05 Bijlage b van projectplan Visie Bibliotheekwerk Venray ACTA dec2018 inclusief amendementen

Visie bibliotheekwerk Venray

In opdracht van: Gemeente Venray Raadhuisstraat 1 Postbus 500 5800 AM Venray E-mail gemeente@venray.nl www.venray.nl

Opgesteld Acta advies bv

Advies ● Training ● Coaching ● Onderzoek ● Interim Management Consultants: Hans Veen Mobiel: 06 50456538 E-mail: hveen@acta-advies.nl www.acta-advies.nl

Marc Jacobs Mobiel: 06 55128375 E-mail: gm.jacobs@icloud.com

Acta advies, december 2018

1

Inhoudsopgave 1

INLEIDING -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3

2

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN ----------------------------------------------------------------------------------------- 4 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

3

UITGANGSPUNTEN BIBLIOTHEEKWERK GEMEENTE VENRAY ------------------------------------------ 8 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4

ONTGROENING, VERGRIJZING EN TOENAME NIEUWKOMERS ---------------------------------------------------------- 4 KLOOF TUSSEN ‘CANS’ EN ‘CANNOTS’ NEEMT TOE ---------------------------------------------------------------------- 4 EEN LEVEN LANG LEREN ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 4 LAAGGELETTERDHEID NEEMT TOE ----------------------------------------------------------------------------------------- 5 TOENEMENDE DIGITALISERING VRAAGT OM NIEUWE VAARDIGHEDEN ---------------------------------------------- 5 BIBLIOTHEKEN; VAN UITLENERS NAAR DIENSTVERLENERS ----------------------------------------------------------- 5 DE WET STELSEL OPENBARE BIBLIOTHEKEN ------------------------------------------------------------------------------ 6 DE BEHOEFTE VOLGENS ‘STAKEHOLDERS’-------------------------------------------------------------------------------- 8 SAMENWERKING MET CULTURELE EN SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJKE INSTELLINGEN ---------------------------- 8 HUISVESTING BIBLIOTHEEK MET CULTURELE EN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES -------------------------- 9 STUREN OP RESULTAAT, KOERSEN OP EFFECT ---------------------------------------------------------------------------- 9 KEUZE VOOR ÉÉN BIBLIOTHEEKAANBIEDER ---------------------------------------------------------------------------- 10

OPDRACHT BIBLIOTHEEKORGANISATIE ------------------------------------------------------------------------- 12 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

BASISVOORZIENING VOOR ALLE INWONERS ---------------------------------------------------------------------------- 12 PROGRAMMERING ACTIVITEITEN ----------------------------------------------------------------------------------------- 12 JEUGD 0 TOT 4 JAAR --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 13 JEUGD 4 TOT 18 JAAR ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 13 LAAGGELETTERDEN --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 14 INWONERS DORPEN EN WIJKEN -------------------------------------------------------------------------------------------- 14

5

SAMENVATTING -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 15

6

BIJLAGE ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 16

Acta advies, december 2018

2

1 Inleiding De gemeente Venray heeft als doelstelling dat alle inwoners beschikken over de benodigde basisvaardigheden om zich te kunnen redden in de samenleving. Dat betekent dat zij voldoende in staat zijn om te lezen, rekenen en schrijven. Maar ook dat ze mediawijs zijn en grip hebben op gezondheid en werk & inkomen. De gemeente Venray wil daarom haar burgers een bibliotheekvoorziening bieden die hen ondersteunt bij lezen, leren en informeren. Dat doet de gemeente niet zelf, zij geeft hiervoor een bibliotheekorganisatie de opdracht en verstrekt daar subsidie voor. Om goed te kunnen sturen op het bibliotheekwerk is een visie nodig die aangeeft welke ontwikkelingen men ziet, welke maatschappelijke effecten gewenst zijn en hoe deze bereikt moeten worden. In het verleden is door de gemeente Venray in samenspraak met betrokkenen al een voorzet gegeven voor een nieuwe bibliotheekvisie in de nota’s A en B Kunst en Cultuur. In deze twee nota’s wordt onder andere ingegaan op het bibliotheekwerk. Het ontbrak echter nog aan een uitgewerkte visie op het bibliotheekwerk in de gemeente Venray. De voor u liggende “Visie Bibliotheekwerk Venray” is opgesteld met de eerdergenoemde beleidsstukken als basis en bouwt verder op relevante bestaande beleidsstukken. Daarnaast zijn er een aantal interviews gehouden met de belangrijkste ‘stakeholders’ van de bibliotheek uit de Venrayse gemeenschap.

Vanuit de verschillende invalshoeken hebben ‘stakeholders’ aangegeven welke dienstverlening zij wenselijk vinden voor de Venrayse gemeenschap. De visie geeft een eerste richting voor de invulling van het bibliotheekwerk. Deze visie is richtinggevend, de werkelijke uitvoering vindt plaats door de bibliotheekaanbieder samen met andere maatschappelijke organisaties.

Acta advies, december 2018

3

2 Trends en ontwikkelingen Van oudsher is de opgave van een bibliotheek het bevorderen van lezen, leren en informeren. Die opgave is niet veranderd, de werkwijze des te meer. Hieronder volgt een beschrijving van de belangrijkste trends en ontwikkelingen waardoor de dienstverlening van het bibliotheekwerk sterk verandert.

2.1 Ontgroening, vergrijzing en toename nieuwkomers De Venrayse bevolking ontgroent, vergrijst en de verhoudingen in culturele achtergrond wijzigen. De gemiddelde leeftijd stijgt doordat het aantal kinderen dat geboren wordt afneemt, jongeren wegtrekken en ouderen achterblijven. Tegelijkertijd verandert de samenstelling van de bevolking door de komst van nieuwkomers. Hiermee wordt de natuurlijke bevolkingsafname grotendeels gecompenseerd. In enkele dorpen is er echter sprake van bevolkingsafname waardoor daar het voorzieningenniveau afneemt. Met de veranderende samenstelling van de bevolking verandert ook de behoefte aan ondersteuning bij lezen, leren en informeren. De gemeente Venray kent een aanzienlijk aantal nieuwkomers met uiteenlopende achtergronden. Dit zijn niet alleen vluchtelingen uit oorlogsgebieden, maar ook arbeidsmigranten met name uit Polen. Zowel arbeidsmigranten als ‘statushouders’ zijn vaak slecht toegerust voor een leven in Nederland. Zij beheersen de Nederlandse taal doorgaans nauwelijks en weten maar moeilijk de weg te vinden in de Nederlandse samenleving. Voor hen is ondersteuning nodig om de Nederlandse taal te leren en wegwijs te worden in de Nederlandse samenleving. Alleen dan kunnen zij volwaardig meedoen in de Nederlandse samenleving.

De groep ouderen groeit vanwege de dubbele vergrijzing de komende jaren sterk: de groep ouderen wordt groter en de leeftijd van de mensen in deze groep neemt steeds meer toe. Deze groep is diverser dan vaak gedacht wordt en de behoefte binnen deze groep verschilt sterk 1. In extremen zijn er enerzijds 90-jarigen die de wereld over reizen en alles met de smartphone doen, anderzijds 65plussers die sterk vereenzaamd thuis zitten en zich nauwelijks digitaal weten te redden. Over het algemeen is het wel zo dat deze groep veelal vaardigheden mist om zich in de digitale wereld te kunnen redden. Daarnaast neemt de eenzaamheid van deze groep in de loop van de jaren toe doordat steeds meer mensen in hun omgeving wegvallen. Voor deze groep is de ontmoetingsfunctie van de bibliotheek dan ook belangrijk. Tegelijkertijd zijn deze senioren vaak “veellezers”. Zij maken veel gebruik van de uitleenfunctie van de centrale bibliotheek of van een van de vele ruilkasten in wijken en dorpen. Door de vergrijzing zal naar verwachting ook het aantal dementerenden de komende jaren fors toenemen. Zij kunnen zich in de loop van het ziekteproces steeds minder goed redden en hun behoefte aan ondersteuning neemt dan toe. Bijvoorbeeld bij het vinden van informatie en het invullen van formulieren van (semi)overheidsinstanties zoals de belastingdienst, de gemeente, pensioenfondsen en woningcorporaties.

2.2 Kloof tussen ‘cans’ en ‘cannots’ neemt toe Het Sociaal en Cultureel Planbureau stelt in het rapport “De toekomst tegemoet” dat de dominante scheidslijn in de samenleving verschuift van die tussen de haves en de have nots naar die tussen de cans en de cannots. De samenleving wordt steeds complexer, van burgers worden steeds uitgebreidere vaardigheden verwacht om grip op hun leven te hebben. De cans zijn de mensen die deze complexiteit en permanente verandering eerder zien als een uitdaging dan als een bedreiging. Zij beschikken over de vaardigheden en het sociale kapitaal om de weg te vinden in de steeds veranderende wereld. Het gaat om leervermogen, intelligentie, creativiteit, flexibiliteit en innovatiekracht en doorzettingsvermogen. Voor een andere groep ligt de lat te hoog. Zij zitten vaker zonder werk en hebben vaker financiële en gezondheidsproblemen2.

2.3

Een leven lang leren

Voor alle burgers wordt het beschikken over de basisvaardigheden lezen, schrijven en mediawijsheid in toenemende mate een succesfactor in hun leven. De eisen die gesteld worden aan burgers als het gaat om 1

https://www.kb.nl/sites/default/files/docs/publicatie_ouderen_en_de_bibliotheek.pdf Zie ook https://www.groene.nl/artikel/niet-op-het-logo-drukken en https://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2016/De_toekomst_tegemoet 2

Acta advies, december 2018

4

geletterdheid en mediawijsheid nemen bovendien nog steeds toe. Dat stopt tegenwoordig niet meer wanneer je van school af komt. De scheiding wordt minder absoluut tussen de levensfase waarin mensen worden opgeleid en de werkende levensfase waarin zij hun kennis toepassen. Om je als burger te kunnen redden in deze samenleving is een leven lang leren een vereiste. Een toenemend aantal burgers mist echter basisvaardigheden om zich goed te kunnen redden in de samenleving. Het aantal laaggeletterden en “digibeten” neemt toe. Dit heeft aantoonbaar negatieve maatschappelijke gevolgen; lager opleidingsniveau, hogere werkloosheid, armoede, meer sociale problematiek en slechtere gezondheid.

2.4 Laaggeletterdheid neemt toe Vaardige lezers ondervinden persoonlijke voordelen die kunnen leiden tot economische groei. Ze vinden gemakkelijker een baan, krijgen een hoger salaris, zijn vaker politiek en maatschappelijk actief en hebben een betere gezondheid. Ongelijkheid in geletterdheid kan leiden tot grotere sociale verschillen en hogere maatschappelijke kosten. Zo hebben laaggeletterden meer kans op een slechtere gezondheid dan mensen die niet laaggeletterd zijn. Naar schatting bedragen in Nederland de jaarlijkse zorgkosten voor laaggeletterdheid 127 miljoen euro3. Statistieken laten zien dat de ontwikkelingen in Venray overeenkomen met de landelijke ontwikkelingen4. Net als in heel Nederland is ook in Venray een steeds grotere groep mensen laaggeletterd5. Uit onderzoek van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt, Universiteit Maastricht (ROA) is gebleken dat tussen de 11 en 13% van de beroepsbevolking in Venray laaggeletterd is. Dat komt neer op ongeveer 4.000 mensen in de leeftijd van 16 tot en met 65 jaar, die grote moeite hebben met lezen, schrijven en daarmee het begrijpen en toepassen van informatie. Zij beheersen het minimale niveau om volwaardig in de Nederlandse maatschappij te kunnen functioneren niet. Lezen en leesbevordering is dus niet alleen een punt van aandacht voor de jeugd.

Voor de ontwikkeling van taalvaardigheid blijft lezen ook in latere levensfasen en voor oudere doelgroepen belangrijk. Laaggeletterdheid komt voor in alle lagen van de bevolking; mannen en vrouwen, ouderen en jongeren, werkenden en niet-werkenden. 6. 2.5 Toenemende digitalisering vraagt om nieuwe vaardigheden Onze samenleving verandert snel in een kenniseconomie waarin internet en kunstmatige intelligentie een steeds grotere rol spelen. Informatie op papier is nog altijd relevant, maar wordt wel in toenemende mate aangevuld door bijvoorbeeld internet en e-boeken. Internet en digitale informatie is alom aanwezig en we zijn er volledig afhankelijk van geworden. Kunstmatige Intelligentie neemt toe en zal steeds meer functies en zelfs beroepen overnemen van mensen. Dat vraagt van burgers dat zij zich aanpassen, nieuwe vaardigheden aanleren en kennis eigen maken om zich te handhaven in de digitale samenleving. Dat begint al van jongs af aan. Kinderen maken steeds jonger gebruik van internet, wat vraagt om begeleiding zodat zij zich bewust, kritisch, veilig en actief kunnen bewegen in de digitale wereld. Daarnaast wordt de overheid helemaal digitaal in haar contacten met de burger. Dat is voor veel burgers nog niet eenvoudig, zij hebben last van de informatieovervloed en er ontstaat bij hen kennisonzekerheid. Want: Wat is waar en wat niet?

2.6 Bibliotheken; van uitleners naar dienstverleners De bibliotheek verandert mee met de samenleving, soms loopt ze voorop, soms loopt ze iets achter. Van belang is dat de dienstverlening zo nauw mogelijk aansluit op de maatschappelijke behoefte en de wensen van burgers. Al tientallen jaren is er een afname van de fysieke uitleen van boeken, dit wordt maar heel beperkt gecompenseerd door digitaal lezen. Er is overigens sprake van ‘ontlezen’ door de hele samenleving heen. De dienstverlening verschuift dan ook van het uitlenen van tastbare boeken naar 3

www.lezenenschrijven.nl www.waarstaatjegemeente.nl 5 Laaggeletterdheid is een term voor mensen die grote moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Mensen die laaggeletterd zijn, zijn geen analfabeten. Ze kunnen wel lezen en schrijven, maar beheersen niet het eindniveau VMBO of niveau MBO 2/3. 6 https://www.bibliotheekenbasisvaardigheden.nl/aanpak2/referentieniveaus-nt1-en-nt2-collectie.html 4

Acta advies, december 2018

5

dienstverlening op het gebied van lezen, leren en informeren.

Van vast gebouw naar flexibele dienstverlening Als gevolg daarvan neemt de benodigde fysieke ruimte van bibliotheken snel af en verandert van karakter. Bibliotheekvestigingen zijn in toenemende mate plekken waar activiteiten plaatsvinden en waar steeds minder ruimte is voor de uitleen van boeken. De bibliotheekdiensten zijn bovendien steeds minder gebonden aan een eigen bibliotheekvestiging. Bibliotheken bevinden zich steeds vaker in multifunctionele accommodaties waarbij de grenzen tussen de traditionele functies vervagen. Er zijn zeer uiteenlopende combinaties van functies in deze gebouwen te vinden. Vaak zijn er de traditionele culturele instellingen gehuisvest zoals theater, bibliotheek, muziekschool en museum. Daarnaast zijn er combinaties met zorg- en welzijnsorganisaties die zich richten op het ondersteunen van burgers met zeer uiteenlopende dienstverlening. Steeds vaker zijn er ook (semi) commerciële functies te vinden zoals horeca en detailhandel die het totale concept versterken. Een andere trend is dat bibliotheekdiensten steeds vaker plaatsvinden bij andere partijen waar een doelgroep zich bevindt. Denk aan scholen, kinderdagverblijven, zorginstellingen, asielzoekerscentra en dorpshuizen. Beide trends maken dat de bibliotheek steeds minder zichtbaar is als een gebouw of instituut.

Zij maakt deel uit van een gezamenlijke plek dat het imago bij de burgers bepaalt of zij is ondersteunend aan een andere organisatie. Van monopolist naar netwerkpartner Bibliotheekorganisaties krijgen steeds vaker te maken met concurrentie op (onderdelen van) hun dienstverlening. Zo is er nu al concurrentie op het gebied van onderwijsondersteuning, taalakkoorden en uitleen van boeken. Voor de subsidiërende overheden betekent het dat er meer te kiezen valt en dat zij behoefte hebben om te sturen op resultaten en te koersen op de beoogde (maatschappelijke) effecten (zie verderop). Het is niet meer vanzelfsprekend dat diensten op het gebied van lezen, leren en informeren uitgevoerd worden door de bibliotheekorganisatie. Van de bibliotheekorganisatie vereist het dat zij vraaggerichter gaat werken, weet wat de behoefte onder de burgers is en hoe daarop in te spelen. Er ontstaan nieuwe samenwerkingen tussen bibliotheek en andere maatschappelijke organisaties. De bibliotheek ontwikkelt zich hierbij van enkelvoudige aanbieder naar netwerkpartner die samen met anderen diensten verleent aan burgers. De rol die de bibliotheek daarbij speelt is wisselend; van trekker en uitvoerder tot facilitator. Denk bijvoorbeeld aan de samenwerking tussen ROC’s, vrijwillige “taalmaatjes” en de bibliotheek bij het taalakkoord.

Dat maakt dat bibliothekenorganisaties zich om moeten vormen van monopolistische instituten naar sterke flexibele marktpartijen. Van de bibliotheekaanbieder wordt verwacht dat deze de vraag in kaart brengt en op basis daarvan een concurrerend dienstenaanbod opstelt voor haar subsidiegevers, klanten, partners en ‘stakeholders’.

2.7 De wet stelsel openbare bibliotheken Overheden (Rijk, provincies en gemeenten) zien het als hun opdracht om burgers goed voor te bereiden op de taak zich staande te houden in deze complexe wereld en actieve, participerende burgers te worden. Een democratische samenleving kan alleen functioneren wanneer burgers over de basisvaardigheden lezen, schrijven, rekenen en mediawijsheid beschikken. Bovendien moeten burgers over de kennis en vaardigheden beschikken om op basis van gefundeerde argumenten met elkaar in gesprek te gaan. Deze opgave is vastgelegd in verschillende wetten en verdragen waaronder de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen (WSOB)7. 7

Art. 7 van de Grondwet, Art. 10 van Europees Verdrag Rechten van de Mens, Art. 19 Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, UNESCO-manifest (1994) : informatie, alfabetisering, educatie en cultuur, zelfontplooiing stimuleren creativiteit, toegang tot kunst, interculturele dialoog, digitale vaardigheid, debat. Acta advies, december 2018

6

De WSOB is op 1 januari 2015 van kracht geworden. Deze wet heeft het karakter van een beleidskader voor een bibliotheekstelsel met gezamenlijke verantwoordelijkheid voor Rijk, provincies en gemeenten. De wet bepaalt dat de lokale bibliotheken, de provinciale ondersteuningsinstellingen en de Koninklijke Bibliotheek (KB) één netwerk vormen van openbare bibliotheekvoorzieningen. De nieuwe wetgeving was noodzakelijk door technologische en maatschappelijke ontwikkelingen en ontwikkelingen in het bibliotheekwerk. Zo hield de oude wetgeving geen rekening met digitale media. De wet gaat uit van een stelsel met verantwoordelijkheden voor Rijk, provincies en gemeenten. Wel hebben de overheden beleidsvrijheid bij de invulling van hun verantwoordelijkheid. De wet geeft bijvoorbeeld niet aan welke concrete bibliotheekdiensten er verleend moeten worden en wat het budget hiervoor moet zijn. Openbare bibliotheken die een publieksfunctie vervullen moeten volgens de WSOB de volgende vijf functies vervullen, die bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van het algemene publiek: 1 ter beschikking stellen van kennis en informatie; 2 bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie; 3 bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur; 4 organiseren van ontmoeting en debat; 5 laten kennis maken met kunst en cultuur.

De WSOB stelt een aantal functies alleen verplicht voor openbare bibliotheekvoorzieningen die voor het algemeen publiek toegankelijk zijn. De provinciale ondersteuningsinstellingen zijn hiervan uitgesloten, aangezien deze als functie de ondersteuning van de lokale bibliotheken hebben en zich niet rechtstreeks richten tot het algemeen publiek8.

Koninklijke Bibliotheek •Beheert en ontwikkelt de digitale bibliotheek; •Verantwoordelijk voor de digitale infrastructuur; •Koopt namens de openbare bibliotheken e-content in; •Toezicht op functioneren netwerk.

8

Provinciale Steun Organisatie •Inter-bibliothecair leenverkeer; •Netwerk ondersteuning en samenwerking, en innovatie van en voor openbare bibliotheken in het fysieke domein.

Openbare Bibliotheken •Gezamenlijke catalogus (collectie en toegang); •Deelnemen aan digitale infrastructuur (fysiek en digitaal); •Deelnemen aan het IBL (niet iedereen hoeft alles te hebben); •Ondersteunen het onderwijs; •Harmoniseren administratie (leden, gebruiksvoorwaarden).

Zie voor meer informatie “Lokaal bibliotheekwerk; Een handreiking voor gemeenten” te vinden op de website van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, www.vng.nl . 7 Acta advies, december 2018

3 Uitgangspunten bibliotheekwerk gemeente Venray De gemeente Venray hecht veel waarde aan een goed functionerend aanbod van bibliotheekwerk. De eerste stap daarin is deze visie waarmee zij haar opdrachtgeversrol beter kan invullen. De gemeente wil het bibliotheekaanbod waar mogelijk versterken door verhoging van de kwaliteit, effectiviteit en efficiëntie. Dat is echter alleen mogelijk als burgers en (maatschappelijke) organisaties meedenken en meedoen. Het college streeft naar een inclusieve samenleving: “Wij willen een samenleving waarbinnen alle inwoners op voet van gelijkheid met anderen kunnen meedoen. - Samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties willen wij bouwen aan een duurzame, vitale en gezonde Venrayse samenleving. Een samenleving waar onze inwoners goed én gezond kunnen wonen, werken en recreëren. Waar niemand aan de zijlijn hoeft te staan. Samenwerking met inwoners, wijk- en dorpsraden, bedrijven en andere stakeholders is een randvoorwaarde om tot gedragen oplossingen te komen9. “

3.1 De behoefte volgens ‘stakeholders’ Om vroegtijdig al de behoefte van de Venrayse gemeenschap in beeld te krijgen, zijn voor deze visie een aantal ‘stakeholders’ geïnterviewd. Dit zijn allen mensen die op hun gebied een duidelijk beeld hebben van de behoefte aan bibliotheekvoorzieningen in de Venrayse gemeenschap. Uit deze interviews komt een helder en eenduidig beeld van de gewenste bibliotheekvoorziening in Venray. De geïnterviewden zien allen het nut van de bibliotheekfuncties, lezen leren informeren. Zij menen dat het bestrijden van laaggeletterdheid, ondersteuning van lezen en leren en toegang tot betrouwbare informatie belangrijke opgaven voor de bibliotheek zijn. Dat zijn opgaven die de bibliotheekorganisatie volgens hen alleen maar samen met andere maatschappelijke organisaties kan uitvoeren. De geïnterviewden zien graag een intensievere samenwerking van de bibliotheek met de dorpen, wijken, scholen, culturele en sociaal-maatschappelijke instellingen. Zij menen dat de samenwerking tussen de verschillende partijen en daarmee de dienstverlening aan burgers beter kan. Uit de gesprekken met de ‘stakeholders’ komt naar voren dat men graag een bibliotheekvoorziening in een gezamenlijke huisvesting met andere culturele en maatschappelijke functies in het centrum van Venray wil.

Niet alleen omdat de dienstverlening dan makkelijker vindbaar is, maar vooral omdat men verwacht dat de dienstverlening aan burgers verbetert door intensievere samenwerking. Men verwacht daarnaast dat de dienstverlening van de betrokken organisaties daarmee efficiënter en effectiever wordt. Het beeld dat men voor zich ziet is dat van een overdekt marktplein waar iedereen zich thuis voelt. Mensen ontmoeten er elkaar, drinken er een kop koffie, vinden informatie, gaan er lezen, komen naar een lezing of naar een “huiskamer” optreden. Als iemand een vraag heeft, kan hij of zij een van de medewerkers aanschieten. Die helpt de klant direct of neemt deze mee naar een collega die wel kan helpen. De klant ziet geen onderscheid tussen de medewerkers, terwijl deze van de verschillende organisaties kunnen zijn.

3.2 Samenwerking met culturele en sociaal-maatschappelijke instellingen De samenstelling van de bevolking is aan het veranderen waardoor de behoefte aan ondersteuning wijzigt. Daarbij komt dat de druk op burgers toeneemt om zich te blijven ontwikkelen. En met het complexer worden van de samenleving, wordt ook de ondersteuning ingewikkelder. Er is dus behoefte aan meer, andersoortige en integrale ondersteuning voor burgers. De gemeente streeft ernaar dat burgers zo snel mogelijk met zo min mogelijk tussenstappen geholpen worden met hun vraag. Hier is volgens alle betrokkenen verbetering mogelijk. Burgers kost het nog te veel moeite om de ondersteuning te vinden die zij zoeken. Er zijn vaak meerdere stappen via meerdere organisaties op verschillende locaties en tijdstippen nodig om uiteindelijk op de juiste plek te belanden.

9

Collegeprogramma 2018 – 2022 Een gezonde toekomst voor Venray. Acta advies, december 2018

8

De benodigde ondersteuning kunnen de betrokken partijen niet meer geïsoleerd van elkaar leveren, zij hebben elkaar daarbij nodig. Vandaar dat de ondersteuning steeds meer een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt van het netwerk van gemeente en de maatschappelijke partners waaronder de bibliotheekorganisatie. Alle betrokkenen menen dat er meer te bereiken is door de samenwerking te verstevigen. Dat uitgangspunt is een van de redenen dat de gemeente in het centrum van Venray ‘het overdekte marktplein’ wil realiseren waar maatschappelijke organisaties gezamenlijk activiteiten organiseren. De bibliotheek is hierbij een van de partners. Uit het collegeprogramma: -

-

“Wij zetten in op het bevorderen van de verbinding tussen de verschillende beleidsterreinen en het daarbij investeren in netwerken en het bouwen aan relaties. Voor ons zijn het uitgaan van eigen kracht, preventie en innovatie belangrijke uitgangspunten. Dit geldt niet alleen voor onze inwoners, maar ook voor onze voorzieningen en thema’s als onderwijs, kunst en cultuur, sport en subsidies.” “Daarbij gaat het vooral om een andere manier van denken en handelen: doen wat nodig is, waarbij gekeken wordt naar wat inwoners in hun specifieke situatie zelf kunnen én vervolgens eventueel nodig hebben. Steeds hebben we daarbij een inclusieve samenleving voor ogen. Iedereen moet mee kunnen doen. Uit oogpunt van integraliteit en preventie zoeken we nog nadrukkelijker de verbinding tussen de beleidsvelden sociaal domein, onderwijs (inhoudelijk), kunst en cultuur, gezondheid en sport.”

3.3 Huisvesting bibliotheek met culturele en maatschappelijke organisaties De bibliotheekfunctie is in de gemeente Venray ondergebracht in een pand aan de Merseloseweg in Venray. Deze bibliotheekvestiging vervult een centrumfunctie en trekt bezoekers uit de hele gemeente voor dienstverlening die in de kleinere kernen niet beschikbaar is. Onder invloed van de sterk veranderende dienstverlening, veranderen ook de eisen die aan de huisvesting van een bibliotheek gesteld worden. Er is aanzienlijk minder ruimte nodig voor het aanbieden van fysieke materialen zoals boeken, tijdschriften en kranten. Tegelijkertijd komt de nadruk meer te liggen op activiteiten die een flexibele inrichting vereisen. Anderzijds is er de trend om verschillende culturele en maatschappelijke functies te combineren en samen te brengen in één gebouw. De kosten voor de huisvesting maken een groot deel uit van de totale kosten voor de bibliotheek. Het verminderen van de huisvesting en de bijbehorende kostenreductie, maakt dat er geïnvesteerd kan worden in andere dienstverlening waar juist meer behoefte aan is. De keuze voor de huisvesting van de bibliotheek is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente en de bibliotheekaanbieder. De gemeente heeft de wens om de bibliotheekvestiging te verplaatsen naar het centrum van Venray.

Daarnaast heeft de gemeente de wens om verschillende maatschappelijke en culturele functies, waaronder de bibliotheek, samen te brengen in één pand. Die nieuwe locatie biedt de bibliotheek een uitgelezen kans om samen met andere maatschappelijke organisaties te komen tot een breed pakket aan dienstverlening dat goed aansluit op de wensen van de Venrayse samenleving. Die diensten zijn een combinatie van bibliotheekdiensten, culturele activiteiten en maatschappelijke ondersteuning. De gezamenlijke huisvesting van activiteiten sluit aan op de ambities zoals die staan in het collegeprogramma: Onze ambitie is een ‘compact, compleet en comfortabel’ centrum dat optimaal is toegerust voor de toekomst als tweede stad van Noord-Limburg. Voor de uitvoering van deze visie is in 2017 het Centrumprogramma Venray 2017-2022 opgesteld. Met de uitvoering van de centrumvisie hebben wij een duidelijk doel voor ogen: verminderen van de leegstand en meer beleving en ‘reuring’ in het centrum van Venray. Dit bereiken wij [onder andere] door de komende jaren actief in te zetten op … het versterken van het kunst- en cultuuraanbod.

De gemeente Venray neemt het voortouw in de ontwikkeling van de gezamenlijke huisvesting. Zij brengt de partijen bij elkaar en ondersteunt het proces.

3.4 Sturen op resultaat, koersen op effect De wijze waarop de gemeente Venray de subsidierelatie wil sturen is verschoven van sturing op activiteiten naar sturing op resultaat en koersen op effect. Om deze andere sturing mogelijk te maken, worden de subsidievoorwaarden voor het bibliotheekwerk aangepast. Daarin staat aangegeven welke maatschappelijke doelen de gemeente bij welke doelgroepen wil behalen. Daarin staan ook de randvoorwaarden en eisen aangegeven waaraan de subsidieaanvraag van de bibliotheekaanbieder moet voldoen. Acta advies, december 2018

9

De gemeente Venray vraagt de bibliotheekaanbieder in de subsidieaanvraag om te komen met een dienstenaanbod voor het bibliotheekwerk in de gemeente Venray. Dat aanbod geeft aan welke diensten tegen welke prijzen geleverd kunnen worden en welke gewenste maatschappelijke effecten hiermee beoogd worden. Het overeengekomen dienstenpakket vormt tevens de basis voor de verantwoording achteraf van de uitgevoerde activiteiten. Die verantwoording geeft aan welke resultaten en (maatschappelijke) effecten er behaald zijn. Dat gebeurt niet alleen met cijfermatig bewijs, maar ook met overtuigend kwalitatief inzicht. Dat laatste kan bijvoorbeeld door interviews of verslaglegging van activiteiten. Dat is tevens een goede basis om afspraken te maken voor de daaropvolgende subsidieperiode.

€

Activiteiten

Input

Throughput

Resultaat Producten (goederen en diensten)

Output

Effect

Maatschappelijk effect

Outcome

Impact

De nieuwe wijze van sturing geeft inzicht in de doelmatigheid en doeltreffendheid van de subsidies aan de bibliotheekaanbieder. De nieuwe wijze van sturing maakt bovendien dat er meer aandacht is voor de omgeving waarin de bibliotheekaanbieder opereert (klanten, financiers, partners, concurrentie) en voor innovaties die inspelen op de ontwikkelingen in de markt. Het werken met deze nieuwe sturingsmethode is nieuw voor zowel de gemeenten als de bibliotheekaanbieder. De werking van resultaatsturing wordt daarom de komende jaren gezamenlijk door de gemeente Venray en de bibliotheekaanbieder geëvalueerd en waar nodig bijgesteld. Het betekent tevens een keuze voor een opdrachtgever – opdrachtnemer relatie met een scheiding van verantwoordelijkheden. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij de bibliotheekorganisatie als opdrachtnemer. De sturing op resultaten is de verantwoordelijkheid van de opdrachtgever (subsidieverstrekker). De subsidie is gebaseerd op concrete resultaten met prijzen en er wordt niet gestuurd op kostensoorten en niet op bedrijfsvoering. De toetsing van de resultaten en effecten gebeurt door (zelf)evaluaties en benchmarking met andere aanbieders van vergelijkbare diensten. De verantwoording is gebaseerd op de subsidieaanvragen waarmee toetsing mogelijk is of de beloofde diensten gerealiseerd zijn.

Tevens wordt inzicht gegeven in de (maatschappelijke) effecten om zo te bepalen of de subsidie doeltreffend en doelmatig was. De subsidiering van de huisvesting wordt vooralsnog apart gehouden van de subsidie voor de dienstverlening. De reden daarvoor is dat de gemeente zoals al eerder vermeld de wens heeft om de bibliotheek te verhuizen naar een pand in het centrum van Venray samen met andere maatschappelijke organisaties. De plannen hiervoor moeten nog ontwikkeld worden, vandaar dat over de functionaliteit en de kosten nog niets te zeggen valt.

3.5 Keuze voor één bibliotheekaanbieder Gemeenten hebben de vrijheid om het bibliotheekwerk of onderdelen ervan, onder te brengen bij andere partijen. Dat gebeurt op verschillende plekken in Nederland inmiddels al op kleine schaal bij ondersteuning van het onderwijs, taalbevordering (taalakkoorden), mediawijsheid en de uitleen van boeken. De verwachting is dat dit de komende jaren nog zal toenemen. Het voordeel van deze beweging is dat er keuze voor de gemeente ontstaat en er voor de beste aanbieding gekozen kan worden. Het nadeel Acta advies, december 2018

10

hiervan kan fragmentatie zijn van de ondersteuning van burgers, het vraagt dan extra aandacht voor afstemming en samenwerking. Het belangrijkste nadeel hiervan is dat het leidt tot versnippering van de dienstverlening over verschillende partijen. De verwachting is dat door de versnippering er geen of nauwelijks verbetering van de kosten optreedt, maar dat er wel grote kans is op verlies aan kwaliteit en doeltreffendheid. De gemeente Venray kiest er daarom voor de wettelijke bibliotheektaken te beleggen bij één bibliotheekorganisatie die ook aangesloten is op het landelijke netwerk. In de uitvoering is afstemming van de dienstverlening met maatschappelijke en culturele partners vereist. De rol van de bibliotheek zal hierin wisselen tussen organisator, uitvoerder en facilitator. Het bestaansrecht van de openbare bibliotheek is de toegevoegde waarde die zij heeft voor burgers. De overheden subsidiëren weliswaar de bibliotheken, maar de legitimatie van de subsidiëring komt vanuit de samenleving. Van de bibliotheekorganisatie wordt verwacht dat zij als cultureel ondernemer actief en creatief op zoek gaat naar aanvullende financiering van haar dienstverlening. Deels om de kosten te dekken van de reguliere dienstverlening, denk hierbij aan de lidmaatschapsgelden. Maar met name om haar draagvlak te verstevigen en toegevoegde waarde te leveren aan haar klanten.

Acta advies, december 2018

11

4 Opdracht bibliotheekorganisatie De gemeente Venray heeft als doelstelling dat alle inwoners beschikken over de benodigde basisvaardigheden om zich te kunnen redden in de samenleving. Dat betekent dat zij voldoende in staat zijn om te lezen, rekenen en schrijven. Maar ook dat ze mediawijs zijn en grip hebben op gezondheid en werk & inkomen. Het bijbrengen van de basisvaardigheden is iets waar veel verschillende partijen bij betrokken zijn en bereikte resultaten zijn veelal moeilijk toe te wijzen aan een activiteit of een organisatie. Het verbeteren van de basisvaardigheden is daarom een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en de maatschappelijke partners, waaronder de bibliotheek. Voor het bibliotheekwerk volgt de gemeente Venray de wettelijke bibliotheektaken en heeft zij als opdracht voor de bibliotheekorganisatie als volgt verwoord:  Het bevorderen van taal en lezen  Het bestrijden van taalachterstanden en laaggeletterdheid  Het bevorderen van basisvaardigheden (lezen, rekenen, schrijven, digitale vaardigheden, informatievaardigheden, gezondheid en werk & inkomen)  Het bevorderen van sociale samenhang en burgerschap  Het laagdrempelig toegang bieden tot informatie en cultuur De gemeente Venray verwacht van de bibliotheekorganisatie een dienstenaanbod dat inspeelt op de eerdergenoemde trends, ontwikkelingen en uitgangspunten.

Dat aanbod gaat uit van de lokale behoefte en sluit aan op het landelijk bibliotheeknetwerk. De diensten hebben elders in het land hun meerwaarde al bewezen; meerdere bibliotheekorganisaties werken er mee en er is landelijke en provinciale ondersteuning voor. De gemeente is (wettelijk) verantwoordelijk voor subsidiering van alle reguliere werkzaamheden en dienstverlening van de openbare bibliotheek. Wel maakt de gemeenten een keuze in het aanbod van bibliotheekdiensten die zij haar burgers wil aanbieden. Die keuze verschilt van gemeente tot gemeente en is gebaseerd op de verschillen in lokale behoefte, beschikbare infrastructuur en partners, bestuurlijke doelstellingen en beschikbaar budget. De gemeente Venray gebruikt dus wel dezelfde bouwstenen als andere gemeenten, maar het bouwwerk van de Venrayse bibliotheek is maatwerk. Hieronder volgt een omschrijving van de door de gemeente Venray gewenste dienstverlening waarvoor zij een voorstel van de bibliotheekorganisatie verwacht.

4.1 Basisvoorziening voor alle inwoners De fysieke basisvoorziening bestaat uit de dienstverlening in de gezamenlijke huisvesting waar alle vijf de wettelijke functies een plek krijgen. Hier kunnen burgers van 0 tot 100+ lenen en lezen uit de collectie boeken, kranten, tijdschriften et cetera. Er kan bovendien materiaal opgevraagd worden uit andere bibliotheken in Nederland. Daarnaast zijn er studieplekken en computers met toegang tot de landelijke digitale bibliotheek. Tot slot biedt het een podium voor diverse activiteiten voor, door en met de Venrayse gemeenschap. Hieronder wordt verder ingegaan op deze activiteiten. Alle inwoners moeten zich thuis voelen in de gezamenlijke huisvesting en het ervaren als hun plek. Jonge kinderen met hun ouders en ouderen komen doorgaans uit zichzelf naar de bibliotheek. Speciale aandacht wil de gemeente voor het aantrekken van jongeren, jongvolwassen en laaggeletterden. Zij komen doorgaans minder naar de bibliotheek, terwijl de bibliotheek juist hen veel te bieden heeft als studieplek, voor het vinden van informatie en maatschappelijke ondersteuning.

4.2 Programmering activiteiten In aanvulling op de fysieke basisvoorziening wil de gemeente activiteiten laten organiseren die burgers helpen bij een leven lang leren. Voor de inwoners (0 tot 100+) van Venray worden activiteiten georganiseerd die aansluiten op de lokale thema’s en de wettelijke bibliotheektaken. Het zijn onder andere activiteiten op basis van herkenbare, actuele thema’s en rondom grote landelijke campagnes. Zoals Nederland Leest en de Kinderboekenweek, waarbij leesbevordering, leesplezier, ontmoeting en debat centraal staan. Er zijn twee type activiteiten te onderscheiden. Ten eerste activiteiten die door de bibliotheekorganisatie Acta advies, december 2018

12

georganiseerd worden. Voor deze activiteiten is er een voorkeur voor landelijk ontwikkelde en ondersteunde producten zoals ‘Klik en tik’, ‘Digisterker’ en ‘Walk & Talk’10. Ten tweede zijn er activiteiten die door de bibliotheekorganisatie gefaciliteerd worden maar worden uitgevoerd door anderen. Dit zijn bijvoorbeeld evenementen, trainingen, cursussen, “workshops”, lezingen, debatten, (kleinschalige) muziekoptredens en theater. De programmering van activiteiten wordt samen met de partners ontwikkeld en uitgevoerd.

4.3 Jeugd 0 tot 4 jaar Lezen is een onmisbare vaardigheid in onze samenleving. Kinderen die lezen zijn taalvaardiger. Een kind dat elke dag 15 minuten wordt voorgelezen leert elk jaar 1.000 nieuwe woorden. Daarmee nemen ook de luistervaardigheid, het concentratievermogen, de fantasie en sociaal-emotionele vaardigheden toe. De gemeente vindt het van belang om kinderen vanaf de geboorte kennis te laten maken met taal. De voorkeur van de gemeente gaat daarbij uit naar het landelijke programma Boekstart11. Dat programma kent twee onderdelen; Boekstart voor baby’s en Boekstart in de kinderopvang. Boekstart voor baby’s bestaat uit een pakket van materialen (zoals het boekstart koffertje) en activiteiten direct gericht op baby’s en hun ouders. Boekstart in de kinderopvang ondersteunt ‘voor en vroegschoolse educatie instellingen’ (VVE). Dat bestaat doorgaans uit een pakket van advisering over leesbevordering, een boekencollectie, trainingen voor pedagogisch medewerkers en monitoring van de resultaten.

4.4 Jeugd 4 tot 18 jaar Onderzoek toont aan dat lezers niet alleen hoger scoren op taal, maar ook op bijvoorbeeld rekenen en andere vakken. Kinderen die graag en goed lezen en hun weg weten te vinden in de media hebben later meer kansen op de arbeidsmarkt. Investeren in kinderen die goed kunnen lezen, betekent een investering in de toekomst. De doelgroep jeugd van 4 tot 18 jaar wil de gemeente met name via het onderwijs laten ondersteunen. Het onderwijs zorgt voor de ontwikkeling van kinderen op het gebied van lezen, leren en informeren. De bibliotheek heeft daar een faciliterende rol in. Daarnaast is er de bibliotheekvestiging waar de jeugd terecht kan voor informatie, het lenen van boeken, studeren en deelnemen aan activiteiten. BiblioNu levert in de gemeente Venray in beperkte mate (verouderde) lesondersteuning. Het onderwijs geeft aan dat zij weinig meerwaarde ervaart van de huidige ondersteuning door BiblioNu. De landelijke trend is dat de ondersteuning van bibliotheken aan het onderwijs verschuift van incidenteel en aanbod gerichte dienstverlening naar structurele vraaggerichte ondersteuning. De leskisten met materiaal hebben in de meeste Nederlandse gemeenten plaats gemaakt voor het programma de Bibliotheek op School (dBos)12.

DBos is een landelijk programma; een aanpak waarin bibliotheken, scholen en gemeenten op structurele wijze samenwerken aan taalontwikkeling, leesbevordering en mediawijsheid van kinderen en jongeren. DBos bestaat uit zes bouwstenen die allemaal even belangrijk zijn voor het succes; ze versterken elkaar als ze goed worden ingezet. Binnen het programma van dBos zijn de onderdelen niet los in te zetten. Deze programmatische aanpak heeft aantoonbaar een positief effect op het leesgedrag van kinderen en hun taalontwikkeling 13. DBos zou voor de scholen in Venray een nieuw product zijn. Het onderwijs geeft aan dat er behoefte aan deze vorm van ondersteuning is en men ziet er duidelijke meerwaarde van in. Wel moet de behoefte en het draagvlak binnen het onderwijs nog uitgebreider onderzocht worden. Bovendien moet de financiële haalbaarheid in kaart gebracht worden. Of de introductie van dBos mogelijk is, hangt af van de kosten en het draagvlak in het onderwijs. Aan de bibliotheekaanbieder wordt gevraagd om dit als optie mee te nemen in het voorstel voor de dienstverlening. 10

www.oefenen.nl, www.digisterker.nl, www.delevendesollicitatiegids.nl https://www.boekstart.nl 12 https://www.debibliotheekopschool.nl 13 https://www.lezenenschrijven.nl/uploads/editor/170210SLZ_rapport_Preventie_door_interventie_DEF.pdf 11

Acta advies, december 2018

13

Landelijk gezien neemt de behoefte aan ondersteuning op het gebied van lezen, leren en informeren in het middelbaar onderwijs toe. Het programma dBos voor het middelbaar onderwijs wordt landelijk ontwikkeld en is op enkele plekken in Nederland al ingevoerd. De vraag lijkt in Venray nog weinig te spelen. De gemeente wacht de ontwikkelingen daarom af en wil hier vooralsnog geen inzet op plegen.

4.5 Laaggeletterden Met het motto ‘Iedereen telt mee, doet mee en draagt bij’, ziet de gemeente Venray het als een belangrijke taak om laaggeletterdheid aan te pakken. Doelstelling van de gemeente is dat al haar inwoners een voldoende beheersing van de Nederlandse taal heeft. Een goede beheersing van de Nederlandse taal helpt inwoners om zelfstandig zaken te regelen of bijvoorbeeld bij het vinden van (vrijwilligers)werk. Ook kan het bijdragen aan het voorkomen van eenzaamheid of schulden. De bibliotheek heeft als laagdrempelige voorziening een groot bereik en vertrouwen onder de inwoners. Zij heeft bovendien de opdracht taal, rekenen en digitale vaardigheden van burgers te vergroten. Dat maakt de bibliotheek tot een van de kernpartners voor de gemeente bij het bestrijden van laaggeletterdheid. Dit uiteraard in samenwerking met de andere partners. Vandaar dat de bibliotheekaanbieder wordt gevraagd om met andere maatschappelijke organisaties een voorstel te doen voor een taalakkoord. In dat taalakkoord kunnen inwoners terecht voor al hun vragen op gebied van taal, rekenen en digitale vaardigheden14. Het taalakkoord is een samenwerkingsverband, een taalalliantie, van de verschillende maatschappelijke partners. In de taalalliantie werkt men samen met andere kernpartners zoals de gemeente, ROC en de stichting Lezen & Schrijven.

Het taalnetwerk werkt ook samen met welzijns- en zorgorganisaties en andere Venrayse organisaties. De bibliotheek is in de ogen van de gemeente een van de kernpartners. Bij het taalakkoord werken taalvrijwilligers met laaggeletterden aan het verbeteren van de leesvaardigheid.

4.6 Inwoners dorpen en wijken Voor inwoners van dorpen en wijken zijn er naast de centrale bibliotheekvoorziening op verschillende locaties (beperktere) bibliotheekvoorzieningen. Deze worden voor het merendeel niet uitgevoerd door de bibliotheekorganisatie, maar door vrijwilligersorganisaties. Denk hierbij aan het leescafé Sint Bernard en de ruilboekenkasten in gemeenschapshuizen. De samenwerking tussen deze initiatieven en de bibliotheekaanbieder is op dit moment beperkt. Stakeholders denken echter dat een bescheiden ondersteuning van de bibliotheekorganisatie de vrijwilligersorganisaties aanmerkelijk kan helpen bij hun werk voor de lokale gemeenschap. De gemeente vraagt de bibliotheekorganisatie om samen met de vrijwilligersorganisaties en de lokale gemeenschappen te komen met concrete voorstellen om de samenwerking en daarmee de dienstverlening te verbeteren. Ook hier zijn de wensen van de gemeenschap leidend en is de bibliotheekorganisatie faciliterend.

14

https://www.taalvoorhetleven.nl

Acta advies, december 2018

14

5 Samenvatting De gemeente Venray heeft als doelstelling dat alle inwoners beschikken over de benodigde basisvaardigheden om zich te kunnen redden in de samenleving. Dat betekent dat zij voldoende in staat zijn om te lezen, rekenen en schrijven. Maar ook dat ze mediawijs zijn en grip hebben op gezondheid en werk & inkomen. De gemeente Venray wil daarom haar burgers een bibliotheekvoorziening bieden die hen ondersteunt bij lezen, leren en informeren. Dat doet de gemeente niet zelf, zij geeft hiervoor een bibliotheekorganisatie de opdracht en verstrekt daar subsidie voor. De Venrayse bevolking ontgroent, vergrijst en de verhoudingen in culturele achtergrond wijzigen. Met de veranderende samenstelling van de bevolking verandert ook de behoefte aan ondersteuning bij lezen, leren en informeren. De gemeente Venray kent een aanzienlijk aantal nieuwkomers met uiteenlopende achtergronden. Voor hen is ondersteuning nodig om de Nederlandse taal te leren en wegwijs te worden in de Nederlandse samenleving. De groep ouderen groeit de komende jaren ook sterk. Deze groep is diverser dan vaak gedacht wordt en de behoefte binnen deze groep verschilt aanmerkelijk. Voor alle burgers wordt het beschikken over de basisvaardigheden lezen, schrijven en mediawijsheid in toenemende mate een succesfactor in hun leven.

De eisen die gesteld worden aan burgers als het gaat om geletterdheid en mediawijsheid nemen bovendien nog steeds toe. Dat stopt tegenwoordig niet meer wanneer je van school af komt. Om je als burger te kunnen redden in deze samenleving is een leven lang leren een vereiste. Een toenemend aantal burgers mist echter basisvaardigheden om zich goed te kunnen redden in de samenleving. Het aantal laaggeletterden en “digibeten” neemt toe. Dit heeft aantoonbaar negatieve maatschappelijke gevolgen; lager opleidingsniveau, hogere werkloosheid, armoede, meer sociale problematiek en slechtere gezondheid. De dienstverlening van bibliotheken verschuift van het uitlenen van tastbare boeken naar dienstverlening op het gebied van lezen, leren en informeren. Dat gebeurt steeds vaker bij andere organisaties zoals scholen en samen met andere maatschappelijke organisaties. De vaste vestiging is steeds vaker een multifunctionele accommodaties waarbij de grenzen tussen de traditionele functies vervagen. Deze trends maken dat de bibliotheek steeds minder zichtbaar is als een gebouw of instituut. De gemeente heeft de wens om de bibliotheekvestiging te verplaatsen naar het centrum van Venray.

Die nieuwe locatie biedt de bibliotheek een uitgelezen kans om samen met andere maatschappelijke organisaties te komen tot een breed pakket aan dienstverlening dat goed aansluit op de wensen van de Venrayse samenleving. De gemeente Venray neemt het voortouw in de ontwikkeling van de gezamenlijke huisvesting. Zij brengt de partijen bij elkaar en ondersteunt het proces. De gemeente Venray wil bij de subsidierelatie met de bibliotheekaanbieder sturen op resultaat en koersen op effect. Daarvoor wil de gemeente inzetten op een basisbibliotheek en programmering van activiteiten gericht op jeugd 0-4 jaar, jeugd 4-12 jaar en laaggeletterden. De gemeente Venray vraagt de bibliotheekaanbieder een dienstenaanbod te doen voor het bibliotheekwerk in de gemeente Venray. Dat aanbod geeft aan welke diensten tegen welke prijzen geleverd kunnen worden en welke gewenste maatschappelijke effecten hiermee beoogd worden. De gemeente Venray kiest er voor de wettelijke bibliotheektaken te beleggen bij één bibliotheekorganisatie die ook aangesloten is op het landelijke netwerk. In de uitvoering is afstemming van de dienstverlening met maatschappelijke en culturele partners vereist. De rol van de bibliotheek zal hierin wisselen tussen organisator, uitvoerder en facilitator.

Van de bibliotheekorganisatie wordt verwacht dat zij als cultureel ondernemer actief en creatief op zoek gaat naar aanvullende financiering van haar dienstverlening.

Acta advies, december 2018

15

6 Bijlage Met onderstaande personen, ‘stakeholders’, is gesproken over de bibliotheekvisie.

BiblioNu SPOVenray Centrale van ouderverenigingen Cultura Pliv Synthese Dorpsraden St Charitatieve instellingen Gemeente Horst aan de Maas

Acta advies, december 2018

Jimmy Hendriks Mart van Gessel Henk Raedts Martin Manders Marina Hendrikx Gaby Hustedt Jan Nelissen Leo Janssen Hanneke Wijnen Bram Loeffen

directeur-bestuurder beleidsmedewerker voorzitter directeur voorzitter teamleider voorzitter Initiatiefnemer beleidsmedewerker Adviseur

16