierna zullen wij nader ingaan op deze wetten en toelichten waarom wij van mening zijn dat op deze wetten geen beroep op kan worden gedaan. 1.1 Wet verplaatsing bevolking De oude artikelen 2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking (Wvb) zijn bij Koninklijk Besluit van 31 maart 2022 in werking gesteld. Dit betreft het staatsnoodrecht, dat terughoudend moet worden ingezet en restrictief moet worden uitgelegd. Met deze wet krijgen burgemeesters de wettelijke taak zorg te dragen voor de opvang van mensen uit Oekraïne. In de toelichting op het Koninklijk Besluit van 31 maart 20221 is opgenomen dat de wettelijke taak van burgemeesters om in de opvang en verzorging te voorzien is beperkt tot ontheemden uit Oekraïne.

De huisvesting van statushouders is geen verplichting op grond van de Wvb en gebeurt daarom ook niet op grond van deze wet. De inwerkingsstelling van de artikelen 2c en 4 van de Wvb is immers beperkt tot de wettelijke taak zorg te dragen voor de opvang en verzorging van ontheemden uit Oekraïne. In de memorie van antwoord op dit besluit staat vermeld dat de inzet van het noodrecht geen oplossing is voor een duurzaam probleem. Daarom is bezien op welke termijn de aan de burgemeesters toebedeelde taken (weer) door het COA kunnen worden verricht. Op de regering rust de verplichting om de artikelen 2c en 4 Wvb weer buiten werking te stellen zodra de omstandigheden dit toelaten en in de reguliere situatie het COA is belast met de opvang van asielzoekers, waaronder ook ontheemden uit Oekraïne (artikel 2 lid 4 Wvb).

1

Stb. 2022,133.

Wanneer de regering één of meer bevoegdheden van deze wet activeert, dient zij krachtens artikel 2 lid 2 Wvb onverwijld een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer in te dienen waarin het voortduren van de in werking gestelde bevoegdheden wordt geregeld. Wordt dat voorstel door de Kamer verworpen, dan dient de regering onverwijld bij Koninklijk Besluit het eerdere besluit buiten werking te stellen. Zoals de Wvb eist, heeft de regering een wetsvoorstel gemaakt en voor advies voorgelegd aan de Raad van State, de zogenaamde “Voortduringswet artikelen 2c en 4 Wet verplaatsing bevolking”. Uit deze wet blijkt duidelijk dat artikel 4 Wvb slechts voor een korte periode in werking wordt gesteld. Een korte periode zal in ieder geval geen 15 jaar betreffen zoals u “tijdelijk” benoemd in uw documenten. Het is de vraag wanneer artikel 4 Wvb weer buiten werking zal treden. In ieder geval kan met enige zekerheid worden vermeld dat artikel 4 Wvb binnen de duur van 15 jaar buiten werking wordt gesteld. Misschien wordt dit artikel wel voordat u start met het bouwen van deze flexwoningen buiten werking gesteld. Daarnaast wordt er verschillend gedacht over het in werking treden van artikel 2c en 4 Wvb. Zo schrijft mr. Stadermann dat het kabinet oneigenlijk gebruik maakt van deze wet. Bij de verplaatsing moet het gaan om oorlog of dreiging daarvan. Dit blijkt uit de considerans bij de 70 jaar oude wet.

De wet moet verplaatsing van de bevolking mogelijk maken “voor het geval van oorlog, oorlogsgevaar, daaraan verwante of daarmede verband houdende buitengewone omstandigheden’. Bij “buitengewone omstandigheden” dachten de opstellers van de wet aan inundaties. Het onderwater zetten van stukken land was in vroeger eeuwen en zelfs nog in de Tweede Wereldoorlog in Nederland een beproefd verdedigingsmiddel. Maar een inundatie maakt natuurlijk evacuatie van eventuele bevolking van het onder water te zetten gebied noodzakelijk. Eigenlijk hadden de indieners van de wet in plaats van “verplaatsen” van bevolking ook willen spreken van “evacuatie”. Maar daar zag men vanaf omdat het begrip ‘evacuatie’ in andere talen “een enigszins afwijkende betekenis” zou hebben, zo valt te lezen in de Memorie van Toelichting bij de wet. Het is van groot belang om in uw achterhoofd te houden dat met de wet dus bedoeld is om gedwongen evacuaties mogelijk te maken. Tot het invoeren van de wet werd besloten omdat in 1939 en begin 1940 (vlak voor de inval door de Duisters) belangrijke verplaatsingen van de bevolking hebben plaatsgevonden zonder dat daarvoor een goede wettelijke basis bestond. De Memorie van Toelichting bij de wet geeft duidelijk aan dat het pas tot een verplaatsing zal komen als de bevolking op de te ontruimen plaats iets meer kan worden beschermd.

Hieruit blijkt op zichzelf al dat de verplaatsing van de bevolking moet zijn in haar eigen belang. De autoriteiten hebben niet van rechtswege de nodige bevoegdheden. Al die in de Wvb neergelegde bevoegdheden moeten eerst worden geactiveerd. En dat mag alleen maar als dat nodig is vanwege “buitengewone omstandigheden” ingevolge artikel 2 lid 1 van de Wvb. Het activeren dient te geschieden door middel van een Koninklijk Besluit. In de toestroom van vluchtelingen uit Oekraïne ziet de regering aanleiding om de Wvb “een klein beetje” te activeren. De regering heeft namelijk bij Koninklijk Besluit op 31 maart 2022 artikel 2c en 4 Wvb in werking gesteld. Volgens mr. Stadermann ten onrechte. Van de situatie zoals hierboven is besproken is geen sprake. Voor Nederland dreigt geen oorlogsgevaar dat evacuatie van delen van de bevolking noodzakelijk maakt.

Het is dan ook maar de vraag of de overheid een beroep zal gaan doen op artikel 4 van de Wvb. In ieder geval heeft de burgemeester van de gemeente Venray geen verzoek van de regering gekregen om ontheemden op te vangen op grond van artikel 4 Wvb. 1.2 Wet opvang tijdelijk ontheemden De Tijdelijke Wet opvang ontheemden Oekraïne is gedurende de periode van 12 december 2022 tot 13 januari 2023 in consultatie gegaan. Na de consultatie is de wet voorgelegd aan de Raad van State. De Raad van State heeft op 13 april jl. advies uitgebracht. Zij is van mening dat de regering onvoldoende toelicht waarom sprake is van een buitengewone omstandigheid. De Raad van State wijst erop dat de Wvb, omdat het gaat om staatsnoodrecht, terughoudend moet worden ingezet en restrictief moet worden uitgelegd. Zij benadrukt dat het staatsnoodrecht een legitiem middel is waarmee de regering bijzondere noodsituatie het hoofd kan bieden. Tegen deze achtergrond moet zorgvuldig worden afgewogen wanneer de situatie zodanig is gewijzigd dat het inzetten van het staatsnoodrecht niet meer nodig is. Ons inziens een juist advies. Zoals hierboven is omschreven kan deze situatie niet worden aangemerkt als een buitengewone omstandigheid. Het is de vraag of de regering haar toelichting gaat wijzigen.

Daarnaast is het wetsvoorstel voor relatief korte duur van kracht (tot uiterlijk maart 2026) en staat er in vergelijking met het nu geldende staatnoodrecht vrijwel geen verschillen in. Het advies van de Raad van State was dan ook om nader te motiveren waarom er reden is het staatsnoodrecht te vervangen door een tijdelijke wet. Tot op heden heeft de regering nog geen wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer. Het is onbekend wanneer dit wetsvoorstel wordt ingediend. De gemeente Venray zal dan ook in ieder geval niet op korte termijn een verzoek op grond van deze wet ontvangen. Daarnaast wordt deze wet ook niet aangegaan voor 15 jaar, maar tot uiterlijk maart 2026. Op basis van het advies van de Raad van State kan geconcludeerd worden dat de regering een beroep op artikel 4 Wvb in combinatie met een “buitengewone omstandigheid” onvoldoende kan motiveren. De gemeente Venray kan dan ook op korte termijn geen verzoek van de regeling ontvangen dan wel al hebben ontvangen op grond van de Wvb en Wet opvang tijdelijke ontheemden. 2. Humanitaire verplichtingen (Europese richtlijn tijdelijke bescherming) De regering ziet de opvang van ontheemden uit Oekraïne als een humanitaire verplichting.

Mensen die het conflict in Oekraïne ontvluchten verdienen bescherming in Nederland op grond van de EUrichtlijn tijdelijke bescherming zoals geïmplementeerd bij de wet Tijdelijke bescherming bij massale toestroom ontheemden, recht op onder meer fatsoenlijk onderdak, levensonderhoud en medische zorg. Uit de Wet Tijdelijke bescherming bij massale toestroom ontheemden en de Europese richtlijn tijdelijke bescherming blijkt dat deze tijdelijke bescherming wordt ingesteld voor de duur van één jaar, maar kan oplopen tot drie jaar. Op de website van de IND staat bij de Richtlijn tijdelijke opvang Oekraïne vermeld dat zij tot 4 maart 2024 in Nederland mogen blijven. Op voorstel van de Commissie, kan de Raad in de toekomst besluiten de richtlijn nog een keer met een jaar te verlengen. De tijdelijke bescherming eindigt wanneer de maximale duur is verstreken of eerder, indien de Raad vaststelt dat een veilige terugkeer naar het Oekraïne mogelijk is. Ons inziens zou een tijdelijk karakter voor het instellen van flexwoningen voor ontheemden maximaal drie jaar betreffen en geen 15 jaar.

De IND vermeldt zelfs dat Oekraïners maar tot 4 maart 2024 in Nederland mogen blijven, met de mogelijkheid van een verlenging van één jaar. Op basis van deze informatie zou dit betekent dat ontheemden (Oekraïners) slechts tot 4 maart 2025 in Nederland opgevangen hoeven te worden. Tijdens deze periode is Nederland verplicht bepaalde minimumnormen in acht te nemen. Naar onze mening kan de gemeente Venray in ieder geval niet voldaan aan de minimumnormen met betrekking tot de medische zorg. De medische zorg in de gemeente Venray is momenteel al overbelast. Bij de huisartsenpraktijken en tandartsenpraktijken in de gemeente Venray worden wachtlijsten gehanteerd. Van deze praktijken hebben wij vernomen dat het momenteel onmogelijk is om deze aantallen personen in de gemeente Venray als extra patiënten medische zorg te kunnen verlenen. Uit de notitie uitvoeringsscan tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne d.d. 11 januari 2023, waar de gemeente Venray bij betrokken is geweest, blijkt dat de gemeenten niet verantwoordelijk gehouden willen worden wanneer een ontheemde niet direct toegang kan krijgen tot medische zorg als gevolg van wachtlijsten en tekorten. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de gemeenten deze medische zorg niet kunnen verlenen en niet kunnen voldaan aan de minimumnormen. Daarnaast is in de gemeente Venray geen huisartsenpost gevestigd.

De inwoners van de gemeente Venray dienen hiervoor naar Venlo te reizen. Ook dienen de inwoners van de gemeente Venray voor spoedtandzorg in de avond- en nachturen of in het weekend te reizen naar Eindhoven. Voor veel inwoners van de gemeente Venray is dit al een obstakel vanwege het feit dat er geen openbaar vervoer beschikbaar is. Het is de vraag of de gemeente Venray nu dan wel in de toekomst verantwoordelijk is voor de medische zorg. In ieder geval kan zij hier niet aan voldoen. Uit de Tijdelijk wet opvang ontheemden moet blijken of de gemeente Venray hier verantwoordelijk voor is. Echter is er nog geen wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer. Verder zal de gemeente Venray ook de scholing voor de Oekraïense kinderen moeten verzorgen. Bij sommige scholen in de gemeente Venray is sprake van een reglement op basis van enerzijds familieverhouding en anderzijds wijken. Wij vragen ons af of de gemeente Venray wel goede scholing voor Oekraïense kinderen kan organiseren. 3. Antwoorden vragen CDA Met verbazing hebben wij kennis genomen van de beantwoording van de vragen van de CDA. Wij vinden de beantwoording van de vragen teleurstellend te noemen. U heeft amper de moeite genomen om deze vragen te beantwoorden. Een aantal vragen worden slechts met “ja” en “nee” beantwoord. Wederom heeft u geen gebruik gemaakt van een bronvermelding en/of nader onderbouwing.

Zo staat bijvoorbeeld bij de beantwoording bij vraag 16 niet vermeld welke deskundige dit onderzoek hebben verricht en waar het onderzoek kan worden geraadpleegd. Kort willen wij twee vragen en dan met name de beantwoording hieronder bespreken.

Op vraag 27 van de CDA wordt als volgt geantwoord. Vraag 27: “Wat als wij niet aan deze verzoeken voldoen? Volgen dan boetes/aanwijzingen?” Antwoord vraag 27: “Dat weten we niet. In Venray hebben wij ervoor gekozen om zelf de regie te nemen”. Uit deze beantwoording blijkt duidelijk dat u geen enkel verzoek van de regering heeft ontvangen en dit op uw eigen initiatief geschiedt. De gemeente Venray voldoet aan al haar maatschappelijk verplichtingen. Waarom wenst u dit op eigen initiatief te initiëren? Bent u van mening dat de gemeente Venray onvoldoende doet op dit vlak? En weegt uw belang zwaarder dan het belang van de bewoners van de wijk de Brabander? Vraag 28: “Is er voor omwonenden nog een mogelijkheid bezwaar/beroep in te dienen wanneer de gemeenteraad de besluiten neemt?” Antwoord vraag 28: “De locatiekeuze is an sich geen besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. In het vervolg proces zullen uiteindelijk besluiten over vergunningen en procedures worden voorgelegd aan de gemeenteraad, waartegen de normale bezwaar- en beroepsprocedures mogelijk zijn”. Bovenstaand antwoord wordt niet onderbouwd door middel van een verwijzing naar een wetsartikel. Bij algemene regels kunnen belanghebbenden niet in bezwaar. Het is nog maar de vraag of de belanghebbenden niet in bezwaar kunnen gaan tegen het besluit van de locatiekeuze.

Uiteraard zullen wij dit nader (laten) onderzoeken. 4. Spreiding Indien u als gemeente Venray van mening bent dat u flexwoningen dient te realiseren voor statushouders, vluchtelingen uit Oekraïne, woonurgenten en Venrayse woningszoekers, waarom worden deze dan niet in verschillende wijken / dorpen gerealiseerd in plaats van het creëren van een nieuwe wijk in een wijk met een omvang van ongeveer 10% van het totaal aantal inwoners van die wijk? Zo wordt door verschillende partijen betoogt dat kleinschaligheid en spreiding van belang zijn voor goede integratie. In het rapport van de Vereniging Nederlands Gemeenten (VNG) gedateerd op september 2021 staat het volgende2: “Voor een goede integratie in de buurt zijn beginselen van kleinschaligheid, spreiding en een goede mix van bewoners van belang.”

2

https://vng.nl/sites/default/files/2021-09/een-integrale-benadering-van-opvang-tot-integratie.pdf

5. Conclusie Gezien bovenstaande willen wij u nogmaals mededelen dat wij van mening zijn dat de raadsleden van de gemeente Venray niet kunnen komen tot het aanwijzen van de locatie ‘de Brabander’ voor het realiseren van flexwoningen voor het opvangen van statushouders, vluchtelingen uit Oekraïne, woonurgenten en Venrayse woningzoekers. Om deze reden zouden wij u vriendelijk willen verzoeken om tegen dit agendapunt te stemmen dan wel amendementen in te dienen dat geen besluit kan worden gemaakt met betrekking tot de locatiekeuze, zodat een eerlijk en zorgvuldig proces kan plaatsvinden. Inmiddels hebben wij vandaag van de media vernomen dat u (Venray Lokaal, VVD, Samenwerking Venray, Groenlinks en D66) wijzigingen middels een amendement bij de gemeenteraadsvergadering d.d. 27 juni 2023 gaat indienen. In dit amendement staat een maximale duur van 15 jaar vermeld. Ons inziens is het verstandig om deze duur nader te onderzoeken, aangezien uit de vorige hoofdstukken is gebleken dat 15 jaar geen tijdelijke duur betreft.

Mocht blijken dat u tijdens de gemeenteraadsvergadering geen amendementen, zoals deze vandaag bekend zijn gemaakt, gaat indienen, maar beslist voor de locatiekeuze de wijk ‘de Brabander’ voor het realiseren van flexwoningen, dan zullen wij hier – ondanks het feit dat u van mening bent dat hier geen bezwaar tegen gemaakt kan worden - tegen in bezwaar gaan en tevens een voorlopige voorziening aanvragen bij de rechter (kort geding). Daarnaast zullen wij onderzoeken of wij planschade dan wel een andere schadevergoeding kunnen vorderen bij de gemeente Venray. In het belang van alle bewoners van de wijk ‘de Brabander’ willen wij u nogmaals vriendelijk verzoeken om van bovenstaande kennis te nemen en onze belangen in deze juist te behartigen. U heeft het vertrouwen van de inwoners van de wijk ‘de Brabander’ al geschaad. Ons inziens is het besluit van de agenda te verwijderen dan wel amendementen indienen voor onder andere het niet vaststellen van de locatiekeuze het juiste. Laten we het vertrouwen herstellen en het proces op de juiste wijze plaats laten vinden. Mocht u nadere informatie wensen te ontvangen en/of een dialoog met ons wensen aan te gaan, dan vernemen wij dat graag. In het vertrouwen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, verblijven wij. Onder voorbehoud van alle rechten en weren.

Met vriendelijke groet,

Commissie officiële brieven tegen de komst van flexwoningen