Bijlage 3 - Rapportage Living lab Venray centrum

RAPPORTAGE LI V I N G L A B V EN R AY C EN T RU M

www.venray.nl/venray-centrum

Welkom in Venray centrum

LIVING LAB APRIL/MEI/JUNI

start (mei)

informatie/communicatie

flitsinterviews

gedragscampagnes

VEN_campagnebord_70x100_OL.indd 1

13-03-2024 15:27

tellingen VEN_campagnebord_70x100_OL.indd 2

enquête

In de periode 2006-2008 heeft het Venrayse winkelgebied onder de naam Centrum op de schop een metamorfose ondergaan. Het centrum werd opgeknapt met als belangrijke doelstelling meer publiek te trekken dat langer blijft. Onderdeel van het project was aanpassing van het verkeersregime waarbij auto’s en fietsers zoveel mogelijk geweerd werden. Sinds deze herinrichting houdt de regelgeving voor zowel de rijdende fietser als de gestalde fiets de gemoederen bezig. Zowel in de raad als in raadscommissies maar ook via meldingen werd het onderwerp regelmatig aan de orde gesteld. In 2016 was dit voor de gemeente aanleiding om het onderwerp weer op de agenda te zetten. Op 7 december 2017 verscheen het rapport Fietsen in het centrum. Het plan om fietsen in de Schoolstraat toe te staan vond geen doorgang. De situatie bleef grotendeels ongewijzigd. Op dit moment is het onderwerp weer actueel. In het collegeprogramma 2022-2026 is onder paragraaf 2.4.3 Mobiliteit en infrastructuur opgenomen dat het college het fietsgebruik wil stimuleren. In het gekoppelde activiteitenoverzicht is specifiek aandacht voor Venray centrum.

“Herzien van het huidige beleid en formuleren van nieuwe uitgangspunten voor fietsen en lopen in het centrum” bron: collegeprogramma 2022-2026

13-03-2024 15:28

VEN_campagnebord_70x100_OL.indd 3

13-03-2024 15:28

fieldlab-horeca

filmpje - straatinterviews

Om invulling te geven aan de ambities uit het collegeprogramma is het project Welkom in Venray centrum gestart. De gemeente vindt het belangrijk dat iedereen welkom is en dat iedereen zich ook welkom voelt in het centrum van Venray. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd, namelijk; toegankelijkheid, veiligheid en duidelijkheid. Binnen een inclusieve samenleving moet elke inwoner toegang hebben tot voorzieningen binnen een winkelgebied. Daarbij moet het prettig en veilig zijn. En tenslotte moet duidelijk zijn wat van de bezoekers verwacht wordt.

fieldlab-weekmarkt

rapportage (juli)

fieldlab-bibliotheek

Start Living lab In juni is het voornemen gedeeld met de raad om in het voorjaar te starten met een uitvoeringsprogramma. Op 12 september heeft een werksessie met belanghebbenden plaatsgevonden met als thema fietsen in het centrum van Venray. Na vervolggesprekken met belanghebbenden is gekozen voor een alternatief uitvoeringsplan met een ingekorte proefperiode van drie maanden met enigszins aangepaste regelgeving. Als werkvorm is gekozen voor een Living lab.

www.venray.nl/venray-centrum VEN_campagnebord_overdektefietsenstalling_70x100_OL.indd 1

VEN_campagnebord_OBER_70x100.indd 1

VEN_campagnebord_markt_35x50.indd 1

22-04-2024 14:26

22-04-2024 16:45

27-06-2024 15:15

Living lab in uitvoering Tijdens proefperiode in april, mei en juni 2024 was fietsen in het winkelgebied toegestaan waarbij duidelijk uitgedragen werd dat de fietser te gast is. Dat gold voor de hele voetgangerszone m.u.v. de Grotestraat. Hier bleef het fietsverbod van kracht tijdens de openingstijden van de winkels. Het fietsparkeerverbod binnen de voetgangerszone werd opgeheven. Voor deze proefperiode is gekozen voor een Living lab, bedoeld als co-creatie tussen de gemeente, ondernemers, bewoners, belangenorganisaties en de bezoekers van het centrum in het algemeen. Bij het Living lab in Venray centrum stond alleen het vertrekpunt vast. Vervolgens is geanticipeerd op omstandigheden in deelgebieden; de zgn. fieldlabs. Het Living lab was gestoeld op vier pijlers, met elkaar verbonden en deels overlappend. 1. Communicatie Het Living lab en bijbehorende regelgeving is actief gecommuniceerd via berichtgevingen in de pers en op social media. Daarnaast is een projectpagina verschenen op de gemeentelijke website. In het centrum is gebruik gemaakt van aangepaste borden voor de voetgangerszone en voor de nieuwe gedragsregels (zie ook gedragsverandering).

Social media In het kader van communicatie en informatievoorziening zijn gedurende het Living lab berichten geplaatst op Instagram, Facebook en LinkedIn. Medio juni waren de ervaringen van bezoekers te zien in een kort filmpje. Op deze berichten kwam telkens veel respons in de vorm van likes (en soms ook dislikes). In de reacties kwamen zorgen voorbij, die vaak betrekking hadden op het gedrag van fietsers, met name het negeren van het fietsverbod in de Grotestraat. Ook waren er reacties over de positieve effecten van het toelaten van fietsen in het centrum. Deze afspiegeling komt uitgebreid naar voren uit de bezoekersenquête.

2. Gedragsverandering Er is tijdens deze proef nadrukkelijk ingestoken op het gedrag van met name de fietsers. Fietser te gast Met duidelijke bebording en gedragscampagnes maakten we fietsers duidelijk dat zij te gast zijn in het centrum. Zij moeten rekening houden met voetgangers door hen ruimte te geven, niet te hard te fietsen en eventueel af te stappen. Winkels open, fietser lopen In de Grotestraat is het geldende fietsverbod tijdens winkelopeningstijden gecommuniceerd met de gedragsregel: winkels open, fietser lopen. Een duidelijke boodschap die appelleert aan het gewenste gedrag. Aanvullende acties in fieldlabs In enkel deelgebieden was het noodzakelijk om een aanvullende actie uit te zetten. • Grote Markt en Henseniusplein – mini-campagne Let op onze obers! • Weekmarkt – mini-campagne Markt open, fietser lopen. • Gouden Leeuwpad – interventie gericht op geparkeerde fietsen met verwijzing naar bewaakte fietsparkeerplaats aan de Leeuwstraat.

3. Participatie Tijdens het Living lab is ‘in het veld’ gesproken met winkeliers, horeca-ondernemers, bewoners en bezoekers van het centrum. Dit is gebeurd tijdens observaties en rondgangen. Ook tijdens de verspreiding van campagnematerialen als posters, flyers en enquêtekaarten zijn gerichte gesprekken gevoerd over het winkelcentrum.

4. Monitoring Tijdens de drie maanden dat het Living lab heeft geduurd, hebben we zoveel mogelijk gegevens verzameld, zowel objectief (harde cijfers) als subjectief (meningen). Hiervoor zijn de volgende bronnen gebruikt. Flitsinterviews Tijdens het aanbieden van posters, informatieflyers en enquêtekaarten zijn korte interviews gehouden met winkeliers en horeca-ondernemers. Hierbij viel het volgende op: • Ondernemers denken constructief mee over het centrum. • O  ndernemers denken heel genuanceerd over het fietsen in het centrum in het algemeen en over de situatie in de directe omgeving van hun zaak. • Horeca-onderners staan positief tegenover de nieuwe regels en zien meer bewustwording bij fietsers. Meldingen Bij de gemeente Venray zijn enkele meldingen binnengekomen die rechtstreeks verband hielden met het fietsen in het centrum. Er zijn geen ongevallen bekend bij de gemeente in het centrum van Venray in de afgelopen periode.

K  lankbordgroep Vanaf begin 2023 hebben is uitgebreid gesproken met een aantal belangenorganisaties. Een deel is in het najaar toegetreden tot een klankbordgroep. Bepaalde groepen als scholieren, jongeren en bezoekers van het centrum in het algemeen zijn hier niet in vertegenwoordigd. De deelnemers aan dit overleg zijn Koninklijke Horeca Nederland, Venray Centraal, Toeristisch Platform, Gehandicaptenplatform, Oogcafé Venray en de Wijkraad centrum. Een deel van vertegenwoordigde partijen is bezorgd over het fietsen in het centrum en ander deel ziet ook kansen in de nieuwe regelgeving. De doelgroepen die zij vertegenwoordigen zijn overigens ook op andere manieren benaderd (zie Participatie en Monitoring). In verschillende samenstellingen zijn constructieve gesprekken gevoerd over het centrum van Venray in het algemeen en het verloop van het Living lab in het bijzonder. De insteek van deze gesprekken was om te ‘klanken’ en geluiden uit hun achterban te horen. Hun aanbevelingen zijn - net als die vanuit andere doelgroepen - meegenomen in het lopende proces en in de advisering op het vervolgtraject.

Tellingen In het winkelgebied zijn observaties met globale tellingen uitgevoerd door leerlingen van het Raayland College. Deze zijn uitgevoerd op locaties waar gefietst mocht worden, namelijk in de Grotestraat en op de Grote Markt. Hierbij hebben zij fietsers en geparkeerde fietsers geteld. Tijdens een mondelinge overdracht gaven de veldwerkers aan dat ze geen opvallende zaken hadden geconstateerd en dat het straatbeeld rustig en overzichtelijk was. • In de Grotestraat wordt het fietsverbod regelmatig genegeerd. • Een stijging van het aantal fietsers door de nieuwe regelgeving is niet objectief te maken. • Bij grotere drukte stijgt het aantal fietsers mee met het aantal voetgangers.

Bezoekersenquête Bezoekersenquête Halverwege de proefperiode, medio mei, is een enquête uitgezet gericht op bezoekers van het centrum. Deze is breed gedeeld via enquêtekaarten bij winkels en horeca, via social media, de gemeentelijke website en de Peel en Maas. Uiteindelijk hebben 292 mensen deelgenomen aan de enquête.

6. Is door de nieuwe regelgeving uw fietsgebruik veranderd? 19% Meer gaan fietsen 74% Hetzelfde gebleven 7% Minder gaan fietsen

7. Wat is de reden dat u vaker bent gaan fietsen? 1. Hoe verplaatst u zich door het centrum? 67% 19% 14%

30% 22% 28%

Te voet Met de fiets Anders, zoals scootmobiel

2. Zijn de nieuwe regels voor u duidelijk?

4. Voelt u zich veilig in het centrum?

81% 19%

46% 46% 8%

Helemaal / in grote lijnen duidelijk Niet duidelijk

Altijd / meestal veilig Regelmatig niet veilig Nooit veilig

“Het snelheidsverschil tussen fietsers en voetgangers is soms heel groot. Ook hoor je fietsers vaak niet aankomen. Ik denk dat veel mensen, waaronder ikzelf, soms een onveilig gevoel krijgen.” 3. Begrijpt u wat bedoeld wordt met de gedragsregel Fietser te gast?

5. Wat is de reden dat u zich niet veilig voelt?

74% Duidelijk wat verwacht wordt 26% Niet helemaal / helemaal niet duidelijk wat dit betekent

67% 8% 22%

Gedrag van fietsers Gedrag van voetgangers Anders, zoals vrachtwagens en obstakels

“Voorheen nam je bijna altijd de auto hiervoor, nu de fiets!! Dat is ook een heel groot pluspunt!”

Vrijwel alle winkels zijn bereikbaar Parkeren mag overal Gebruik van centrum als doorgaande route

“Best lastig om de fietsen te weren, nu het al jaren mogelijk is om de pleinen over te fietsen. Toch is er niets mis om een route rondom het centrum te nemen.”

Terugblik In april, mei en juni 2024 heeft een Living lab plaatsgevonden in het centrum van Venray; een proefperiode waarin fietsen binnen het grootste deel van de voetgangerszone werden toegelaten. Dat was zowel om te verplaatsen als voor het parkeren. De oorspronkelijk geplande tijdsduur van het Living lab was negen maanden en wel om twee redenen. • Het Living lab zou alle vier de seizoenen beslaan waardoor de effecten zichtbaar zouden worden onder alle omstandigheden zoals het weer en vakanties. • Het zou naast een proef ook bedoeld als gewenningsperiode. Een ‘fietsloze’ periode van ruim vijftien jaar vergt namelijk aanpassingsvermogen van zowel de fietser als de voetganger. In de huidige opzet van het Living lab zijn deze elementen niet geborgd. Desondanks kunnen we het beschouwen als een geslaagde proef. De bezoekers van het centrum hebben kennis kunnen maken met de gewijzigde regelgeving en hebben het zelf kunnen ervaren. Daarnaast is breed bekend geworden dat de gemeente Venray actief inzet op gedrag. Dit wordt gedaan vanuit de overtuiging dat fietsers en voetgangers goed langs elkaar kunnen bewegen als iedereen rekening houdt met elkaar. Daarnaast heeft het duidelijk gemaakt dat de nieuwe regels rond fietsen en fietsparkeren hebben geleid tot een betere toegankelijkheid van winkels, horeca en voorzieningen.

Het Living lab heeft in een relatief korte periode veel inzichten gegeven. Zo is de betrokkenheid van de centrumbezoekers groot, wat blijkt uit de grote deelname aan de bezoekersenquête en de respons op social media-berichten. Velen maken zich zorgen over de aanwezigheid van fietsers in het winkelgebied. De winst die geboekt kan worden zit echter niet alleen in het ‘opvoeden’ van deze fietsers, maar ook in het actief sturen op een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Een gedragsveranderingstraject loopt synchroon met informatievoorziening. Duidelijkheid over de verkeersregels in het centrum staat immers voorop. Het besef is er daarom dat het nog niet klaar is. Er is nog veel werk aan de winkel, de eerste stap is echter gezet!

Conclusies De resultaten die opgehaald zijn tijdens het Living lab bestaan uit een breed scala aan zowel subjectieve als objectieve gegevens, van meningen tot tellingen. Desondanks kunnen een aantal conclusies getrokken worden. • Het fietsen in het centrum van Venray heeft niet geleid tot een ontwrichting van het bezoekersverkeer, ernstige conflicten tussen doelgroepen of ongevallen. • H  et parkeren van fietsen heeft niet geleid tot (grote) problemen. Het overgrote deel van de bezoekers parkeert netjes op de aangewezen plekken. Een aantal winkeliers wil niet dat er fietsen vóór hun etalage geparkeerd worden. • D  e nieuwe regelgeving heeft een positief effect op de toegankelijkheid van het centrum voor alle doelgroepen. • V  oor een deel van de bezoekers van het centrum is de regelgeving niet duidelijk. Dat heeft ook te maken met de uitzonderingspositie van de Grotestraat, de andere regels die hier gelden en de bordencombinaties op de overgangen naar de zijstraten. • H  et fietsverbod in de Grotestraat wordt nog regelmatig genegeerd. Er zijn echter ook steeds meer voetgangers die met de fiets aan de hand lopen. • De gedragsregel Fietser te gast wordt door een deel van de fietsers niet begrepen. • E  en relatief grote groep voelt zich regelmatig niet veilig in het centrum, deels als gevolg van de aanwezigheid van fietsers.

Dit was waarschijnlijk voor de proef ook al het geval. • E  en aantal bezoekers, bewoners en ondernemers blijft zorgen houden over het fietsen in het centrum.

Aanbevelingen Met het Living lab is invulling gegeven aan het herzien van het bestaande beleid en het formuleren van nieuwe uitgangspunten voor fietsen en lopen in het centrum. Om tot een definitieve herziening te komen gebaseerd op de uitgangspunten toegankelijkheid, duidelijkheid en veiligheid, doen wij de volgende aanbevelingen. • Toestaan van fietsen binnen de hele voetgangerszone in het centrum van Venray omwille van optimale toegankelijkheid en eenduidigheid. • Continueren van de huidige regelgeving rond het fietsen in het centrum van Venray met als belangrijke wijziging dat de uitzonderingspositie voor de Grotestraat wordt opgeheven. • B  lijven inzetten op het gedrag van met name fietsers omwille van veiligheid • M  ogelijkheden verkennen om doorgaand fietsverkeer om het centrum te leiden. • T  oestaan van het parkeren van fietsen binnen de hele voetgangerszone. • B  ezoekers motiveren om hun fiets te parkeren op centrale fietsparkeerplaatsen. • H  andhaven op gemotoriseerd verkeer binnen het voetgangersgebied. • E  xtra handhaven op asociaal (fiets)gedrag van o.a. maaltijdbezorgers en bestuurders van fatbikes. • A  ctief blijven monitoren middels observaties en metingen.

Hoe gaat het in fietsvriendelijke winkelgebieden in de regio? “We hebben ooit overwogen om het drukste deel van het centrum, de Torenstraat en Wever, fietsvrij te maken, met name vanwege de veiligheid voor voetgangers. De ondernemers wilden de fietsen echter graag toelaten tot het gebied. Er is gekozen om hierin mee te gaan waardoor in het hele centrum de fietser welkom is. Inmiddels zijn we dertien jaar verder en het gaat heel goed. We krijgen vrijwel geen klachten en ongevallen zijn nog niet voorgekomen. Een mooie anekdote gaat over gedrag. In het centrum hebben we geen centrale parkeerplaatsen voor fietsen, maar wel een grijze tegelstrook die wat verder van de winkels ligt. Fietsers kiezen er massaal voor om hun fiets netjes hier op te parkeren!” Peter Thijssen, centrummanager Deurne

“Onze ondernemers zijn heel blij met de fietsers in ons centrum. Het zorgt voor reuring. In de avonduren zorgt het bovendien voor meer sociale veiligheid. Er loopt ook nog een belangrijke school-thuisroute door ons centrum. Dat betekent dat er enkele keren per dag grote groepen fietsers van en naar het Dendron College fietsen. Maar ook dat gaat altijd goed. Vanwege de vele evenementen in ons centrum hebben we een aantal jaren geleden klapborden geplaatst bij de ingangen van het winkelgebied. Op deze manier kunnen we eenvoudig switchen naar een fietsvrij gebied tijdens de weekmarkten en evenementen als de wandeldriedaagse.” Anita Rongen, centrummanager Horst

“In ons centrum gaat het redelijk goed. Vanuit Beringe loopt er een doorgaande fietsroute door ons centrum en dan kan het wel eens druk zijn. Ook wordt er soms te hard gefietst door bestuurders van een e-bike, waardoor mensen wel extra alert moeten zijn. We krijgen hier echter geen klachten over, er gebeuren geen ongevallen en de ondernemers vinden het een fijne situatie. Gedurende het hele jaar bieden wij tijdens de weekmarkt een extra service aan fietsers met twee fietsparkeerplaatsen met toezicht. Dat wordt gezien als een heel sympathiek initiatief.” Petra Verbugt, centrummanager Panningen

RAPPORTAGE LIVING LAB Venray centrum, Juli 2024