Bijlage 3 Woonwagen- en standplaatsenbeleid Venray 2024
Tekst van het document
WOONWAGEN- EN STANDPLAATSENBELEID DECEMBER 2023
Venray, focus op mensen
1
Woonwagen- en standplaatsenbeleid
2
Inleiding
Inleiding Nederland telt naar schatting 50.000 woonwagenbewoners. Deze groep bestaat uit Sinti en Roma (twee etnische groepen) en nakomelingen van Nederlanders die ooit met een reizend beroep in hun onderhoud voorzagen (zoals scharenslijpers, venters, kermisexploitanten, circusartiesten en seizoenarbeiders). Deze laatste groep wordt daarom ook wel aangeduid als ‘reizigers’ en omvat het leeuwendeel van de woonwagenbewoners. Precieze aantallen zijn lastig aan te geven, omdat veel mensen die zich woonwagenbewoner voelen in de loop der jaren, al dan niet gedwongen, in een gewoon huis zijn gaan wonen. Nederland telt zo’n 1.150 woonwagencentra (met in totaal bijna 9.000 standplaatsen) in 342 gemeenten (d.d. 01-01-2023). Het tekort aan standplaatsen wordt geschat op circa drieduizend. Intrekking Woonwagenwet In 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken en werd het woonwagenbeleid gedecentraliseerd. In de jaren die volgden, hanteerden veel gemeenten een afbouwbeleid ook wel ‘uitsterfbeleid’ genoemd: er kwamen steeds minder standplaatsen voor woonwagens. Dit beleid was niet in overeenstemming met de rechten voor de mens. Een aanpassing was noodzakelijk. In 2014 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de cultuur van woonwagenbewoners gerespecteerd moet worden en dat overheden verplicht zijn om die levensstijl te faciliteren.
Eind 2014 uitte ook het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens scherpe kritiek op het ‘uitsterfbeleid’. Het verklaarde zelfs dat gemeenten en woningcorporaties zich discriminerend gedroegen jegens ‘een etnische groep die zich onderscheidt vanwege hun cultuur’. Woonwagenbewoners klaagden bij de Nationale Ombudsman over het tekort aan standplaatsen, voor henzelf en hun kinderen. Die riep de overheid in 2017 in een kritisch rapport op, de fundamentele rechten van woonwagenbewoners te respecteren. Een nieuwe koers Al die kritiek leidde ertoe dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in 2018 een nieuw beleidsplan voor gemeenten lanceerde over het waarborgen van de culturele identiteit van woonwagenbewoners, getiteld ‘Beleidskader gemeentelijk woonwagen en standplaatsenbeleid’. Dit beleidskader gaf en geeft gemeentes handvatten om lokaal c.q. regionaal beleid te maken. Daarom maakt de gemeente Venray in samenspraak met de doelgroep een start voor een nieuw woonwagen- en standplaatsenbeleid. Dit document bevat een korte omschrijving van de geschiedenis van woonwagenwetgeving en de inhoud van het nieuwe beleid. Ook maakt het verder concreet hoe we op praktische punten aan de slag gaan met het uitvoeren en opvolgen van het nieuwe woonwagen- en standplaatsenbeleid.
Gedurende het hele proces is en blijft erkenning en waardering voor de woonwagencultuur de leidraad. In bijlage A is het beleidskader verder uitgewerkt.
3
Woonwagen- en standplaatsenbeleid
Inhoud 1. Woonwagencultuur
5
Aandacht voor de culturele identiteit 6
2. Woonwagenwetgeving in Nederland Intrekking Woonwagenwet
6
Tekortkomingen in (gemeentelijk) beleid
7
Tijd voor nieuw landelijk beleid
7
3. Gemeentelijk beleid en visie
8
3.1 Prettig wonen, werken en recreëren in
8
een inclusieve samenleving 3.2 (On)gelijke gevallen (on)gelijk behandelen
4. In de praktijk
9
10
4.1 Standplaatsen en locaties
10
Inventarisatie woonbehoefte
10
Benodigd aantal standplaatsen in Venray
11
Locatieonderzoek uitbreiding woonwagenstandplaatsen
11
Omgevingsdialoog
12
4.2 Grondverkoop, huren en kopen
12
Grondverkoop
12
Huren en kopen
13
Standplaatsen die passen bij de vraag
13
Eigendomsconstructies
13
Verkoop bestaande huurstandplaatsen
13
4.3 Schoon, heel, veilig, legaal en bereikbaar
15
Schoon, heel en veilig
15
Legaal
15
Bereikbaarheid
15
4.4 Duurzaam/BENG
15
5. Ter afsluiting
16
4
Woonwagencultuur
1. Woonwagencultuur De woonwagencultuur is immaterieel erfgoed1 dat nauw verbonden is met de culturele identiteit van groepen woonwagenbewoners in Nederland. Naar schatting maken 50.000 mensen2 deel uit van één van deze culturele groepen. Dit zijn zowel woonwagenbewoners die afstammen van Roma en Sinti, als afstammelingen van klassieke ‘reizigers’, zoals ‘kermisexploitanten’. Woonwagenbewoners hebben een eigen manier van
in internationale verdragen, waar diverse rechten
denken en eigen cultuur. De cultuur van de woonwagen-
uit voortvloeien; eerbieding van privéleven,
bewoners is vanuit hun culturele voorgeschiedenis een
discriminatieverbod en het recht op huisvesting.
cultuur van overleven. Vanwege het trekverbod (1968)
Deze rechten gingen dus ook gelden voor
reizen de woonwagenbewoners niet meer met hun
woonwagenbewoners en vanwege hun specifieke
woonwagens door het land. De wagens en caravans
cultuur had dit gevolgen voor hun manier van wonen en
lijken tegenwoordig vaak op gewone huizen, maar zijn
voor de inzet van gemeenten en woningcorporaties.
dat niet. Voor de woonwagenbewoners is het belangrijk
Nederland ondertekende deze verdragen ook. Dit
dat hun wagen geen stenen rijtjeshuis is met fundering
brengt voor Nederlandse gemeenten de verplichting
én dat de vloer boven het maaiveld ligt met een
met zich mee om voldoende standplaatsen te realiseren
opstapje naar de voordeur.
en om ervoor te zorgen dat de woonwagenbewoners kunnen leven volgens hun culturele identiteit, namelijk:
Aandacht voor de culturele identiteit
• Wonen in familieverband;
In de laatste tien tot vijftien jaar is in meerdere
• Wonen in een woonwagen.
rechterlijke uitspraken de bescherming van deze
De gemeente Venray erkent en waardeert de
culturele woonwagenidentiteit herleid uit bepalingen
woonwagencultuur en haar maatschappelijke waarde.
1. De woonwagencultuur is in 2014 door het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed aangewezen als immaterieel erfgoed. 2.Het College voor de Rechten van de Mens (CRM) hanteert in zijn oordelen de volgende definitie van woonwagenbewoners: ‘woonwagenbewoners die zich van generatie op generatie als zodanig manifesteren en die zich beschouwen als een bevolkingsgroep met een van andere bevolkingsgroepen te onderscheiden cultuur’.
5
Woonwagen- en standplaatsenbeleid
2. Woonwagenwetgeving in Nederland Intrekking Woonwagenwet
Tekortkomingen in (gemeentelijk) beleid
Tot 1999 was in Nederland de Woonwagenwet van
In de jaren die volgden, vroegen woonwagenbewoners
kracht; daarna is het woonwagenbeleid geïntegreerd in
in het gehele land bij diverse instanties aandacht
het reguliere, gemeentelijke volkshuisvestigingsbeleid.
voor de tekortkomingen in het woonwagenbeleid.
De belangrijkste reden om deze wet in te trekken,
Hun focus lag op het naleven van de mensenrechten.
was het normaliseren van de woonpositie van
Gemeentelijk beleid bleek namelijk vaak niet in
woonwagenbewoners. Door de intrekking:
overeenstemming te zijn met het Europees Verdrag
• hadden woonwagenbewoners niet langer een
voor de Rechten van de Mens (EVRM) en de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb). De Nationale
uitzonderingspositie binnen de woningmarkt;
Ombudsman bevestigde dat. Hij stelde dat gemeenten
• vervielen bijzondere rechten van woonwagenbewoners, bijvoorbeeld het recht op een
tekortschoten in hun betrouwbaarheid ten aanzien van
standplaats;
woonwagenbewoners. Ook vond hij dat gemeenten het recht van woonwagenbewoners om te leven volgens
• kregen gemeenten de volledige vrijheid (zonder landelijke verplichtingen) over het beleid met
hun culturele identiteit onvoldoende erkenden en
betrekking tot woonwagenlocaties en standplaatsen;
faciliteerden. De bevindingen van de ombudsman zijn
• werden standplaatsen, waar mogelijk, overgedragen
neergelegd in het rapport ‘Woonwagenbewoner zoekt standplaats’ uit 2017.
van gemeenten naar woningcorporaties. Het verhuren van standplaatsen en/of woonwagens aan woonwagenbewoners die onder de sociale
Tijd voor nieuw landelijk beleid
inkomensgroep vallen, is namelijk geen wettelijke
Het rapport bleek in veel gemeenten de start van
taak van de gemeente, maar van de corporaties;
een ander beleidsperspectief. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
Bij regels voor woonwagenbewoning – nu de
stelde het al genoemde beleidskader ‘gemeentelijk
Woonwagenwet er niet meer is – wordt teruggevallen
woonwagen- en standplaatsenbeleid’3 op (juli 2018).
op overige regels uit de hieronder genoemde wetten:
Dit gebeurde op basis van het advies van onder andere
- de Huisvestingswet 2014;
het College voor de Rechten van de Mens uit maart
- de Woningwet;
2018. Het beleidskader BZK uit 2018 bevat landelijke
- de Wet ruimtelijke ordening;
uitgangspunten, is richtinggevend en niet bepalend. Het is geen wet en heeft (vooralsnog) ook geen juridische
Na de intrekking van de Woonwagenwet gingen veel
gevolgen bij het niet naleven ervan4. Opvolging is
gemeenten c.q. corporaties over tot een afbouwbeleid,
echter wenselijk en geeft handvatten voor nieuw
in de volksmond ook wel ‘uitsterfbeleid’ genoemd.
gemeentelijk woonwagenbeleid dat:
Vrijkomende standplaatsen werden niet langer
• rekening houdt met de specifieke woonbehoeften
verhuurd, maar opgeheven, gesloopt of hun functie
van woonwagenbewoners;
werd doorgehaald. Hoewel de gemeente Venray in
• voorziet in voldoende en binnen een redelijke
deze periode weliswaar geen standplaatsen heeft
termijn aangelegde standplaatsen;
opgeheven, zijn er ook geen extra standplaatsen
• aandacht heeft voor de cultuur van
gerealiseerd. Deze situatie had uiteindelijk hetzelfde
woonwagenbewoners;
effect als het ‘uitsterfbeleid’. Volwassen kinderen van
• woonwagenbewoners beschermt tegen discriminatie;
woonwagenbewoners werden namelijk gedwongen om
• voldoende rechtszekerheid biedt voor de doelgroep;
naar een reguliere woning te verhuizen door het tekort
• ruimte biedt om in familieverband samen te leven.
aan nieuwe standplaatsen.
3. Hierna te noemen ‘beleidskader BZK’ 4. In ieder geval niet in strikt formele zin. In de praktijk leidt niet nakoming ervan mogelijk wel tot gerechtelijke procedures tegen de gemeente waarbij een kansrijk beroep door belanghebbenden wordt gedaan wegens overtreding van het discriminatieverbod door niet nakoming van de verschillende beleidskaders.
6
Woonwagenwetgeving in Nederland
Het ministerie monitort sinds het uitbrengen van
• schetst het mensenrechtelijk kader in relatie tot het
het beleidskader BZK de ontwikkeling van het
woonwagen- en standplaatsenbeleid;
aantal standplaatsen. Ook bracht de Vereniging
• licht stap voor stap toe hoe gemeenten, samen
van Nederlandse Gemeenten (VNG) in mei 2021
met woningcorporaties, woonwagenbewoners
een speciale ‘Wegwijzer woonwagenbeleid’ uit. De
en beheerorganisaties, woonwagen- en
Wegwijzer is een nadere invulling van het in 2018
standplaatsenbeleid kunnen ontwikkelen en
door het ministerie van BZK uitgebrachte landelijk
uitvoeren dat in lijn is met het landelijk beleidskader.
beleidskader. De Wegwijzer:
Voorbeeld nieuwe woonwagenlocatie met vier huurstandplaatsen en huurwoonwagens
7
Woonwagen- en standplaatsenbeleid
3. Gemeentelijk beleid en visie 3.1 Gemeentelijke visie: prettig wonen, werken en recreëren in een inclusieve samenleving Venray wil een gemeente zijn waar het prettig wonen, werken en recreëren is. In Venray streven wij naar een inclusieve samenleving: iedereen doet – binnen de eigen cultuur – mee in onze maatschappij én neemt zijn of haar verantwoordelijkheid als burger. Om dit te realiseren werkt de gemeente nauw samen met interne en externe belanghebbenden. We staan in verbinding met bewoners in alle wijken en dorpen, waaronder ook woonwagenbewoners en omwonenden. Door woonwagenbewoners te leren kennen en
gemeentelijke visie zoals hierboven genoemd en
regelmatig contact met hen te onderhouden, krijgen
wordt daarom onderdeel van het huisvestings-
wij meer inzicht in hun specifieke woonbehoefte. De
en woonbeleid. We voegen het woonwagen- en
kennis en ervaring van de woonwagencultuur die wij
standplaatsenbeleid toe aan ons reguliere woonbeleid:
in dit bewustwordingsproces opdoen, is belangrijk en
Omgevingsprogramma Wonen uit 2022. Het beleid
bepalend voor een juiste omslag in het beleid. Het
houdt rekening met mensenrechten en heeft aandacht
uitgangspunt bij het opstellen van beleid is namelijk
voor de culturele identiteit van Roma, Sinti en overige
dat voor woonwagenbewoners dezelfde rechten, maar
woonwagenbewoners. Het woonwagenbeleid is
ook dezelfde plichten gelden als voor iedere andere
gebaseerd op het beleidskader BZK en aangevuld met
burger binnen de gemeente Venray. De gemeente biedt
aanbevelingen voortkomend uit het adviesrapport ‘Een
de ondersteuning die nodig is en die inwoners mogen
thuis voor iedereen’. Dat rapport is opgesteld door
verwachten van de gemeente. Onderdeel daarvan is
de interbestuurlijke werkgroep ‘versterking beleid
een woonwagenbeleid dat in overeenstemming is met
huisvesting aandachtsgroepen’ (BZK). Hierin staat
de mensenrechtelijke uitgangspunten.
onder andere dat er integraal beleid nodig is dat over
Het woonwagenbeleid moet bijdragen aan de
méér dan alleen standplaatsen gaat. Mede op basis
De meeste woonwagens hebben slechts een bouwlaag, waardoor meer oppervlakte nodig is voor dezelfde gebruiksruimte. Een woonwagen is uitgelegd over één verdieping; alles is gelijkvloers, dus de slaapkamers en badkamer bevinden zich ook op de begane grond. Tegenwoordig ziet men ook meer woonwagens met een kapverdieping verschijnen. In deze kap zitten veelal de kinderslaapkamers annex studeerkamers, waardoor zij hun huiswerk e.d. niet in de woonkamer hoeven te maken. Ook verschillen woonwagens bouwtechnisch van reguliere woningen. Woonwagens kunnen in zijn geheel of in delen worden verplaatst. Woonwagens zijn in de regel houtskeletbouw en daardoor brandgevoeliger dan woningen die uit steen en/of beton zijn opgetrokken.
8
Gemeentelijk beleid en visie
DEFI NI TI E W OONW A G E NBE W ONE R S 5 Woonwagenbewoners die zich van generatie op generatie als zodanig manifesteren en die zich beschouwen als een bevolkingsgroep met een van andere bevolkingsgroepen te onderscheiden cultuur. De onderscheidende cultuur verwijst naar mensen die in een woonwagen wonen (specifieke woonwijze) en deel uitmaken van een familie die van generatie op generatie bij elkaar op een locatie en in een woonwagen woont of heeft gewoond (in familieverband samenwonen op een woonwagenlocatie).
DEFI NI TI E W OONW A G E NST A NDPLA A TS 6 Een kavel dat bestemd is voor het plaatsen van een woonwagen waarop voorzieningen aanwezig zijn die op het leidingnet van de openbare nutsbedrijven, van andere instellingen of van gemeenten kunnen worden aangesloten, zoals omschreven in artikel 1, laatste gedachtestreep, sub C van de Woningwet.
DEFI NI TI E W OONW A G E N 7 Een voor bewoning bestemd zijnde gebouw dat is geplaatst op een standplaats en dat in zijn geheel of in delen kan worden verplaatst, zoals omschreven in artikel 1, laatste gedachtestreep, sub B van de Woningwet. Een prefab woning, chalet of houtskeletbouwwoning wordt in dit beleid ook gezien als woonwagen. 5. Bron: College voor de Rechten van de Mens. Advies aan BZK d.d. 23-03-2018. | 6. Bron: de Woningwet. | 7. Idem.
van het beleidskader BZK en het adviesrapport zijn
3.2 (On)gelijke gevallen (on)gelijk
onderstaande voorwaarden voor het uitwerken van het
behandelen
woonwagenbeleid opgesteld: 1. De gemeente stelt het beleid voor woonwagens en standplaatsen vast als onderdeel van de Woonvisie; 2. Het beleid dient voldoende rekening te houden met
Centraal bij het schrijven van het gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid staat het vinden van een balans tussen ‘gelijke gevallen gelijk
en ruimte te geven aan het woonwagenleven van
behandelen en ongelijke gevallen ongelijk behandelen’.
woonwagenbewoners;
Dit betekent concreet dat daar waar woonwagen-
3. Hiervoor is nodig dat de behoefte aan standplaatsen helder en inzichtelijk is; 4. Corporaties voorzien in de (sociale) huisvesting
bewoners gelijk zijn aan andere inwoners, zij gelijk behandeld worden. Daar waar zij ongelijk zijn – op basis van de erkende woonwagenidentiteit en cultuur –
van woonwagenbewoners voor zover deze tot hun
worden zij anders behandeld dan andere inwoners. Om
primaire doelgroep behoren;
de doelgroep af te bakenen en daarmee aan te geven
5. De gemeente regelt koopstandplaatsen voor
wanneer ongelijke behandeling van kracht is, kiest de
geïnteresseerde standplaatszoekenden die kosten
gemeente Venray voor een pragmatische definitie van
voor koop én een eigen woonwagen kunnen
de begrippen woonwagenbewoners en woonwagens
financieren.
(zie kader).
6. De afbouw van standplaatsen is niet toegestaan (behoudens uitzonderlijke omstandigheden) zolang
Bij het opstellen van het gemeentelijk woonwagen- en
er behoefte is aan standplaatsen;
standplaatsenbeleid is tegelijkertijd rekening gehouden
7. Een woningzoekende woonwagenbewoner die dit wenst, heeft binnen een redelijke termijn kans op een standplaats. 8. De op termijn vrijkomende standplaatsen worden toegewezen volgens de toewijzingsverordening. De gemeente beheert de wachtlijst, houdt de
met de drie volgende uitgangspunten: 1. Moreel – waartoe voelt de gemeente zich moreel verplicht? 2. Juridisch – waar is de gemeente juridisch toe verplicht (mensenrechtelijk kader)? 3. Financieel – wat zijn de financiële consequenties?
inschrijvingen bij en kent de standplaatsen toe.
9
Woonwagen- en standplaatsenbeleid
4. In de praktijk De volgende vier thema’s geven duiding aan de wijze van uitvoering van het woonwagenbeleid: 1.
Standplaatsen en locaties;
2.
Grondverkoop, huren en kopen;
3.
Schoon, heel, veilig, legaal en bereikbaar
4.
Duurzaam/BENG.
4.1 Standplaatsen en locaties De gemeente heeft momenteel vijf woonwagenlocaties op haar grondgebied met in totaal 19 standplaatsen: Eigenaar standplaats (en woonwagen)
Huur standplaats
Eigen standplaats
Huur ‘woonwagen’
Eigendom woonwagen
Bosweg 47
0
1
0
1
Particulier
2
Deputé Petersstraat 34
0
1
0
1
Particulier
3
Hulst 22
0
1
0
1
Particulier
4
Spurkterweg 3 - 5
0
2
0
2
Particulier
5
Struikheide 1 – 14
14
0
12
2
14
5
12
7
Nr.
Locatie standplaats
1
Woningcorporatie Wonen Limburg
De landelijke norm is 1,2 standplaats per 1.000 woningen (zie volgende pagina voor een verdere uitwerking).
Vraag
Inventarisatie woonbehoefte
Venray
Op advies van het Ministerie van BZK is eind 2020 op
Ingevuld interview
6
Woont in een huis
6
enquête uitgezet om regionaal te inventariseren wat
Woont op een standplaats
0
de woonbehoefte van woonwagenbewoners is. Deze
Bezit eigen woonwagen
0
initiatief van de Provincie Limburg een schriftelijke
resultaten gaven - door de aanpak en de bereikbaarheid van woonwagenbewoners - onvoldoende inzicht en een vertekend beeld in de lokale behoefte. Voor een nieuwe
Aantal inwonende kinderen Onder de 15 jaar
6
Tussen de 15 en 20 jaar
1
Vanaf 21 jaar
1
behoefte-inventarisatie zijn daarom in april 2023 via diverse kanalen oproepen gedaan aan de lokale doelgroep. Er zijn mondelinge gesprekken gevoerd met individuele personen op het gemeentehuis. Van elk interview heeft de gemeente een verslag opgesteld dat door de geïnterviewde is ondertekend. In onderstaande
Ingeschreven als standplaatszoekende
3
Wil verhuizen
6
Wil naar huurstandplaats met huurwagen
3
Elke geïnterviewde heeft aangegeven te willen wonen
Wil kopen
3
in een woonwagen op een woonwagenstandplaats.
Wil zelf ontwikkelen
0
Inkomen onder huurtoeslaggrens
3
Deelname aan klankbordgroep
6
tabel zijn de resultaten verwerkt.
De reden waarom men wil verhuizen, is in de meeste gevallen dat men zelfstandig/samen wil wonen in een woonwagen. Verder vindt elke geïnterviewde het zeer belangrijk dat men in familieverband kan (blijven) wonen. Er zijn in totaal 8 inwonende kinderen. Zij
10
In de praktijk
zullen op de langere termijn (tussen 5 tot 20 jaar)
TO E L I C HT I N G
mogelijk een verzoek doen voor het mogen wonen op
TO E W I J Z I N G S VE R O RD E N I N G
een woonwagenstandplaats. • Benodigd aantal standplaatsen in Venray
De toewijzingsverordening werkt via een puntenopbouwsysteem én op basis van
Landelijk is een uitgangspunt vastgesteld van 1,2
voorrangsgroepen.
standplaatsen per 1.000 woningen. Op basis van
•
Het puntenopbouwsysteem gaat uit van een
het huidige aantal standplaatsen en de behoefte-
eenmalige puntentoekenning bij inschrijving
inventarisatie kunnen we een berekening maken van
én een periodiek op te bouwen puntenaantal.
het benodigd aantal standplaatsen:
•
Bij het vrijkomen van een standplaats
Er zijn 19.509 woningen in de gemeente Venray
worden de standplaatszoekenden uit de
(peildatum 01-01-2023)
eerste voorrangsgroep geraadpleegd. In deze
Landelijke norm is 1,2 x (19.509 : 1.000) = 23,41
eerste voorrangsgroep zitten de inwonende
Er zijn dus 23 standplaatsen totaal benodigd volgens
meerderjarige kinderen. Degene met het
landelijk gemiddelde
hoogste puntenaantal binnen deze eerste
reeds aanwezig: 19 standplaatsen
voorrangsgroep heeft het eerste recht op de vrijgekomen standplaats.
dus de gemeente voldoet nog niet aan het landelijk •
gemiddelde.
Vindt geen toewijzing binnen de eerste voorrangsgroep plaats, wordt vervolgens de volgende voorrangsgroep geraadpleegd,
De inventarisatie woonbehoefte uit april 2023 geeft
enzovoorts.
daarnaast aan: •
1. Op kort termijn / directe behoefte / te realiseren
voorrangsgroepen is onder andere gebaseerd
2. Op middellange termijn (kinderen ouder dan 18 jaar)
In totaal zijn er acht voorrangsgroepen. De puntentoekenning en indeling in
6 standplaatsen (met 3 huurwoonwagens)
op familierelaties, de huidige woonvorm,
2 standplaatsen
afkomst (regio) en hoelang men al
3. Op lange termijn te realiseren (kinderen onder de
ingeschreven staat.
18 jaar) = 6 standplaatsen, geen rekening houdend met natuurlijk verloop of de wens elders te gaan wonen. Er geldt voor realisatie een redelijke termijn8. Een
vinden van de ‘meest geschikte locaties’, waarbij wordt
concreet aantal maanden of jaren is niet aan te geven.
gekeken naar oplossingen die ruimte bieden binnen
De toewijzing van standplaatsen wordt beperkt tot
de bestaande kaders. Uitgangspunt daarbij is dat
de inwoners van de gemeente Venray conform de
woonwagenstandplaatsen zoveel als mogelijk onderdeel
Toewijzingsverordening (zie kader).
worden van woonwijken en niet los staan aan de rand van een kern.
Locatieonderzoek uitbreiding woonwagenstandplaatsen
Na vaststelling van het woonwagenbeleid wordt in
Op basis van de verkregen onderzoeksresultaten start
een plan van aanpak ‘Herstructurering en uitbreiding
de gemeente Venray met een locatieonderzoek voor
woonwagenlocaties’ ingegaan op onder andere
acht nieuwe woonwagenstandplaatsen. Dit betreft
het wijzigen van het omgevingsplan (voorheen:
het creëren van standplaatsen op nieuwe locaties of
bestemmingsplannen). In het plan van aanpak
uitbreiding op bestaande locaties. Geschikte nieuwe
locatieonderzoek woonwagenlocaties beschrijven we het
locaties voor woonwagenstandplaatsen zijn echter
opstellen van (nieuwe) planregels, verwijzen we naar
zeldzaam: op geschikte kavels rust vaak al een
stukken grond die als bestemming ‘Wonen-Woonwagen’
bouwclaim en andere locaties zijn ongeschikt door
krijgen en benoemen we het ontwerpen, ontwikkelen
overlap met milieucontouren of (de nabijheid van)
en inrichten van locaties. Door het vaststellen van
kwetsbare natuur. Zoeken naar de ‘perfecte locatie’
het gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid
is daarom niet kansrijk. Daarom zetten we in op het
borgen we de uitvoering van deze plannen.
8. Wat er precies wordt bedoeld met een ‘redelijke termijn’ is nergens gedefinieerd. Landelijk is hier veel discussie over. Gemiddeld genomen wordt uitgegaan van zeven à acht jaar. In onze gemeente ligt de wachttijd rond de 3,5 jaar voor een sociale huurwoning.
11
Woonwagen- en standplaatsenbeleid
11000
Schuur
Te bebouwen oppervlak
3000
Te bebouwen oppervlak
Omgevingsdialoog
wordt gehandeld volgens het gelijkheidsbeginsel,
Woonwagenlocaties blijken vaak gevoelige
zodat iedereen gelijke kansen heeft op de koop. De
bestemmingen. Dit blijkt uit ervaringen binnen
beschikbaarheid, selectieprocedure, het tijdschema
verschillende gemeenten in Nederland. Omwonenden
en de selectiecriteria dienen voor iedereen
willen een woonwagenlocatie vaak liever niet in hun
inzichtelijk te zijn, waarbij de selectiecriteria
‘achtertuin’. Daarom is een zorgvuldige locatiekeuze
objectief, toetsbaar en redelijk moeten zijn. Vooral
van groot belang en willen we ongerustheid bij
bij onderhandse verkopen is dit belangrijk. De
omwonenden verminderen of zelfs wegnemen door
opgestelde beleidsstukken, eventueel aangevuld
het voeren van een goede omgevingsdialoog. We
met specifieke voorwaarden voor de betreffende
stellen hiervoor een communicatieplan op. Alleen als
locatie, helpen bij het maken Maximale van toewijzingskeuzes Maximale
de beeldvorming rondom het onderwerp op orde is,
woonwagen bouwvlak woonwagen en zorgen ervoor datbouwvlak de gemeente naar vertrouwen
kan het realiseren van extra woonwagenstandplaatsen
kan handelen. Alle belanghebbenden (gemeente,
succesvol worden.
standplaatszoekenden, derden, etc.)3500 zijn gebaat 1500 1500 6000
Schuur
7000
4000
2000
4000
16000
16000
2000
7000
6000
3500
2500
4.2 Grondverkoop, huren en kopen
1000
1000
bij een 4000 transparant verdeelsysteem van schaarse 1500 woonwagenstandplaatsen. containers 2200
Parkeren • De gemeente regelt het omgevingsplan en verkooptParkeren
de bouwrijpe grond op basis van de getaxeerde Grondverkoop
waarde9 en conform de dan geldende grondprijzen
Als de locaties van nieuwe woonwagenstandplaatsen
aan inrichting als standplaats is voor rekening van
bekend zijn, vindt verkoop van de gronden
de nieuwe eigenaar.
plaats conform de dan geldende grondprijzen. De gemeente verkoopt de (bouwrijpe) grond aan
9. Grond voor woonwagenstandplaatsen heeft in de regel een waarde van 50-70% t.o.v. reguliere bouwgrond.
individuele woonwagenbewoners (kopers) of aan een woningcorporatie. De corporatie kan de grond verhuren aan woonwagenbewoners (in principe met huurwoonwagen).
Legenda
Verkoop van gronden door de gemeente moet aan een aantal eisen voldoen:
Standplaats
• Voorafgaand aan de overdracht is de verkoop
Berging / unit
12.0 m²
Te bebouwen oppervlak
21.0 m²
Maximale bouwvlak woonwagen
96.0 m²
openbaar bekend gemaakt, zodat iedereen er kennis van kan nemen. • De gemeente verkoopt alleen standplaatsen
Totaal 242.0 m²
Parkeren
197.6 m²
toewijzingsverordening voor in aanmerking komen.
Trottoir
14.5 m²
Zijn er meer gegadigden die vanuit de wachtlijst
Opstelplaats containers
in aanmerking komen voor de standplaats, dan
Speeltuin
aan mensen die hier op basis van de
20.0 m² 110.0 m²
8 standplaatsen totaal 1936.0 m2 88000
Parkeren
Parkeren
12.0 m²
8 standplaatsen totaal 1936.0 m²
Schuur 4000
1500
6000
Maximale bouwvlak woonwagen
3500
1500
6000
Parkeren
Parkeren
16000
16000
22000
2000
7000
3000
Te bebouwen oppervlak
2000
3000
11000
Schuur 4000
2000
3000
7000
16000
3000
3000
3500
12 Totaal 242.0 m²
Te bebouwen oppervlak
Maximale bouwvlak woonwagen
3500
1500
6000
Maximale bouwvlak woonwagen
3500
1500
6000
Parkeren
3500
1000
6000
11000
Schuur 4000
2000 16000 1500
Legenda Berging / unit
7000
Maximale bouwvlak woonwagen
Openbare weg
Standplaats
4000
Brandgang / Speelplek
Maximale bouwvlak woonwagen
3500
Te bebouwen oppervlak
1000
6000
7000
11000
Schuur
1000
1500
11000
Te bebouwen oppervlak
Parkeren
1500
4000 containers
2500
Parkeren
4000
16000
Maximale bouwvlak woonwagen
3500
Schuur
1000
6000
7000
5000
2200
2200
1500
1000
containers
2500
3500
Te bebouwen oppervlak
1000
6000
Maximale bouwvlak woonwagen
1000
1500 1500
4000
16000
16000
Maximale bouwvlak woonwagen
4000
7000
Schuur
2000
4000
Te bebouwen oppervlak
11000
2200
7000
Schuur
3000
4000
Te bebouwen oppervlak
2000
7000
Schuur
11000
2000
Te bebouwen oppervlak
11000
3000
11000
3000
11000
1
In de praktijk
Standplaatsen die passen bij de vraag U I TZONDERI NG E N OP D E
Op de (nieuwe) woonwagenlocaties streven we
TOEWI JZI NG SV E R OR D E NI NG
ernaar dat standplaatsen passen bij de vraag en behoefte, net zoals dat op dit moment het geval is.
•
Wanneer staat geregistreerd dat een
Door zowel huur- als koopplaatsen aan te bieden,
standplaatshuurder (met een eigendoms-
kunnen woonwagen-bewoners uit verschillende
woonwagen) wordt verzorgd door een van
inkomensgroepen samenwonen met hun families.
zijn familieleden (kind of kleinkind), dan
Dat is belangrijk, omdat het wonen in familieverband
spreken we van gereserveerde mantelzorg.
het hoogste goed is binnen de woonwagencultuur.
Indien de huurder van de standplaats
Daarnaast is deze situatie wenselijk, omdat het
waaraan de gereserveerde mantelzorg is
beheer toegankelijker maakt.
toegekend komt te overlijden of vanwege gezondheidsredenen moet vertrekken uit
Eigendomsconstructies
zijn of haar woonwagen, zal de standplaats
Binnen het nieuwe woonwagen- en standplaatsenbeleid
eenmalig worden toegewezen aan de bij
zijn, met de opties huur of koop, de volgende
de gemeente geregistreerde mantelzorger.
eigendomsconstructies mogelijk:
Daarbij wordt niet gekeken naar de wachtlijst. Dit voorkomt dat een eigen woonwagen
• Huur-huur
dient te worden ontmanteld en verwijderd.
Dit betreft een huurstandplaats met een
Dat zou namelijk kapitaalvernietiging voor
huurwoonwagen, bestemd voor huishoudens
de nabestaanden zijn. Deze uitzondering
die behoren tot de primaire doelgroep van een
geldt alleen bij de eigendomsconstructie
woningcorporatie.
huurstandplaats met eigendomswoonwagen;. • Huur-koop •
De corporatie kan een door de gemeente
Hierbij gaat het om een huurstandplaats met een
aangewezen kandidaat alleen afwijzen als
koopwoonwagen. De bewoner huurt een ‘kale’
deze kandidaat bij een corporatie een woning
standplaats en plaatst hier zijn eigen, gekochte
huurt, de vrijgekomen huurstandplaats
woonwagen op. De verantwoordelijkheid voor de
wenst te huren maar geen positieve
aanschaf en het onderhoud van de woonwagen
verhuurdersverklaring kan afgeven
rust daarmee de bewoner. De verhuurder heeft
(maximaal 3 maanden oud).
vervolgens de keuze om haar grond niet te verhuren maar aan de bewoner in erfpacht te verstrekken of te verkopen.
Huren en kopen
• Koop-koop
Het verhuren van standplaatsen en/of woonwagens
De koop-koopconstructie is bedoeld voor de
is geen wettelijke taak van de gemeente Venray. Een
woonwagenbewoners met midden- en hoge
woningcorporatie zorgt voor het bouwen, verhuren en
inkomens, die zelf een standplaats én een
beheren van huurwoningen aan specifieke doelgroepen.
woonwagen kunnen kopen. Deze combinatie komt
Daar horen ook woonwagens bij, mits deze doelgroep
de leefbaarheid van een woonwagenlocatie ten
behoren tot de huishoudens met een inkomen tot
goede. Wel gelden er aanvullende voorwaarden,
aan de huurtoeslaggrens. Woonwagenbewoners die
omdat het streven is om de verkochte
qua inkomen niet tot de primaire doelgroep van de
standplaatsen te behouden voor de doelgroep
woningcorporatie behoren, kunnen terecht bij de
(woonwagenbewoners). Zie voor meer informatie
gemeente Venray voor een standplaats. Het gaat
het Gemeentelijk Beleidskader in bijlage A.
dan om woonwagenbewoners die genoeg financiële middelen hebben om een eigen standplaats en woonwagen te kopen.
13
Woonwagen- en standplaatsenbeleid
De landelijke verhouding koopwoningen versus
Verkoop bestaande huurstandplaatsen met
huurwoningen is 60-4010. Gemeenten moeten
eigendomswoonwagens
volgens het kabinet ernaar streven dat 30% van
De vraag luidt in welke mate verkoop van
het woningbestand uit sociale huurwoningen
huurstandplaatsen wenselijk is. Het kan weliswaar
bestaat11. Het college van de gemeente Venray heeft
tegemoetkomen aan de behoefte van een individuele
vooruitlopend op de woonvisie besloten dit aandeel
bewoner, maar kan lokaal leiden tot uitdunning van het
in de sociale kernvoorraad in stand te houden. Met
sociale huurbestand. Lokale tekorten aan standplaatsen
de woningcorporatie wordt dan ook afgesproken (en
kunnen daarmee verschuiven van de huur- naar
schriftelijk vastgelegd) dat huurstandplaatsen met
de koopsector. Verkoop van huurstandplaatsen
huurwoonwagens in principe niet mogen worden
aan de zittende huurders kan daarentegen het
vervreemd en tot de sociale kernvoorraad horen.
terugdringen van ‘scheefhuur’ bevorderen. Bestaande huurstandplaatsen met eigendomswoonwagen mogen worden verkocht aan de zittende huurders (of bij mutatie aan de eerstvolgende op de wachtlijst). De oneigenlijke combinatie huurstandplaats met een eigendomswoonwagen zorgt op lange termijn voor problematische situaties. Om deze redenen streeft de gemeente op lange termijn naar de combinaties huurstandplaatsen met huurwoonwagens en koopstandplaatsen met eigendomswoonwagens. Met de woningcorporatie wordt dan ook afgesproken dat huurstandplaatsen met huurwoonwagens in principe niet mogen worden vervreemd en tot de sociale kernvoorraad horen.
10. Bron CBS: https://longreads.cbs.nl/nederland-in-cijfers-2020/hoeveel-woningen-telt-nederland/#:~:text=Bijna%206%20op%20 de%2010,zijn%20meer%20huurwoningen%20dan%20koopwoningen. 11. Nota ’Een thuis voor iedereen’, 8 juli 2021.
14
In de praktijk
4.3 Schoon, heel, veilig, legaal en bereikbaar Schoon, zonder gebreken en veilig Vanwege de openbare ruimte, orde en veiligheid
Dat betekent bijvoorbeeld dat er bij voorkeur
moeten de nieuwe woonwagenlocaties schoon, heel en
geen afgesloten hofjes met één in- en uitgang
veilig zijn, net zoals dat voor andere woonwijken in de
worden gerealiseerd, maar er altijd een openbare
gemeente geldt. Dat betekent bijvoorbeeld:
doorgangsweg aan het terrein ligt. Voor de veiligheid,
• dat de gemeente het beheer en onderhoud van de
maar ook omdat de woonwagenlocatie onderdeel is
openbare ruimte op en rond woonwagenlocaties
van een woonwijk. Ook zonder hofje blijft de culturele
uitvoert.
identiteit (het wonen in familieverband en het wonen
• dat achterstallig onderhoud aan de openbare ruimte
in een woonwagen) behouden. Uitgangspunt is daarom
en op de door haar verhuurde standplaatsen op
dat de wegen in de omgeving zijn ingericht (of kunnen
bestaande woonwagenlocaties in beeld is/wordt
worden aangepast) volgens de landelijke richtlijnen c.q.
gebracht en wordt weggewerkt.
gemeentelijke richtlijnen op basis van CROW-normen,
• dat er handhaving plaatsvindt op nieuwe- en
waarbij rekening wordt gehouden met de te verwachten
bestaande woonwagenlocaties. De gemeente kan
verkeersdrukte. Hetzelfde geldt voor de parkeerruimte.
dan optreden tegen bestaande bouwwerken op
Er moet voldoende parkeerruimte voor bewoners en
woonwagenlocaties waarbij de omgevingsvergunning
bezoekers zijn op de (nieuwe) woonwagenlocatie(s).
of het omgevingsplan niet is nageleefd, met
Hoeveel parkeervakken er nodig zijn, berekenen we aan
legalisering of verwijdering tot gevolg.
de hand van de gemeentelijke Parkeernormennota.
Daarnaast moeten de woonwagenlocaties voldoen aan
4.4 Duurzaam/BENG
de geldende wet- en regelgeving, denk bijvoorbeeld aan brandveiligheid. Uitzonderingen met betrekking tot de eerdergenoemde woonwagencultuur en daarbij
Voor alle nieuwbouw in Nederland geldt dat deze
horende woonvormen daargelaten.
vanaf 1 januari 2018 in principe gasloos moet zijn. Daarnaast gelden er steeds strengere eisen voor ‘bijna
Legaal
energieneutrale gebouwen’ (BENG). Woonwagens en
Om een nieuwe woonwagenstandplaats (aanleg en
standplaatsen zijn daar niet van uitgesloten. De eisen
inrichting) te realiseren, is een omgevingsvergunning
zijn in bepaalde gevallen onbetaalbaar voor deze
nodig. Dit geldt ook voor de plaatsing van een
specifieke woonvorm. Dit geldt met name voor de
woonwagen. Aanvragen en afgeven vindt plaats
situatie waarin sprake is van koop standplaatsen en
via de gemeente en dient te gebeuren voordat een
woonwagens. De hypotheekmogelijkheden en NHG voor
woonwagen wordt geplaatst op de daarvoor bestemde
een woonwagenbewoner zijn namelijk veel beperkter
woonwagenstandplaats. Ook andere bouwwerken op en
dan voor reguliere woningbezitters. Ook kunnen kopers
rondom de standplaats moeten legaal zijn.
geen aanspraak maken op een starterslening. Mogelijke oplossingen om toekomstige kopers te ondersteunen,
Bereikbaar
zijn het aanvragen van (provinciale) subsidies,
De woonwagenlocaties moeten voor iedereen
duurzaam bouwloket en adviseurs, gemeentelijke
bereikbaar zijn. Denk aan bewoners en bezoekers
stimuleringsregelingen. In uitzonderlijke gevallen kan
per auto, fiets of te voet. Maar ook vrachtverkeer
ontheffing van de Wet Voortgang Energietransitie (Wet
(zoals vuilniswagens en verhuiswagens), leveranciers,
VET) worden aangevraagd.
postbezorgers en hulpdiensten dienen ter plaatse te kunnen komen. Daarom moeten de ontsluitingswegen geschikt zijn om het verkeer van en naar de woonwagenlocatie vlot en veilig af te wikkelen.
15
Woonwagen- en standplaatsenbeleid
5. Ter afsluiting Of inwoners nu in een reguliere woning of in een woonwagen wonen, het maakt niet uit. De gemeente wil het beleid op orde hebben en voor iedere inwoner van Venray zoveel als mogelijk dezelfde regels hanteren om inwoners gelijk te behandelen. Het vaststellen van het woonwagen- en standplaatsenbeleid is een eerste stap; het beleid vormt de basis voor de toekomst. De voortgang wordt gemonitord en na vijf jaar wordt het beleid geëvalueerd en waar nodig vindt bijstelling van het beleid plaats. Praktisch is een en ander al in gang gezet. Zo is er een contactpersoon voor woonwagenzaken aangesteld namens de gemeente. De contactpersoon zal met de bewoners van de standplaatsen en standplaatsaanvragers individueel spreken en de woonwagen gerelateerde zaken aan hen toelichten: het toekomstige woonwagenbeleid, het doel van het toekomstige beleid en de bijkomende kansen en mogelijke consequenties. Ook wordt in kaart gebracht wat de wensen en behoeften zijn van de huidige woonwagenbewoners.
Afspraken en verwachtingen zijn daardoor over en weer duidelijk en beslaan onder andere het volgende: • de gemeente Venray zet zich in om 8 extra standplaatsen te realiseren voor de lokale standplaatszoekenden (boven op de capaciteit van 19 standplaatsen die er al zijn op de bestaande woonwagenlocatie en rekening houdende met natuurlijk verloop bij bestaande huurrelaties); • zowel de mogelijke nieuwe als de bestaande woonwagenlocaties zijn schoon, heel en veilig; • de (nieuwe) woonwagenlocaties voldoen aan de geldende wet- en regelgeving; • de koopkavels zijn conform de NHG-grens betaalbaar voor de doelgroep en blijven voor zover mogelijk beschikbaar voor de lokale woonwagengemeenschap en hun directe VO O R M E E R G E D E T AI L L E E RD E
familieleden;
I N F O RM AT I E E N AC HT E R G RO N D E N
• gemeente en Wonen Limburg maken concrete afspraken over de realisatie van voldoende
VE R W I J Z E N W I J U N AAR D E
huurstandplaatsen en leggen die afspraken vast in
B I J L AG E N :
de samenwerkingsafspraken; • er is een eenduidige toewijzingsverordening die
A Beleidskader woonwagenstandplaatsen
ruimte geeft aan het leven in familieverband (zie
gemeente Venray 2024;
Toewijzingsverordening woonwagenstandplaatsen Gemeente Venray);
B Landelijk beleidskader gemeentelijk
• eind 2028 wordt de voortgang gemonitord en wordt
woonwagen- en standplaatsenbeleid
het beleid indien nodig bijgesteld of aangevuld.
(juli 2018);
16
www.venray.nl
18