BenW-nota Instemmen met Pilot SOJ

B en W Adviesnota Onderwerp

Pilot Specialistische Ondersteuner Jeugd (SOJ)

B & W datum

30 augustus 2021

Teammanager

Ernst-Jan Meerbeek

Afdeling/Team

Stad Dorpen en Wijken/Maatschappelijke ontwikkeling

Naam steller

Monique Timmermans

Portefeuillehouder

Besproken met

Ja, met Chantal Nijkerken- de Haan

portefeuillehouder

op 02 augustus 2021 en Cor Vervoort

Chantal Nijkerken- de Haan

op 10 augustus 2021 Openbaarheid

Per direct. Deze adviesnota is openbaar

Bevoegd orgaan

B&W

Ter bespreking

Aanbieden via de Griffie aan Commissie Leven en Raad

ADVIES 1.

In te stemmen met de opdracht pilot Specialistische Ondersteuner Jeugd (SOJ);

2.

In te stemmen met de financiële gevolgen van de opdracht SOJ en hiervoor in 2021 €15.488 beschikbaar stellen, voor 2022 een bedrag van €112.813 en voor 2023 een bedrag van €179.563 ten laste van het innovatiebudget.

B en W Adviesnota Samenvatting De pilot Specialistische Ondersteuner Jeugd (SOJ) is één van de maatregelen binnen het jeugddomein die door de gemeenteraad op 30 maart jl. is vastgesteld in de memo ‘Grip op het sociaal domein’. De SOJ is een (GZ)psycholoog of een orthopedagoog met een brede expertise op jeugd-GGZ (geestelijke gezondheidszorg voor jongeren) die huisartsen en jeugdconsulenten gaat ondersteunen in de zorg voor kinderen en jongeren met psychische problemen. Een SOJ kan ingezet worden wanneer de huisarts, jeugdconsulent of gezinscoach1 vermoedt dat een jeugdige psychosociale of psychiatrische problemen heeft. De SOJ kan ondersteunen met consultatie, screeningsdiagnostiek, triage en kan kortdurend ondersteunen (max. 5 gesprekken) om het gezin weer op de rit te krijgen en vanuit eigen kracht weer verder te kunnen. Zo nodig stemt de SOJ af met de school, gezinscoach en andere betrokken zorgverleners. Met de inzet van een SOJ wordt het mogelijk om laagdrempelig expertise rondom kind- en jeugdproblematiek te ontsluiten naar de voorkant (omgeving) en met name de specifieke expertise op het gebied van jeugd-GGZ problematiek. Kinderen en jongeren met lichte ggz-problematiek kunnen dan binnen de eigen huisartsenpraktijk geholpen worden door een SOJ.

Zodat kinderen en jongeren sneller, beter en dichterbij geholpen worden met als gevolg minder doorverwijzingen naar (dure) specialistische maatwerkvoorzieningen uit het vangnet. Het project ‘SOJ’ is in de regio Noord- en Midden-Limburg een samenwerkingsverband tussen verschillende aanbieders, Provico, Kenniscentrum Kinder- Jeugdpsychiatrie en de betreffende gemeente. Het project loopt inmiddels in de gemeenten Roermond2, Venlo en Horst aan de Maas. Uit pilots in andere gemeenten blijkt dat er door de inzet van een SOJ een afname is in het aantal verwijzingen naar de specialistische jeugd-GGZ. Daarnaast heeft de inzet van de SOJ ook een indirecte kostenbesparing; door het zorgvuldig handelen en verslaglegging aan de voorkant en een overdracht bij verwijzing, zal de intakefase verkorten bij maatwerkvoorzieningen. Een jeugdige en zijn gezin ontvangen daardoor sneller de juiste zorg op de juist plek. De pilot SOJ zal fasegewijs uitgerold worden om de effecten en resultaten in beeld te brengen en indien succesvol verder uit te breiden in de gemeente Venray. De opdracht pilot SOJ bestaat uit de volgende twee fases: • Fase 1: september 2021 t/m augustus 2022 Het uitrollen van de pilot SOJ bij twee huisartsenpraktijken (huisartsenpraktijk Antoniusveld en huisartsenpraktijk Wieënhof) en de jeugdconsulenten.

• Fase 2: augustus 2022 – december 2023 De continuering van de ondersteuning bij de jeugdconsulenten en het uitbreiden van de pilot SOJ bij meerdere huisartsenpraktijken. Dit is afhankelijk van de bereidwilligheid van de huisartsenpraktijken.

Beoogd resultaat Het inrichten van de pilot SOJ bij de jeugdconsulenten van de gemeente Venray en de deelnemende huisartsenpraktijken in de gemeente Venray om jeugdigen naar de juiste plek met de juiste ondersteuning te verwijzen als dat nodig is en om onnodige of te zware verwijzingen naar jeugd-GGZ te voorkomen.

Argumenten 1.1

De pilot SOJ sluit aan bij de toekomstvisie 2030 ‘Venray loopt voorop’ en de kadernota Sociaal Domein. We zijn binnen het sociaal domein aan het investeren in het versterken van de omgeving van onze inwoners, zodat zij langer zelfstandig hun leven kunnen leiden en minder gebruik hoeven te maken van Een gezinscoach biedt aan kinderen en jongeren tot 23 jaar en hun ouders informatie, advies en ondersteuning op het gebied van opvoeden en opgroeien. De gezinscoach is een generalist met het zwaartepunt in de jeugd en opvoedondersteuning. 2 Op 1 februari jl. verscheen een artikel in dagblad de Limburger waarin de gemeente Roermond laat weten dat de inzet van SOJ een succes bleek te zijn. Zie: https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210201_94471773 1

B en W Adviesnota de maatwerkvoorzieningen uit het vangnet. De focus ligt nu op het versterken van de omgeving. De SOJ biedt in een vroeg stadium ondersteuning om te zorgen dat jeugdigen en gezinnen zo snel mogelijk weer op eigen kracht verder kunnen en zwaardere problemen voorkomen worden. De pilot SOJ draagt bij aan het versterken van de omgeving door jeugd-GGZ expertise laagdrempelig beschikbaar te stellen, waardoor een beroep op een maatwerkvoorziening uit het vangnet voorkomen kan worden. De SOJ werkt daarnaast ook vanuit de gedachte van positieve gezondheid en draagt bij aan de samenwerking tussen huisartsen, gemeente en gezinscoaches. Allemaal onderwerpen die bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen van de kadernota én de ambities van de toekomstvisie. 1.2

De inzet van een SOJ draagt bij dat jeugdigen en hun gezin sneller de juiste zorg op de juiste plek ontvangen. De SOJ is een (GZ)psycholoog of orthopedagoog met een brede expertise op jeugd-GGZ en zet deze kennis en ervaring in om een goede inschatting te maken van wat nodig is voor een kind en het gezin. Door deze kennis en ervaring kunnen ze tijdig psychische of psychosociale problematiek bij jeugdigen signaleren. Een SOJ kan snel (binnen één week) de aard en ernst van klachten in kaart brengen en het gezin kortdurend ondersteunen zodat ze vanuit eigen kracht, eventueel samen met een gezinscoach, weer verder kunnen. De SOJ ondersteunt ook de huisarts en jeugdconsulent in de taak als verwijzer. Dit zorgt voor kennisverbreding op het gebied van jeugd-GGZ bij huisartsen en jeugdconsulenten. De kwaliteit en de effectiviteit van de verwijzing wordt verhoogd, doordat een verwijzing sneller tot de juiste inzet van jeugdhulp leidt. De verwachting is dat de cliënttevredenheid zal toenemen. 1.3 De inzet van een SOJ leidt tot minder maatwerkvoorzieningen ‘jeugd-GGZ’. De focus van de SOJ ligt op screening en triage, waarmee specialistische expertise naar de voorkant wordt gehaald. Hierdoor worden onnodige verwijzingen naar maatwerkvoorzieningen en stapeling van zorg voorkomen door systemische vraagverheldering.

Kinderen en jongeren met lichte GGZ-problematiek kunnen laagdrempelig in de huisartsenpraktijk geholpen worden, waardoor een onnodige verwijzing naar de jeugd-GGZ voorkomen kan worden. De SOJ is daarnaast een sparringpartner voor huisartsen, jeugdconsulenten (met name bij verwijzingen naar jeugd-GGZ) en gezinscoaches. Hierdoor neemt de expertise van jeugd-GGZ toe, waardoor onnodige verwijzingen naar maatwerkvoorzieningen worden voorkomen. De huisartsen en jeugdconsulenten zijn samen de grootste verwijzers naar jeugd-GGZ (huisartsen: 42,4% en jeugdconsulenten: 38,7% in 2020). 1.4 Een SOJ bij huisartsen is in het AEF-rapport als één van de effectieve maatregelen benoemd. In het AEF-rapport3 zijn vijf maatregelen opgenomen die naar verwachting leiden tot een besparing binnen de Jeugdwet met een vergelijkbaar voorzieningenniveau. Eén van de maatregelen is de inzet van een SOJ (variant van POH-jeugd GGZ) bij huisartsenpraktijken. De besparing wordt met name veroorzaakt door een substitutie-effect: de SOJ kan lichte hulpverlenen en daarmee een verwijzing voorkomen. De maatregel heeft volgens het AEF-rapport een positief effect op ervaringen van kinderen, jongeren en ouders en kan helpen bij normaliseren. 1.5 Twee huisartsenpraktijken zijn bereid om mee te werken aan de pilot SOJ.

In het AEF-rapport wordt de bereidheid van huisartsenpraktijk om mee te werken aan de inzet van een SOJ als belangrijke randvoorwaarde genoemd. De afgelopen jaren heeft de gemeente Venray geïnvesteerd in de relatie met de huisartsenpraktijken, waardoor twee huisartsenpraktijken bereid zijn om mee te werken aan de pilot SOJ. Huisartsenpraktijk Wieënhof en Antoniusveld zien meerwaarde om jeugd-GGZ expertise toe te voegen aan de praktijk door de inzet van een SOJ. 2.1

De pilot SOJ levert op termijn een besparing op.

De SOJ is als maatregel opgenomen in de notitie ‘Grip op het sociaal domein’ om daarmee bij te dragen aan een financieel gezond sociaal domein. De pilot SOJ vraagt om een investering aan de voorkant en levert op termijn een besparing op. Het AEF-rapport en diverse pilots in verschillende gemeenten laten In de bijlage van het AEF-rapport staan de resultaten van de maatregel POH-jeugd opgenomen: https://vng.nl/sites/default/files/2020-12/stelsel-in-groei-een-onderzoek-naar-financiele-tekorten-in-de-jeugdzorgdef.pdf 3

B en W Adviesnota zien dat de SOJ een flinke besparing op het zorgbudget4 oplevert. Het Rijk stelt zelfs extra middelen beschikbaar voor de acute problematiek in de jeugdzorg om gemeenten te stimuleren om een SOJ (variant POH-jeugd) in te zetten bij de huisarts. De SOJ zorgt naar verwachting zowel voor een afname in escalatie en verzwaring van het klachtenbeeld van kinderen en jongeren en daarmee ook de toestroom naar de jeugd-GGZ. Er wordt minder snel doorverwezen naar de duurste vorm van jeugd-GGZ (Specialistische GGZ). Wanneer het aantal verwijzingen naar de specialistische jeugd-GGZ afneemt, dalen de kosten van de jeugd-GGZ. Deze verwijzingen worden vervangen door verwijzingen naar basis jeugd-GGZ, andere vormen van jeugdhulp of afgedaan door enkele malen inzet van de SOJ. Daarnaast worden voorzieningen in het voorliggend veld beter benut (omgeving) en aanbieders van maatwerkvoorzieningen hoeven voor een groot gedeelte de intakefase niet meer te doen, waardoor het volume van de maatwerkvoorziening zal afnemen. De SOJ draagt bij aan meer doelmatige inzet van zorgbudgetten doordat de zorg sneller op de juiste plek wordt georganiseerd en de hulpverleningstrajecten verkorten waardoor de kosten dalen. De effecten van de pilot SOJ worden goed gemonitord.

De resultaten van fase 1 en 2 worden door Kinder- en jeugdpsychiatrie Karakter en Kenniscentrum kinder- en jeugdpsychiatrie in beeld gebracht, zodat we gemeenten onderling met elkaar kunnen vergelijken.

Risico’s 1.1 De inzet van een SOJ wordt onvoldoende gedragen door de huisartsenpraktijken. Wij zijn afhankelijk van de bereidheid van huisartsenpraktijken om deel te nemen in de pilot SOJ, zodat het op termijn een flinke besparing kan opleveren. Hoe meer huisartsenpraktijken deelnemen, hoe groter de besparing zal zijn. Uit diverse gemeenten blijkt dat de inzet van een SOJ in een huisartsenpraktijk door huisartsen als zeer waardevol wordt ervaren, waardoor andere huisartsenpraktijken zich gaan aanmelden om ook mee te doen. Bij de start van deze pilot zijn twee huisartsenpraktijken bereid om deel te nemen. Uiteindelijk streven wij ernaar om SOJ bij alle vijf huisartsenpraktijken in te zetten (indien de pilot succesvol blijkt te zijn). Wij willen door de inzet van een SOJ huisartsen ontzorgen en faciliteren met de ondersteuning van kinderen en jongeren. Uit ervaringen bij andere gemeenten blijkt dat de werkdruk bij de huisartsen afneemt door de uitgebreide vraagverheldering. Bovendien valt de SOJ niet onder de verantwoordelijkheid van de huisarts of gemeente, maar is zorgaanbieder BIJ ONS voor elkaar verantwoordelijk voor de formele werkgeverschap. 1.2 Gezinnen kunnen de komst van een SOJ als een extra schakel ervaren naar jeugdhulp. Door de komst van een SOJ komt er een professional bij in een huisartsenpraktijk. De SOJ komt naast de gezinscoach en huisarts te staan.

Gezinscoaches zijn generalisten en bieden voornamelijk ondersteuning bij opvoed- en opgroeiproblemen. Kinderen en jongeren met psychosociale of psychiatrische problemen kunnen door de inzet van een SOJ laagdrempelig en dichtbij huis terecht voor ondersteuning. Hierdoor kan voorkomen worden dat ze doorverwezen moeten worden naar een jeugd-GGZ aanbieder. Indien er meer nodig is, kan de jeugdconsulent alsnog doorverwijzen naar een jeugd-GGZ aanbieder. De SOJ zorgt voor een warme overdracht, waardoor er geen informatie verloren gaat of dat er meerdere malen moet worden verstrekt. De verslaglegging van de SOJ en deze warme overdracht zal de intakefase bij de zorgaanbieder verkorten. Om de samenwerkingen zo vloeiend mogelijk van start te laten gaan, volgt na besluitvorming een gesprek tussen de jeugdconsulenten, gezinscoaches, huisartsen en SOJ om per huisartsenpraktijk werkafspraken te maken. Daarnaast is er een overzicht gemaakt om het onderscheid te duiden tussen de taken, rollen en verantwoordelijkheden rondom jeugd & gezin in de gemeente Venray. Dit overzicht is opgenomen in de opdracht pilot SOJ (zie bijlage 1).

In Leeuwarden wordt de pilot (2017) zowel inhoudelijk als financieel een succes genoemd. Door de inzet van ondersteuning Jeugd zijn de doorverwijzing naar specialistische zorg teruggebracht van 100% naar 22%. Dit levert een jaarlijkse netto-besparing van bijna 1 miljoen euro op. Uit de pilot van de gemeente Roermond, waar een gedragswetenschapper de rol van een SOJ uitvoert bij een aantal huisartsenpraktijken, wordt de conclusie getrokken dat er 30% minder verwijzingen zijn naar maatwerkvoorzieningen als de cliënt door de huisarts naar de SOJ wordt gestuurd. Dit leverde Roermond in 2019 een besparing op van 487k, waar de kosten (volledig gedragen door de gemeente) van de SOJ al zijn afgetrokken. 4

B en W Adviesnota 1.3 De gevolgen van de coronacrisis kan de resultaten van de pilot SOJ beïnvloeden. Uit onderzoek blijkt dat kinderen en jongeren tussen de 8 en 18 jaar tijdens de eerste lockdown meer mentale klachten hadden dan in 20185. Enkele voorbeelden van mentale klachten zijn meer slaapproblemen, boosheid, gevoelens van somberheid en angstklachten. De coronacrisis kan ervoor zorgen dat de toestroom naar jeugdhulp toeneemt. Dit kan een vertekend beeld geven van de effecten en resultaten van de pilot SOJ. Wanneer wij opnieuw in een lockdown terecht komen, blijft de SOJ fysiek aanwezig in de huisartsenpraktijk. De verwachting is dat de ondersteuning door een SOJ onverminderd door kan gaan. Kanttekeningen N.v.t.

Communicatie Na uw instemming met dit collegevoorstel worden de betrokken partijen geïnformeerd en wordt er een persbericht verspreid.

Financiële gevolgen De pilot SOJ draagt bij om de tekorten in het sociaal domein terug te dringen. De kosten voor de totale pilot bedragen €307.864. Voor het jaar 2021 komt dit neer op een bedrag van €15.488, voor 2022 €112.813 en in 2023 een bedrag van €179.563 in 2023 en zijn te dekken uit het innovatiebudget en bijdrage Provico. Provico stelt voor het jaar 2021 incidenteel middelen beschikbaar om de inzet van een SOJ te stimuleren in de gemeente Venray, Horst aan de Maas en Venlo. Dit betekent voor de gemeente Venray een bedrag van €18.887 om ca. 4 uur per week SOJ te bekostigen. Provico bepaald jaarlijkse de incidentele bijdrage voor de deelnemende gemeenten. Provico en BIJ ONS voor elkaar verrekenen deze bijdrage onderling. Verder zijn wij regionaal ook in gesprek met de zorgverzekeraar VGZ over de financiering van de SOJ bij huisartsenpraktijken. De onderbouwing van de financiële gevolgen voor het opzetten van de pilot SOJ wordt in onderstaande tabellen schematisch weergegeven:

Amsterdam UMC (2020). Coronamaatregelen maken jongeren angstiger en somberder. Benda L, Diepstraten M, Van Eijkel R, Remmerswaal M (2020). Wijkteams en praktijkondersteuners in de jeugdzorg. Den Haag: Centraal Planbureau. 5

B en W Adviesnota

Financiering pilot

Inzet SOJ voor ondersteuning huisartsen

Inzet SOJ voor ondersteuning jeugdconsulenten

Projectmanagement

Onderzoek kinderen jeugdpsychiatrie karakter en kenniscentrum kinder- en jeugdpsychiatrie Stelpost Totaal

Berekening €100 per uur x aantal uur per week x 45 werkweken per jaar €100 per uur x aantal uur per week x 45 werkweken per jaar €125 per uur x aantal uur per week x 45 werkweken per jaar

Monitoring pilot SOJ

Fase 1 september 2021augustus 2022

Fase 2 september 2022december 2023

16 uur

Stapsgewijs uitbreiden van 24 naar 36 uur* € 72.000

4 uur

€ 175.500

4 uur € 18.000

Start september 2021 1 uur per week € 5.625

€ 24.000

2 uur per week € 15.000

€4.563**

€4.563**

€ 2.500

€ 5.000

€ 102.688 *Afhankelijk van de deelname van het aantal huisartsenpraktijken. ** Rechtstreeks gefactureerd bij het onderzoeksbureau.

Fase

Financiering pilot Inzet SOJ bij huisarts Inzet SOJ bij jeugdconsulent

Fase 1

Projectmanagement

2021

2022

€ 24.000

€ 48.000

€ 6.000

€ 12.000

€4.563

Inzet SOJ bij jeugdconsulent Projectmanagement

€ 36.000

€ 139.500

€ 6.000

€ 18.000

€ 3.750

€ 15.000

€ 2.500

€4.563 € 2.500

€* € 112.813

€* € 179.563

Onderzoek karakter

Incidentele bijdrage

Stelpost Provico verrekent de bijdrage bij BIJ ONS voor elkaar

Totaal Financiële dekking

Innovatiebudget

2023

€ 2.500

Inzet SOJ bij huisarts

Fase 2

€326.751

€ 1.875

Onderzoek karakter Stelpost

€ 224.063

€ -18.887 € 15.488

€ 15.488 € 112.813 € 179.563 *Provico bepaald jaarlijks of ze een incidentele bijdrage gaan leveren per gemeente.

€

307.864

B en W Adviesnota

Besparing Er kan een voorzichtige voorspelling gedaan op basis van de ervaringen SOJ in andere gemeenten. Wanneer we uitgaan van de ervaringen in de gemeente Roermond betekent het door de inzet van een SOJ 30% minder verwijzingen naar de SGGZ. Huisartsen verwezen in 2020 in de gemeente Venray 42,4% naar SGGZ voor een bedrag van €1.021.000 Op basis van de ervaringen in de gemeente Roermond is de verwachting is dat huisartsen gemiddeld 30% minder gaan verwijzen naar SGGZ na de inzet van 15 maanden SOJ. Op basis van deze berekening zou dit voor de gemeente Venray over 15 maanden een besparing opleveren van ongeveer €306.300. Voor de pilotperiode van 28 maanden zou het een totale besparing opleveren van ca. €571.760. Wanneer we de investering van de pilot SOJ hiervan afhalen, levert dit een voorzichtige besparing op van ca. €263.896 (€571.760. min de kosten van de totale kosten van de pilot €307.864). Het uiteindelijke definitieve voordeel boeken we in 2022 en 2023 ten gunste van de taakstelling sociaal domein.

Personele/organisatorische gevolgen De SOJ valt onder de verantwoordelijkheid van BIJ ONS voor elkaar.

Juridische gevolgen Wij sluiten een samenwerkingsovereenkomst af tussen de gemeente Venray en BIJ ONS voor elkaar over de inzet van de SOJ.

Rechtmatigheid N.v.t.

Fatale termijnen Pilot start per 1 september 2021, onder voorbehoud van goedkeuring van het college van B&W.

Vervolgtraject besluitvorming Na besluitvorming wordt de opdracht SOJ verstrekt aan BIJ ONS voor Elkaar voor de uitvoering van de pilot SOJ. Vervolgens wordt een samenwerkingsovereenkomst afgesloten tussen de deelnemende partijen.

Evaluatie De pilot SOJ heeft een doorlooptijd van 2,5 jaar. Een evaluatie vindt na de looptijd van de opdracht plaats, waarin het college van B&W wordt geïnformeerd. Tegen het einde van fase 1 (juli 2022) vindt er een tussenevaluatie plaats.

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Opdrachtbeschrijving pilot SOJ Offerte pilot SOJ Samenwerkingsovereenkomst Persbericht

Naslagwerk 1. 2.

Factsheet Karakter SO-JGGZ Verschil en overeenkomsten SOJ en POH Jeugd GGZ