Bijlage 1 Adviesrapport Evaluatie ASD Venray september 2022
Tekst van het document
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray Een evaluatie naar het functioneren van de ASD Venray periode februari 2020 - juni 2022
Frans Kuiper Wilma Kuiper
1-9-2022
Inhoud Verantwoording __________________________________________________________________________________________________ 3 1 Rol en functie ASD Venray _______________________________________________________________________________________ 5 2 Resultaten ____________________________________________________________________________________________________ 7 2.1 Algemeen, rol en functie _____________________________________________________________________________________ 7 2.2 Zichtbaarheid, Toegankelijkheid en Communicatie _______________________________________________________________ 11 2.3 De samenstelling en competenties ____________________________________________________________________________ 14 2.4 Werkwijze van de ASD ______________________________________________________________________________________ 17 2.5 De Samenwerking met het bestuur/politiek, de ambtelijke organisatie, de schil en inwoners ______________________________ 20 2.6 De kwaliteit van signaleren en adviseren _______________________________________________________________________ 22 2.7 Ondersteuning en vergoedingen ______________________________________________________________________________ 24 2.8 Effect van deze werkwijze en de adviezen voor de inwoners ________________________________________________________ 25 3 Conclusies en aanbevelingen
____________________________________________________________________________________ 26 3.1 Conclusie ________________________________________________________________________________________________ 26 3.2 Aanbevelingen op een rij ____________________________________________________________________________________ 27 3.3 Tot slot __________________________________________________________________________________________________ 28 4 Bijlage Stand van zaken adviezen, medio 2022 ______________________________________________________________________ 29 Over Stimulansz _________________________________________________________________________________________________ 30
2
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
Verantwoording Vanaf februari 2020 is in Venray de Adviesraad Sociaal Domein actief. Deze geheel nieuwe adviesraad in Venray is ingesteld om op een nieuwe wijze vorm te geven aan inwoner- en cliëntenparticipatie. In 2018 heeft Movisie de oude werkwijze geëvalueerd en zijn er nieuwe uitgangspunten geformuleerd. Op basis van die evaluatie is door het college in maart 2019 de beleidsnotitie ‘Vernieuwing inwoner en cliëntenparticipatie sociaal domein gemeente Venray’ opgesteld. In een nieuwe ‘Verordening Participatieraad Sociaal Domein gemeente Venray 2020’ is de nieuwe werkwijze vastgelegd en is er een nieuwe Adviesraad Sociaal Domein (ASD) ingericht. Ook is bepaald dat er na 2 jaar het functioneren van de adviesraad door een extern bureau geëvalueerd wordt. Verantwoording evaluatie opzet Aan Stimulansz is gevraagd om de evaluatie van de Adviesraad uit te voeren aan de hand van de criteria zoals genoemd in de verordening (artikel 8), toegevoegd met het onderdeel communicatie. De evaluatie is uitgevoerd door twee adviseurs van Stimulansz met ruime ervaring op het gebied van inwoner- en cliënten participatie, Wilma Kuiper en Frans Kuiper.
3
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Dit betreft de onderdelen: a. Zichtbaarheid en toegankelijkheid van de ASD, communicatie (intern en extern) b. Samenstelling en competenties van de ASD c. Werkwijze en samenwerking van de ASD met: ambtelijke organisatie, bestuur/politiek, maatschappelijk middenveld d. Kwaliteit van signaleren en adviseren e. Ondersteuning en vergoedingen. Stimulansz heeft hiervoor de evaluatie opgezet vanuit 3 onderdelen: ▪ Schriftelijk onderzoek ▪ Verdiepende interviews met (een afvaardiging) van de: - Adviesraad Sociaal Domein - flexibele schil van de ASD - verantwoordelijk wethouder - betrokken ambtenaren - gemeenteraadsleden ▪ Schrijven van een beknopte rapportage met aanbevelingen of verbeterpunten. De evaluatie baseert zich met name op het oordeel van de geïnterviewden over het functioneren van de ASD, gecombineerd met schriftelijke onderbouwing zoals die gevonden is in de verordening (de intentie van de inwoner- en cliënten participatie), adviezen van de ASD en antwoorden daarop van de gemeente. Ook de interne evaluatie van het najaar 2021 onder de ASD leden en ambtelijk medewerkers is meegenomen.
Naar inhoudsopgave
De evaluatie periode De ASD Venray is in februari 2020 officieel van start gegaan en Nederland kreeg vanwege Corona vanaf medio maart 2020 twee jaar lang met strikte beperkingen voor bijeenkomsten te maken. Dat betekende dat zowel de ASD als de gemeente vooral digitaal hun werkzaamheden moesten verrichten. Dit heeft ontegenzeggelijk invloed gehad op het functioneren van de ASD, de mogelijkheden om contacten met inwoners en organisaties aan te gaan, een netwerk op te bouwen en de uitstraling naar buiten.
Sociaal Domein: Onder het Sociaal Domein wordt verstaan: Alle Wmo-taken, de Jeugdwet en de Participatiewet. Daarnaast horen ook gezondheid, maatschappelijke dienstverlening, schulddienstverlening, sport, onderwijs, en sociaal cultureel werk tot het werkterrein.
Ondanks die beperkingen heeft de ASD haar werkzaamheden opgepakt en op meerdere terreinen advies gegeven. Deze rapportage De evaluatie start met een overzicht van de uitgangspunten en de inrichting van de ASD Venray. Daarna rapporteren we op hoofdlijnen per onderdeel vanuit verschillende oogpunten: ▪ De verordening / situatie ▪ De bevindingen ▪ Aanbevelingen Het rapport wordt afgesloten met conclusies en aanbevelingen en verbetersuggesties op een rij voor het functioneren van inwoneren cliëntenparticipatie in Venray.
4
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
1
Rol en functie ASD Venray
Bij het inrichten van de nieuwe ASD is door het college en gemeenteraad van Venray onderkend dat een nieuwe werkwijze en bijbehorende cultuurverandering tijd vraagt. (Nieuwe) kennis en vaardigheden zullen verworven moeten worden en er zal ruimte moeten zijn voor experimenteren met verschillende vormen van participatie. De belangrijkste basisspelregels daarvoor staan voor alle partijen in de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020. De manier waarop de nieuwe werkwijze vorm krijgt, zal samen met de nieuwe Adviesraad ingevuld moeten worden. Uitgangspunten bij de start van de ASD De ASD Venray is ingericht op basis van uitgangspunten uit de evaluatie die in 2018 uitgevoerd is door Movisie en door de gemeenteraad zijn vastgesteld. De gemeente Venray hecht veel waarde aan de inbreng van inwoners op de vele beslissingen die de gemeente moet nemen binnen het sociaal domein. Eén van de manieren waarop de gemeente de inbreng van inwoners vorm geeft is de Adviesraad Sociaal Domein. In de kern wil de gemeente een Adviesraad die een klankbord vormt voor de ambtelijke organisatie. Om samen thematische 1
5
Raadsvoorstel 445989 gemeente Venray, 28 mei 2019
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
netwerken en participatievormen te ontwikkelen om cliënten, belanghebbenden en/of geïnteresseerde inwoners vroegtijdig te betrekken bij vraagstukken in het beleidsveld sociaal domein1. Dit vraagt om nieuwe vormen van inwoner- en cliëntenparticipatie, op een bij het vraagstuk passende wijze. De adviesrol van de adviesraad verandert daarmee van het adviseren op inhoud (achteraf) naar het adviseren over het vroegtijdig betrekken van inwoners en belanghebbenden. Het doel van inwoner- en cliënten participatie is om in een vroegtijdige fase van beleidsontwikkeling met cliënten en belanghebbenden op een passende wijze in gesprek te raken. Dit versterkt en verrijkt de beleidsontwikkeling, maar vraagt tegelijkertijd om specifieke competenties van de leden van de nieuwe Participatieraad op het gebied van netwerken en verbinden. Dit vraagt een verandering van de ambtelijke en bestuurlijke werkwijze én om specifieke competenties van de leden van de nieuwe Adviesraad op het gebied van netwerken en verbinden. De Verordening over doel en invulling, taken en bevoegdheden2 In de verordening -die op 29 oktober 2019 is vastgesteld- wordt aangegeven dat het college steeds meer wil inzetten op interactie met inwoners en luisteren naar hun ideeën over een concreet onderwerp.
2
Artikel 2 en 3 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
Naar inhoudsopgave
Daarvoor bestaat geen vaste formule. Daarom wil ze samen met de Adviesraad3 zoeken naar de meest passende vorm van participatie. Dat is afhankelijk van het vraagstuk en de doelgroep en kan verschillende vormen hebben zoals een tijdelijke projectgroep tot digitale peiling, expertmeetings etc. Daarnaast wordt er in de verordening gestuurd op het instellen van een ‘flexibele schil’ van deskundigen, die mee kunnen denken over een te behandelen thema. Nadrukkelijk wordt gesteld dat het perspectief van belanghebbende inwoners zichtbaar wordt gemaakt in de besluitvorming van het college en de gemeenteraad.
De eerste algemene indruk De algemene en overheersende indruk is dat alle geïnterviewden (zeer) tevreden zijn over de nieuwe Adviesraad Sociaal Domein. De samenwerking met de ASD is ‘een verademing’, ze functioneert goed, ‘staat er positief en constructief in’, ‘ze zijn deskundig en werken professioneel’ zijn uitspraken die we hoorden. Daarnaast vermelden de geïnterviewden dat het nog wat zoeken is naar de precieze rol en positie van de ASD. En dat daar nog een aantal verbeteringen te behalen zijn. In de volgende paragrafen, worden de verschillende aspecten van het functioneren van de ASD verder uitgewerkt.
De kerntaken van de adviesraad zijn: a. het gevraagd en ongevraagd adviseren van de gemeente over het beter, eerder en breder betrekken van belanghebbenden bij de planvorming. Hierin wordt samen opgetrokken met de ambtelijk verantwoordelijken; b. het betrokken worden bij het gehele proces van startnotitie tot beleidsnota; c. het inhoudelijk adviseren van de in overleg opgestelde participatieagenda; d. ongevraagd initiatief te ontplooien of maatschappelijke vraagstukken onder de aandacht te brengen van het college en of de gemeenteraad.
3
In de verordening wordt gesproken over de Participatieraad. De naamgeving is Adviesraad Sociaal Domein geworden. Voor de
6
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
eenduidigheid vervangen we in dit rapport het woord Participatieraad in de verordening door Adviesraad of Adviesraad Sociaal Domein of ASD.
Naar inhoudsopgave
2
Resultaten
2.1
Algemeen, rol en functie
De verordening / situatie In de verordening wordt onder taken en bevoegdheden aangegeven dat de ASD als kerntaak het gevraagd en ongevraagd adviseren van de gemeente heeft. De gemeente omvat hierin dan college, gemeenteraad en ambtelijk vertegenwoordigers. Het college is verantwoordelijk voor de participatie, dat uitgevoerd wordt door ambtelijk vertegenwoordigers. Het college zorgt ervoor dat het perspectief van belanghebbenden in de beleidsontwikkeling zichtbaar wordt gemaakt en betrekt het advies van de ASD zichtbaar bij de besluitvorming. Indien het college afwijkt van het advies van de ASD, dan wordt dit bij het voorstel vermeld en beargumenteerd. Bij de onderwerpen waarop conform de participatieagenda het formele adviesrecht van toepassing is, wordt het advies van de ASD en de reactie hierop van het college bij het voorstel gevoegd indien dat wordt voorgelegd aan de raad.4
De bevindingen De gemeente Venray, staat voor het betrekken van inwoners. Dat dragen zowel de wethouder, de gemeenteraad als de beleidsmedewerkers uit. De rol en positie van de Adviesraad Sociaal Domein mag voor de gemeente nog duidelijker en het is nog enigszins zoeken naar de juiste rol en positie. Dit betreft met name twee onderdelen: a. De rol en functie van de ASD in het beleidsproces. b. De keuze van de onderwerpen waarop de ASD adviseert.
De commissie Leven van de gemeenteraad krijgt jaarlijks de participatieagenda voorgelegd5.
Ad a. De rol en functie van de ASD in het beleidsproces De visie op de rol en functie van de ASD levert in het politieke veld accentverschillen op.
4
6
Artikel 6 lid 4 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020 5 Artikel 3 lid 3 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
7
In de verordening ligt qua taken en bevoegdheden het accent op het betrekken van belanghebbenden bij de planvorming van startnotitie naar beleidsnota, maar het biedt ook de ruimte om initiatief te ontplooien of maatschappelijke vraagstukken onder de aandacht te brengen6. In artikel 3 lid 4 wordt gesteld, dat er niet geadviseerd kan worden naar aanleiding van individuele casussen en evenmin kan worden geadviseerd op het gebied van gemeentelijke bedrijfsvoering en financiën.
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Artikel 3, lid 1 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
Naar inhoudsopgave
De wethouder stelt dat de ASD in eerste instantie een adviesraad voor het college is en niet voor de gemeenteraad. Het college moet verantwoorden hoe participatie heeft plaats gevonden en wat zij met het advies doet. Dat staat ook feitelijk beschreven in artikel 6 lid 4 van de verordening. Alleen de onderwerpen van de participatieagenda waarop het formele adviesrecht van toepassing is, komen bij de gemeenteraad terecht. Dan wordt het advies van de ASD en de reactie hierop van het college bij het voorstel aan de gemeenteraad gevoegd. Dit heeft vooral betrekking op beleidsnota’s en verordeningen die bekrachtigd moeten worden door de gemeenteraad. Overige stukken gaan ter informatie naar de Commissie Leven en worden door het college afgehandeld. De wethouder ervaart dat het advies van de ASD voor de politieke partijen dermate zwaar weegt, dat afwijken van het advies bijna ‘not-done’ is. In haar opinie lopen zowel het college als de gemeenteraad daarmee het gevaar de rol van de ASD in het besluitvormingsproces te ‘politiek’ te maken. Voor het college is het van belang dat de ASD een onafhankelijke adviescommissie is, die vooral meekijkt vanuit de blik van belanghebbende inwoners. De ASD toetst dan hoe beleid en uitvoering in de praktijk voor mensen uitpakt. De ASD dient -zeker in de publiciteit- terughoudend te zijn met oordelen en meningen.
Dat versterkt haar onafhankelijke positie. De ASD hoeft geen ‘tegenmacht’ van het College te zijn, dat is de rol van de gemeenteraad.
8
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
De commissie Leven geeft aan dat zij het advies van de ASD inderdaad heel belangrijk vindt, omdat de ASD er voor is om (on)gevraagd te adviseren vanuit het perspectief van de inwoner en belanghebbenden. De commissie Leven geeft aan dat de fracties het advies van de ASD als onderdeel meenemen in hun eigen politieke afwegingen bij een onderwerp. Net als het college vraagt de commissie Leven van de ASD objectiviteit. Dat zij geen belangenbehartigersrol vervullen, maar met een helicopterview verschillende belangen van verschillende inwoners meewegen in hun advies. De ASD moet een brede blik op het onderwerp hebben en het totale plaatje meenemen. Beleidsmedewerkers ervaren dat de participatie goed werkt als zij van meet af aan de ASD betrekken. Daar hebben de leden van de ASD positief constructieve inbreng vanuit het cliënten- en inwoners perspectief. Zij dragen zo bij aan een bredere kijk op het onderwerp en voorkomen tunnelvisie en blinde vlekken. Als beleidsmedewerkers het participatieproces goed inrichten en een (positief) advies van de ASD met hun beleidsvoorstel kunnen voorleggen aan het College en de commissie Leven, verloopt de hele beleidscyclus soepel. Ad b. De keuze van de onderwerpen waarop de ASD adviseert De juiste keuze voor de onderwerpen waarop de ASD advies uitbrengt is een gezamenlijk belang van gemeente en ASD.
Het terrein van het Sociaal Domein is zeer breed, dus er zullen keuzes gemaakt moeten worden.
Naar inhoudsopgave
De vraag is hoe die keuzes tot stand komen. Door het college wordt jaarlijks een participatieagenda opgesteld. De praktijk van de afgelopen periode is dat op een aantal onderdelen deze agenda – in de evaluatie periode van Corona- forse vertraging is opgelopen. De ASD heeft in de afgelopen periode nog geen ongevraagde adviezen gegeven en in de praktijk beantwoordt ze de gevraagde adviezen van het College. Dat maakt een enigszins kritisch geluid vanuit het bestuur van de gemeente of de ASD op de goede thema’s adviseert enigszins opmerkelijk. Dit is vooral te herleiden naar de accenten die de adviezen krijgen: gaat het over de beleidsvorming of over de uitvoering in de praktijk met directe gevolgen voor de inwoners? Deze uitwerking verschilt in de verschillende werkgroepen. Een werkgroep gaat met een bepaald thema vanuit de ASD aan de slag en bestaat uit een paar leden van de ASD, eventueel aangevuld met vertegenwoordigers van de schil. Het verschil kan te maken hebben met (extra) grote betrokkenheid of interesse van de werkgroep leden, of hun beschikbare tijd of alertheid. Dat is niet altijd duidelijk. De beleidsambtenaren ervaren het verschil in het functioneren van werkgroepen van de ASD. Dat heeft ook zeker met het onderwerp te maken.
Het advies over de Jeugdzorg bijvoorbeeld was een groot, complex en regionaal thema, waarbij het dan lastig voor de werkgroep van de ASD kan zijn om ‘dicht bij de inwoner’ te blijven. De neiging bestaat om het hele werkveld in kaart te brengen -wat op zich zinvol kan zijn-, maar of dat de ervaren problemen van inwoners scherp naar voren brengt is dan de vraag. En of het perse
9
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
noodzakelijk is dat de ASD alle organisatiestructuren kent om de signalen van inwoners naar voren te brengen. Dat is een zoektocht, waarin de gemeente scherper zou kunnen aangeven wat ze zoekt en de ASD scherper kan zijn op haar focus en inzet. De wethouder geeft aan vooral belang te hebben bij advies over onderwerpen die inwoners in kwetsbare posities direct raken. Ook de commissie Leven geeft aan dat de ASD haar eigen keuzes moet maken, omdat ze ook bevoegd is tot ongevraagd advies. Het belang van onderwerpen die veel impact hebben op mensen in kwetsbare posities heeft wat haar betreft ook voorrang. Een advies over een locatie van een school is dan van minder belang, aangezien dat onderwerp ook bij andere partijen en de gemeenteraad zelf op het netvlies staan. Vanuit de ASD en de schil wordt aangegeven dat keuzes mede ingegeven worden doordat onderwerpen van de participatieagenda uitgesteld worden en zich andere onderwerpen aandienen. In de afgelopen periode heeft de ASD vooral de gemeente gevolgd qua onderwerpen. Focus op beleid of uitvoering? In de ASD, de schil en met de beleidsmedewerkers ligt er de vraag waar de ASD de grootste meerwaarde heeft. Beleid is vaak goede bedoelingen op papier, terwijl de uitvoering mensen in de alledaagse praktijk raakt.
Naar inhoudsopgave
De ASD zelf neigt ernaar om meer het accent naar de uitvoering te willen leggen, zonder de betrokkenheid op het vroegtijdig betrokken te worden op beleidsprocessen te verliezen. Op basis van de verordening kan gediscussieerd worden of gemeentelijke bedrijfsvoering hetzelfde is als de uitvoering. Ons inziens niet. Als de focus van de ASD zich richt op ‘alles wat belanghebbenden -inwoners in een kwetsbare positie- tegenkomen in de praktijk’ kan ook de uitvoering onderdeel zijn advisering. Zowel de gemeente als de ASD en de betrokkenen daar om heen hebben de intentie om van inwoners in kwetsbare posities te horen hoe zij de praktijk ervaren en hoe het beter kan. Dat de focus vaak – en dit is een landelijk beeld- meer richting beleid en nota’s gaat, is een gevolg van de institutionele vormgeving van adviesraden en de concrete vraagstelling aan ASD’s. De vraag van de gemeente aan de ASD om mee te denken van startnotitie naar beleidsnota, levert van de ASD een andere inspanning op dan een vraag als: ‘wat zijn de belangrijkste hindernissen voor inwoners in Venray om gebruik te maken van armoede voorzieningen / het sociaal team / vrijwilligerswerk’ etc.
Aanbevelingen ▪ Bewaak als ASD de onafhankelijke en apolitieke adviesfunctie: o door in de adviezen met een helicopterview de belangen van verschillende groepen inwoners en de samenleving mee te wegen; o terughoudend te zijn met meningen en oordelen in de publiciteit. ▪
Blijf als gemeente de ASD vroegtijdig betrekken bij beleidsprocessen, zodat van zij vanaf het begin mee kan praten vanuit het inwonersperspectief. Dat voorkomt tunnelvisie en blinde vlekken bij de beleidsvorming.
▪
Formuleer als gemeente bij het opstellen van de adviesvraag op welke vragen de gemeente een antwoord / advies van de ASD graag ontvangt. De ASD kan dan bij een concrete adviesvraag ook meer focussen op de gevraagde inzet.
▪
Focus als ASD meer op de praktijk en uitvoering. Daar gebeuren de dingen die inwoners in een kwetsbare situatie het meest raken. Dat betekent extra inspanning om met de direct belanghebbende inwoners in contact te zijn.
Dat betekent dat de gemeente samen met de ASD aan de voorkant scherper zullen moeten bedenken, waar de concrete adviesvraag ligt. Met welke input de gemeente het meeste bij geholpen is en waar inwoners het meeste aan hebben.
10
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
2.2 Zichtbaarheid, Toegankelijkheid en Communicatie De verordening / situatie Jaarlijks voor 1 april, met ingang van 2021, brengt de Participatieraad aan het college verslag uit van haar activiteiten en bevindingen in het voorgaande jaar. 7 Zichtbaarheid en toegankelijkheid van de ASD gaat om interne en externe zichtbaarheid. Om haar werk goed te kunnen doen als adviesraad voor de gemeente, vraagt dat intern bekendheid en toegankelijkheid. Een goed functionerende ASD zal echter ook de ‘rauwe werkelijkheid van cliënten van buiten naar binnen moeten brengen8’ Dat betekent dat ze zichtbaar en toegankelijk zal moeten zijn voor netwerkpartners en inwoners. Die ambitie verwoordt de ASD: De wens van de Adviesraad is om een netwerk te bouwen met inwoners uit Venray. Waar getoetst kan worden of er draagvlak is voor de adviezen die uitgebracht worden. En waar ongevraagde adviezen opgehaald kunnen worden. Bijvoorbeeld over vragen als 'Wat speelt er onder de inwoners?' en 'Waar liggen de prioriteiten?'9.
7
Artikel 7 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
11
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
De bevindingen Interne zichtbaarheid en toegankelijkheid De ASD is in eerste instantie een adviesorgaan voor de gemeente. Dat betekent dat binnen de gemeentelijke organisatie de ASD goed op het netvlies moet staan. Zowel de wethouder als de commissie Leven, als de beleidsmedewerkers geven aan dat zij graag met de hele Adviesraad zouden kennis maken. Meestal hebben zij te maken met een werkgroep of delegatie, maar de behoefte is er wel om periodiek (eens per jaar) een gezamenlijke bijeenkomst te hebben, waarin ontmoeting en uitwisseling plaats vinden. Beleidsmedewerkers geven aan dat de ASD voldoende zichtbaar is als het gaat om de werkgroep waarmee ze van doen hebben. Dan zijn de contacten over en weer over het algemeen ook makkelijk en snel gelegd. Een enkele beleidsmedewerker geeft aan wel echt om de ASD te moeten denken omdat die anders ook ‘zomaar vergeten kan worden’ in het beleidsproces. Externe zichtbaarheid en toegankelijkheid Om de opdracht van de ASD goed te kunnen vervullen: de stem van de inwoner / belanghebbenden binnen de gemeente brengen is het ook van belang dat de ASD zichtbaar is naar buiten.
8 9
Citaat prof. dr. ir. Gert van Dijk, Toezicht met passie https://www.venray.nl/adviesraad-sociaal-domein
Naar inhoudsopgave
De ASD heeft een eigen vrolijk en goed vorm gegeven website, waarin ze duidelijk verwoordt wat haar doelstellingen zijn, wie er deelnemen aan de ASD, welke adviezen gegeven zijn etc.
De ASD zet bewust in op netwerkversterking door op bezoek te gaan bij deze organisaties, bijeenkomsten te bezoeken en netwerkcontacten. In het algemeen is de indruk dat het overgrote deel van de netwerkpartners / het maatschappelijk middenveld op de hoogte is van het bestaan en de functie van de ASD.
Vrijwel alle geïnterviewden geven aan dat de algemene bekendheid van de ASD bij inwoners van Venray matig zal zijn. Tegelijkertijd wordt ook de vraag gesteld hoe erg dat is, aangezien de meeste inwoners niet te maken hebben met voorzieningen in het Sociaal Domein. Het belangrijkst is dat de ASD de contacten met de samenleving vorm geeft via de schil en bekend is bij netwerkpartners die in dat domein werkzaam zijn. Deze contacten / partners kunnen de ASD immers de weg wijzen en bemiddelen naar contacten met direct belanghebbende inwoners / cliënten. De wethouder geeft aan dat zij belang heeft bij een ASD die in nauw contact staat met maatschappelijke organisaties en dorpsraden, omdat de gemeente graag met 1 partner praat, in plaats van met 10 organisaties over hetzelfde onderwerp.
12
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
De ASD zou in principe graag meer met direct belanghebbenden contact hebben. De afweging blijft echter ook wat de vraag is aan individuele inwoners. Waarover wil je hen spreken en wat ga je als ASD vervolgens met die informatie doen? Informatie van tussenpersonen zoals bijvoorbeeld onafhankelijk cliëntondersteuners of cliëntenvertegenwoordigers uit zorginstellingen kunnen ook veel informatie geven. Spreken met direct belanghebbende inwoners is in het algemeen het meest zinvol als het gaat om een concreet onderwerp met concrete vragen. Belangrijk is dat de ASD die weg weet te vinden bij een gerichte adviesvraag. Buiten dat gegeven is het vooral belangrijk dat de ASD vindbaar is voor een inwoner die op zoek is waar hij of zij het verhaal kwijt kan. Communicatie De ASD probeert eens in de twee maanden een artikel in de ‘Peel en Maas’ te hebben. Ze heeft geen illusie dat daarmee alle inwoners bereikt worden, maar niet alle inwoners zijn
Naar inhoudsopgave
geïnteresseerd in de ASD. Vindbaar zijn is belangrijker, dus de eigen website en een verwijzing op een logische plaats op de gemeentewebsite voldoen daaraan. Hoewel in de verordening staat dat de ASD jaarlijks een Jaarverslag maakt, is er geen Jaarverslag verschenen van zowel 2020 als 2021. Om enig zicht te krijgen en houden van de inzet en vorderingen van de ASD kan dit wel een nuttig instrument zijn om te laten zien wat er bereikt wordt op het gebied van participatie.
▪
Maak als ASD een communicatieplan, waarin de verschillende inspanningen om breder bekend te worden verder uitgewerkt worden. Daarmee wordt inzichtelijk wat de ASD in eigen beheer kan doen en waar ze meer ondersteuning -zoals social media- voor (moet) organiseren.
Het vindbaar zijn van de ASD voor externe partijen vraagt nog wel wat extra aandacht. Er zijn uitingen om te laten zien dat de ASD er is, maar mogelijk kan dat nog verder uitgebreid worden via social media. De ASD geeft aan dat zij voor die inzet open staat voor (meer) ondersteuning van de communicatieafdeling van de gemeente. Aanbevelingen ▪ Maak als ASD -conform de verordening bepaalt- een inhoudelijk Jaarverslag. Het levert intern en extern overzicht en inzicht op over de inzet en behaalde resultaten. ▪
13
Blijf als ASD eropaf gaan om het netwerkcontacten uit te bouwen en te onderhouden. Bezoek netwerkpartners, dorpsraden, bijeenkomsten waar inwoners komen. Laat het gezicht van de ASD zien en spreek met mensen die werk in het Sociaal Domein ervaren.
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
2.3
De samenstelling en competenties
De verordening / situatie De Adviesraad bestaat uit maximaal twaalf leden inclusief een voorzitter en een secretaris. Begin 2020 zijn de twaalf leden van de Adviesraad benoemd voor vier jaar. Over de samenstelling van de ASD zegt de verordening: De Adviesraad bestaat uit diverse inwoners van de gemeente Venray die representatief zijn voor de Venrayse samenleving met inhoudelijke kennis en een aantoonbaar netwerk binnen het sociaal domein. 10 Over de competenties van de leden stelt de verordening: De Adviesraad beschikt in combinatie van leden over de competenties die nodig zijn om het college inhoudelijk te adviseren en in samenspraak met de ambtelijke organisatie de beoogde werkwijze te ontwikkelen. Dit wordt aangevuld met de aanstelling van de leden volgens een door het college opgesteld profiel voor een periode van vier jaar, waarna 1x herbenoeming mogelijk is.
op te bouwen van belanghebbenden die hun kennis en ervaring kunnen inzetten. In de toelichting wordt beschreven dat de ASD geen vertegenwoordigers van alle beoogde doelgroepen omvat. Wel wordt bij de samenstelling van de ASD in het oog gehouden dat deze combinatie van leden in staat moet zijn om de beoogde doelgroepen en belanghebbenden te bereiken en te motiveren. Belangenverstrengeling In de verordening is het voorkomen van belangenverstrengeling geregeld. De leden van de ASD mogen geen directe betrokkenheid of binding hebben met het bestuur van de gemeente, waaronder ook begrepen leden van een commissie(pool) of leden van de gemeenteraad. Ook wordt gesteld dat het lidmaatschap van de Adviesraad niet verenigbaar is met het werkzaam zijn bij de gemeente Venray, het werkzaam zijn in een leidinggevende of beleidsfunctie bij een zorgaanbieder of bij een professionele instelling waar de gemeente een subsidierelatie en/of contract mee heeft. Over belangenverstrengeling bij de flexibele schil is niets vastgelegd.
Als kerncompetenties voor leden van de Adviesraad geldt dat zij inhoudelijke kennis hebben en een integrale visie op het sociaal domein en dat zij in staat zijn om een actief netwerk aan te boren of 10
Artikel 4 en 5 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
14
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
De bevindingen In het algemeen zijn alle geïnterviewden het eens dat de huidige ASD beter en professioneler werkt dan de vorige Participatieraad. Er is meer inhoudelijke deskundigheid in de ASD en adviezen zijn overwogen en breed gedragen. De samenstelling van de ASD op inhoudelijke expertise wordt als voldoende gevarieerd gezien. Qua diversiteit in samenstelling (jongeren, migranten) zou het beter kunnen. Hierover zijn alle geïnterviewden ook realistisch: het is bij allerlei vrijwilligersorganisaties lastig om mensen voor langdurige activiteiten en functies te vinden. Het landelijke beeld voor de werving van leden voor adviesraden bevestigt dit eveneens. De ASD heeft veel hoogopgeleide leden en dit geeft tegelijkertijd de twijfels weer of de ASD voldoende aansluiting heeft en in gesprek is met niet- of praktisch opgeleide, laaggeletterde, anderstalige anders culturele inwoners en cliënten van het sociaal domein. Via de schil wordt dit enigszins ondervangen. Echter ook in de schil nemen met name actieve burgers deel, die al dan niet beroepsmatig direct contact hebben met cliënten in het sociaal domein. Direct belanghebbende inwoners, die zich soms juist afkeren van de overheid, worden nog maar mondjesmaat bereikt. Hier ligt nog wel een behoefte die alle geïnterviewden benoemen om meer met deze doelgroep te spreken.
De ASD doet haar best om er steeds meer met inwoners in contact te komen. Ze onderkent dat het lastig is om met sommige mensen
15
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
zoals Ggz cliënten, jongeren etc. in direct contact te komen. Daarin kunnen ervaringsdeskundigen een rol spelen, maar deze input ontbreekt nog bij de ASD. Contact met cliënten/ inwoners vraagt tijd voor het opbouwen van een netwerk en via dat netwerk weer toegang tot cliënten. In deze opbouw speelde de Coronatijd de ASD parten. Belangenverstrengeling Het punt van belangenverstrengeling binnen de ASD zelf is goed geregeld. Over de belangenverstrengeling in de schil zijn wat kritische geluiden te horen. Onder anderen omdat in de schil mensen deelnemen die werken voor een zorgaanbieder of anderszins (in)directe belangen hebben bij het sociaal domein in Venray. Dit zijn twee kanten van eenzelfde medaille: mensen die werkzaam zijn in bijvoorbeeld de Ggz, hebben veel kennis en inzicht in hun cliënten. Als zij in hun vrije tijd, beschikbaar zijn voor de schil, kan de ASD deze expertise goed gebruiken. Tegelijkertijd kunnen zij belang hebben bij bepaalde uitkomsten voor een advies voor hun werkveld. De ASD geeft aan dat het advies van een werkgroep waar ook leden van de schil betrokken zijn, altijd door de gehele ASD bekrachtigd moet worden. Hier waken zij voor hun onafhankelijke positie en advies, door met enige afstand naar het advies te kijken en te toetsen of het integraal en onafhankelijk genoeg is.
Naar inhoudsopgave
Aanbevelingen ▪ Blijf streven naar meer diversiteit binnen de ASD, maar wees ook realistisch en blij met leden die hun schouders eronder zetten om het werk van de ASD tot een succes te maken.
16
▪
Blijf als ASD actief proberen om met mensen van verschillende (verborgen) doelgroepen, cliënten, ervaringsdeskundigen in gesprek te komen. Zo blijft een breed beeld van de samenleving gewaarborgd blijft.
▪
Blijf als ASD alert op belangenverstrengeling in de schil. Maar ook hier: wees realistisch en blij met de inzet van betrokken inwoners.
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
2.4
a. de ASD de gelegenheid te bieden kennis en ervaring in te brengen tijdens het gehele proces van beleidsvoorbereiding, -ontwikkeling en -evaluatie; b. conceptvoorstellen voor beleid en regelgeving met verzoek om advies voor te leggen aan de ASD.
Werkwijze van de ASD
De verordening / situatie Veranderende rol Bij de opzet van de nieuwe ASD en de bijbehorende uitgangspunten werd gesteld dat de adviesrol zou veranderen van het adviseren op inhoud (achteraf) naar het adviseren over het vroegtijdig betrekken van inwoners en belanghebbenden11. Ook de verordening spreekt van het gevraagd en ongevraagd adviseren van de gemeente over het beter, eerder en breder betrekken van belanghebbenden bij de planvorming. Hierin wordt samen opgetrokken met de ambtelijk verantwoordelijken12. Participatieagenda Het college stelt jaarlijks een participatieagenda op, die ook wordt voorgelegd aan de commissie Leven van de gemeenteraad13. Deze participatieagenda dient als leidraad voor de vraagstukken waarop en hoe de adviesraad optrekt met de ambtelijke organisatie en waarover ze adviseert. Zowel het proces als het resultaat van het participatietraject wordt inzichtelijk gemaakt in het advies. Ook draagt het college zorg voor het betrekken van de ASD bij de voorbereiding-, ontwikkeling- en evaluatie van beleid en regelgeving op onderwerpen uit de participatieagenda door:
11
Opdracht evaluatie ASD gemeente Venray Artikel 3 lid 1a van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020 12
17
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
De gemeente zorgt voor de benodigde relevante informatie en planning. En ze zorgt dat het perspectief van belanghebbenden in de beleidsontwikkeling zichtbaar wordt gemaakt en betrekt het advies van de Participatieraad zichtbaar bij de besluitvorming. Afwijkingen van het advies wordt bij het voorstel vermeld en beargumenteerd. Naast deze beschrijving over de werkwijze wordt in artikel 2 en 3 aangegeven dat het college steeds meer wil inzetten op interactie met inwoners en luisteren naar hun ideeën over een concreet onderwerp. Ze stellen dat daarvoor geen vaste formule is en dat ze daarom met de Adviesraad zoeken naar de meest passende vorm van participatie afhankelijk van het vraagstuk en de doelgroep. De ‘flexibele schil’ van deskundigen speelt daarin een belangrijke rol. Participatieproces Op basis van de participatieagenda kan de ASD haar planning voor gevraagde adviezen inrichten. Afhankelijk van het vraagstuk en de doelgroep zoekt de ASD samen met de gemeente naar de meest passende vorm van participatie. In 13
Artikel 6 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
Naar inhoudsopgave
de praktijk krijgt dit vorm door het instellen van een werkgroep uit de ASD, aangevuld met deskundigen uit de flexibele schil. De werkgroep behandelt het thema en wordt door de betrokken beleidsmedewerker vanaf het begin uitgenodigd om mee te denken en informeel inbreng te leveren die verwerkt wordt in het beleid. In de eindfase van de totstandkoming van de beleidsnota schrijft de werkgroep een formeel advies, dat door de ASD met of zonder aanvullingen ingediend wordt. Hierin verwoordt werkgroep/ASD hoe het participatieproces is verlopen en welk advies de werkgroep/ASD nog heeft.
De bevindingen Veranderende rol Bij de opzet van de nieuwe ASD en de bijbehorende uitgangspunten werd gesteld dat de adviesrol zou veranderen van het adviseren op inhoud (achteraf) naar het adviseren over het beter, eerder en breder betrekken van inwoners en belanghebbenden. Het vroegtijdig betrekken van de ASD gebeurt. De werkgroep die meedenkt -bestaande uit leden van de ASD aangevuld met vertegenwoordigers uit de schil- buigen zich gezamenlijk over de inhoud. De ASD verwoordt het op haar website zo: ‘Per advies wordt bekeken welke leden met welke expertise zich over het advies buigen. Daarnaast wordt – om tot een goed afgewogen advies te komen – feedback gevraagd aan relevante
18
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
instanties, doelgroepen en de netwerkschil. Uitgangspunt daarbij is dat iedereen in Venray ertoe doet en zijn of haar plek vindt in de maatschappij. Dit betekent ook dat we actief kennis en ervaring ophalen en openstaan voor initiatieven en signalen van alle inwoners.’ Er is echter een taal-technisch accent: de interpretatie van de verordening kan zijn dat de ASD meer verantwoordelijk is voor het zorgen dat inwoners betrokken worden bij het advies, dan om zelf inhoudelijk met de onderwerpen bezig te zijn. Dit laatste is ons inziens van beide partijen de intentie en in de praktijk het geval. Ook het adviseren aan ‘de gemeente’ kan enige verwarring opleveren. Als ‘de gemeente’ in de praktijk ‘het college’ is, verdient het aanbeveling om dat zo ook te benoemen. Dat levert meer duidelijkheid op over de positie van de ASD. Het college is dan verantwoordelijk om de commissie Leven en/of de gemeenteraad transparant te informeren over de adviezen die de ASD gegeven heeft én over wat zij met die adviezen gedaan heeft. Participatieproces De ASD wordt in de praktijk daadwerkelijk vroegtijdig betrokken bij de beleidsvorming blijkt uit de interne evaluatie als ook de gesprekken met de ASD en ambtenaren. De werkgroep die een bepaald thema behandelt wordt bij overleggen betrokken en kunnen daarop inbreng leveren.
De ene werkgroep functioneert wat beter dan de ander, als het bv gaat om reageren en/of afspraken, maar in het algemeen levert de
Naar inhoudsopgave
vroegtijdige, informele inbreng meerwaarde op. Het voorkomt bij beleidsmakers blinde vlekken en geeft hen inzicht in hoe gedachten over voornemens en de uitvoering bij inwoners overkomen. De werkgroep kan door deze werkwijze beter het proces en besluiten volgen. Interactie met inwoners In de verordening wordt beschreven dat afhankelijk van het onderwerp en de doelgroep de gemeente samen met ASD zoekt naar de meest passende vorm van participatie omdat er geen vaste formule voor is. Coronatijd nodigde slechts uit tot digitale vergader-experimenten (voor digitaal vaardigen), maar de indruk is dat tot op heden de participatie wel volgens een vrij vast stramien van werkgroepen en vergaderen verloopt. Dit is in de meeste gevallen een praktische en efficiënte werkwijze. Wil de ASD en de gemeente ook nieuwe / andere doelgroepen bereiken, dan zullen wellicht ook andere werkwijzen aan het arsenaal toegevoegd kunnen worden. Inzetten van sociale media kan een vorm zijn, maar ook andere participatievormen zoals Speaking Minds (een project waarin leerlingen van ROC’s zich bezighouden met bv armoede en de gemeente adviseren), Kinderwijkraden (in samenwerking met scholen kinderen betrekken bij het verbeteren van hun buurt), panels van ervaringsdeskundigen etc.
Is het voldoende om bij een thema de ASD te betrekken of ben je als beleidsmedewerker ook verantwoordelijk ervoor om hierin samen met de ASD- verder te kijken hoe inwoners betrokken kunnen worden. Indien de veranderende rol juist gaat om het hoe betrekken van inwoners, kan de ASD hierin een stimulerende rol vervullen. De ASD hoeft niet alles zelf te doen, maar kan ook adviseren om bij het betrekken van jongeren bijvoorbeeld juist in de zetten op andersoortige participatietrajecten. Ter inspiratie voor ieder. Aanbevelingen ▪ Scherp in de verordening de bewoordingen over de taken en bevoegdheden van de ASD aan, waarmee ze ook inhoudelijk adviezen kan geven, zoals in de huidige praktijk het geval is. Daarnaast is de afweging of de ASD aan ‘de gemeente’ adviseert (zoals het er nu staat) of aan het College. Voor meer duidelijkheid en afbakening over de rol en positie van de ASD adviseren we om dat aan te passen. ▪
Zoek naar creatieve / andere participatievormen om nieuwe / andere doelgroepen te bereiken. De ASD hoeft daarin niet alles zelf te doen, maar kan hierin ook een adviserende rol aan het college vervullen.
De beleidsmedewerkers van de gemeente verschilden enigszins van mening, wie verantwoordelijk is voor zulke inwonerbetrokkenheid.
19
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
2.5 De Samenwerking met het bestuur/politiek, de ambtelijke organisatie, de schil en inwoners De verordening / situatie In de verordening is het een en ander vastgelegd over de samenwerking of de contactmomenten tussen de verschillende partijen die betrokken zijn bij de inwonerparticipatie. Zo is bestuurlijk geregeld dat er tenminste éénmaal per jaar een overleg plaats vindt tussen de verantwoordelijke portefeuillehouder(s) en de Adviesraad14. Daarnaast voorziet de gemeente in een ambtelijk aanspreekpunt voor de ASD, die in de praktijk zorgt voor afstemming en ondersteuning van de ASD met collega beleidsmedewerkers. Over de schil wordt gemeld: Het staat de Participatieraad vrij om hun werkkracht te versterken door het aanleggen van een ‘flexibele schil’ van deskundigen. In de toelichting van de verordening (artikel 2) geeft de gemeente aan dat ze steeds meer in wil zetten op interactie met de omgeving en luisteren naar ideeën van inwoners over een concreet onderwerp.
De bevindingen Bestuur / politiek Er is twee maal per jaar een overleg met de wethouder. De wethouder en de commissie Leven zien de ASD meestal aan het eind van het beleidsproces. Ze geven aan dat ze graag beter zicht zouden hebben op de ASD, wie er deel van uit maken, wat de expertise van leden is en waar de focus het komende jaar op ligt. Een fysieke bijeenkomst eens per jaar zou zeer gewaardeerd worden. Het onderhouden van de contacten ligt meer in handen van de beleidsmedewerkers. De ambtelijke organisatie De samenwerking tussen ASD en beleidsmedewerkers wordt over het algemeen als heel prettig ervaren. Het initiatief daartoe ligt sterk bij de gemeente. De ASD is benaderbaar, actief en reageert meestal snel. Wat opvalt is dat hoe concreter het onderwerp is, hoe beter de samenwerking is. De ASD ervaart dat ze niet alleen betrokken worden omdat het ‘moet’, maar dat de ambtelijke organisatie dat ook intrinsiek wil en de meerwaarde van hun inbreng zien. In de opinie van de ASD en de schil, mist de gemeente soms het gevoel van de praktijk. De beleidsmedewerkers geven ook aan dat op dat onderdeel juist de meerwaarde van de ASD voor hen zichtbaar is.
14
Artikel 9 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
20
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
De ervaring van een aantal ASD leden en vertegenwoordigers van de schil is dat sommige onderwerpen traag afgehandeld worden. En daardoor zijn er zorgen of door personeelswisselingen en externe inhuur van medewerkers bij de gemeente de implementatie van onderwerpen voldoende geborgd wordt. De schil / inwoners Een van de belangrijke succes factoren van de Adviesraad is het goed functioneren van de ‘De Schil’. Het vrijblijvende artikel (kan bepaling) in de verordening is serieus opgepakt door de ASD. De schil bestaat uit actieve burgers, die een rol willen spelen in de communicatie tussen inwoners van Venray en ASD. De schil is vooral bedoeld als informatiebron voor de ASD hoe het maatschappelijk gaat in Venray en om als specialist mee te denken over vraagstukken en adviezen. Er nemen inmiddels zo’n 70 inwoners aan de schil deel. Voor de werkbaarheid (schaal) hebben de schilmedewerkers in het voorjaar ’22 een voorkeursthema kunnen kiezen. Er worden informatiebijeenkomsten gehouden om de schil op de hoogte en betrokken te houden. ‘Een leefbaar Venray maken, doen we samen!’15
en daarvoor de schil in bijeenkomsten extra te informeren en te betrekken. In Corona tijd was dit lastig te organiseren. Contact onderhouden met de schil – en via hen met inwonersvraagt tijd en aandacht. De opbrengst is meer oren en ogen, draagvlak, meer deskundigheid. Aanbevelingen ▪
Voorzie als ASD in een jaarlijkse (thema) bijeenkomst met de wethouder(s), politieke partijen (Commissie Leven), beleidsmedewerkers en geïnteresseerde leden van de Schil. Door dit als taakstelling voor de ASD op te nemen, draagt dit bij aan de interne zichtbaarheid en bekendheid van de ASD. Door het initiatief bij de ASD te leggen kan zij ook het inhoudelijke accent van de bijeenkomst bepalen.
Daarnaast onderhoudt de ASD contact met cliëntorganisaties, zorgaanbieders en vrijwilligersorganisaties informele zorg. De samenwerking met de schil vraagt nog verdere verbetering. Er zijn stappen gezet om de schil in te delen naar aandachtsgebieden 15
21
Website ASD
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
2.6 De kwaliteit van signaleren en adviseren De verordening / situatie Het college stelt in afstemming met de ASD jaarlijks een participatieagenda op, die ook wordt voorgelegd aan de commissie Leven van de gemeenteraad16. Deze participatieagenda dient als leidraad voor de vraagstukken waarop en hoe de adviesraad optrekt met de ambtelijke organisatie en waarover ze adviseert. Zowel het proces als het resultaat van het participatietraject wordt inzichtelijk gemaakt in het advies. De gevraagde adviezen worden via een participatieagenda voor het komende jaar gepland. Dat geeft de ASD de mogelijkheid om hun werkzaamheden te stroomlijnen en te verdelen. - In de periode 2021-2022 zijn er door de ASD 10 adviezen gegeven waarvan 8 gevraagd en 2 tussentijds gevraagd. Er zijn geen ongevraagde adviezen gegeven. (Zie bijlage 1) - De 8 gevraagde / geplande adviezen hebben betrekking op de ( 13) onderwerpen op de participatieagenda. De 2 tussentijds gevraagde adviezen stonden hier niet op. - Zes thema’s van de participatieagenda zijn wegens Corona / Tozo, Tonk, bijstaan gedupeerden Kinderopvangtoeslag, Opvang Oekraïners / personeelswisselingen / veranderende prioriteiten vertraagd of (nog) niet tot uitvoering gekomen.
Enkele van de gevraagde adviezen betroffen vrij omvangrijke thema’s zoals het Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein ‘Grip op het Sociaal Domein’ (2 adviezen) en de ‘Regiovisie Jeugd’. De bevindingen De kwaliteit van de adviezen De adviezen van de ASD zijn in het algemeen beknopt en to-thepoint geschreven. De omvang is veelal niet meer dan 2 bladzijden en prettig leesbaar. Als er een werkgroep van het begin betrokken is geweest, is dit herkenbaar in de adviesbrief. Dit resulteert in een beknopt aantal aandachtspunten die de ASD nog meegeeft aan het college. De adviezen zijn inhoudelijk en overzichtelijk geschreven. Aan de delegatie beleidsmedewerkers is expliciet gevraagd wat de meerwaarde van de adviezen van de ASD voor hen is. In het algemeen wordt aangegeven dat juist de betrokkenheid bij de beleidsvoorbereiding en de meer informele adviezen bij de beleidsmedewerkers tunnelvisie voorkomen. Daarnaast draagt het bij aan draagvlak voor de betreffende nota of aanpak.
16
Artikel 3 lid 2 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
22
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
De adviesbrief zelf is dan meer het sluitstuk van een gezamenlijk gelopen proces waarin verantwoording afgelegd wordt en aandachtspunten meegegeven worden aan het college. In de reactie van de gemeente op het advies wordt de waardering uitgesproken voor de betrokkenheid en inzet van de ASD. De betrokkenheid van belanghebbende inwoners De betrokkenheid van de inwoners komt in het adviestraject nog minder duidelijk naar voren. Deze inbreng mist nog geregeld in de procesbeschrijving als hoe inwoners het betreffende beleid ervaren. In die zin zijn de adviezen geschreven vanuit een inwonersperspectief en sterk beleidsmatig gericht. Hoe direct belanghebbenden de dienstverlening ervaren en met welke praktische, concrete aanpassingen zij het meest geholpen zijn in het dagelijkse leven komt minder sterk naar voren. Dit zijn echter wel de punten waar inwoners het meeste baat bij hebben. Hieruit is op te maken dat signalering vanuit direct belanghebbende inwoners nog een punt van aandacht is. Dat besef is bij de ASD zeker aanwezig. Dat blijkt uit de discussie die zij onderling hebben waar hun accent moet liggen: op beleid of op de uitvoering. En op hun zoektocht naar contacten met direct belanghebbenden. Tijdpad Op de vraag of de ASD voldoende tijd heeft om te reageren op een beleidsstuk is het beeld dat het meestal goed loopt.
Maar niet altijd; vaak zal het aan het proces liggen dat vooraf gaat aan de adviesbrief. Als de werkgroep vroegtijdig betrokken is, veel
23
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
informele adviezen zijn verwerkt en ieder goed op de hoogte is, kan de adviesbrief een beknopt sluitstuk zijn om formeel het college en de gemeenteraad op de hoogte te stellen van het perspectief van belanghebbenden. Als de ASD in aanvang minder betrokken is en op een later moment betrokken raakt, kan de tijdspanne voor een advies krap worden. Het vooraf aangeven van een participatieagenda voor het komende jaar is zinvol. In de praktijk komt die agenda niet geheel tot uitvoering en daarnaast dienen zich andere onderwerpen voor advies aan. De schil en de ASD verbazen zich erover dat onderwerpen -zelfs al is het Corona-tijd- zo ‘gemakkelijk’ verschuiven of uitgesteld worden. De beleidsmedewerker geeft aan dat hier altijd wel uitleg aan gegeven wordt voor de oorzaken daarvan. Ook een gemeentelijke organisatie is mensenwerk en krijgen eerdergenoemde tussentijdse en landelijke maatschappelijke opgaven prioriteit. Aanbevelingen ▪ Laat in de adviesbrieven duidelijker naar voren komen: o welke punten door de ASD in het adviestraject zijn ingebracht, die door de gemeente zijn overgenomen; o welk participatieproces er bewandeld is en hoe belanghebbende inwoners betrokken zijn; o welke concrete aanpassingen voor inwoners relevant zijn.
Naar inhoudsopgave
2.7
Ondersteuning en vergoedingen
De verordening / situatie Het college stelt middelen ter ondersteuning van de Adviesraad beschikbaar. Hiertoe: a. stelt het college vergaderruimte beschikbaar in het gemeentehuis voor de Participatieraad; b. zorgt het college voor een ambtelijk aanspreekpunt voor de Participatieraad; c. stelt het college een uitvoeringsbudget beschikbaar voor de Participatieraad voor kosten in het kader van deskundigheidsbevordering, bijwonen studiedagen of symposia, en voorlichting en PR17. Dit budget bedraagt €32.742 per jaar (2022). Leden van de Participatieraad ontvangen een nader door het college te bepalen vergoeding. Dit is vastgesteld op € 1000 per jaar. Voor het verrichten van werkzaamheden in de flexibele schil is geen vergoeding beschikbaar. Budget dat niet besteed is in het betreffende jaar gaat terug naar de algemene middelen van de gemeente. Jaarlijks voor 1 april, met ingang van 2021, brengt de Participatieraad aan het college verslag uit van haar activiteiten en bevindingen in het voorgaande jaar. Daarbij wordt tevens
verantwoording afgelegd over de besteding van het beschikbaar gestelde uitvoeringsbudget. De bevindingen De ASD is zeer positief over de ondersteuning die vanuit de beleidsmedewerkers gegeven wordt voor de informatieverstrekking. Vrijwel alle vragen of verzoeken worden opgevolgd. De personele ondersteuning door de contactambtenaar wordt eveneens als voldoende gezien. Het feit dat de ASD veel hoogopgeleide leden in haar midden heeft, betekent ook dat zij veel werkzaamheden zelf op kunnen en willen pakken. De ASD geeft zelf aan dat als er een taak ligt, er altijd wel iemand in hun midden is die de taak ook wil en kan uitvoeren. Ook het secretariaat wordt door een van de leden ingevuld. Over de vergoeding die de ASD leden ontvangen voor hun werkzaamheden is overwegend tevredenheid. De commissie Leven vindt de vergoeding eveneens zeer redelijk, zeker in verhouding tot de € 90,- aan vacatiegelden die commissieleden Leven (niet zijnde gemeenteraadsleden) per vergadering (1 x 6 weken) ontvangen.
17
Artikel 7 van de Verordening Participatieraad Sociaal Domein Venray 2020
24
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
Het huidige budget is in de twee Coronajaren niet volledig besteed. Bovendien neemt de ASD deel aan (gratis) bijeenkomsten van Burgerkracht Limburg. Met het oog op de groei en doorontwikkeling van de ASD door bijvoorbeeld het uitbreiden van communicatie, organiseren van bijeenkomsten, organiseren van deskundigheidsbevordering en andere activiteiten geeft het budget de nodige ruimte.
beleid en praktijk uiteindelijk beter vorm krijgt en er meer draagvlak ontstaat. Daar werkt uiteindelijk preventief. En dat is mede te danken aan de vrijwillige inzet van actieve inwoners die oprecht geïnteresseerd zijn in het welzijn van inwoners in kwetsbare posities. Ze brengen dan ook net een andere en praktische blik mee naar het gemeentehuis.
Aanbevelingen ▪ Houd de ondersteuning en vergoedingen op peil, zodat de ASD verder kan doorontwikkelen en groeien.
2.8 Effect van deze werkwijze en de adviezen voor de inwoners Voor een doorkijk naar welk concreet effect de nieuwe werkwijze van de ASD voor de gemeente Venray heeft is het nog wat vroeg. Vrijwel alle geïnterviewden zijn blij met de ingeslagen weg en het functioneren van de huidige ASD. Verbetersuggesties zijn vooral gericht op het aanscherpen van de rol en positie van de ASD en om dichter op de dagelijkse praktijk van inwoners in het Sociaal Domein te komen. Of inwoners merken dat ze baat hebben bij de adviezen van de ASD is niet te beantwoorden via deze evaluatie. Wel is te zien dat door de inbreng van de ASD en haar schil blinde vlekken voorkomen worden en er vanuit inwonersperspectief meegedacht, zodat het
25
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Naar inhoudsopgave
3
Conclusies en aanbevelingen
3.1
Conclusie
De algemene en overheersende indruk is dat de geïnterviewden (zeer) tevreden zijn over de nieuwe Adviesraad Sociaal Domein. De samenwerking met de ASD is ‘een verademing’, ze functioneert goed, ‘staat er positief en constructief in’, ‘ze zijn deskundig en werken professioneel’. Er zijn in de voorgaande hoofdstukken een aantal aanbevelingen geformuleerd, die voor de betrokkenen geen grote verrassingen zullen opleveren. Naast het feit dat de ASD zeer deskundig is hebben ze ook reflectief vermogen over hun eigen rol en positie. Hoewel het met elkaar soms nog wat zoeken is naar vorm, inhoud en betrokkenheid van inwoners, is er veel inzet van de leden en de schil om het werk zo goed mogelijk te doen. Bovendien committeren zij zich voor een langere periode aan de ASD, waardoor er naast deskundigheid ook continuïteit en kwaliteit geleverd wordt. Elk voordeel heeft ook zijn nadeel. Door de huidige samenstelling kan de adviesraad ook wat verder van de inwoners om wie het gaat lijken te staan. Er is groot draagvlak bij de geïnterviewden om ‘andersom’ te werken en bij de inwoners te beginnen bij het vormen van beleid. Hierin ligt ook de belangrijkste uitdaging: het uitbreiden en versterken van het contact met direct belanghebbenden / cliënten / inwoners.
26
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
Het werken met een schil van betrokken inwoners ondervangt dit gedeeltelijk, maar levert geen dekking van verschillende doelgroepen en zorgvragers zoals ggz cliënten, jongeren, uitkeringsgerechtigden etc. De hoofdaanbeveling voor deze ASD blijft dan ook om op (be)zoek te gaan bij cliënten / inwoners die in zeer kwetsbare posities zitten en sterk afhankelijk zijn van gemeentelijke voorzieningen. De ervaring leert dat een Adviesraad voor deze mensen een andere gesprekspartner zijn dan een gemeenteambtenaar of professional. Ze krijgen vaak meer de ‘rauwe werkelijkheid’ te horen. Dat is waar de ASD de beleving en gevoelens van inwoners kan vertolken richting de gemeentelijke overheid. Dit wordt onderkend en door de ASD zeker ter harte genomen, maar de Corona tijd heeft de -aanvankelijk- vliegende start vertraagd. En het daadwerkelijk in contact komen met de doelgroep is vaak eenvoudiger gezegd dan gedaan, omdat vertrouwen en verbinding daarvoor vaak belangrijke voorwaarden zijn. De huidige rumoerige tijd van uit de pan rijzende inflatie, torenhoge energieprijzen, chronisch personeelsgebrek in allerlei sectoren, maakt dat de groep inwoners die in steeds kwetsbaarder posities raken groeit. Vandaar een steeds groter belang om vinger aan de pols te houden bij deze groep inwoners. Dat is een gezamenlijke taak, die overheid, maatschappelijk middenveld én ASD moeten oppakken.
De gemeente Venray en de ASD spannen zich aantoonbaar hiervoor in. De onderstaande aanbevelingen zijn dan ook vooral bedoeld als
Naar inhoudsopgave
verbetersuggesties om de komende periode stappen voorwaarts te zetten.
3.2
Aanbevelingen op een rij
Aanbevelingen voor de gemeente a. Blijf als gemeente de ASD vroegtijdig betrekken bij beleidsprocessen, zodat van zij vanaf het begin mee kan praten vanuit het inwonersperspectief. Dat voorkomt tunnelvisie en blinde vlekken bij de beleidsvorming. b. Formuleer als gemeente bij het opstellen van de adviesvraag op welke vragen de gemeente een antwoord / advies van de ASD graag ontvangt. De ASD kan dan bij een concrete adviesvraag ook meer focussen op de gevraagde inzet. c. Scherp in de verordening de bewoordingen over de taken en bevoegdheden van de ASD aan, waarmee ze ook inhoudelijk adviezen kan geven, zoals in de huidige praktijk het geval is. Daarnaast is de afweging of de ASD aan ‘de gemeente’ adviseert (zoals het er nu staat) of aan het College. Voor meer duidelijkheid en afbakening over de rol en positie van de ASD adviseren we om dat aan te passen. d. Zoek naar creatieve / andere participatievormen om nieuwe / andere doelgroepen te bereiken. De ASD hoeft
27
Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Venray • 1 september 2022
daarin niet alles zelf te doen, maar kan hierin ook een adviserende rol vervullen. e. Houd de ondersteuning en vergoedingen op peil, zodat de ASD verder kan doorontwikkelen en groeien. Aanbevelingen voor de ASD a. Bewaak als ASD de onafhankelijke en apolitieke adviesfunctie: o door in de adviezen met een helicopterview de belangen van verschillende groepen inwoners en de samenleving mee te wegen; o terughoudend te zijn met meningen en oordelen in de publiciteit. b. Focus als ASD meer op de praktijk en uitvoering. Daar gebeuren de dingen die inwoners in een kwetsbare situatie het meest raken. Dat betekent extra inspanning om met de direct belanghebbende inwoners in contact te zijn. c. Maak als ASD -conform de verordening bepaalt- een inhoudelijk Jaarverslag. Het levert intern en extern overzicht en inzicht op over de inzet en behaalde resultaten. d. Voorzie als ASD in een jaarlijkse (thema) bijeenkomst met de wethouder(s), politieke partijen (Commissie Leven), beleidsmedewerkers en geïnteresseerde leden van de Schil. Door dit als taakstelling voor de ASD op te nemen, draagt