26 N270 Via Venray Niet gesprongen explosieven
Tekst van het document
VOORONDERZOEK
N270 via Venray – fase 1
Opdrachtgever: Provincie Limburg Locatie: N270 via Venray – fase 1 Kenmerk: 1762131-VO-02 Versie: Definitief / conform WSCS-OCE versie juli 2016 Datum: 24 november 2017 AVG Explosieven Opsporing Nederland Vestiging Heijen: De Grens 7 - 6598 DK Heijen Postbus 160 - 6590 AD Gennep Tel. : 0485-802010 Fax : 0485-802084 K.v.K. Venlo 12029421
Vestiging Waalwijk: Professor Asserweg 24 – 5144 NC Waalwijk Tel. : 0416-700220 oce@avg.eu www.explosievenopsporing.com
Distributielijst - AVG Explosieven Opsporing Nederland - Provincie Limburg Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. (Artikel 16 Auteurswet 1912). Het is de opdrachtgever toegestaan voor intern gebruik kopieën te maken zonder voorafgaande toestemming van de auteur. Voor informatie, vragen of suggesties: AVG Explosieven Opsporing Nederland De Grens 7 6598 DK Heijen Tel.: 0485-802020 Fax: 0485-802084 Website: www.explosievenopsporing.com / www.uxo.eu E-mail: oce@avg.eu
Opdrachtgever Rapport Naam Versie Datum Vrijgegeven door:
Provincie Limburg 1762131-VO-02 N270 via Venray – fase 1 Definitief / conform WSCS-OCE versie juli 2016 24 november 2017 Menno Abee (afdelingshoofd OCE)
Paraaf:
Opgesteld door:
Jurian ter Horst MA (historicus)
Paraaf:
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 2 van 81
INHOUDSOPGAVE 1
INLEIDING .......................................................................................................................................... 6
1.1 AANLEIDING ..................................................................................................................................................6 1.2 PROBLEEMSTELLING .........................................................................................................................................6 1.3 DOELSTELLING ...............................................................................................................................................6 1.4 ONDERZOEKSGEBIED .......................................................................................................................................6 1.5 ONDERZOEKSMETHODE ...................................................................................................................................7 1.5.1 Algemeen ........................................................................................................................................7 1.5.2 Inventarisatie bronnenmateriaal .........................................................................................................7 1.5.3 Beoordeling bronnenmateriaal...........................................................................................................8 1.5.4 Verantwoording................................................................................................................................9 1.5.5
Leeswijzer ........................................................................................................................................9 2
INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ................................................................................................. 10
2.1 EERDER UITGEVOERDE ONDERZOEKEN ................................................................................................................. 10 2.1.1 Rapportages archief AVG ................................................................................................................ 10 2.1.2 Derden.......................................................................................................................................... 10 2.2 LITERATUUR ................................................................................................................................................. 12 2.2.1 Meidagen 1940 ............................................................................................................................. 12 2.2.2 Luchtoorlog 1940-1945 ................................................................................................................. 13 2.2.3 Bevrijding oktober/november 1944 .................................................................................................. 16 2.2.4 Munitieruimingen ........................................................................................................................... 23 2.3 COLLECTIE STAFKAARTEN TOPOGRAFISCHE DIENST KADASTER TE ZWOLLE .....................................................................
24 2.3.1 Geallieerde stafkaarten ................................................................................................................... 24 2.3.2 Duitse stafkaart .............................................................................................................................. 25 2.4 LUCHTFOTO’S ............................................................................................................................................. 25 2.4.1 Geraadpleegde luchtfoto’s .............................................................................................................. 25 2.4.2 Luchtfoto-interpretatie 1944-1945 ................................................................................................... 28 2.4.3 Luchtfoto-interpretatie huidige situatie ............................................................................................... 30 2.5 GEMEENTEARCHIEF VENRAY ............................................................................................................................. 31 2.5.1 Luchtbeschermingsdienst, aangetroffen/geruimde CE en oorlogsschade ............................................... 31 2.6 NIEUWSBERICHTEN ........................................................................................................................................
33 2.6.1 AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ....................................................................... 33 2.7 EXPLOSIEVEN OPRUIMINGS DIENST DEFENSIE (EODD) ............................................................................................ 34 2.7.1 Collectie ruimrapporten .................................................................................................................. 34 2.8 COLLECTIE MIJNENKAARTEN ............................................................................................................................. 37 2.9 NEDERLANDS INSTITUUT VOOR MILITAIRE HISTORIE (NIMH) ...................................................................................... 39 2.9.1 Collectie Duitse verdedigingswerken ................................................................................................. 39 2.10 PROVINCIAAL ARCHIEF / MILITAIR GEZAG ............................................................................................................. 39
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 3 van 81
2.10.1 Militair Gezag ................................................................................................................................ 39 2.11 NATIONAAL ARCHIEF ...................................................................................................................................... 40 2.11.1 Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ....................................................................... 40 2.12 SEMI STATISCHE ARCHIEFDIENSTEN MINISTERIE VAN DEFENSIE (SSA) ............................................................................ 40 2.12.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD) 1945-1947....................................................... 40 2.13 NEDERLANDS INSTITUUT VOOR OORLOGSDOCUMENTATIE (NIOD) ............................................................................ 41 2.13.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ........................... 41 2.13.2 Beeldbank Tweede Wereldoorlog ..................................................................................................... 42 2.14 THE NATIONAL ARCHIVES LONDEN .................................................................................................................... 42 3
CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN .................................................................................... 44
3.1 INLEIDING EN CHRONOLOGIETABEL .................................................................................................................... 44 4
BEOORDELING BRONNENMATERIAAL.................................................................................................. 63
4.1 INDICATIES EN CONTRA-INDICATIES VAN EXPLOSIEVEN IN HET ANALYSEGEBIED ................................................................. 63 4.2 LEEMTEN IN KENNIS BRONNENMATERIAAL ............................................................................................................. 63 4.3 SOORT EN VERSCHIJNINGSVORM VAN EXPLOSIEVEN ................................................................................................. 64 4.3.1 Locaties militaire defensieve maatregelen .......................................................................................... 64 4.3.2 Grondgevechten en beschietingen met geschutgranaten en raketten .................................................... 64 4.3.3 Tactische luchtaanvallen ................................................................................................................. 65 4.3.4 Vernielingsladingen bruggen ........................................................................................................... 65 4.4 AANTAL MOGELIJK AAN TE TREFFEN EXPLOSIEVEN .................................................................................................... 65 4.5 HORIZONTALE EN VERTICALE BEGRENZING VERDACHT GEBIED.....................................................................................
66 4.5.1 Verdachte mijnenvelden en vuurwerken............................................................................................. 66 4.5.2 Verdachte locaties grondgevechten en beschietingen met geschutmunitie en raketten ............................ 66 4.5.3 Verdachte locaties tactische luchtaanvallen ....................................................................................... 66 4.5.4 Verdachte locaties vernielingsladingen .............................................................................................. 67 5
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ....................................................................................................... 68
5.1 CONCLUSIE ................................................................................................................................................ 68 5.2 ADVIES VERVOLGTRAJECT ................................................................................................................................. 69 5.2.1 Opsporing CE ............................................................................................................................... 69 5.2.2 Verkleinen CE verdachte gebieden ................................................................................................... 70 5.3 RISICOANALYSE EN AFBREUKCRITERIA ................................................................................................................... 70 6
BIJLAGEN .......................................................................................................................................... 72
6.1 BRONNENLIJST ............................................................................................................................................. 72 6.1.1 Archieven en overige instanties ........................................................................................................ 72 6.1.2 Literatuur ....................................................................................................................................... 72 6.1.3 Websites ....................................................................................................................................... 73 6.1.4 Overig .......................................................................................................................................... 73
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 4 van 81
6.2 CERTIFICAAT WSCS-OCE .............................................................................................................................. 74 6.3 RICHTLIJNEN WSCS-OCE AFBAKENING VERDACHTE GEBIEDEN .................................................................................. 75 6.4 PRESENTATIEKAART VERZAMELDE HISTORISCHE FEITEN ............................................................................................... 78 6.5 CE-BODEMBELASTINGKAART ............................................................................................................................ 80
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 5 van 81
1 INLEIDING 1.1
Aanleiding
AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van de Provincie Limburg een vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven (hierna: CE) uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie N270 via Venray – fase 1 te Venray (zie afbeelding 1). Hier worden in de toekomst diverse bodemingrepen uitgevoerd. Als onderdeel van het project N270 via Venray zullen er in de eerste fase reconstructiewerkzaamheden plaatsvinden aan de provinciale weg N270 ter hoogte van Leunen, Venray en Oostrum. Dit moet zorgen voor de verbetering van de doorstroming op en rond de N270, het verhogen van de leefbaarheid en de verkeersveiligheid op en rond de N270 en een stimulans voor de regionaal-economische ontwikkeling van Venray en omgeving.
1.2
Probleemstelling
Er kunnen als gevolg van gevechtshandelingen CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van CE uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane CE vondsten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.
1.3
Doelstelling
Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van CE. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) CE, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een detectieonderzoek.
1.4
Onderzoeksgebied
Het onderzoeksgebied ligt te Leunen, Venray en Oostrum in de gemeente Venray. Het onderzoeksgebied bestaat uit een gedeelte van de provinciale weg N270 (Deurneseweg) en industrie-/bedrijfsterreinen, en wordt begrensd door woonwijken en natuurlijke begroeiing. AVG maakt een onderscheid tussen het onderzoeksgebied en het analysegebied. Het analysegebied betreft het onderzoeksgebied inclusief een buffer van 181 meter. Alle oorlogshandelingen binnen het analysegebied worden in dit vooronderzoek beoordeeld. Bij een duikbombardement met afwerpmunitie op een ‘pin point target’ wordt het CE verdachte gebied bepaald door een afstand van 181 meter gemeten vanuit het hart van het doel als zijnde CE verdacht te verklaren. Een dergelijke gevechtshandeling binnen de grenzen van het analysegebied leidt automatisch tot één of meerdere CE verdachte gebieden in het onderzoeksgebied.
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 6 van 81
Afb.1 – Huidige situatie. Onderzoeksgebied: rood omlijnd. Analysegebied: zwart omlijnd.
1.5
Onderzoeksmethode 1.5.1
Algemeen
Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende CE-bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform de WSCS-OCE te worden uitgevoerd.1 1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal
Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van: Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van CE (indicaties); Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van CE (contra-indicaties). Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd: Bron Literatuur Gemeentearchief Venray Provinciaal archief / Regionaal Historisch Centrum Limburg Explosieven Opruimings Dienst Defensie Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)
1
VERPLICHTE BRONNEN Korte omschrijving O.a. En nooit was het stil… Vermeldingen oorlogshandelingen
Geraadpleegd Ja Ja
Hoofdstuk 2.2 2.5
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.10
Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten
Ja
2.7
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.4
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.4
Werkveldspecifiek certificatieschema voor het systeemcertificaat ‘Opsporen CE’ 1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 7 van 81
NIET-VERPLICHTE BRONNEN Korte omschrijving Inlichtingen verzet (575 serie)
Bron Nederlands Instituut voor Militaire Historie Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP) The National Archives (Londen) Bundesarchiv-Militärarchiv
Nationaal Archief te Den Haag
Bedrijfsarchief AVG Bedrijfsdatabase AVG Koninklijke Bibliotheek Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank Centre Historique des Archives à Vincennes The National Archives Ottawa Locatiedeskundige Heemkundekringen / historische kringen Kadaster Zwolle
Ja
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Nee
2 TAF Daily Logs Duitse 88e legerkorps Gegevens 8th Air Force, 9th Air Force, verschillende airborne divisions, 104th US infantry division Getuigenverslagen uit de eerste hand Mijn- en Munitie Opruimingsdienst Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen
Getuigen Semi Statisch Archief (SSA) Rijswijk
Bron
Collecties 216k en 077
nd
The National Archives and Records Administration (Washington)
Geraadpleegd Ja
Ja Nee
Hoofdstuk 2.9 2.13
2.14
Nee Nee Ja
2.12
Ja
2.11
IN DE WSCS-OCE NIET GENOEMDE BRONNEN Korte omschrijving Geraadpleegd Gegevens uit binnen- en buitenlandse Ja archieven O.a. oude webartikelen Ja Oude krantenberichten Ja Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog Ja Franse gevechtsverslagen Nee Canadese gevechtsverslagen Nee Expert op het gebied van lokale histoNee rie Plaatselijke archieven Nee Collectie Stafkaarten Topografische Ja Dienst Kadaster te Zwolle
Hoofdstuk 2.1, 2.6 2.1, 2.6 2.6 2.4
2.3
De aanvullende bron National Collection of Aerial Photography (NCAP) is niet geraadpleegd, omdat de wel door AVG geraadpleegde instelling Luftbilddatenbank o.a. gebruikmaakt van luchtfoto’s van dit luchtfotoarchief. AVG beschikt niet over adresgegevens van relevante getuigen / relevante toegangsnummers/inventarisnummers uit de archieven Bundesarchiv-Militärarchiv en The National Archives and Records Administration (Washington). 1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal
In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op CE verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige CE, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied (indien mogelijk). Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van CE.
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 8 van 81
1.5.4
Verantwoording
Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen: Dhr. J. ter Horst MA (historicus): opstellen van het vooronderzoek Dhr. P. Gieben (information manager): GIS kaartmateriaal Dhr. M.A. Abee (afdelingshoofd OCE): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. J.W.J. de Beer (manager OCE): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. W. van den Brandhof MA (historicus/coördinator vooronderzoeken): interne beoordeling inhoud rapportage
1.5.5
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van CE ter plaatse van de onderzoekslocatie. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van bronnenmateriaal. De bij hoofdstuk 4 behorende CEbodembelastingkaart is opgenomen in bijlage 6.5. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 9 van 81
2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken 2.1.1
Rapportages archief AVG
Medewerkers van AVG hebben in het verleden meerdere vooronderzoeken op het grondgebied van de gemeente Venray uitgevoerd. Het betreft de volgende rapportages: AVG Geoconsult Heijen BV, Oostrum – Wanssumseweg. Een historisch onderzoek naar de aanwezigheid van Conventionele Explosieven d.d. april 2006. Projectnummer: 266216 AVG Geoconsult Heijen BV, Venray – Noordsingel. Probleeminventarisatie Conventionele Explosieven d.d. 28 juni 2010. Projectnummer: 1062028 AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek Venray - Monseigneur Goumansplein d.d. 26 november 2014. Kenmerk: 1462073-VO-02 Medewerkers van AVG hebben in het verleden tevens een aanvullend vooronderzoek op het grondgebied van de gemeente Venray uitgevoerd. Het betreft de volgende rapportage: AVG Geoconsult Heijen BV, Blitterswijck. Aanvullend Onderzoek Conventionele Explosieven d.d. 28 juli 2010. Projectnummer: 1062042 Er is in deze rapportages geen relevante informatie met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. 2.1.2
Derden
Er zijn in het AVG bedrijfsarchief door civiele explosieven opruimingsbedrijven in de gemeente Venray uitgevoerde vooronderzoeken aanwezig. Het betreft de volgende rapportages: Bodac, Vooronderzoek Conventionele Explosieven. Project: Stationsweg – Bongerdstraat. Gemeente: Venray d.d. 2 juli 2009. Geen documentcode Bodac, Vooronderzoek Conventionele Explosieven Heidsche Peel te Ysselsteyn d.d. 14 februari 2017. Documentnummer: 170214_H6031_VOB/1 ECG, Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied: ‘Ooijen-Wanssum’ d.d. maart 2009. Documentcode: 205-008-PIA-01 ECG, Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van Conventionele Explosieven in het onderzoeksgebied ‘Herinrichting Lollebeek Oost’ d.d. 14 mei 2013. Documentcode: 136-013-VO-01 ECG, Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van Conventionele Explosieven in het onderzoeksgebied ‘Loobeek te Venray – fase 1’ d.d. 25 januari 2013. Documentcode: 398-012-VO-01 Leemans, Vooronderzoek bestaande uit een probleeminventarisatie naar conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog in de gemeente Venray d.d. 21 maart 2011. Projectnummer: S2011.007 Leemans, Vooronderzoek bestaande uit een probleeminventarisatie naar conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog te Ysselsteyn, gemeente Venray d.d. 20 september 2011.
Projectnummer: S2011.131 REASeuro, Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven Venray St. Annapark d.d. 11 april 2017. Kenmerk: RO-170043 T&A Survey, Rapportage van het historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven ter plaatse van zeven spoorlocaties in de provincies Limburg en Noord-Brabant d.d. 10 oktober 2008. Projectnummer: 0808/GPR1462 T&A Survey, Rapportage van het historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven ter plaatse van delen van spooremplacementen in Noord-Brabant en Limburg d.d. 23 april 2009. Projectnummer: 0209-GPR1641.1
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 10 van 81
T&A Survey, Rapportage van het historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven ter plaatse van de RWZI aan de Metaalweg te Venray d.d. 28 mei 2008. Projectnummer: 0408-GPR1265.2 T&A Survey, Rapportage van het historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven ter plaatse van het project natuurvriendelijke oevers Maas d.d. 25 maart 2011. Projectnummer: 1110GPR2320 T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele explosieven ter plaatse van spoortracé Cuijk-Blerick d.d. 4 september 2012. Projectnummer L-NGE001
Deze vooronderzoeken zijn geanalyseerd. De aangetroffen relevante vermeldingen zijn in de onderstaande tabellen verwerkt:2 Datum
Oktober 1944
Datum
17 oktober 1944
17 oktober 1944
Onbekend
Onbekend
Onbekend
Onbekend
Gebeurtenis (bron: T&A Survey, Historisch vooronderzoek spooremplacementen NoordBrabant en Limburg) Het spooremplacement te Oostrum is verdacht op geschutmunitie (vanaf 2 cm), handgranaten, raketten (o.a. 60 lbs en 15 cm) en klein kaliber munitie. Dit is gebaseerd op informatie over de frontlijn, welke over en evenwijdig aan de spoorlijn liep; de verdedigingslinie van Duitse troepen bij het onderzoeksgebied en schade in Oostrum die op historische luchtfoto’s is waargenomen. (15) Gebeurtenis (bron: T&A Survey, Historisch vooronderzoek spoortracé Cuijk-Blerick) F.D.P. Infantry and mortars E.801285. Target identified. Estimated 8-10 mortar posns. Troops seen crouching in holes. 24 R/P and cannon. Many strikes on target. Enemy fired 4 puffs red smoke in line E.8128 as decoy – recognised due brighter colour. (Markeringsnummer 70, The National Archives, p. 29) F.D.P. Ordered to attack gun pits E.8026. Red smoke accurate but two minutes late. Located 3 pits E.800268 (88 mm), 1 seen firing. Attacked with 40 R/P and cannon ARTA. Explosion seen close to gunpit. Attacked 2 gun posns E.818264 with 8 R/P NRO. Attacked village Oestrum with 8 R/P. (Markeringsnummer 70, The National Archives, p. 29) Bij station Oostrum werden onontplofte handgranaten gevonden bij het spoor. (Markeringsnummer 46, gemeentearchief Venray, inventarisnr. 5118, p. 22) Bij A.
Verheggen, wonende te Oostrum C28, lag een bom in de tuin. (Markeringsnummer 47 indicatief, gemeentearchief Venray, inventarisnr. 5118, p. 22) Bij het station bij Villa Oostrum werden handgranaten en mijnen gemeld. Achter Stroopers Station werd een raketbom gemeld. (Markeringsnummer 48, gemeentearchief Venray, inventarisnr. 5118, p. 22) In een bericht van 19 november 1945 werd gemeld dat nog twee landmijnen bij het pand Vennekens tegenover het station Oostrum lagen. (Markeringsnummer 81, MMOD-archief, p. 39)
Relevant
Ja
Relevant
Motivatie
Het emplacement ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.
Motivatie
Nee
De locaties liggen buiten de begrenzing van het analysegebied.
Mogelijk
Het analysegebied ligt gedeeltelijk binnen het kaartvierkant E.8026. De vermelding met betrekking tot ‘Oestrum’ (Oostrum) is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat. De overige locaties liggen buiten de begrenzing van het analysegebied.
Mogelijk
Het spoor ter hoogte van het station Oostrum ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie is niet te herleiden.
Ja
Het station Oostrum ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.
Mogelijk
Het station Oostrum ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.
2
Indien er geen tabellen van de geraadpleegde vooronderzoeken zijn weergegeven, zijn er in de betreffende rapportages geen relevante vermeldingen aangetroffen. 1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 11 van 81
Gebeurtenis (bron: T&A Survey, Historisch vooronderzoek spoortracé Cuijk-Blerick) Oirloseweg, Oostrum: één 60 lbs raketkop van 3 inch raket. (Moranummer 19791300, p. 82) Losplaats NS-Station Venray te Oostrum: één brisantgranaat 3.7 inch met restant ontsteker. (Moranummer 19840619, p. 83)
Datum 1979 1984
Relevant
Motivatie
Mogelijk
De Oirloseweg ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.
Mogelijk
Het station te Oostrum ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.
Een zoekslag naar vooronderzoeken op het internet heeft geen relevante informatie opgeleverd.
2.2
Literatuur 2.2.1
Meidagen 1940
Beknopt algemeen historisch kader: Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. Het analysegebied in de meidagen van 1940: In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen over de meidagen van 1940 in de gemeente Venray. Datum
10 mei 1940
Datum Mei 1940
Datum Mei 1940
Datum
10 mei 1940
1762131-VO-02
Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz (red.), De verdediging van Noord-Limburg en Noord-Brabant. Mei 1940) Uit telefonische en patrouilleberichten bleek dat de vijand niet in de richting van Venraij oprukte en dat ten noorden van deze plaats het terrein tot Overloon toe vrij van de vijand was. (p. 135) Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De Luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel I en II) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, De oorlog in mei '40) Geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen. Gebeurtenis (bron: W.M.G. Ummenthum, Tweede Wereldoorlog en bevrijding in Venray e.o.) Nadat op die ochtend de eerste vijandelijke troepen tussen 08.00 en 10.00 uur de Maas waren overgestoken, bereikten aan het begin van de avond enigen van hen Venray, dat zonder slag of stoot werd bezet. (p. 11)
N270 via Venray – fase 1
Relevant
Nee
Relevant -
Relevant -
Relevant
Nee
Motivatie
Geen CE indicatie.
Motivatie -
Motivatie -
Motivatie
Geen CE indicatie.
Pagina 12 van 81
Datum
12 mei 1940
2.2.2
Gebeurtenis (bron: W.M.G. Ummenthum, Tweede Wereldoorlog en bevrijding in Venray e.o.) Toen een Duits militair voertuig over de Deurneseweg naar de verlaten Peel-Raamstelling reed, moest men uitwijken voor een wegversperring. Het voertuig reed over een mijn. De bestuurder kwam hierbij om het leven. (p. 11)
Relevant
Motivatie
Mogelijk
De Deurneseweg te Venray ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.
Luchtoorlog 1940-1945
In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de luchtoorlog in de periode 1940-1945 in de gemeente Venray. Datum
26 mei 1943
22 februari 1944
30 september 1944
11 oktober 1944 12 oktober 1944
12 oktober 1944
1 januari 1945 1 januari 1945 8 januari 1945 8 april 1945
Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945) 3 Wellington Mk X HE990 SE-Z van het No. 431 RCAF Iroquis squadron om 01.24 uur in het Eikenveld tussen Venray en Oostrum op het terrein van de baron de Weichs de Wenne te Geijsteren gecrasht. Messerschmitt Bf 109 op het land van dhr. J.L. Zander nabij de Koepas en de Beemdweg tussen Leunen en Zandhoek, Venray gecrasht. Bombardement op Venray. Getroffen werd het klassenpaviljoen, paviljoen Vital, paviljoen Terdegen, paviljoen Jerusalem van de psychiatrische inrichting St. Anna en te Venray de kerk, Grotestraat, Langstraat, het klooster St. Michel en het Jerusalem gymnasium. Auster bij de boerderij van Fleurkens en Jeurissen nabij de Deurneseweg te Venray gecrasht. Typhoon Mk PD477 XM- van het No. 182 squadron bij Oostrum, Venray gecrasht. Bombardement op Venray omstreeks 11.20 uur door 29 B-26 Marauders van de 322nd Bomber Group met 447/250 lbs bommen. Getroffen werd de Schoolstraat, Paterstraat, Grotestraat, Henseniusplein, Draal, Hofstraat, Veldstraat (Wilhelminastraat), Oude Oostrumseweg, Merloseweg en de psychiatrische inrichting St. Anna. Focke Wulf Fw 190 om 10.00 uur achter de boerderij Haantjeshof, Deurneseweg, Venray gecrasht. Spitfire om 10.00 uur achter de boerderij Haantjeshof, Deurneseweg, Venray gecrasht. Mosquito Mk VI- van het No.
169 squadron bij de Hazenhut (vliegveld De Peel) te Venray neergestort. Lancaster tussen Leunen-Heide en de Deurnseweg te Venray neergestort.
Relevant
Motivatie
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locaties liggen buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De locaties liggen buiten de begrenzing van het analysegebied.
Mogelijk
De Deurneseweg ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.
Mogelijk
De Deurneseweg ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
3
AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt. 1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 13 van 81
Datum
14 oktober 1944
18 oktober 1944 11 maart 1945
Datum
12 oktober 1944
14 oktober 1944
Datum
14 oktober 1944
Datum 10 september 1944
Datum
12 oktober 1944
12 oktober 1944 12 oktober 1944
1762131-VO-02
Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2) Typhoons van No 181 Squadron voerden op aanwijzingen van een F.C.P. (Forward Control Post), bij Venray aanvallen uit op grondtroepen en de St. Petrustoren, die door de Duitsers werd gebruikt als uitkijkpost voor hun artillerie. (Deel 2, p. 407) Een Typhoon van No 182 Squadron is bij Venray neergestort. (Deel 2, p. 413) Een Bf-109G-14 van 6/JG27 kwam neer bij Venray, de piloot kwam om het leven. (Deel 2, p. 580) Gebeurtenis (bron: A. Korthals Altes, Luchtgevaar) Hoe groot het geweld ook van lichtere bommenwerpers kon zijn, moest Venray ondervinden. Op 12 oktober. De dag dat dit offensief werd geopend, ontketenden 36 Marauders van de 9e Luchtmacht dood en verderf in dit Noord-Limburgse plaatsje. Van oost naar west ploegden de inslagen hun vernietigende voren door de straten. (p. 258) Ook bestookten op 14 oktober in totaal 36 Typhoons de oude St. Petrustoren van Venray, een Duitse waarnemingspost voor hun artillerie. Daaraan maakten 284 raketten een einde; helaas ook aan dit trotse monument. (p. 259) Gebeurtenis (bron: M. Blondel, Oorlog en herstel in Noord-Limburg 1940-1950) De 14e oktober deden Typhoons razende aanvallen op de grote kerktoren van Venray van waaruit de Duitsers nog steeds hun operaties leidden en vernielden raketbommen een deel van de kerk en van de naaste omgeving. (p.
77) Gebeurtenis (bron: C. Huurman, Het Spoorwegbedrijf in oorlogstijd, 1939-‘45) Ca. 07.30 uur extratrein ‘Venlo 570’ tussen Venray en Meerlo-Tienray bij kilometer 57 aangevallen door vliegtuigen. De loc raakt defect. (p. 473) Gebeurtenis (bron: W.M.G. Ummenthum, Tweede Wereldoorlog en bevrijding in Venray e.o.) Een kort overzicht van de ergste verwoestingen die het bombardement aanrichtte: Het oude beeld van Venray was verdwenen, de brede open Paterstraat voor driekwart in puin, de Grotestraat voor de helft met de grond gelijk gemaakt, het Patersklooster – waar het Duitse zendstation was opgesteld - was aan de achterzijde een troosteloze ruïne, de Draalstraat (thans Poststraat) geheel weggevaagd, de rechterzijde van het Henseniusplein bestond nog slechts uit een enorme puinhoop. (p. 31) Op de hoek van de verlengde Veldstraat (thans Wilhelminastraat) waren 17 bommen ingeslagen. (p. 31) Op het bouwland achter de Grotestraat telde men 35 bomtrechters. (p. 31)
N270 via Venray – fase 1
Relevant
Motivatie
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. De vermelding met betrekking tot grondtroepen is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Relevant
Motivatie
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Relevant
Nee
Relevant Nee
Relevant
Motivatie
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Motivatie De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Motivatie
Nee
De locaties liggen buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Pagina 14 van 81
Datum
12 oktober 1944
14 oktober 1944
Datum 30 september 1944
12 oktober 1944
12 oktober 1944
13 oktober 1944
Datum 25/26 mei 1943 22 februari 1944 22 februari 1944 25 september 1944 1 januari 1945 1 januari 1945 Datum 26 februari 1945
1762131-VO-02
Gebeurtenis (bron: W.M.G. Ummenthum, Tweede Wereldoorlog en bevrijding in Venray e.o.) Alles wees erop dat de Engelse bommenwerpers tijdens hun bombardement de Oude Oostrumseweg voor de Stationsweg hadden aangezien. (p. 31) ‘Rond de middag hadden we een aanval van de fameuze Typhoons te verduren, die met hun raketbommen het ene huis na het andere vernietigden. De grote kerktoren, waarom die helse razernij woedde, hield stand. De kerk zelf had echter verschrikkelijk veel geleden, waarbij het orgel en het gewelf boven het hoofdaltaar omlaag waren gestort.’ (p. 33) Gebeurtenis (bron: A. Giesbers / H. Dinnissen, Operatie Aintree) Er valt een bom op het gesticht St. Anna te Venray. (p. 67) Intussen zijn 36 Marauder bommenwerpers van de 9e Amerikaanse luchtvloot opgestegen. Hun doel: Venray. Het is niet de eerste keer dat Venray het doelwit van de geallieerde artillerie is, maar wel de eerste keer dat er zo’n zware bommenregen neerdaalt op het stadje, dat tot overmaat van ramp is volgepakt met achtduizend evacués. (p. 29) 36 Amerikaanse Marauder-bommenwerpers laten hun dodelijke last boven Venray vallen, maar ook de artillerie laat zich niet onbetuigd. In de Groote Straat, het Henseniusplein, de Paterstraat, de Hofstraat en de Schoolstraat wordt veel kapotgeschoten. (p. 67) Op 13 oktober is vooral de kerktoren van St. Petrus Banden het doelwit van de beschietingen.
Britse Typhoons vuren 284 raketten op de toren af, maar die blijft ondanks een aantal treffers staan. De kerk zelf daarentegen wordt grotendeels in puin geschoten. (p. 67) Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie) Wellington X van 431 Squadron is in de Geijsterense Bossen, 500 meter ten zuidwesten van de Rosmolen bij Oostrum neergestort. B-17 van 384BG/547BS is tussen Venray en Oostrum neergestort. Bf 109 G6 van 11./JG3 is bij Koepas – Hoogriebroekseweg te Leunen neergestort. Spitfire LF.IX van 421 Squadron is nabij Venray gecrasht. Fw-190 A-8/R2 van 14./JG 3 is op Vredepeel te Venray neergestort. Bf109 G-14/AS van 10./JG 6 is op Vredepeel te Venray neergestort. Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl) V1 (V2052) op een terrein aan de Leunseweg te Venray neergestort.
N270 via Venray – fase 1
Relevant
Motivatie
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Relevant
Motivatie
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De locaties liggen buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Relevant Nee Nee Nee Nee Nee Nee Relevant Mogelijk
Motivatie De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat. De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat. De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied. Motivatie De Leunseweg ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.
Pagina 15 van 81
2.2.3
Bevrijding oktober/november 1944
Het analysegebied in 1944: In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen over de bevrijding van de gemeente Venray. Datum
10 oktober 1944
11 oktober 1944
12 oktober 1944
14 oktober 1944
17/18 oktober 1944 19 oktober 1944
22-26 oktober 1944
Oktober-november 1944
Datum Oktober 1944
1762131-VO-02
Gebeurtenis (bron: W.M.G. Ummenthum, Tweede Wereldoorlog en bevrijding in Venray e.o.) Onophoudelijk vielen de akelig gillende en fluitende granaten op het dorp. Tegen de avond was het of boven Venray de hel los brak. We hadden die dag twee doden te betreuren en er waren negen mensen gewond geraakt. (p. 28) ‘Zonder onderbreken beschoot het Engels leger sedert gisteravond het dorp. Wat zouden de Engelsen toch met ons voor hebben, om Venray zo met granaten te teisteren. Het waren immers geen militaire objecten en ze schoten maar lukraak en telkens vielen er meer en meer slachtoffers.’ (p. 28) ‘Om kwart over tien werden we verrast door een ongekend hevige beschieting, waarbij de granaten als regen op ons hulpeloze dorp vielen. Rond half elf nam de beschieting nog in hevigheid toe.’ (p. 29) ‘Reeds vroeg in de morgen werden we door inslaande granaten uit onze slaap gewekt. Dit hield de gehele dag aan en men schat dat die dag meer dan 20.000 granaten op Venray zijn afgevuurd.’ (p. 33) Na felle gevechten op 17 en 18 oktober mochten ook het centrum van Venray en Ysselsteyn hun bevrijders begroeten. (p. 37) Leunen werd bevrijd. (p. 37-38) Met uitzondering van de dorpen Merselo en Heide kregen alle inwoners van het gebied, dat op 19 oktober bevrijd was, tussen 22 en 26 oktober te horen dat ze direct moesten evacueren.
In dit gedeelte van Venray was het, door de voortdurende felle uitvallen van Duitse patrouilles, het steeds weer oplaaiende artillerievuur en de achtergelaten mijnen, te gevaarlijk voor de burgerbevolking. (p. 38) De bevrijdingsoperatie werd uitgevoerd door de mannen van het Engelse Suffolk-regiment, de East Yorkshires en de Lancashires, met aan het hoofd generaal-majoor Whistler. Hierna liep de opmars van de Engelsen weer muurvast op verbeten tegenstand van de Duitsers en in door overvloedige regenval doorweekte akkers. Het zou nog tot 23 november 1944 duren voordat de gehele gemeente Venray bevrijd was van meer dan vier jaren bezetting en onderdrukking. (p. 38) Gebeurtenis (bron: M. Blondel, Oorlog en herstel in Noord-Limburg 1940-1950) Het raadhuis te Venray was er te midden van de troosteloze verwoesting nog betrekkelijk goed afgekomen. (p. 200)
N270 via Venray – fase 1
Relevant
Motivatie
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of er grondgevechten in het analysegebied hebben plaatsgevonden. Geen CE indicatie.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of er in het analysegebied grondgevechten hebben plaatsgevonden.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of er in het analysegebied grondgevechten hebben plaatsgevonden.
Relevant Nee
Motivatie De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Pagina 16 van 81
Datum
16 oktober 1944
16 oktober 1944
Oktober-november 1944
Datum
13 oktober 1944
14 oktober 1944
16 oktober 1944
16 oktober 1944
18 oktober 1944
1762131-VO-02
Gebeurtenis (bron: M. Blondel, Oorlog en herstel in Noord-Limburg 1940-1950) Vier eindeloze dagen hadden de Engelsen onder voortdurende stortregens zich in de drassige bodem benoorden Venray vastgeklampt, zonder veel hulp te kunnen krijgen van hun tanks en haast weerloos overgeleverd aan ‘n scherp gericht moorddadig vuur. Toen zij op 16 oktober de Loobeek bereikten waren er ongelukkigen, die in het ijskoude water beschutting zochten. Er lagen ook daar mijnen. De Loobeek werd in die dagen bloedbeek genoemd. (p. 78) In de barre weersomstandigheden werd het leggen van tankbruggen over dit anders zo onnozele beekje [Loobeek] onder het orkaanachtige Duitse vuur een heldendaad, waarbij tientallen Engelsen het leven lieten. Anderen lagen, onbereikbaar voor hulp, te kermen om opium. Omringd door lijken lagen meer dan honderd wrakken op het terrein. (p. 78) Wekenlang zaten de ‘South Lancs’ ingegraven aan een bosrand in de Landweerd (Venray) om het pas veroverde terrein te beveiligen tegen Duitse tegenaanvallen. (p. 95) Gebeurtenis (bron: A. Giesbers / H. Dinnissen, Operatie Aintree) Zodra de bossen [ten zuiden van Overloon] doorkruist zijn, lopen de Britten in het open veld tegen de vuurmacht van de Duitsers op, die de infanterie bijna geheel tot staan brengt.
Omdat de infanterie niet mee kan komen, besluiten de Grenadier Guards op eigen houtje verder te gaan, al zijn ze daardoor wel kwetsbaarder voor antitankgeschut en Pantzerfausten [sic] die door de Duitse soldaten worden gebruikt. In het open veld worden vier tanks uitgeschakeld, waarvan een door 8,8 cm geschut. (p. 41) Het terrein voor de Loobeek wordt omgevormd tot een groot mijnenveld. Omdat alles inderhaast gebeurt, worden deze mijnenvelden niet meer in kaart gebracht. (p. 45) De East Yorkshires volgen de Suffolks in de vroege middag over de weg naar Venray, maar blijven voor de Loobeek steken omdat zij onder vuur worden genomen door Duitse mortieren en geschut. (p. 59) Op de noordoostelijke flank, aan de linkerzijde van de aanval dus, onderneemt het 4e bataljon King’s Shropshire Light Infantry een aanval richting de spoorlijn Nijmegen-Venlo, ter hoogte van Smakt. Het bataljon heeft door aanhoudend mitrailleurvuur van de ingegraven Duitse parachutisten echter de grootste moeite om uit te breken. (…) ’s Avonds bereiken de soldaten de spoorlijn. (p. 59) De Shropshires hebben tot doel de bossen en velden noordoostelijk van Venray te zuiveren. Ondanks veel hinder van anti-personeel- en tankmijnen wordt die opdracht uitgevoerd. De Shropshires bereiken de weg van Venray naar Oostrum en bevrijden Lull. (p. 62)
N270 via Venray – fase 1
Relevant
Motivatie
Nee
Het omschreven gebied ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
Het omschreven gebied ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Relevant
Motivatie
Nee
Het omschreven gebied ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
Het omschreven gebied ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
Het omschreven gebied ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
Het omschreven gebied ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
Het omschreven gebied ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Pagina 17 van 81
Datum
18 oktober 1944
Datum 8 oktober 1944
Datum
Oktober 1944
Oktober 1944
November 1944
Datum
18 oktober 1944
Oktober 1944
Oktober 1944
1762131-VO-02
Gebeurtenis (bron: A. Giesbers / H. Dinnissen, Operatie Aintree) De South Lancashires zijn intussen door de stellingen van de East Yorks in Venray heengetrokken en beginnen het centrum en het zuidelijke deel van Venray te zuiveren. Op weg naar het centrum worden ze er door een groepje paters op gewezen dat het wegdek bezaaid is met mijnen, een welkome waarschuwing waar goed naar geluisterd wordt. Rond het middaguur hebben infanterie en tanks zonder veel hinder hun taak volbracht: Venray is vrij, de fase Castor van Operatie Constellation (Operatie Aintree) is afgerond. (p.62) Gebeurtenis (bron: C. Huurman, Het Spoorwegbedrijf in oorlogstijd, 1939-‘45) De Duitsers melden dat op het station Venray reeds tien wissels zijn opgeblazen. (p. 478) Gebeurtenis (bron: A. Korthals Altes / N.K.C.A. in ’t Veld, Slag in de schaduw) Het front zou blijven liggen waar het was: van de Maas bij Maashees in een flauwe boog naar het zuidwesten via Venray en Veulen naar Griendtsveen om dan het Kanaal van Deurne te volgen en ten slotte de Noordervaart tot aan Nederweert. (p. 120) Het Duits geschut bleef na de bevrijding Venray teisteren. De voedselvoorziening stagneerde. De toestand leek onhoudbaar. (p. 122) De streek van Veulen en Leunen lag constant onder Duits artillerievuur. (p. 164)
Gebeurtenis (bron: J. Didden / M. Swarts, Kampfgruppe Walther and Panzerbrigade 107) Nadat Venray was veroverd bezetten de 1st Suffolks, geassisteerd door de No. 3 Eskadron van de Grenadier Guards, de bossen ten zuiden van de weg Deurne-Venray. De aanval werd tijdelijk onderbroken door een Panzerschreck die rakelings langs een van de Churchill-tanks vloog. (p. 376) Het B Eskadron van de 23rd Hussars en de 8th Rigle Brigade bereikten de weg Deurne-Venray. Ze gingen in de richting van Venray toen er plots een tank werd getroffen. Ze rekenden af met de Duitsers en trokken richting Heide. (p. 377) De Duitse troeppen hadden zich teruggetrokken richting hun ‘tweede linie’ (Stellung Zwei). Deze linie liep van Maashees via Oostrum, langs de Oostrumse Beek, richting Veulen. (p. 382)
N270 via Venray – fase 1
Relevant
Nee
Relevant Ja
Relevant
Motivatie
De vermelding is te globaal om te bepalen of er gevechtshandelingen in het analysegebied hebben plaatsgevonden.
Motivatie Het station ligt binnen de begrenzing van het analysegebied. Motivatie
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Nee
De vermelding met betrekking tot Leunen is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat. Veulen ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Relevant
Motivatie
Nee
De vermelding is te globaal om te bepalen of er gevechtshandelingen in het analysegebied hebben plaatsgevonden.
Nee
Het omschreven gebied ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Mogelijk
Het omschreven gebied ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het analysegebied.
Pagina 18 van 81
Afb. 2 – Kaart waarop de posities en bewegingen van geallieerde en Duitse troepen zijn weergegeven (d.d. 17 oktober 1944). Analysegebied: oranje gekleurd. Geallieerde troepen: (donker)rood en zwart. Duitse troepen: blauw (Bron: J. Didden / M. Swarts, Kampfgruppe Walther and Panzerbrigade 107).
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 19 van 81
Afb. 3 – Kaart waarop de posities en bewegingen van geallieerde en Duitse troepen zijn weergegeven (d.d. 18 oktober 1944). Analysegebied: oranje gekleurd. Geallieerde troepen: (donker)rood en zwart. Duitse troepen: blauw (Bron: J. Didden / M. Swarts, Kampfgruppe Walther and Panzerbrigade 107).
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 20 van 81
Afb. 4 – Kaart waarop verschillende frontlinies zijn weergegeven (d.d. 19 oktober 1944). Op de kaart is onder meer Stellung Zwei zichtbaar, een van de Duitse verdedigingslinies. De globale ligging van het analysegebied is rood omcirkeld. Geallieerde troepen: (donker)rode lijn. Duitse troepen: blauwe lijn (Bron: The National Archives and Records Administration, Washington D.C.)
De afbeelding op de volgende pagina schetst een beeld van de wijziging van de frontlijn tussen 30 september 1944 en 19 oktober 1944. Het analysegebied is zwart omlijnd en oranje gekleurd, het onderzoeksgebied is rood omlijnd (bron: C. Klep / B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland).
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 21 van 81
2.2.4
Munitieruimingen
De vermeldingen in de onderstaande tabellen hebben betrekking op de ruiming van munitie: Datum
16 juli 1945
Datum
Mei 1945
Datum 19 maart 1977
1979
Maart 1993
7 september 1993
1762131-VO-02
Gebeurtenis (bron: A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947) Op 16 juli 1945 had de 8e Sectie van No. 1 Netherlands Mine Lifting Company verlof, omdat in Venray door de Bomb Disposal in drie maanden tijd 10.000 landmijnen waren geruimd. (p. 111) Gebeurtenis (bron: J. van Woensel, Vrij van explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004) Begin mei 1945 waren er secties werkzaam in Goes, Apeldoorn, Echt, Bergen op Zoom, Deventer, Tilburg, Nijmegen en Venray. Zij hielden zich voornamelijk bezig met het operationeel ruimen van mijnen en explosieven. (p. 37) Gebeurtenis (bron: A. Beuving, Explosieven in en rondom de Peel) Bij graafwerkzaamheden in het Venrays Broek werd een Duitse drempelmijn (“Riegelmine 43”) gevonden. (p. 81) “In 1979 belde ‘Bommen Thij’ uit Merselo me thuis op en vertelde, dat hij een Britse granaat wist te zitten, onder een boom en vastgegroeid tussen de wortels. De volgende morgen reden we beiden naar de Hoopweg in Venray en daar op een zandpad, bracht Thij me naar de granaat. Ja hoor, vlak naast de stam van een flinke eik, stak de bovenkant van een granaat net boven de grond uit. De schokbuis (kopontsteker) was gedeeltelijk verdwenen, maar aan de afmetingen te zien betrof het hier een brisantgranaat van Britse makelij van het kaliber 3.7 inch.” (p.
29) In maart 1993, werd aan de achterkant van het oude gemeentehuis, ongeveer waar nu de ingang van de parkeergarage is, een flinke “bom” gevonden. Het betrof een Britse raketbom van 60 lb. (60 ponder), die veelvuldig door de Britse luchtmacht was gebruikt om de toren van de Grote kerk plat te gooien. Deze toren werd door de Duitse bezetter gebruikt als uitkijkpost en moest dus zo snel mogelijk onbruikbaar worden gemaakt. (p. 35) Op 7 september 1993, kreeg een 10 jarige jongen uit Venray een compliment van de politie in Venray, omdat hij een voorbeeld was voor velen, als het ging om het correcte handelen na het vinden van een stuk oorlogstuig. Op een braakliggend terreintje aan de Aronskelk in de wijk Landweert, was vanwege de bouwactiviteiten “vreemde grond” aangevoerd. Spelende kinderen hadden een scherpe Britse 3 inch mortiergranaat aangetroffen. (p. 85)
N270 via Venray – fase 1
Relevant
Nee
Relevant
Nee
Relevant
Motivatie
De vermelding is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat.
Motivatie De vermelding met betrekking tot Venray is te globaal om te bepalen of het om het analysegebied gaat. De overige locaties liggen buiten de begrenzing van het analysegebied. Motivatie
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Nee
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Pagina 23 van 81
Datum
Onbekend
2.3
Gebeurtenis (bron: A. Beuving, Explosieven in en rondom de Peel) De uitvoerder van het nieuwe politiebureau aan de Leunseweg te Venray, meldde aan het oude bureau aan de Wilhelminastraat het volgende: “Bij graafwerkzaamheden is er iets opgegraven, dat rookt en enorm stinkt.” Deze melding was bijzonder genoeg, om meteen op onderzoek te gaan. De bouwvakkers hadden “het ding”, veiligheidshalve, weer in de grond gestopt, maar de reuk, die boven het gat hing, was overduidelijk: FOSFOR. (…) De ruimers van de Explosieven Opruimings Dienst stelden vast, dat het ging om een Britse fosforhandgranaat uit de Tweede Wereldoorlog. (p. 53)
Relevant
Nee
Motivatie
De locatie ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.
Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle 2.3.1
Geallieerde stafkaarten
Het analysegebied staat op de stafkaarten Blitterswijk sheet 4402 (Fourth Edition of 1944) en Venraij sheet 19 SW (First Edition of 1943) die zijn opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaarten hebben een schaal van 1:25.000 en geven een goed beeld van het analysegebied in de Tweede Wereldoorlog. Het analysegebied ligt (deels) op de kaartvierkanten E.7725, E.7726, E.7825, E.7826, E.7925, E.7926, E.8025, E.8026, E.8125 en E.8126. Stafkaarten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.14).
Afb. 6 – Collage van geallieerde stafkaarten van het analysegebied, gepositioneerd door middel van GIS. Onderzoeksgebied: rood omlijnd. Analysegebied: zwart omlijnd en lichtoranje gekleurd.
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 24 van 81
2.3.2
Duitse stafkaart
Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig: Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 52 West. Venlo (3e uitgave december 1941). Deze stafkaart is vergelijkbaar met de exemplaren uit de voorgaande paragraaf en wordt hier derhalve niet afgebeeld.
2.4
Luchtfoto’s 2.4.1
Geraadpleegde luchtfoto’s
De volgende luchtfotoarchieven zijn geraadpleegd: Archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek. Dit archief bevat ruim 94.000 luchtverkenningsfoto’s die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) zijn gemaakt. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het analysegebied aanwezig. Archief van het Kadaster te Zwolle. Dit archief bevat circa 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het archief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s (in 1939 en 1940 zijn bijvoorbeeld de Grebbelinie en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld gebracht). Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het analysegebied aanwezig. Het archief van de Luftbildatenbank te Estenfeld (Duitsland). De Luftbilddatenbank beschikt over 500.000 eigen luchtfoto’s en raadpleegt daarnaast archieven in Nederland, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Canada. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het analysegebied aanwezig. De luchtfoto’s zijn als categorie A, B of C gekwalificeerd. Dat betekent dat de verkrijgbare luchtfoto’s een kleine, een matige of een grote kwalitatieve beperking hebben voor wat betreft de luchtfoto-interpretatie.
Afb. 7 - Luchtfotocollage van het analysegebied. De luchtfoto’s zijn alle afkomstig uit 1944 en 1945 en zijn gepositioneerd door middel van GIS. Onderzoeksgebied: rood omlijnd. Analysegebied: zwart omlijnd.
1762131-VO-02
N270 via Venray – fase 1
Pagina 25 van 81
Er is een selectie gemaakt van luchtfoto's die een afdoende dekking geven van het analysegebied en die kwalitatief geschikt zijn voor een luchtfotoanalyse (op basis van de verstrekte opgavelijsten). De in de onderstaande tabel genoemde luchtfoto’s zijn verzameld en vervolgens geanalyseerd: Feit/ Luchtfoto
Datum, in chronologische volgorde
Vlucht
Foto nummer
Luchtfoto
19 april 1944
US-7PH-GP
1072
400-1303
4384 4385 4386 4387 4388
Luchtfoto
15 oktober 1944
Feit
18 oktober 1944
Omschrijving
Kwaliteit1
Collectie2
GIS
Geen (CE-gerelateerde) bijzonderheden in het analysegebied waargenomen.
C
Kad
Ja
Het gebied in de omgeving van de Monseigneur Hanssenstraat en Deurneseweg is met geschutmunitie beschoten. Er is één inslag in het analysegebied waargenomen. (FK1)3
A
UW
Ja
Vijf wapenopstellingen in het analysegebied waargenomen (FK3) Elf geschutstellingen in het analysegebied waargenomen (FK2) In het gehele onderzoeks- en analysegebied, en in de wijde omgeving ervan, is een groot aantal granaat- en mogelijk raketinslagen waargenomen. Het betreft voornamelijk het noordelijke gedeelte van het onderzoeks- en analysegebied – het zuidelijke gedeelte is in mindere mate getroffen. (FK18) Elf bomkraters in het analysegebied waargenomen (FK4) De brug ter hoogte van het huidig knooppunt van de Rijksweg A73 met de provinciale weg N270 is opgeblazen (FK6) De brug over de Oostrumsche Beek ter hoogte van de Monseigneur Hanssenstraat is opgeblazen (FK8) Ter hoogte van FK2 zijn een loopgraaf en twee wapenopstellingen waargenomen (FK7)