05 Bijlage 3. Notitie Koers uitvoering Participatiewet gemeente Venray
Tekst van het document
Koers uitvoering Participatiewet 29 oktober 2024
1
Inleiding De Participatiewet heeft als doel om de baankansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te verhogen en ervoor te zorgen dat meer mensen een duurzame baan vinden. Voor het realiseren van de doelstellingen uit de Participatiewet is het belangrijk dat gemeenten een duidelijke visie hebben op hoe de eigen uitvoering gaat bijdragen aan de realisatie van de doelen van deze wet. De schapsgemeenten werken mede in dit kader gezamenlijk aan de opdracht ‘Iedereen doet mee’. De opdracht bestaat uit: 1.
Het verkennen van nieuwe mogelijkheden voor een strategische samenwerking op het gebied van participatie.
2.
Onderzoeken hoe de verouderde Gemeenschappelijke Regeling Noord-Limburg West (GR NLW) aangepast of vervangen kan worden.
3.
Het uitwerken van een voorstel voor een nieuwe passende infrastructuur voor beschermd en beschut.
In deze notitie schetsen wij de inhoudelijke koers die wij voor ogen hebben voor spoor 3. We nemen u mee in onze visie op beleid en uitvoering van de Participatiewet. Ook vertellen we over de dienstverlening die we aan onze inwoners (willen) bieden. Daarbij bespreken we wat onze plannen betekenen voor onze strategie richting een ontwikkelbedrijf en voor de infrastructuur van beschermd en beschut werk. De inhoudelijke richting in deze notitie dient als basis voor de verdere uitwerking van spoor 3. Een definitief voorstel vraagt naast deze richting ook om helderheid over de uitkomsten van de andere twee sporen en een nadere verkenning van de kansen, mogelijkheden en belemmeringen bij onze samenwerkingspartners en het huidige ontwikkelbedrijf. Op dat moment kunnen we pas beslissingen nemen, op basis van onze inhoudelijke koers én de praktische en financiële (on)mogelijkheden. We vinden het echter belangrijk om in deze fase al met u onze inhoudelijke koers te delen, aangezien deze als uitgangspunt dient voor het vervolgtraject en voor latere besluitvorming rond inrichtingsvraagstukken. We schetsen eerst de huidige landelijke en lokale context van beleid en uitvoering van de Participatiewet en de ontwikkeling van ontwikkelbedrijven. Vervolgens gaan we in op onze langetermijnvisie en op de belangrijke stappen die wij momenteel al zetten.
We nemen u vervolgens mee in onze koers ten aanzien van alle stappen in het re-integratieproces. Vanuit deze koers staan we nadrukkelijk stil bij de rol die wij zien voor een ontwikkelbedrijf in de toekomst. Ten slotte bevat deze notitie een indicatieve financiële doorrekening van de consequenties van de door ons gewenste koers voor de benodigde sociale infrastructuur.
2
1.
Landelijke context
Anno 2024 spelen er op landelijk niveau een aantal ontwikkelingen die invloed hebben op de uitvoering binnen de gemeente Venray. Participatiewet in Balans Het Rijk werkt aan een herziening van de Participatiewet met het programma Participatiewet in Balans. Kern van de herziening vormt de beweging naar vertrouwen in inwoners, vereenvoudiging en de menselijke maat. Doelen zijn onder meer dat mensen zich ondersteund voelen als het gaat om participatie en inkomen, dat hun een passend perspectief op werk en participatie wordt geboden, en dat de rechten en plichten begrijpelijk en goed na te leven zijn. Onderdeel van deze herziening is het wetsvoorstel Participatiewet in Balans, waarin het kabinet twintig voorstellen heeft gedaan voor wijzigingen van de Participatiewet. Naast het wetsvoorstel wordt in het kader van Participatiewet in Balans gewerkt aan een fundamentelere herziening van de Participatiewet en het versterken van de vakkundigheid bij de uitvoering van de Participatiewet. Onlangs heeft het nieuwe kabinet op basis van het Hoofdlijnenakkoord ook een stelselwijziging aangekondigd ten aanzien van handhaving en sanctionering, inclusief implementatie van het vergisrecht. Deze stelselwijziging ligt in lijn met de beweging van de Participatiewet in Balans.
Verschuiving van doelgroepen De Participatiewet is in 2015 ingevoerd en verving de oude bijstandswet (Wet werk en bijstand), de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong). De Wajong wordt uitgevoerd door het UWV (landelijke uitvoerder werknemersverzekeringen). Mensen die in de Wsw en de Wajong zaten, blijven in de Wsw en Wajong. Met de invoering van de Participatiewet is echter de instroom in de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) gestopt en wordt het aantal Wsw’ers elk jaar kleiner. Het nieuw beschut werk (Participatiewet) is voor een beperktere doelgroep toegankelijk dan de oude Wsw. Ook de Wajong is voor een belangrijk deel niet meer toegankelijk. Tegelijkertijd is – mede door de lage werkloosheid – sprake van een krimp van de oude bijstandsdoelgroep. Gemeenten worden hierdoor verantwoordelijk voor een steeds grotere, nieuwe doelgroep met afstand tot de arbeidsmarkt. De nieuwe doelgroep moet zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers duurzaam aan de slag worden geholpen, al dan niet met behulp van ondersteuning via bijvoorbeeld loonkostensubsidies en jobcoaching of op beschutte werkplekken. Indien dit niet mogelijk is, beschikken gemeenten over een ontwikkelbedrijf. In figuur 1 is de ontwikkeling van de doelgroep te zien. Figuur 1.
Landelijke ontwikkeling van de doelgroep Participatiewet volgens ramingen van het Ministerie van SZW uit 2014 (aantallen x 1.000; bron: Ministerie van SZW, bewerking Berenschot).
3
Door deze ontwikkelingen van de doelgroep zien we landelijk dat gemeenten te maken krijgen met een doelgroep waarin relatief vaak sprake is van complexe multiproblematiek, waarbij een inwoner hulpvragen heeft op verschillende leefgebieden. Een andere belangrijke doelgroep is die van statushouders. In het kader van de wet Inburgering (2021) voeren gemeenten ook regie ten aanzien van het bevorderen van de participatie van deze groep. Van statushouders wordt verwacht dat zij vanaf het begin van hun inburgeringstraject actief worden in de samenleving, bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk of stages. Beoogd wordt de sociale en economische integratie en de toegang tot de arbeidsmarkt van deze groep te verbeteren en te versnellen. Toekomst van ontwikkelbedrijven Bovenstaande ontwikkeling heeft ook grote gevolgen voor de context van ontwikkelbedrijven. Met de afname van de oude doelgroep van Wsw’ers en een toename van andere doelgroepen ontstaat voor de gemeente een heroverweging van de bestaande bedrijfsvoering en een transformatieopgave. In het land worden op veel plekken discussies gevoerd over de toekomst van ontwikkelbedrijven en bestaan er veel verschillende varianten. Zo zijn er ontwikkelbedrijven die de volledige uitvoering van de Participatiewet ter hand nemen, maar ook bedrijven die alleen de klassieke sw-infrastructuur behouden voor een aflopend aantal medewerkers.
Op veel plekken is het langetermijnperspectief voor de ontwikkelbedrijven nog onduidelijk. Matching Landelijk wordt ingezet op een betere aansluiting tussen werkgevers en werkzoekenden. De krappe arbeidsmarkt betekent dat werkgevers op grote schaal behoefte hebben aan personeel. Dit biedt kansen voor de doelgroep van de Participatiewet, maar we constateerden ook al dat deze doelgroep soms bijzondere aandacht vraagt. Inclusief werkgeverschap en het effectief en snel inzetten van passende ondersteuning voor werknemers zijn daarom van belang. In mei 2024 heeft de Rijksoverheid in dit kader de plannen voor het ontwikkelen van Regionale Werkcentra gepresenteerd. De Regionale Werkcentra moeten het aanspreekpunt worden voor alle arbeidsmarktgerelateerde vragen van werkenden, werkzoekenden en werkgevers, gefaciliteerd door UWV en gemeenten. Hiernaast blijft een toegang op lokaal niveau behouden. Het doel is om de bestaande regionale samenwerkingsverbanden, zoals mobiliteitsteams en Werkgeversservicepunten, op termijn te integreren in één systeem. Beoogd wordt dat de Regionale Werkcentra met ingang van 2026 starten. In onze regio is reeds een verkenning gestart naar de bestaande regionale samenwerkingsverbanden en de relatie met het nieuwe Werkcentrum.
Functionaliteiten In deze notitie gebruiken we 8 functionaliteiten om op overzichtelijke wijze de uitvoering van de Participatiewet in Venray te beschrijven en de gewenste rol voor een ontwikkelbedrijf.1 Deze functionaliteiten worden door gemeenten verschillend ingevuld, met verschillende rollen voor ontwikkelbedrijven. In figuur 2 zijn de functionaliteiten zichtbaar.
1
https://www.berenschot.nl/media/g3udu3kn/rapport-infrastructuur-sociaal-ontwikkelbedrijven-berenschot.pdf
4
E. Uitstroom naar regulier werk
F. Aan de slag met LKS e/o begeleiding bij reguliere werkgever A. Vinden, herkennen en diagnose van kandidaten, waaronder poortwachter
B. Ontwikkelen werknemersvaardigheden: startklaar maken van mensen
C. Matching
D. Werkgversbenadering: - Advies -Netwerken
G. Dienstverlening aan mensen zonder indicatie beschut, nog niet in dienst bij reguliere werkgever (waaronder detachering)
I. Wsw
H. Aan de slag op een beschutte werkplek
Figuur 2. Acht functionaliteiten volgens Berenschot, op basis van een eerder rapport door de SER.
2.
Lokale context
De landelijke uitdagingen zijn ook in onze gemeente zichtbaar. Ook hier speelt het vraagstuk van de veranderende doelgroep, waarbij we in onze gemeente in het bijzonder te maken hebben met een grote groep met multiproblematiek. Dit komt met name door ggz-instellingen als Vincent van Gogh en de Rooyse Wissel. In vergelijking met de landelijke ontwikkelingen van de doelgroep kenmerkt Venray zich in een bovengemiddelde Wsw-populatie. We hebben figuur 1 (de landelijke situatie per 2015) in figuur 3 vertaald naar de huidige situatie van Venray anno 2024. Figuur 3 geeft daarmee een indicatief beeld van de ontwikkeling van de totale doelgroep in Venray. Voor de jaren 2026 tot en met 2029 betreft het een voorzichtige inschatting op basis van sectorinformatie van Cedris aangevuld met lokale gegevens. We onderscheiden in dit beeld de volgende groepen, gelinkt aan de functionaliteiten uit figuur 2: ▫
Bijstandsgerechtigden: inwoners die een algemene bijstandsuitkering ontvangen (A).
▫
Trajecten: inwoners die vanuit een achterstand op de arbeidsmarkt een route richting betaald werk krijgen aangeboden (A, B, C).
▫
LKS-regulier: de doelgroep uit de Participatiewet die een verminderde loonwaarde en een dienstverband met loonkostensubsidie (LKS) heeft (F).
▫
LKS-BIJ: Werknemers met loonkostensubsidie die zijn opgenomen in het doelgroepregister Banenafspraak en werken bij het ontwikkelbedrijf (G).
▫
LKS-NBW: medewerkers met loonkostensubsidie en een positief advies beschut werk vanuit de Participatiewet (H).
▫
Wsw: de medewerkers met een Wsw-indicatie en daaruit voortvloeiend dienstverband (I).
5
Duidelijk wordt dat de krimp van de Wsw-doelgroep is ingevuld door LKS-BIJ en LKS-NBW binnen het ontwikkelbedrijf. Deze nieuwe instroom is lager dan de uitstroom van Wsw-medewerkers, waardoor de infrastructuur van de sociaal ontwikkelbedrijven niet volledig wordt benut.
1400
1200 1000
LKS-BIJ LKS-regulier
800
LKS-NBW Wsw
600
Aantal bijstandsgerechtigden 400
Aantal trajecten
200 0
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Figuur 3. Overzicht doelgroepen PW naar inwoners Venray
Jaar
Bijstands-
Trajecten
gerechtigden
LKS-
LKS-BIJ
regulier
LKS-
Wsw
NBW
2023
810
265
75
36
26
348
2024
811
291
80
30
30
302
2025
812
300
90
30
34
284
2026
809
300
100
20
38
272
2027
807
300
100
20
42
263
2028
807
300
100
20
46
248
2029
807
300
100
20
50
228
Tabel 1. Indicatie aantal inwoners naar doelgroep PW in Venray per jaar op basis van landelijke ontwikkelingen
3.
Onze visie: waar willen we naartoe?
In 2023 is door het college de Visie Werk & Inkomen vastgesteld, waarin aan de hand van 5 bouwstenen (Omgeving, Vangnet, Houding & Gedrag, Communicatie en Financiën) wordt aangegeven hoe wij invulling wensen te geven aan onze dienstverlening binnen de Participatiewet.
6
Figuur 4. Visie Werk & Inkomen Venray 2023
Voor onze re-integratie-infrastructuur betekent deze visie dat we de ontwikkeling van onze inwoners vooropstellen. In Venray willen we dat alle inwoners participeren en leren naar vermogen. We kiezen voor een brede blik op participatie: participeren is meer dan alleen werk. Werk en andere vormen van participatie en ontwikkeling zijn belangrijk voor ieders eigenwaarde, het opdoen van nieuwe vaardigheden en het aangaan van sociale contacten. We bieden maatwerk en kijken met een brede blik samen met de inwoner naar wat iemand kan en nodig heeft; daarbij doen we recht aan ieders persoonlijke omstandigheden en realistische mogelijkheden. We zijn duidelijk, toegankelijk en laagdrempelig voor onze inwoners én partners. We stimuleren onze inwoners om mee te doen, middels voldoende divers aanbod. Dit doen wij samen met verschillende werkgevers en partners. We streven naar het bieden van een passend perspectief, en bieden tegelijkertijd een doelmatig vangnet. De visie van Venray op re-integratie kan worden vertaald in vier sleutelfactoren. Als deze sleutelfactoren aanwezig zijn in de uitvoering van de Participatiewet, zijn we als gemeente tevreden over de uitvoering van onze re-integratie. 1. Inwoners zijn in beeld, we hebben inzicht in ieders (achterliggende) ondersteuningsvraag en persoonlijke (on)mogelijkheden, en we communiceren met inwoners op bijpassende wijze. 2.
Voor inwoners met een ondersteuningsvraag is er een passend en divers aanbod om maximaal te participeren, leren naar vermogen en werken. Inwoners participeren in de samenleving en als gemeente ondersteunen wij deze stap met aansluitend aanbod dat continu (door)ontwikkeling mogelijk maakt. Ten behoeve van dit aanbod bieden we integrale werkgeversdienstverlening, waarbij we ook oog hebben voor de behoeften van werkgevers. 7
3. De dienstverlening vanuit werk en inkomen sluit aan bij de persoonlijke situatie en eventuele ondersteuning op andere leefgebieden van inwoners. Het doel is dat inwoners snel de juiste hulp krijgen, doordat verbinding wordt gelegd met relevante partners. 4. We hebben als gemeente blijvend inzicht in klantstromen en financiële situatie. We hebben blijvend een actueel beeld van de ontwikkeling die inwoners doormaken, de resultaten van onze inzet en de financiële resultaten.
4.
Waar willen we naartoe: korte termijn
De afgelopen periode hebben we reeds ingezet op kwaliteitsverbetering, vooral in relatie tot het terughalen van werkzaamheden (Werkplein) van Venlo naar Venray. In 2023 maakten we direct een verbeterslag, maar startten we ook een structurele verbetering via het project Werkplein Op Orde. We werken binnen Werkplein Op Orde aan het standaardiseren, optimaliseren en inrichten van processen en het verbeteren van de informatie-uitwisseling. We ontwikkelen bijvoorbeeld een plan van aanpak voor een uniforme basisdiagnose. Onderdeel hiervan is de verbinding met andere leefdomeinen, een professioneel volwaardig diagnose-instrument en de inzet van bijbehorende slimme ict-toepassingen. Daarnaast trainen we onze consulenten op het gebied van wet- en regelgeving. Verder intensiveren we onze lokale samenwerking, bijvoorbeeld binnen ons participatienetwerk. Met al deze stappen bieden we meer duidelijkheid en kwaliteit voor inwoners, medewerkers en partners, met oog voor elke individuele situatie.
5.
Waar willen we naartoe: hoe gaan we onze visie behalen?
In deze paragraaf nemen wij u mee in onze koers om onze visie waar te maken. Dit doen we aan de hand van de eerdergenoemde acht functionaliteiten voor de beschrijving van de uitvoering van de Participatiewet (figuur 2). Hierbij houden we rekening met de eerder geschetste uitdagingen in de landelijke en lokale context. A: Vinden, herkennen en diagnose van kandidaten Binnen Venray vindt een centrale intake plaats gericht op mensen helpen richting reguliere arbeidsmarkt. Mensen komen op een veelheid van manieren binnen: via het aanvragen van een bijstandsuitkering, rechtstreeks vanuit voortgezet speciaal onderwijs of het participatienetwerk, maar ook vanuit de nieuwe inburgeringswet, het Venrays Informatie Punt (VIP), de lokale toegang, het Doorstroompunt of ouders en organisaties rondom dak- en thuislozen. We maken tijdens de centrale intake een voorlopige inschatting of mensen kunnen worden bemiddeld naar werk of dat er sprake is van een grote afstand tot de arbeidsmarkt.
8
We maken gebruik van de contacten met partners in ons participatienetwerk om de bij hen beschikbare participatiemogelijkheden te matchen met individuele inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ook via deze participatiemogelijkheden krijgen we inzicht in wat mensen kunnen en welke stappen op de participatieladder mogelijk zijn, bijvoorbeeld richting vrijwilligerswerk. We willen dit participatienetwerk graag doorontwikkelen, gericht op een totaaloverzicht van het beschikbare aanbod en het gezamenlijk bieden van passend en flexibel aanbod op een fysieke plek. Het is belangrijk dat we onze klanten goed en blijvend in beeld hebben en dat zij participeren naar vermogen door een passend aanbod van instrumenten. Dit willen we doen vanuit een realistisch mensbeeld, gerichtheid op de intrinsieke motivatie van mensen en handelend vanuit een basis van vertrouwen. Daarvoor is echter nodig dat we als gemeentelijke organisatie de mensen, de instrumenten en de omgeving van samenwerkingspartners goed kennen. We willen onze inwoners beter in beeld krijgen en hebben daarom de behoefte om een aantal verbeterslagen te maken in onze diagnose. We streven naar een uniforme werkwijze, waarbij medewerkers volgens één methode “met dezelfde ogen” met een inwoner naar de situatie kijken.
Naast een algemene diagnose is een verdiepende diagnose soms noodzakelijk om een goede inschatting te kunnen maken en mensen op de juiste manier te ondersteunen. Het gaat dan om complexe situaties, waarvoor we een kwalitatief aanbod nodig hebben met de juiste (arbeids)deskundigheid voor de verschillende doelgroepen, bijvoorbeeld vanuit de Participatiewet, statushouders of voortgezet speciaal en praktijkonderwijs. B: Ontwikkelen van werknemersvaardigheden; startklaar maken van mensen Op basis van de diagnose komt er een passend advies. Aan de hand hiervan wordt door de gemeente samen met de inwoner het traject bepaald. In complexe situaties kan dit betekenen dat er eerst iets anders nodig is. Het schakelen omtrent deze tussenstap gaat snel. De diverse loketten en bijbehorende maatschappelijke partners worden snel gevonden. Voorzieningen gericht op sociale activering en werkervaring worden daarbij ingezet, inclusief vrijwilligerswerk. Waar mogelijk en wenselijk behoren projecten ook tot de mogelijkheden. Naast projecten kunnen ook ontwikkelroutes worden ingezet, zoals bijv. een zorgopleiding bij het wijkleerbedrijf. De ontwikkeling van de cliënt blijven we volgen tot het moment dat er geen behoefte meer is aan ondersteuning op het gebied van werk. We willen graag nog meer bij de inwoner passende, gevarieerde ontwikkelroutes en werksoorten.
Daarmee zorgen we dat inwoners zich kunnen blijven (door)ontwikkelen op een manier die bij hen past, waaronder ook de inwoners met multiproblematiek of statushouders. Om deze wensen invulling te geven verkennen we onder meer de mogelijkheid om een ondernemershotel te ontwikkelen.
9
Het ondernemershotel is een verzamelplek van sociale ondernemers waar diverse werksoorten, ontwikkel- en leerroutes en werkgevers fysiek samenkomen. Voor inwoners is het ondernemershotel de plek om kennis te maken met verschillende werksoorten, laagdrempelig over te stappen naar andere werksoorten en op die manier te leren en ontwikkelstappen te maken. Het is daarnaast een plek voor inwoners vanuit allerlei doelgroepen om laagdrempelig vragen te stellen over werkgerelateerde kwesties. Via het participatienetwerk hebben wij nauw contact met maatschappelijke partners met verschillende participatiemogelijkheden voor onze inwoners. We willen dit netwerk de komende jaren verder blijven versterken, waar mogelijk door aansluiting in het ondernemershotel. C: Matching Als het mogelijk is voor een inwoner om aan de slag te gaan bij een reguliere werkgever, zoeken we naar een goede match met een passende (werk)plek met de juiste ondersteuning. Dit doen wij binnen onze regionale samenwerking. Onze consulenten kennen zowel de inwoners als de werkgevers en maken op deze manier de benodigde verbinding. Vanaf 1 januari 2026 zal voor de matching ook een samenwerking bestaan met het Regionale Werkcentrum. Via het Regionaal Werkcentrum adresseren we ook in onze regio de landelijke noodzaak om vraag en aanbod beter op elkaar aan te sluiten.
Verbetering van de diagnose blijft voorliggend aan deze ontwikkeling: matching is het meest effectief als we onze inwoners goed kennen. Voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt zoeken wij ook verbinding tussen ons participatie-aanbod en de inwoner. We willen ons participatienetwerk en het beoogde ondernemershotel daarin een belangrijke rol laten spelen. D: Werkgeversbenadering Om goed aanbod te kunnen bieden is een goede samenwerking met en toegankelijkheid voor werkgevers belangrijk. We informeren, adviseren, ondersteunen en enthousiasmeren werkgevers over inclusief personeelsbeleid, zoals mensen met een beperking, multiproblematiek of voor anderstaligen. We kijken echter niet alleen vanuit de inwoner naar het benodigde aanbod, maar hebben ook oog voor de behoeften van werkgevers, zoals sectoren met personeelstekorten of tools zoals trainingen en advies. Het Regionaal Werkcentrum zal aan bovenstaande inzet naar verwachting een aanvullende impuls geven. Het Regionaal Werkcentrum biedt ook werkgevers één aanspreekpunt en versterkt de samenwerking tussen professionals in de regio (leerwerkloket, UWV, gemeenten, opleiders en LWV). Voor de inwoners en ondernemers van Venray blijft er ook een lokale ingang. We bezien hoe deze lokale ingang zich kan doorontwikkelen en zich tot het Regionaal Werkcentrum zou moeten verhouden.
10
E: Duurzame uitstroom naar regulier werk Voor inwoners die dat kunnen, streven wij ernaar dat zij uitstromen naar werk bij een reguliere werkgever: volledig en duurzaam, waar nodig met ondersteuning van de gemeente. Dit is de rode draad in ons handelen. Mensen die niet volledig kunnen uitstromen houden deels een uitkering. F: Aan de slag met loonkostensubsidie (LKS) en/of begeleiding bij een reguliere werkgever Voor zover mensen niet volledig regulier aan de slag kunnen, bieden wij ondersteuning zodat zij toch bij reguliere werkgevers aan het werk kunnen. We zetten bijvoorbeeld loonkostensubsidies in om werkgevers te stimuleren om mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen en te houden. We kijken hiervoor puur inhoudelijk naar de mogelijkheden van de inwoner, en niet naar het “etiket” van de inwoner, zoals opname in het doelgroepenregister of een indicatie voor nieuw beschut werk. Waar nodig krijgen inwoners ondersteuning bij het aanvragen van een doelgroepverklaring. De huidige werkwijze rondom loonkostensubsidies zetten wij voort: loonkostensubsidie wordt alleen ingezet wanneer het nodig is en met de juiste expertise en begeleiding. We onderstrepen ook de kracht van passende begeleiding en coaching op de werkvloer (jobcoaching). We maken hierbij gebruik van het aanbod van regionale aanbieders.
We verkennen in de toekomst of deze werkwijze ook voor andere voorzieningen interessant is en hoe deze begeleiding en coaching zich verhoudt tot onze eigen ondersteuning en begeleiding. In onze ondersteuning en begeleiding willen we meer aandacht besteden aan de bevordering van de gezondheid van onze inwoners. Dit draagt bij aan meer zelfredzaamheid en minder behoefte aan ondersteuning vanuit andere domeinen voor inwoners. We herkennen dat werk een hoog probleemoplossend vermogen heeft, ook binnen andere leefgebieden van onze inwoners. Ons doel blijft bij al deze ondersteuning dat inwoners zich verder ontwikkelen op de arbeidsmarkt en steeds minder afhankelijk worden van de gemeente. G: Dienstverlening aan mensen zonder indicatie beschut, nog niet in dienst bij reguliere werkgever (waaronder detachering) We kiezen ervoor om deze doelgroep zo regulier mogelijk te ondersteunen. Focus ligt ook bij deze doelgroep op ontwikkeling en doorstroming richting reguliere werkgevers waar mogelijk. Deze ontwikkeling kan plaatsvinden binnen het gewenste ondernemershotel. Dienstverbanden bij het ontwikkelbedrijf voor deze doelgroep komen daarom wel voor, maar slechts in beperkte mate.
11
H: Beschut werk Sommige inwoners zijn aangewezen op een beschutte werkplek. We willen de inwoners met een indicatie beschut werk ook zo regulier mogelijk werk bieden, liefst bij reguliere werkgevers. Waar dit niet mogelijk is, biedt het ontwikkelbedrijf een plek. Blijvende aandacht voor ontwikkelmogelijkheden maakt onderdeel uit van goed werkgeverschap. Een beschutte werkplek bij het ontwikkelbedrijf betekent immers niet dat je niet meer ontwikkelbaar bent. I: WSW De gemeenten blijven verantwoordelijk voor de groep Wsw’ers. Deze groep wordt ook in Venray kleiner. Een kleiner wordend aantal betekent ook dat het aantal werksoorten binnen een ontwikkelbedrijf afneemt. We zien hier mogelijkheden voor het ontwikkelbedrijf om aansluiting te zoeken bij het gewenste ondernemershotel. Ook een wsw-indicatie bij het ontwikkelbedrijf betekent niet dat je niet meer ontwikkelbaar bent. Het is voor een gedeelte van deze groep mogelijk om in het reguliere bedrijfsleven te werken, via detachering vanuit het ontwikkelbedrijf.
6.
De ontwikkeling van ons ontwikkelbedrijf
Op basis van bovenstaande koers rijst een eerste beeld op van een bij ons passend ontwikkelbedrijf. We zien voor ons toekomstig ontwikkelbedrijf een duidelijke rol voor de uitvoering van de WSW (I) en binnen deze infrastructuur kan er ook beschut werk (H) worden uitgevoerd. Afhankelijk van de aard en kwaliteit van het aanbod kan een ontwikkelbedrijf naast onze andere partners en sociale werkgevers mogelijk aanvullend een interessant en kwalitatief aanbod bieden voor onze inwoners. We zien dan vooral mogelijkheden in het ontwikkelen van werknemersvaardigheden (B) als aanvulling op het lokaal bestaande aanbod van werkgevers, onderwijs en gemeente. Denk daarbij bijvoorbeeld aan specifieke ontwikkelroutes, stageplekken VSO (voortgezet speciaal onderwijs) en PRO (praktijkonderwijs), werkervaringsplekken en het startklaar maken van inwoners met multiproblematiek. Een ontwikkelbedrijf kan daarmee ook een partner zijn als onderdeel van het ondernemershotel waarbinnen werknemers ondersteund worden in de ontwikkeling richting de reguliere arbeidsmarkt (B en G). Daar moet immers altijd een plek beschikbaar zijn voor inwoners die net niet of nog niet mee kunnen komen op de reguliere arbeidsmarkt maar wel (betaald) willen en kunnen werken, met of zonder indicatie. De infrastructuur van een ontwikkelbedrijf zou hieraan mogelijk een puzzelstuk kunnen toevoegen.
12
Inrichting De keuzes die we maken in spoor 3 en de uitkomsten van spoor 1 en 2 zullen hun weerslag hebben op de inrichting van ons ontwikkelbedrijf en de gehele sociale infrastructuur. Landelijk zien we een vijftal categorieën ontwikkelbedrijven. ▪
Gecombineerd bedrijf Het ontwikkelbedrijf is gecombineerd met de sociale dienst(en) in één gezamenlijk bedrijf. Het bedrijf voert de gehele Participatiewet uit en verzorgt zowel de uitkeringsverstrekking aan mensen met een bijstandsuitkering als het aan de slag helpen en houden van mensen vanuit de doelgroep.
▪
Integraal ontwikkelbedrijf Alle werk- en re-integratietaken van de gemeente(n) in het kader van de Participatiewet en de Wsw zijn geïntegreerd in één bedrijf. De uitkeringsverstrekking is ondergebracht is een aparte entiteit.
▪
Partieel ontwikkelbedrijf Het ontwikkelbedrijf voert naast de Wsw andere re-integratietaken uit. De aard en omvang van de taken verschilt. Naast de ontwikkelbedrijven zijn – binnen de ondersteuningsinfrastructuur – de sociale diensten actief.
▪
Bedrijf voor beschut werk In dit bedrijf is de traditionele werkplaats de hoeksteen voor de infrastructuur van het bedrijf. Deze bedrijven verrichten naast de Wsw en beschut werk geen of zeer beperkt andere reintegratietaken.
▪
Klassiek ontwikkelbedrijf Dit bedrijf voert hoofdzakelijk alleen (nog) de Wsw uit.
Onze gewenste koers zoals hierboven beschreven, past bij de categorie “Bedrijf voor beschut werk”. Voor de andere functionaliteiten, met name B en G, onderzoeken we of aanbod van een ontwikkelbedrijf toegevoegde waarde heeft en haalbaar is. Hierbij past ook de vraag in hoeverre bestaande andere samenwerkingspartners al voldoende aansluiten bij onze koers en hoe zij zich verhouden tot het gewenste ondernemershotel. Denkbaar is dat de uitkomst hiervan is dat we toch bij een “partieel ontwikkelbedrijf” uitkomen. Organisatie Een andere keuze die we gaan maken is binnen welke rechtspersoonlijkheid/juridische entiteit wij de uitvoering van de werkzaamheden van het ontwikkelbedrijf voor ons zien. We zien ontwikkelbedrijven onder meer als BV, NV, stichting, gemeenschappelijke regeling of interne afdeling. Voor het maken van deze keuze willen wij eerst bekijken of we de uitvoering van de werkzaamheden binnen of buiten de gemeente willen organiseren. Onderstaande tabel geeft globaal inzicht in de voor- en nadelen van het binnen of buiten organiseren van het ontwikkelbedrijf.
13
Binnenbedrijf Voordelen
Nadelen
•
Er ontstaat geen ‘wij-zij’ tussen gemeente en uitvoeringsorganisatie Participatiewet (gedeeltelijk). • Gemeente heeft direct grip op uitvoering, staf en leiding en bedrijfsvoering • Dienstverlening vanuit Werk & Inkomen, Wmo en Jeugd kan optimaal op elkaar worden aangesloten. • Beleid en uitvoering liggen in één hand. • De focus ligt op 'wat moet er gebeuren bij de inwoner’ in plaats van op de uitvoering van een toegewezen taak. • Er kan gebruik gemaakt worden van de ondersteunende diensten binnen de gemeente (ICT, hrm). ▫ De rol van de gemeente ten aanzien van het ontwikkelbedrijf is eenduidig. Buitenbedrijf Voordelen
•
•
•
• •
Er is een duidelijke afbakening tussen de taken en verantwoordelijkheden van het ontwikkelbedrijf en van de gemeente. De gemeente heeft de mogelijkheid om eisen te stellen aan de bedrijfsvoering. Het beleggen van de uitvoering als opdracht aan een externe partij kan de gemeente intern voordelen bieden als flexibiliteit, kostenbesparing en risicobeheersing.
• •
•
•
De gemeentelijke kaders en de noodzaak tot maatschappelijk ondernemen kunnen op gespannen voet staan. De span of control van de gemeente wordt groter. De gemeente krijgt te maken met twee extra cao's, namelijk de cao Aan de Slag en de cao Sociale Werkvoorziening. De gemeente moet zelf zorgdragen voor een passende orderportefeuille zodat er voldoende en geschikte productieopdrachten zijn om werknemers aan het werk te houden en hun ontwikkeling te ondersteunen. De gemeente moet investeren in begeleidend personeel en infrastructuur.
Nadelen
• •
• •
Er is een risico dat het ontwikkelbedrijf en de gemeentelijke organisatie tegenover elkaar komen te staan en dat het ontwikkelbedrijf niet meer gezien wordt als ‘ons’ bedrijf. Er kan spanning ontstaan tussen sturen vanuit organisatie/bedrijfsbelang en sturen vanuit publieke opgave. Dit vraagt het organiseren van toezicht op de uitvoering van publieke taken. De gemeente heeft een dubbelrol: als opdrachtgever en als eigenaar/aandeelhouder van het bedrijf. De gemeente heeft niet direct grip op de bedrijfsvoering. Het uitbesteden van werk gaat gepaard met het uitvoeren van risicoanalyses en het opstellen van duidelijke contracten en voorwaarden.
Tabel 2. Voor- en nadelen bij het kiezen voor een binnen- of buitenbedrijf.
Hoe wij deze voor- en nadelen ten opzichte van elkaar wegen, hangt ook af van de categorie ontwikkelbedrijf waar we op uit komen. Voor een ontwikkelbedrijf dat alleen de WSW en Beschut Werk uitvoert, is een nauwe verbinding met de gemeente wellicht minder belangrijk dan voor een ontwikkelbedrijf dat op meerdere functionaliteiten een belangrijke rol vervult. Uiteindelijk geldt ook dat elke inrichting staat of valt met de wijze waarop wordt samengewerkt tussen alle betrokkenen.
14
7.
Indicatie van financiële consequenties
Op basis van bovenstaande kijk op de rol van een ontwikkelbedrijf en infrastructuur hebben we indicatief in beeld gebracht wat hiervan de financiële consequenties zouden zijn in relatie tot onze huidige uitgaven aan de Participatiewet. Er bestaan nog grote onzekerheden in relatie tot rijksbeleid, bedrijfsvoering, governance en transitie, waardoor deze cijfers nadrukkelijk alleen ter indicatie dienen. Voor de overzichtelijkheid hebben we onze inzet op de acht functionaliteiten A tot en met I (figuur 2) vertaald naar aantallen en kostprijzen per doelgroep. De definities van deze doelgroepen zijn dezelfde als beschreven bij figuur 3. De genoemde bedragen zijn gebaseerd op sectorinformatie (2023) van Cedris. Onderstaande tabellen 2,3 en 4 presenteren daarmee een indicatief beeld van de ontwikkeling van de totale doelgroep in Venray. Voor de jaren 2026 tot en met 2029 betreft het een voorzichtige inschatting op basis van sectorinformatie van Cedris aangevuld met lokale gegevens. Dit vraagt in de volgende fase om een nadere uitwerking. Tabel 2. 3Aantal inwoners (Q)
Aantallen
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
LKS-regulier
75
80
90
100
100
100
100
LKS-BIJ
36
30
30
20
20
20
20
LKS-NBW
26
30
34
38
42
46
50
Wsw
348
302
284
272
263
248
228
Trajecten
265
291
300
300
300
300
300
Bijstands-
810
811
812
809
807
807
807
gerechtigden
Tabel 3.4 Kostprijzen per eenheid in euro’s (P)
Kostprijzen
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
LKS-regulier
7.391
7.613
7.841
8.076
8.319
8.568
8.825
LKS-BIJ
17.096
17.096
17.096
17.096
17.096
17.096
17.096
LKS-NBW
18.032
18.032
18.032
18.032
18.032
18.032
18.032
Wsw
31.266
37.725
37.725
37.725
37.725
37.725
37.725
Trajecten
2.100
2.800
2.800
2.800
2.800
2.800
2.800
Bijstands-
1.200
1.200
1.200
1.200
1.200
1.200
1.200
gerechtigden
15
Tabel 4. Totale kosten (Q x P) x € 1.0005
Kosten
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
LKS-regulier
€ 554
€ 609
€ 706
€ 808
€ 832
€ 857
€ 883
LKS-BIJ
€ 615
€ 513
€ 513
€ 342
€ 342
€ 342
€ 342
LKS-NBW
€ 469
€ 541
€ 613
€ 685
€ 757
€ 829
€ 902
Wsw
€ 10.881
€ 11.393
€ 10.714
€ 10.261
€ 9.922
€ 9.356
€ 8.601
Trajecten
€ 555
€ 815
€ 840
€ 840
€ 840
€ 840
€ 840
Bijstands-
€ 972
€ 973
€ 974
€ 971
€ 968
€ 968
€ 968
€ 13.075
€ 13.871
€ 13.386
€ 12.936
€ 12.693
€ 12.224
€ 11.567
€ 12.824
€ 13.917
€ 13.923
€ 13.496
€ 13.232
€ 12.739
€ 12.552
gerechtigden Totale kosten per jaar Dekking gemeente
Voor de volledigheid worden hier nogmaals de definities van de doelgroepen gekoppeld aan functionaliteiten (figuur 2) benoemd: ▫
Bijstandsgerechtigden: inwoners die een algemene bijstandsuitkering ontvangen (A).
▫
Trajecten: inwoners die vanuit een achterstand op de arbeidsmarkt een route richting betaald werk krijgen aangeboden (A, B, C)
▫
LKS-regulier: de doelgroep uit de Participatiewet die een verminderde loonwaarde en een dienstverband met loonkostensubsidie (LKS) heeft (F).
▫
LKS-BIJ: Werknemers met loonkostensubsidie die zijn opgenomen in het doelgroepregister Banenafspraak en werken bij het ontwikkelbedrijf (G).
▫
LKS-NBW: medewerkers met loonkostensubsidie en een positief advies beschut werk vanuit de Participatiewet (H).
▫
Wsw-doelgroep: de medewerkers met een Wsw-indicatie en daaruit voortvloeiend dienstverband (I).
16
8.
Vervolg
Bovenstaande koers vraagt om een ontwikkelbedrijf dat als partner opereert binnen ons Participatienetwerk en het gewenste ondernemershotel en dat onze visie deelt op de groei en ontwikkeling van de inwoner naar vermogen. De opzet van de door ons gewenste dienstverlening is flexibel en schaalbaar en meebewegend op de ontwikkelingen van de arbeidsmarkt. We willen daarbij blijvend inzicht in klantstromen (inclusief financiën) én de bedrijfsvoering van het ontwikkelbedrijf. Al deze aspecten vragen veel van een onderneming en hebben hun weerslag op de bedrijfsvoering en de benodigde kwaliteit. De consequenties en haalbaarheid van deze koers vragen om nadere verkenning en uitwerking met onze partners. Op basis van deze koers voor de uitvoering van de Participatiewet gaan we de komende periode tevens aansluiting zoeken bij de planfase van spoor 2 van de Opdracht Iedereen doet mee. Dit betekent dat we in ieder geval alle mogelijkheden, kansen en belemmeringen nader in beeld brengen. Hierbij wordt ook bekeken of en hoe de NLW zich hiernaar kan ontwikkelen. Op basis van een compleet beeld en van de uitkomsten van alle sporen zullen wij u nader informeren en kunnen we uiteindelijk tot besluitvorming over onze toekomstige sociale infrastructuur overgaan.
17