04 Rapportage gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

RAPPORTAGE GEBIEDSVERKENNING VREDEPEEL-YSSELSTEYN September 2023

Inhoudsopgave SAMENVATTING

3

INLEIDING AANPAK GEBIEDSVERKENNER CONCLUSIES AANBEVELINGEN

3 3 3 4

1

INLEIDING

5

1.1 1.2 1.3

CONTEXT DOEL GEBIEDSVERKENNING LEESWIJZER

5 7 7

2

GEBIEDSBESCHRIJVING

8

3

RESULTAAT INTERVIEWS GEBIEDSVERKENNING

12

3.1 3.2 3.3

3.5

AANPAK INTERPRETATIE BEVINDINGEN EN CONCLUSIES HUIDIGE SITUATIE 3.3.1 NUT EN NOODZAAK ENERGIETRANSITIE EN DE OPGAVE VOOR INTEGRALE GEBIEDSONTWIKKELING 3.3.2 RUIMTELIJKE EN MAATSCHAPPELIJKE ASPECTEN 3.3.3 OPWEK VAN DUURZAME ELEKTRICITEIT 3.3.4 MAATSCHAPPELIJKE BETROKKENHEID GEWENSTE SITUATIE: TOEKOMSTBESTENDIG PERSPECTIEF VREDEPEEL-YSSELSTEYN 3.4.1 KANSEN EN OPLOSSINGSRICHTINGEN 3.4.2 RISICO’S/ BEDREIGINGEN VAN HUIDIG NAAR GEWENST

12 12 13 13 13 15 15 18 18 20 20

4

LEIDENDE PRINCIPES EN UITGANGSPUNTEN

22

4.1 4.2

LEIDENDE PRINCIPES UITGANGSPUNTEN OP BASIS VAN DE GEBIEDSVERKENNING

22 22

5

VERVOLGSTAPPEN

23

5.1 5.2 5.3

ROUTEKAART ONTWIKKELING WESTELIJK DEEL VENRAY FASE 1B: GEBIEDSAGENDA – VERDIEPENDE VRAGEN FASE 1B: GEBIEDSAGENDA - OPSTELLEN GEBIEDSAGENDA

23 24 24

3.4

BRONNEN BIJLAGE

26 UITGANGSPUNTEN VOOR INTEGRALE GEBIEDSONTWIKKELING

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

27

2

Samenvatting Inleiding De gemeente Venray heeft in het ‘Kader voor opwekking Duurzame Energie’ (KODE) vastgelegd hoe zij wil omgaan met het brede thema ‘duurzaamheid’, met focus op het onderdeel energietransitie. De gemeente ziet de nut en noodzaak om in te zetten op lokale, duurzame energieopwekking. Gezien de klimaatverandering maar ook de problemen rondom de winning van aardgas in Groningen en de afhankelijkheid van andere landen, onderschrijft Venray het voorgeschreven Rijksbeleid dat inzet op energietransitie van ‘centraal en fossiel’ naar ‘lokaal en hernieuwbaar’. In KODE heeft de gemeente Venray opgenomen lokale vormen van duurzame energieopwekking onder andere te laten landen in het westelijk gebied van de gemeente: ‘de jonge ontginningen’(Vredepeel-Ysselsteyn). Om de beschreven ambities waar te maken betekent dit concreet dat er gezocht wordt naar locaties voor de opwek van zonne-en windenergie. Echter, het gaat niet slechts om het behalen van deze ambitie, maar juist om de inzet van lokale duurzame energieopwekking als aanjager om ook om economische, ruimtelijke en maatschappelijke kansen elkaar te laten versterken. Al deze ingrediënten samen maakt dat het gaat om een integrale duurzame gebiedsontwikkeling. Lokale opwek van duurzame energie zal impact hebben op de omgeving.

Om deze reden zet de gemeente Venray in op een gelijke verdeling van lusten en lasten, waarbij inwoners, bedrijven en organisaties van begin af aan betrokken worden bij het proces. In maart 2023 is daarom gestart met een brede gebiedsverkenning. Middels interviews met belanghebbenden is input opgehaald over bestaande kansen, bedreigingen, problematieken en mogelijke oplossingsrichtingen voor een gebiedsontwikkeling met een integraal karakter. De volgende thema’s en opgaven zijn, op basis van dialoog, in ieder geval van belang: realisatie van duurzame energieopwekking, dubbel ruimtegebruik, behoud open en weids karakter van de jonge ontginningen, versterken van vitaliteit en biodiversiteit ecologisch raamwerk en natuur- en landschapskwaliteiten. Aanpak gebiedsverkenner In de periode maart-juni 2023 zijn 20 interviews afgenomen met belanghebbenden uit het gebied VredepeelYsselsteyn, behorende tot de volgende categorieën: landbouw, gebruikers en bewoners, natuur, waterschap, ondernemers, grondeigenaren en energiecoöperatie. Conclusies Op basis van de interviews zijn leidende principes gedefinieerd voor de gebiedsontwikkeling en geclusterd in drie categorieën: ñ ñ ñ

Behoud van waarden en gebied-specifieke ruimtelijk- functionele kwaliteiten bestaande uit - Belevingswaarde: weidsheid en ruimte - Gebruikswaarde: de huidige functies liggen op goede plekken Ruimtelijke principes en opgaven. Versterken synergie tussen - De aanwezige opgaven voor landbouw, natuur en milieu, landschap, vrije tijd, economie, duurzame energieopwekking en wonen Maatschappelijke betrokkenheid. Behouden, stimuleren en versterken van: - Participatie en samenwerking - Eigen betrokkenheid verduurzaming koppelen aan energieke gebiedsontwikkeling - Ondernemen en innoveren - Sociale structuren

Concluderend kunnen daarnaast de volgende uitgangspunten voor een vervolgproces worden benoemd: - De resultaten van deze gebiedsverkenning en bijbehorende leidende principes; - Een gestructureerde samenwerking met zorgvuldige participatie - Een gebiedsgerichte en integrale aanpak, waarbij de samenhang tussen aanwezige functies en de genoemde leidende principes, waaronder duurzame energieopwekking, centraal staan.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

3

Aanbevelingen Met het resultaat uit de gebiedsverkenning is de input voorhanden voor het opstarten van de visievorming. Gebleken is dat er nu momentum is om in dialoog met de belanghebbenden verder aan slag te gaan op basis van de resultaten uit de gebiedsverkenning. Dit moet in een vervolgproces verder vorm krijgen. Dat vervolg vraagt om een heldere agenda, procesontwerp en fasering. Dit kan door de principes van duurzame gebiedsontwikkeling te volgen (zie bijlage). De volgende aspecten zijn cruciaal voor het slagen van het vervolgproces: duidelijkheid en openheid over wat per fase bereikt moet worden, wat de aanpak is (beantwoording hoe vraag), welke keuzen voorliggen, welke afwegingen gemaakt moet worden en wat ieders rol is. Wij bevelen aan dit proces met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te doorlopen en zo te werken aan het eigenaarschap voor inhoud en proces. Op basis van de resultaten uit de gebiedsverkenning worden de volgende aanbevelingen gedaan voor een vervolg: 1.

2.

3. 4.

Hanteer de resultaten uit de gebiedsverkenning (lees de 3 Leidende principes voor de gebiedsontwikkeling Venray- West) als input voor de vervolgfase en het verder uitwerken van duurzame energieopwekking als één van de opgaven in die gebiedsontwikkeling Stel als eerstvolgende stap in het proces van de gebiedsontwikkeling Vredepeel-Ysselsteyn samen met belanghebbenden een gebiedsagenda op met als doel: a. Heldere spelregels en randvoorwaarden voor vervolg b. Concretisering en samenhang aan te brengen tussen de verschillende genoemde opgaven en thema’s uit de gebiedsverkenning: concreet beantwoording van de verdiepende vragen uit de gebiedsverkenning (zie par. 5.2) en ruimtelijke vertaling in een kansenkaart c. Eigenaarschap en rolduiding voor het vervolg d. Vastellen van et tijdpad/ planning van de gebiedsontwikkeling Hanteer onderstaand procesontwerp voor de overall fasering van de gebiedsontwikkeling VredepeelYsselsteyn Hanteer de 4 pijlers (bijlage) voor integrale gebiedsontwikkeling (ruimte, haalbaarheid, draagvlak, wervend perspectief) om gestructureerd samen te werken.

Schema: Procesontwerp gebiedsontwikkeling Vredepeel-Ysselsteyn

5.

Consolideer de resultaten per fase en neem hierover per fase een GO/ NO besluit.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

4

1

Inleiding

1.1

Context

Ambitie en opgave

De gemeente Venray herkent de nut en noodzaak om in te zetten op verschillende facetten als het gaat om duurzaamheid. Genoemd worden energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie. Op basis van het lokale Kader voor opwekking Duurzame Energie (KODE), tot stand gekomen door samenspraak tussen de gemeente en verschillende partners en belangenorganisaties, is de gemeente Venray voornemens in te zetten op maatregelen die aansluiten bij de klimaatambities uit het Parijsakkoord. Het projectplan duurzaamheid is door de gemeenteraad aangewezen als ‘majeur plan’, wat nog eens extra belang toekent aan het vormgeven van deze opgave. Cruciaal onderdeel binnen de opgave is de inzet op opwekking van nieuwe energie. Meer concreet betekent dit voor de gemeente Venray dat gekeken is naar manieren om energie op te wekken uit zon en wind. De KODE dient hier als vertrekpunt vanuit Venray om invulling te geven aan de Regionale Energiestrategie (RES). Vanuit Rijksbeleid wordt steeds meer ingezet op de transitie van centraal en fossiel naar lokaal en hernieuwbaar. Dit resulteert in zowel lusten als lasten op lokaal niveau. Enerzijds kan deze transitie een negatieve invloed hebben op de ruimtelijke omgeving, anderzijds creëert zij ook kansen o.a. in diezelfde ruimtelijke omgeving.

De huidige actualiteit, waaronder de stijgende energieprijzen, die druk verhogend werken in het kader van betaalbaarheid binnen de agrarische sector en voor inwoners, en het toegenomen urgentiebesef rondom klimaatverandering maken een integrale verkenning van Vredepeel-Ysselsteyn noodzakelijk. Dit sluit aan bij de RES, waarbij Nederland is opgedeeld in 30 regionale samenwerkingsverbanden van waaruit gemeenten worden geacht een participatief bod te doen waarmee de energietransitie gestalte krijgt. De gemeente stelt de opgave voor duurzame energieopwekking in een breder perspectief. Het gaat niet enkel om het behalen van klimaatdoelstellingen, maar ook om economische, maatschappelijke en ruimtelijke beleidsdoelstellingen die elkaar mogelijk versterken. Binnen de regio Noord-Limburg wordt gekeken of de energieopwekking op drie grootschalige locaties kan worden geconcentreerd: Energielandgoed Wellsmeer het grensgebied van de gemeenten Beesel en Venlo en de westzijde van de gemeenten Venray en Horst aan de Maas. Deze zoekgebieden komen voort uit KODE en de RES NML. Het gebied in Venray wordt ten noorden, westen en zuiden begrensd door de gemeente-/provinciegrens. De oostelijke grens is minder ‘hard’ en wordt ingekaderd door eerder gedane studies naar zoekgebieden voor opwek van zonne-energie.

De ambitie van de gemeente is om een toekomstbestendig perspectief voor Vredepeel-Ysselsteyn op te stellen waarbij duurzame energieopwekking gecombineerd wordt met de overige opgaven in het gebied. Daarvoor moet niet alleen gekeken worden naar kansen en mogelijkheden op het gebied van duurzame energieopwekking maar ook voor: recreatie, toerisme, natuur en landbouw. Doel is deze zodanig te integreren dat ze elkaar daar versterken en samen dit gebied een duidelijke, robuuste (toekomstbestendige) bestemming geven. Vertrekpunt: Kader voor opwekking Duurzame Energie en zonneladder

Vertrekpunt voor de duurzame energieopwekking is het Kader voor Opwekking Duurzame Energie (KODE), vastgesteld door de gemeenteraad van Venray in oktober 2019. Dit beleidskader geeft onder andere richting aan invulling van de opgave vanuit de RES voor de opwekking van duurzame energie door wind en zon. KODE beschrijft echter ook dat opwek van duurzame energie mogelijk koppelkansen biedt, waarbij wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik, benadering vanuit landschappelijke waarden en ontwikkelen met betrokkenheid van inwoners, bedrijven en organisaties. Het relevante provinciale kader is de POVI, en de daaraan gekoppelde verordening, en het nieuwe coalitieakkoord. Voor de provincie Limburg geldt vanuit de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) vanaf 25 oktober 2021 een Limburgse Zonneladder (zie hieronder). Daarnaast is in het provinciaal coalitieakkoord ‘Elke Limburger telt’ (2023) benoemd dat de provincie bij zon-op-land projecten maximaal inzet op meervoudig ruimtegebruik

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

5

en stimuleren van biodiversiteit. Voor zon-op-landbouwgrond geldt een strikt ‘nee, tenzij’ principe en een motivatieplicht van gemeenten bij afwijking daarvan. De provincie zal daar strak op toezien.

Als basis voor de gebiedsverkenning heeft een interne sessie omgevingsanalyse bij de gemeente plaats gevonden. In deze sessie is gekeken naar kaders (opgaven en doel omgevingsmanagement), de omgeving (thema’s en belanghebbenden) in het zoekgebied. Kijkend naar opgaven is uit de sessie gebleken dat het gebied te maken heeft met opgaven op het gebied van: ñ ñ ñ ñ ñ ñ ñ

Wonen o.a.: versterken leefbaarheid, passend woningaanbod; Natuur en biodiversiteit o.a.: herstel en behoud natuurwaarden, Natura 2000 gebieden, effecten behoud natuurgebied de Peel; Water o.a.: vernatting, herstel kwaliteit; Landbouw: stikstofreductie, stimuleren kringlooplandbouw, doelen uit Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG); Recreatie: verbindingen toeristisch netwerk; Mobiliteit en verkeer: verkeersproblematiek en bereikbaarheid; Participatie: zorgvuldig betrekken belanghebbenden en open communicatie.

.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

6

Fasering

De integrale gebiedsontwikkeling Vredepeel-Ysselsteyn wordt gefaseerd aangepakt. Per fase wordt besloten of en zo ja hoe de vervolgfasen verder uitgevoerd zullen worden. Dwars op de fasen staan 4 aspecten die in iedere fase terugkomen: totstandkoming inhoud, de omgevingsparticipatie, besluitvorming en communicatie. In onderstaand schema “hoofdfasen integrale gebiedsontwikkeling VredepeelYsselsteyn” is dit schematisch weergegeven.

Hoofdfasen gebiedsontwikkeling Vredepeel-Ysselsteyn

In fase 1 heeft de gemeente het initiatief genomen een gebiedsverkenning te laten uitvoeren en belanghebbenden te consulteren over wat zij zien als kernwaarden binnen het zoekgebied en wat zij van belang vinden om de ambitie en opgaven voor Vredepeel-Ysselsteyn te realiseren. De gebiedsverkenning is uitgevoerd door een onafhankelijk extern bureau. Voorliggende rapportage bevat de resultaten van de gebiedsverkenning, aanbevelingen en een routekaart voor het vervolg. 1.2

Doel gebiedsverkenning

Doel van de gebiedsverkenning is om middels interviews met belanghebbenden input op te halen over bestaande problematieken, oplossingsrichtingen, kansen en bedreigingen voor de integrale gebiedsontwikkeling Vredepeel-Ysselsteyn, daaruit (al dan niet ruimtelijke) conclusies te trekken en als bouwstenen te gebruiken voor een volgende fase. 1.3

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 bevat een beknopte beschrijving van het zoekgebied Vredepeel-Ysselsteyn. In hoofdstuk 3 zijn de resultaten van de interviews met belanghebbenden opgenomen onderverdeeld in: ‘huidige situatie’, ‘gewenste situatie’ en ‘van huidige situatie naar gewenste situatie’. Hoofdstuk 4 beschrijft uitgangspunten en aanbevelingen voor het vervolg. Hoofdstuk 5 tot slot bevat de routekaart voor een verdere aanpak van de integrale gebiedsontwikkeling.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

7

2

Gebiedsbeschrijving

Het zoekgebied binnen deze gebiedsverkenning omvat het westelijk deel van de gemeente Venray. Ten noorden, westen en zuiden wordt het gebied begrensd door de gemeentegrens, die aan de westzijde tevens de provinciegrens met Noord-Brabant vormt. Aangrenzende gemeenten zijn achtereenvolgens: Land van Cuijk, Gemert-Bakel en Deurne in het noorden en westen en Horst a/d Maas ten zuiden. De oostgrens van het gebied is minder statisch en komt voort uit de zonnekaart uit KODE, waarin zoekgebieden voor zonne-energie worden weergegeven. Zowel geografisch als historisch gezien kan het gebied worden beschreven als de ‘jonge ontginningen’. Vredepeel-Ysselsteyn is een landelijk gebied dat wordt gekenmerkt door grootschalige agrarische bedrijven en veehouderijen. Hierdoor is de omgeving zeer wijds en uitgestrekt van karakter. De landelijke geschiedenis is nog steeds herkenbaar. Van oost naar west valt de ontginning van de Peel nog duidelijk te herkennen in landschappelijke opbouw en verkavelingsstructuur. Verder is het contrast tussen de open landbouwgebieden en bosomgevingen karakteristiek voor het gebied. Versnipperd liggen landschapselementen verspreid over het landbouwgebied, variërend van waterstromen tot bos, groensingels en laanstructuren. Kijkend naar de gehele gemeente Venray is het gebied relatief eenvoudig te onderscheiden: hoe meer westwaarts hoe grootschaliger de verkaveling.

Binnen het gebied zijn drie belangrijke wateraandachtspunten aanwezig: het Peelkanaal, de Lobeek die recent volledig opnieuw is ingericht, en het gebied ten noorden van Griendtsveen. Belangrijke verkeersaders zijn de provinciale wegen N270 (van Deurne richting Venray) en N277 (van Vredepeel, richting Ysselsteyn richting Horst). Op onderstaande kaarten staan de functies zoals in de Ontwerp Omgevingsvisie Limburg 2020 en het bestemmingsplan buitengebied Venray (2010) aangegeven.

Ontwerp omgevingsvisie Limburg 2020

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

8

Vigerend bestemmingsplan Buitengebied Venray (2010)

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

9

Geschiedenis Vredepeel-Ysselsteyn: jonge ontginningen Het westen van de huidige gemeente Venray was tot zeker begin van de twintigste eeuw een drassig veengebied dat voornamelijk werd gekenmerkt door heidevelden en moerassen. Het was het natte tussengebied tussen de Maasvallei en de Brabantse zandgronden. Hoewel de ontginning van de Peel al plaatsvond rond 1850, begon men pas relatief laat, rond het begin van de 20e eeuw, met de eerste ontginning van dit gebied. Vandaar ook de naam: jonge ontginningen. De voormalige heidevennen kenden een relatief dikke veenlaag en waren daardoor uitermate geschikt als winningsgebied voor turf. Eveneens werd naaldbos aangeplant ten behoeve van houtlevering voor de mijnbouw in zowel binnen- als buitenland. Gedurende deze periode vond ontginning met een sneltreinvaart plaats. De onderstaande kaartweergaven illustreren de historisch-geografische ontwikkeling van de jonge ontginningen gedurende de 20e eeuw. Zichtbaar is dat vanaf 1900 rechtlijnige straten- en ontginningspatronen het gebied domineren. Daarbij droegen verbeterde ontwateringstechnieken eraan bij dat de voorheen ongeschikte, woeste gronden geschikt gemaakt konden worden voor (veelal grootschalige) landbouw. In de jaren 20 van de vorige eeuw werd Ysselsteyn als eerste kern aangelegd in dit jonge ontginningsgebied.

Het dorp was een zogenaamd ‘model-ontginningsdorp’ met wederom een zeer herkenbare rechtlijnige structuur. Opvallend is de wegstructuur in Y-vorm, verwijzend naar de toenmalige minister van landbouw en naamgever van het dorp: Hendrik Albert van Ysselsteyn. Deze wegstructuur valt ook heden ten dage nog te herkennen in de vorm van de N277 en Timmermansweg. Gelijktijdig groeiden ook andere kleine gehuchten in de streek. Tijdens de tweede wereldoorlog diende het westelijke deel van het onderzoeksgebied als onderdeel van de PeelRaamstelling, een verdedigingslinie die in 1939 werd aangelegd achter de Maaslinie. Hoewel de linie slechts één oorlogsdag standhield, is de aanwezigheid ervan nog steeds zichtbaar in het landschap. Daarbij werd vlak na de tweede wereldoorlog een Duits militair kerkhof aangelegd nabij Ysselsteyn. Na de tweede wereldoorlog ontwikkelde het landschap zich in een haast nog sneller tempo. Moderne technologie maakte het mogelijk land sneller te ontginnen en in te zetten voor grootschalige landbouw. Rond het begin van de jaren ’50 werd ten zuiden van de kern Vredepeel gebouwd aan een militaire vliegbasis. Het complex dient tot op heden een militaire functie, maar niet meer als vliegbasis. Vanuit defensie klinkt echter de intentie deze voormalige functie een nieuw leven in te blazen.

Gedurende de laatste decennia heeft verdere ontginning en ruilverkaveling Vredepeel-Ysselsteyn het karakter gegeven dat tot op heden valt te herkennen: ruim in opzet, grootschalig en een duidelijke wegstructuur. Bijgevoegde kaartweergaven laten de ontwikkeling van het gebied gedurende de tijd zien.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

10

1850

1930

1970

2023

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

11

3

Resultaat interviews gebiedsverkenning

3.1

Aanpak

Om de gebiedsverkenning gestructureerd uit te voeren, is als volgt te werk gegaan: ñ

Voor het ophalen van de relevante informatie en input bij belanghebbenden van onderop is ervoor gekozen interviews af te nemen; Het gebied kenmerkt zich door een diversiteit aan gebruikers, ondernemers, bewoners, beheerders, belangenorganisaties en overheden. Ieder met zijn of haar belangen in het gebied. De belanghebbenden kunnen grof weg worden onderverdeeld in de volgende categorieën waarbij belanghebbenden nadrukkelijk ook in verschillende categorieën kunnen vallen:

ñ

Landbouw Recreatie en cultuur Natuur Overheden

Grondeigenaren Energie Inwoners Overig

Agrariërs, veehouders, LLTB Venray, werkgroep Innovatief Platteland, PASmelders Toeristisch platform Venray, Eigenaar racebaan, Militair kerkhof Ysselsteyn, Heemkundevereniging, eigenaren (verblijfs-)recreatieve voorzieningen Staatsbosbeheer, IVN Geysteren-Venray, Stichting Limburgs Landschap Waterschap Limburg, Gemeente Horst a/d. Maas, Gemeente Gemert-Bakel, Gemeente Deurne, Gemeente Land v. Cuijk, Provincie Limburg (gebiedsmanager LPLG) (Agrarische) ondernemers, particuliere grondeigenaren Enexis, TENNET, energie coöperatie Afvaardiging dorpsraden, Klimaatburgemeester Lokale energiecoöperatie, defensie

In de verkenningsfase is ervoor gekozen om een vertegenwoordiging van belanghebbenden uit diverse geledingen voor de interviews uit te nodigen. In totaal zijn in de periode maart – mei 2023, 21 interviews afgenomen. Het is belangrijk om in een eventuele volgende fase (opstellen gebiedsvisie) de omgevingsdialoog te verbreden en meer belanghebbenden te betrekken. ñ

Het hoofddoel, het ophalen van input en het verkrijgen van inzicht bij de belanghebbenden in voor hen relevante aspecten/ bouwstenen om te komen tot een toekomstbestendig Vredepeel-Ysselsteyn, is als vertrekpunt genomen voor het opstellen van een interviewleidraad. De interviews zijn onderverdeeld in 3 complementaire hoofdonderdelen: 1.

Context en huidige situatie Vredepeel-Ysselsteyn; Hoofdvragen: wat is de uitdaging en wat zijn sterke punten en zwakke punten, waarden en kenmerken van het gebied die er nu al zijn en waarmee de uitdaging aangegaan kan worden? 2. De gewenste situatie; Hoofdvragen: Wat is het perspectief voor het gebied, wat moet precies bereikt worden? 3. Van huidig naar gewenst. Hoofdvragen: wat is nodig voor een toekomstbestendig perspectief, wat precies is dan de opgave en hoe dat te bereiken? 3.2

Interpretatie bevindingen en conclusies

In paragrafen 3.3. tot en met 3.5 zijn de bevindingen en hoofdconclusies uit de interviews met belanghebbenden opgenomen. Daarvoor is gekeken naar de heersende inzichten, opvattingen, meningen, ideeën, ervaringen en wensen over de uitdaging/ opgave vanuit kansen en mogelijkheden maar ook bedreigingen en risico’s. Deze zijn afgeleid uit de separate interviews met belanghebbenden. Hieruit zijn de hoofdconclusies getrokken. Vervolgens zijn deze als totaalconclusie in deze rapportage weergeven en zijn hieruit leidende principes gedefinieerd.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

12

ñ

Daar waar in de tekst gesproken wordt over ‘belanghebbenden’ worden de belanghebbenden als collectief voor de geïnterviewde categorieën (landbouw, recreatie en horeca, gebruikers, natuur, bewoners, ondernemers, grondeigenaren) bedoeld; Daar waar op relevante thema’s grote verschillen, tegenstellingen en afwijkingen ten opzichte van heersende opvattingen (collectief) zijn geconstateerd uit de separate interviews is dit aangegeven onder het kopje “bijzonderheden/ aandachtspunten”. Dit geldt ook voor geheel nieuwe inzichten.

ñ

3.3

Huidige situatie

3.3.1 Nut en noodzaak energietransitie en de opgave voor integrale gebiedsontwikkeling ñ

ñ

ñ

ñ

ñ

De opgave voor de energietransitie en de noodzaak hiermee aan de slag te gaan wordt door de geïnterviewden herkend. Men is gemotiveerd om hier mee aan de slag te gaan en is daar zelf ook vaak al mee bezig (in productieprocessen, plaatsen zonnepanelen). Het gaat hier niet slechts over duurzame energieopwekking, maar bijvoorbeeld ook over voorlichting, over energiebesparing en opslag van energie; Het antwoord op de vraag hoe de opgave voor opwek van duurzame energie ingevuld moet worden varieert. Het hangt af van de invulling, wind of zon op dak of land, en de feitelijke impact die men eventueel gaat zien of ervaren (zie 3.4); Wel wordt de gemeente veelal verzocht vooral in te zetten op meervoudig ruimtegebruik (geen landbouwgrond zomaar ‘opofferen’) en goed te kijken naar de mogelijkheid voor zonnepanelen op daken voordat projecten voor grootschalige opwek van duurzame elektriciteit op land worden ontwikkeld; Betrokkenen zien over het algemeen veel koppelkansen als het gaat over duurzame energieopwekking in combinatie met versterking landschap, biodiversiteit, cultuurhistorische en/of recreatie waarden. Ook de relatie met natuurbehoud en daarmee samenhangende vernatting/waterbeheer wordt gezien. De insteek om deze opgaven in samenhang te bekijken vindt men logisch.

(Zie voor samenhangende opgaven paragraaf 3.3.2) De koppeling met andere opgaven, de gefaseerde aanpak van eerst verkennen, dan breed in gesprek om gezamenlijk te komen tot een integrale gebiedsontwikkeling wordt onderschreven. Met name het feit dat men vanaf het begin betrokken wordt bij de dialoog over (koppel)kansen, mogelijkheden, dilemma’s, randvoorwaarden en uitgangspunten gebaseerd op afweging van belangen, wordt gewaardeerd en noodzakelijk gevonden.

Conclusie

De geïnterviewden zien de noodzaak van de energietransitie in. Ook wordt de keuze voor het zoekgebied over het algemeen begrepen. Zelf zijn zij actief door bijv. verduurzaming productieprocessen of plaatsen zonnepanelen. Hoe de opgave moet worden ingevuld is niet eenduidig te zeggen, wel dat de feitelijke impact voor belevings- en gebruikswaarde van het zoekgebied en mogelijkheid tot betrokkenheid/ participatie belangrijk zijn in de keuze. Men ziet koppelkansen met andere opgaven in het gebied en deze opgaven in samenhang bekijken, bijvoorbeeld in een integrale gebiedsontwikkeling, is daarmee een logische stap. 3.3.2 Ruimtelijke en maatschappelijke aspecten Kernkwaliteiten zoekgebied Vredepeel-Ysselsteyn

ñ

De meeste geïnterviewden zijn van mening dat het huidig functioneren en de gebruikswaarde van Vredepeel-Ysselsteyn zich kenmerkt door het goed samengaan van diverse functies zoals landbouw, natuur en recreatie met als een belangrijke basis de ondernemersgeest in het gebied;

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

13

ñ

ñ

De belangrijkste aspecten die genoemd worden vanuit ruimtelijke kwaliteit zijn de grote openheid en weidsheid die te herkennen valt in de inrichting van het gebied, in combinatie met het rustige karakter dat dit met zich meebrengt; Andere kernkwaliteiten die belanghebbenden noemen en die men wenst te behouden zijn: -

De rust van het buitengebied in combinatie met de nabijheid van voorzieningen in grotere kernen als Venray; De aanwezigheid van natuurgebieden met mogelijkheid tot recreatie; Vanuit agrarische sector: ruimtebehoud voor grootschalige (en dus gemakkelijk bewerkbare) kavels; Diversiteit aan agrarische activiteiten.

Huidig functioneren: sterk

ñ ñ

ñ ñ ñ

Het gebied functioneert goed, de functies liggen op goede plekken en de samenhang en verdraagzaamheid zijn in balans. Het gebied oogt vitaal; Het gebied wordt gekenmerkt door een overzichtelijke verkaveling en bijpassende rechtlijnige verkeersstructuur met de Midden-Peelweg als belangrijke ontsluitingsroute. Dit biedt kansen voor grootschalige landbouw en wordt gezien als een grote kwaliteit van het gebied die men zoveel mogelijk wenst te behouden; Men geeft aan dat het gebied door de rust en ruimte steeds meer gevonden wordt door recreanten (veelal per fiets); Het gebied kent een grote vorm van gemeenschapszin en sociale samenhang. In de (dorps) kernen zijn veel verenigingen aanwezig; Mensen helpen elkaar. ‘Naboarschap’ en ondernemerschap draagt eraan bij dat het gebied goed blijft functioneren.

Huidig functioneren: aandachtspunten en opgaven

ñ

ñ

ñ

ñ

ñ

ñ ñ

Het algemene beeld is dat men de kernkwaliteiten met name gebruiks- en beleveringwaarde wil behouden en als leidend principe wil hanteren voor een toekomstperspectief. Dit laat onverlet dat enkele belanghebbenden aangeven dat de kwaliteiten (natuur/recreatie en landbouw) niet overal in harmonie met elkaar kunnen functioneren. Het is wenselijk het gebied goed in kaart te brengen en te analyseren waar diverse functies met elkaar in de knel komen dan wel elkaar kunnen versterken. Dit is ook van belang in het kader van de energieopgave; Er zijn enkele wegen in het gebied die recreatief gebruikt worden, maar deze zijn veelal doodlopend en vormen dus geen logische recreatieve route. Daarnaast kan de combinatie van fietsers met grote hoeveelheden vrachtverkeer gevaarlijke situaties opleveren; Steeds meer boerderijen worden op een steeds kleiner wordende ruimte bij elkaar gebouwd. Dit levert spanning op als het gaat om de eerdergenoemde ruimtelijke kwaliteit t.b.v. weidsheid en ruimte. Met name in de toekomst wordt dit een steeds grotere ruimtelijke opgave; Er trekken steeds meer mensen van buiten de gemeente (bijv. regio Eindhoven) zonder agrarische achtergrond naar het buitengebied die landelijker willen wonen. Dit levert her en der spanning op met agrariërs. Boeren geven aan dat dit zeker in de toekomst meer problemen kan veroorzaken.

Zeker gezien de steeds verdere intensivering van agrarische bedrijven; Van woningnood is niet per se sprake aangezien er nog voldoende ruimte is voor nieuwbouw. Echter dient bij bouw rekening gehouden te worden met stikstofuitstoot. Gezien de directe nabijheid van Natura-2000 gebieden ontstaat hier enige druk; Steeds meer bedrijven hebben buitenlandse werknemers in dienst. Huisvesting van deze arbeidskrachten is een steeds groter wordend probleem. Er dient gezocht te worden naar een toekomstbestendige oplossing; Er zijn te weinig woningen voor jongeren in het gebied. Juist hierin moet worden voorzien om de dorpen aantrekkelijk te houden. Daarbij draagt dit bij aan versterking van sociale cohesie;

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

14

ñ

ñ ñ ñ ñ

De reactivering van vliegbasis de Peel wordt door een aantal geïnterviewden als zorgpunt genoemd. Dan gaat het om overlast, natuurschade, en het feit dat voor reactivering stikstofruimte nodig is die mogelijk door opkopen van boerenbedrijven kan worden verkregen; Hoewel vliegbasis de Peel niet in gebruik is door de landmacht, zijn er wel regelmatig vliegbewegingen door vliegtuigen en helikopters die laag overvliegen; Rondom Ysselsteyn is sprake van verkeersdrukte door frequente logistieke beweging ten noorden van de kern; Vanuit waterbeheer is de opgave rondom Griendtsveen belangrijk. Dit ligt over de grens maar heeft wel een uitwerking ook in de gemeente Venray; Natuurgebieden Zwartwater, Heidse Peel en rondom vliegbasis de Peel zijn aandachtspunt in verband met verzuring en verdroging.

Conclusie Het Westelijk deel van Venray is een ondernemend gebied met diverse agrarische, recreatieve en natuurfuncties die in een goede balans en samenhang functioneren. Dit neemt niet weg dat er een aantal zorgen en aandachtspunten zijn zoals verdroging, reactivering vliegbasis, verkeersoverlast en diverse huisvestingsaspecten. Leidend principe voor ruimtelijk-functionele kwaliteit voor toekomstige ontwikkelingen is

Behoud van waarden en gebied-specifieke ruimtelijk- functionele kwaliteiten bestaande uit - Belevingswaarde: weidsheid en ruimte - Gebruikswaarde: de huidige functies liggen op goede plekken

3.3.3 Opwek van duurzame elektriciteit ñ ñ

ñ ñ

Het grootste deel van de belanghebbenden erkent de noodzaak omtrent duurzame energieopwekking in het kader van de energietransitie en klimaatverandering; Veel boerenbedrijven hebben reeds geïnvesteerd in duurzame energieopwekking in de vorm van zonnepanelen (veelal op woonhuis en stallen). Daarbij hebben enkele boerenbedrijven ook een accu voor lokale energieopslag; Enkele veehouderijen laten in de Moerdijk centrale hun mest omzetten in elektriciteit; De jonge ontginningen vormen, van oudsher, een ondernemingsgebied. Betrokkenen geven aan het van belang te vinden dat dit gebied ook als zodanig wordt beschouwd. Ook in het kader van duurzame energieopwekking.

Conclusie De opwek van duurzame energie staat niet ter discussie en veel ondernemers en inwoners zijn er actief mee bezig.

3.3.4 Maatschappelijke betrokkenheid ñ

ñ

Een veelgenoemde kernkwaliteit in het kader van participatie en samenwerking is de ondernemersgeest die van oudsher aanwezig is in het gebied. Het gebied wordt dan ook gekenmerkt door veel goed functionerende bedrijven die intensief bezig zijn met hun toekomst, al dan niet in samenwerkende vorm; Een andere kernkwaliteit is de leefbaarheid in het gebied. De betrokken ondernemers en inwoners zijn hiervoor een belangrijke pijler. Men is trots op het gebied, de pioniersgeest, ondernemerschap en

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

15

ñ ñ

innovatiekracht die het gebied gebracht hebben waar het nu staat wat betreft kwaliteit, ruimtelijkheid en functioneren; Inwoners van het gebied worden veelal gekenmerkt als open en betrokken; Enkele ondernemers hebben zich verenigd in energie-coöperatie Steegse Peel. Samen zijn ze voornemens in het zoekgebied tussen de kernen Ysselsteyn en Veulen een energielandschap aan te leggen, passend in het landschap en in dialoog met de omgeving. Hierbij wordt koppeling gezocht tussen grootschalige opwek van zonne-energie, opslag middels waterstofproductie (vervoer middels toekomstig lege gasleiding in gebied) en maatschappelijke meerwaarde. Achterliggende gedachte is dat iedereen mag participeren.

Conclusie: Vredepeel-Ysselsteyn is een ondernemend gebied. De leefbaarheid is goed onder andere dankzij betrokken ondernemers en inwoners en grote sociale samenhang.

Bovenstaande resulteert in het leidend principe Maatschappelijke betrokkenheid: Behouden, stimuleren en versterken van: ñ Participatie en samenwerking ñ Eigen betrokkenheid verduurzaming koppelen aan energieke gebiedsontwikkeling ñ Ondernemen en innoveren ñ Sociale structuren

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

16

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

17

3.4

Gewenste situatie: toekomstbestendig perspectief Vredepeel-Ysselsteyn

3.4.1 Kansen en oplossingsrichtingen Ruimtelijke en maatschappelijke aspecten

ñ

ñ

ñ ñ ñ

ñ

Betrokkenen geven veelal aan de grove ruimtelijk-functionele indeling van het gebied te willen behouden. Breidt kernen uit aan eigen randen, houdt industrie en bedrijvigheid geclusterd, breidt natuur uit rondom bestaande natuurgebieden en bescherm de weidsheid van het gebied, zo wordt gesteld; Zorg voor een scheiding van agrarische activiteiten en recreatie. Deze typen activiteiten stroken, zeker gezien grootschaligheid bedrijven, niet met elkaar. Denk hierbij bijvoorbeeld aan gelijktijdig gebruik wegen door wielerploegen en landbouwmachines. Aanleg van separate fiets/wandelpaden zou hieraan kunnen bijdragen; Plaats nieuwbouwwoningen vooral in de schillen rond dorpen en langs hoofdwegen. Gebied is primair een landbouw/ agrarisch gebied met natuur en landschapselementen; Versterk de recreatieve functie van het aanwezige bosgebied (aanleg wandelpaden) en leg verbindingen met historische kwaliteiten als de Peel-Raamstelling, Duits oorlogskerkhof Ysselsteyn; Zorg voor duurzame nieuwbouw geschikt voor jongeren. De meeste dorpen in het gebied hebben een sterk verenigingsleven. Dit kan alleen blijven voortbestaan als jongeren niet uit het gebied wegtrekken wegens gebrek aan ruimte; Voorkom verkeersproblematiek in kern Ysselsteyn door aanpassing verkeersstructuur.

Potentiële locaties zonne-energie

ñ

ñ

ñ

ñ

ñ ñ

ñ ñ ñ ñ

Gezien de mogelijke terugkeer van de luchtbasisfunctie op militaire basis de Peel, wordt plaatsing van windmolens tot dusver tegengehouden. Om deze reden wordt gefocust op de plaatsing van zonnepanelen. Vliegbasis de Peel is onderdeel van de (voor)verkenning in het kader van Opwek Energie Rijksgronden (OER); Betrokkenen geven aan het zonde te vinden landbouwgrond te benutten voor plaatsing zonnepanelen, mits dubbel gebruik. Voorkeur gaat uit naar benutten dakoppervlakten (van zowel bedrijfshallen als woningen) voor kleinschalige energie opwek, alvorens plaatsing zonnepanelen op waardevolle grond; Veelal klinkt de wens bij de plaatsing van zonnepanelen deze zo ver mogelijk uit het zicht te plaatsen. Denk hierbij aan afstand tot perceelgrens en gebruik van groenbuffers om het weidse karakter van het gebied niet te verstoren. Betrokkenen willen verrommeling van het gebied tegengaan; Delen van de jonge ontginningen (met name nabij Paardekopweg – Middenpeelweg) mogen niet meer beregend worden. Droge gronden zijn niet meer geschikt voor landbouw. Deze zouden geschikt zijn voor aanleg van zonnepanelen; Enkele boeren geven aan, ondanks geldend beleid, geïnteresseerd te zijn in de plaatsing van een of meer kleine windmolens op eigen grond; Betrokkenen geven ook aan dat er meer inspanning zou moeten zijn voor creatievere oplossingen.

Zo kent het defensieterrein Vredepeel grote vrije ruimten welke mogelijk benut zouden kunnen worden voor opwek van energie (zie eerdere opmerking OER, hier wordt naar gekeken); Kleinschaligere zonnevelden, 1 -2 hectare, stuitten niet op weerstand; Bekijk mogelijkheden vanuit natuurwaarden: versterk biodiversiteit door zonneparken en de mogelijkheid dat een zonnepark na afschrijving (ca. 25 jaar) wordt heringericht als natuurgebied; Diverse ondernemers geven aan een kans te willen hebben om mee te doen in een project voor grootschalige opwek van duurzame elektriciteit; Binnen het gebied is één concreet initiatief van de coöperatie Steegse Peel in meerdere interviews naar voren gekomen;

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

18

ñ

ñ

Enkele belanghebbenden vragen zich af of de opgave voor duurzame energieopwekking niet opgeschaald zou moeten worden naar bovengemeentelijk (te denken valt aan bijvoorbeeld aansluiting bij initiatief Dorper Peel); Zonneparken worden door enkele belanghebbenden ook als industrie/ economische activiteit gezien;

Koppelkansen specifiek

ñ ñ ñ

ñ ñ ñ

Energiecoöperatie Steegse Peel ziet, gezien haar ligging te midden van meerdere natuurgebieden, grote koppelkansen in het kader van recreatieve verbindingen binnen het energielandschap; Kijk naar dubbel ruimtegebruik. Zonnepanelen hoger boven het maaiveld leggen biedt bijvoorbeeld kansen voor aanplant van lage gewassen of houden weidegrazers/ scharrelkippen; Pleeg natuurherstel in het landschap door authentieke waarden (van voor de ontginning) terug te brengen. Beekherstel en herstel van moeraslandschap zou hier een mogelijkheid kunnen zijn. Zoek hier ook verbindingen tussen bestaande recreatieve waarden; De WUR heeft vestigingen binnen het gebied en doet proeven met fruitteelt e.d. Ook hier liggen koppelkansen met opwek van zonne-energie; Er wordt water weggepompt nabij de vliegbasis: een idee is dit op te slaan en in te zetten het in gedurende droge perioden; Productie van energie in eigen regio kan ook bijdragen aan de lokale economie in de vorm van aanhaken bouwbedrijven, productie van leidingen etc.

Innovatiekansen

ñ

ñ ñ ñ ñ

Er wordt gedacht over grootschalige energie opwek. Hier dient rekening gehouden te worden met rendabiliteit – kleine oppervlakten leveren weinig tot niks op en maken onderhandelingspositie met bijv. TENNET lastig; Zet naast opwek ook in op opslag van elektriciteit middels bijvoorbeeld accu’s of elektrolysers; Gezien de belasting van het stroomnet zal eerst ingezet moeten worden op de aanleg van een extra trafostations; Duurzame innovatie zit ook in de omschakeling naar andere gewassen, bijvoorbeeld eiwitrijke gewassen; Gedacht kan worden aan Energy Community Hubs waar de lokale bevolking (individueel financieel en./ of maatschappelijk) meeprofiteert van aanwezigheid diverse vormen van opwek;

Fasering – tijdsaspect

ñ ñ ñ

Plaats zonnepanelen eerst op daken, dan pas op landbouwgrond; Initiatief energiecoöperatie Steegse Peel is voornemens binnen twee jaar een pilot te starten; Kijk bij plaatsing ook naar de periode na afschrijving van de zonnepanelen. Bekijk welke gebieden dan teruggegeven zouden kunnen worden aan de natuur.

Maatschappelijke betrokkenheid

ñ ñ

Er heerst binnen het gebied een grote gunfactor, maak hier in de toekomst meer gebruik van: laat mensen meedenken en meedelen. Lokale initiatieven hebben de voorkeur; Het karakter van de inwoners binnen het gebied valt te typeren als ondernemend. Dit ondernemerschap biedt grote kansen voor verdere ontwikkeling van het gebied.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

19

Conclusie De huidige structuur van en functies in het gebied wil men graag behouden. Koppelkansen en innovatiekracht zijn aanwezig. Er is ruimte voor duurzame opwek van energie, betrekt de ondernemers en inwoners bij de ontwikkeling en laat ze meedelen.

De volgende leidende principes passen hierbij: ñ

Ruimtelijke principes en opgaven Synergie tussen de aanwezige opgaven zoeken en versterken

ñ

Maatschappelijke betrokkenheid Participatie en samenwerking Ondernemen en innoveren Sociale structuren behouden en versterken

3.4.2 Risico’s/ bedreigingen Belanghebbenden zien de volgende risico’s en bedreigingen voor een integrale gebiedsontwikkeling: ñ

De lokale politiek/ het gemeentebestuur dient zich intensiever uit te spreken over initiatieven. Geen richting geven vertraagt processen en geeft het gevoel dat stimulans vanuit de gemeente mist; De regelgeving omtrent stikstof maakt bouwen lastig en daarmee het behoud van de maatschappelijke vitaliteit van het gebied; Veelal worden nog vergunningen voor nieuwbouw van grootschalige stallen verleend. Dit werkt de duurzaamheidsambitie tegen; Als boeren vertrekken, onttrek je ook actieve leden uit de sociale gemeenschap. En ‘naboarschap’ is belangrijk voor het functioneren van het gebied.

ñ ñ ñ

3.5

Van huidig naar gewenst

Voor dit deel is in de interviews stilgestaan bij de hoofdvraag hoe van de huidige situatie naar de gewenste situatie voor Vredepeel-Ysselsteyn te komen. Belanghebbenden zijn gevraagd naar wat daarvoor nodig is en wat in hun optiek absoluut geborgd moet zijn in randvoorwaardelijke zin. Ruimtelijke aspecten

ñ

Binnen de KODE wordt ingezet op maximaal 80ha van grond ingericht voor opwek zonne-energie. Dit kan de rendabiliteit van toekomstige zon-initiatieven beperken. Ondernemers uit het gebied zijn bereid te investeren, maar slechts tegen een interessant verdienmodel. Om initiatieven sneller van de grond te krijgen dient de dialoog te worden aangegaan over dit gestelde maximum;

Samenwerking en rollen

ñ ñ ñ ñ

De gebiedsverkenning wordt gezien als een goede eerste stap, echter er is behoefte aan een duidelijke routekaart met (het liefst snelle) concrete stappen; Maak, in dialoog met betrokkenen en gemeente, een gebiedsvisie zodat inwoners weten waar ze aan toe zijn; Stel een gebiedsmanager aan zodat duidelijk is wie de ‘lead’ heeft; Agrariërs zijn veelal bereid een stuk grond in te zetten. Het wordt steeds lastiger een boerenbedrijf in haar huidige hoedanigheid over te nemen, waardoor inzet op duurzame energieopwekking kansen biedt. Daarbij kan dit mogelijk dienen als een stukje pensioenvoorziening;

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

20

ñ ñ

ñ ñ ñ

ñ ñ ñ

Veelal klinkt de wens om samen de schouders onder de verduurzamingsuitdaging te zetten. Hieraan wordt vaak toegevoegd dat dit bijdraagt aan nabuurschap en instandhouding lokaal ondernemerschap; De rol van de gemeente wordt vooral als verbindend gezien en als regisseur van het proces. Laat als gemeente zien welke richting je op wilt, wees duidelijk in wat wel en niet mag en geef steun aan particulieren en ondernemers die willen verduurzamen. Dit kan mogelijk dienen als voorbeeld voor andere woonachtigen/ bedrijven in het gebied; De gemeente wordt ook gezien als facilitator van educatie omtrent energiebesparing. Bewustwording van het eigen energiegebruik en stimuleren van besparing wordt gezien als deel van de oplossing; De gemeente wordt geacht meer consistentie te vertonen in haar bestuurlijk/beleidsmatige lijn, daarbij zou het versnellen van vergunningsprocessen verduurzaming in de volle breedte versnellen; Informeer, communiceer duidelijk naar belanghebbenden en leg uit welke afwegingen ten grondslag liggen aan keuzen. Zorg er daarbij voor dat de keuzen goed herleidbaar zijn in het proces van de gebiedsontwikkeling; Een integrale aanpak vanuit de gemeente is gewenst. Kijk niet slechts naar energie maar ook naar andere aspecten zoals biodiversiteit, landschap, water en klimaat; Er dient vanuit TENNET meer capaciteit op het stroomnet te worden gerealiseerd.

Veelal willen betrokkenen wel verduurzamen, maar kan het elektriciteitsnet het simpelweg niet aan; Betrek lokale natuurorganisaties. Zij hebben lokale kennis die van groot belang is om doelen te kunnen bereiken.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

21

4

Leidende principes en uitgangspunten

4.1

Leidende principes

De opgaven genoemd binnen de gemeente bij de start van de gebiedsverkenning worden herkend in het gebied. Op basis van deze opgaven en de uitkomsten uit de interviews zijn leidende principes opgesteld. Deze bieden het kompas voor een eventueel gebiedsontwikkelingsproces waarin samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties invulling aan de opgaven in het westelijk deel van Venray wordt gegeven. Dat geldt voor de energietransitie maar ook voor de andere opgaven. Samenvattend zijn de volgende leidende principes benoemd: 1. 2. 3. 4.2

Behoud van waarden gebieds-specifieke ruimtelijk-functionele kwaliteiten: Belevingswaarden: weidsheid en ruimte Gebruikswaarde: de huidige functies liggen op de goede plekken Versterken synergie tussen aanwezige opgaven voor landbouw, natuur en milieu, landschap, vrije tijd, economie, duurzame opwek en wonen Maatschappelijke betrokkenheid: behouden, stimuleren en versterken van: Participatie en samenwerking Eigen betrokkenheid verduurzaming koppelen aan energieke gebiedsontwikkeling Ondernemen en innoveren Sociale structuren Uitgangspunten op basis van de gebiedsverkenning

Naast de leidende principes zijn de volgende uitgangspunten voor een vervolgproces te benoemen in het westelijk deel van Venray (zie voor meer achtergrond bijlage I): ñ ñ ñ ñ

ñ

De resultaten van deze gebiedsverkenning en de daarop gebaseerde leidende principes; Een gestructureerde samenwerking met zorgvuldige participatie gericht op een gedragen plan; Een gebiedsgerichte en integrale aanpak, waarbij de samenhang tussen aanwezige functies en de genoemde leidende principes, waaronder energieopwekking, centraal staan; Resultaat van een vervolgproces moet een plan zijn dat een uitnodigende ontwikkelingsrichting met perspectief voor het gebied biedt, maar tegelijkertijd ook realistisch en haalbaar moet zijn (o.a. ruimtelijk, programmatisch, economisch, technisch, juridisch en organisatorisch); Het procesontwerp en de fasering moeten bijdragen en uiteindelijk leiden tot een gedragen plan.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

22

5

Vervolgstappen

5.1

Routekaart ontwikkeling westelijk deel Venray

Uit de gebiedsverkenning blijkt dat het in dit deel van Venray gaat om diverse opgaven, (koppel)kansen en een groot aantal belanghebbenden. De gebiedsverkenning heeft niet geleid tot hele concreet uitgewerkte koppelkansen of voorstellen om opgaven te realiseren. Dit moet in een vervolgproces verder vormkrijgen. Daarom vraagt het vervolg een heldere agenda, procesontwerp en fasering. Dit kan door de principes van een duurzame gebiedsontwikkeling (zie bijlage 1) te volgen. Duidelijkheid en openheid over wat per fase bereikt moet worden, hoe dat wordt gedaan, welke keuzen voorliggen, welke afwegingen daarbij gemaakt moeten worden en wat ieders rol is, is cruciaal voor het slagen van dit proces. Daarnaast stellen wij voor dit proces samen met de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te doorlopen en zo te werken aan het eigenaarschap voor het proces en eindproduct. Wij zien het opstellen van de gebiedsagenda voor het westelijk deel van Venray als logische eerste stap in dit proces dat dit jaar nog kan worden opgepakt. In de gebiedsagenda wordt duidelijk waar de prioriteiten liggen, wat de tijdshorizon is van de diverse ontwikkelingen en de samenhang. Transities zijn per definitie onderhevig aan onzekerheden en een grote dynamiek: wat we vandaag denken te weten is morgen achterhaald.

Op basis van deze constatering en de uitkomsten van de gebiedsverkenning stellen wij voor een duurzaam gebiedsontwikkelingsproces te starten om zo te voorkomen dat ad hoc keuzes worden gemaakt en de gemeente als procesregisseur overzicht en voortgang kan bewaken. De rol van procesregisseur is evident voor alle fasen van de gebiedsontwikkeling. Verder zal per fase gekeken moeten worden welke rol de gemeente kan en wil innemen om zo voortgang op de opgaven te blijven realiseren. Onderstaande routekaart bevat een voorstel voor de hoofdfasen in de gebiedsontwikkeling, met per fase het doel, resultaat en een indicatie van de doorlooptijd. Daarbij wordt van grof naar fijn gewerkt en worden keuzen en afwegingen voorgelegd in go/no go momenten. Er is een koppeling gelegd met de (ruimtelijke) producten en het creëren van draagvlak in de bijlage.

In de routekaart zit een duidelijke knip tussen fasen 1 (a en b) en 2 (a en b) en de vervolgfasen. Tot en met het opstellen van het Masterplan betreft het een studiefase. In deze fase staat de ruimtelijk en bedrijfsmatige uitwerking van het concept centraal. In dialoog met de omgeving wordt de gebiedsontwikkeling en het concept uitgewerkt. Er is steeds sprake van een iteratief proces waarin de in fase 1b benoemde agenda en thema’s terugkomen en van grof naar fijn uitgewerkt worden per fase. De fasen 3 t/m 5 betreffen de ontwikkelfase. De planning daarvoor is nu nog niet te voorzien. De omvang, doorlooptijd, rolverdeling en volgorde van de benodigde werkzaamheden is immers sterk afhankelijk van het resultaat uit de voorgaande fasen en de strategische en inhoudelijke keuzes die in de studiefase gemaakt worden.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

23

5.2

Fase 1b: gebiedsagenda – verdiepende vragen

In de gebiedsverkenning zijn verdiepende vragen naar voren gekomen die beantwoord moeten worden voordat de gebiedsagenda kan worden opgesteld. Deze vragen zijn: ñ Kan een verdiepende analyse gemaakt worden van de opgaven en typeringen van het gebied? ñ Wat is de energiebehoefte en wat is het concrete doel qua energieopbrengst in Vredepeel-Ysselsteyn? ñ Waar kunnen de genoemde koppelkansen en opgaven concreet landen in het zoekgebied? ñ Welke elementen uit de herijking van de energiestrategie (KODE) zijn relevant voor de gebiedsvisie Vredepeel-Ysselsteyn? ñ Wat is de verwachte impact van NPLG, NOVEX en andere landelijke en provinciale beleidskaders en plannen op vervolgfasen in Vredepeel-Ysselsteyn? ñ Hoe aannemelijk zijn de kansen met betrekking tot duurzame energie opwek op de militaire vliegbasis (OER)? ñ Wat zijn de specifieke randvoorwaarden en spelregels waaronder initiatieven rondom duurzame energie opwek, waaronder het initiatief van de energie coöperatie Steegse Peel, kunnen landen in het gebied? ñ Hoe richten we het participatieproces verder in en wat is hierbij de rol van de gemeente als procesregisseur? ñ Hoe houden we in de gebiedsagenda rekening met de verschillende snelheden van processen en ontwikkelingen in het gebied?

5.3

Fase 1b: gebiedsagenda - opstellen gebiedsagenda

Nadat, door het beantwoorden van de vragen, de gebiedsverkenning is verdiept en aangevuld kan de gebiedsagenda opgesteld worden. Het doel van de agenda is: ñ Spelregels en prioritaire opgaven en kansen voor de gebiedsontwikkeling Vredepeel-Ysselsteyn helder krijgen; ñ Concretisering van de samenhang tussen de verschillende opgaven en thema’s opgehaald in de gebiedsverkenning; ñ De juiste kennis vergaren en delen om tot een gelijkwaardig informatieniveau te komen van alle betrokkenen zodat men volwaardig kan participeren in het proces; ñ Als gemeente en belanghebbenden samen de gebiedsagenda voor Vredepeel-Ysselsteyn bepalen en daarmee eigenaarschap voor het vervolg opbouwen. De volgende acties zijn nodig om de agenda op te stellen: ñ Identificeren randvoorwaarden en spelregels voor gebiedsvisie; ñ Ruimtelijk vertalen van de opgaven uit de gebiedsverkenning; ñ Prioriteren opgaven, kansen, thema’s voor het gebied; ñ Tijdspad en horizon totale gebiedsontwikkeling (dus naast tijdshorizon duurzame opwek uit KODE van 2030) concretiseren, in verhouding tot andere lopende processen in het gebied. Dit resulteert in de gebiedsagenda waarin duidelijk is welke opgaven en kansen op de agenda staan, welk proces gevolgd wordt om de agenda te realiseren en wat het tijdspad is.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

24

Om tot deze agenda te komen stellen wij de onderstaande stappen voor. Resultaat is de gebiedsagenda Vredepeel-Ysselsteyn die gezamenlijk door inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de betrokken wethouders aangeboden wordt aan de gemeenteraad. Dit benadrukt het eigenaarschap van alle belanghebbenden voor de agenda.

Stap 1: Checken volledigheid kansen en opgaven bij álle belanghebbenden, paritipatie opstarten

Stap 2: Inhoudelijke ruimtelijktechnische quickscan opgaven en koppelkansen

Stap 3: Prioriteren opgaven en koppelkansen o.b.v. QuickScan -> planning vervolg

De gemeente stuurt het proces aan om te komen tot een gebiedsagenda (regisseur)

Stap 4: Opstellen gebiedsagenda en vervolgproces

gezamenlijke gebiedsagenda Vredepeel-Ysselsteyn

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

25

Bronnen https://venray.raadsinformatie.nl/document/7993429/1/03_Bijlage_KODE_Venray-def https://www.resnml.nl/media/2021-07/RES-Noord--en-midden---1.0-Def.(1).pdf https://www.limburg.nl/onderwerpen/omgeving/omgevingsvisie/omgevingsvisie/

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

26

Bijlage

Uitgangspunten voor integrale gebiedsontwikkeling

Voor een robuust toekomstperspectief voor Vredepeel-Ysselsteyn is het zaak om met de input uit de gebiedsverkenning de opgaven te concretiseren en gebied specifiek aan te pakken. Voor een goede balans en als kader hiervoor wordt uitgegaan van 4 samenhangende pijlers voor een duurzame gebiedsontwikkeling.

Samenhangende pijlers duurzame gebiedsontwikkeling

Langs deze pijlers kan de verdere ontwikkeling van het zoekgebied worden vormgegeven. Met het resultaat uit de gebiedsverkenning is nu de input voorhanden voor het opstarten van de visievorming (volgende fase in de gebiedsontwikkeling). Gebleken is dat er nu momentum is om in dialoog met de belanghebbenden verder aan slag te gaan op basis van deze resultaten uit de gebiedsverkenning. Gezien de grote hoeveelheid genoemde opgaven is het wel belangrijk om focus aan te brengen en duidelijk aan te geven wanneer de duurzame gebiedsontwikkeling een succes is. Op basis van de resultaten uit de gebiedsverkenning zullen de volgende uitgangspunten worden gehanteerd voor een vervolg: 1. 2.

3.

4.

Hanteer de 3 Leidende principes voor de gebiedsontwikkeling Venray- West en het verder uitwerken van duurzame energieopwekking als één van de opgaven in die gebiedsontwikkeling. Breng focus aan en definieer wanneer de gebiedsontwikkeling een succes is. De 4 pijlers voor integrale gebiedsontwikkeling (ruimte, haalbaarheid, draagvlak, wervend perspectief) dienen om gestructureerd samen te werken aan een gebiedsvisie voor Vredepeel-Ysselsteyn. Stel op basis van de resultaten uit de gebiedsverkenning (fase 1), en een helder procesontwerp en gestructureerde samenwerking, een gebiedsvisie op voor Vredepeel-Ysselsteyn. Faciliteer eventueel nodige wijzigingen in eigen beleid als randvoorwaarde voor de ontwikkeling. Gebaseerd op de 4 pijlers voor gebiedsontwikkeling stellen wij onderstaand procesontwerp gebiedsontwikkeling Vredepeel-Ysselsteyn voor:

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

27

Schema: Procesontwerp gebiedsontwikkeling

Visie en perspectief gaat over de totstandkoming van de inhoud of te wel de visie en het wervend perspectief voor Vredepeel-Ysselsteyn Werk daarbij: ñ Op basis van ontwerpend onderzoeken waarbij verdere groei van gedachten mogelijk is; ñ Van grof naar fijn met duidelijke resultaten per fase: kansenkaart -> gebiedsconcept - > integraal masterplan met programma als basis voor juridisch planologische borging en realisatie van (deel) projecten voor onder meer natuur, infra en landbouw en glastuinbouw; ñ Op basis van een procesbenadering langs twee assen: haalbaarheid en participatie/ draagvlak om op die manier ruimte te bieden voor verdere discussie en uitwerking maar tegelijkertijd tot een uitvoerbare visie te komen. In het schema is gesymboliseerd door de grijze cirkelvormige pijlen per fase (in de procesbenadering ook wel divergeren en convergeren genoemd). Haalbaarheid gaat over de vraag in hoeverre de op te stellen visie daadwerkelijk uiteindelijk gerealiseerd kan worden. Maak daarbij onderscheid in: ñ Voorstelbaar: belanghebbenden hebben een beeld van kansen, mogelijkheden maar ook dilemma’s concreet de kansenkaart Vredepeel-Ysselsteyn ñ Houdbaar: er bestaan nog verschillende dilemma’s en beelden maar over elkaar gelegd ontstaat er een Gebiedsvisie Vredepeel-Ysselsteyn met een gezamenlijke ambitie en vanuit het gedeelde belang om een toekomstbestendig gebied te ontwikkelen.

Concreet betekent dit duurzame keuzes vanuit de verschillende opgaven voor natuur, landbouw, recreatie, energie en bereikbaarheid die elkaar versterken en vanuit het besef dat energie niet noodzakelijkerwijs de dominante opgave van het gebied is; ñ Maakbaar: de gebiedsvisie is uitgewerkt tot een Masterplan met concreet programma (kwantiteit en kwalitatief) en ruimtelijk /landschappelijk ingepast is inclusief beeld op hoofdlijnen van financiële haalbaarheid en juridisch-planologische borging; ñ Uitvoerbaar: in dit stadium bestaat eenduidig duidelijkheid met welke middelen het Masterplan of onderdelen daaruit gerealiseerd kunnen worden. Participatie groeit mee met de gebiedsontwikkeling en gaat over de mate waarin partijen actief meedoen in de gebiedsontwikkeling ñ Belangstellend: Gaat met name om mee weten, wat is de opgave vanuit de gemeente, en het raadplegen in de verkenning en start gebiedsvisie;

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

28

ñ ñ ñ

Betrokken: Vanuit het raadplegen wordt gevraagd mee te denken in de gebiedsvisie, idealiter te komen tot coproductie van de visie, en de eigen rol in de gebiedsontwikkeling te onderzoeken; Investerend: In deze fase van de gebiedsontwikkeling kunnen partijen participeren door financieel bij te dragen aan de gebiedsontwikkeling; Realiserend: Naast financieel meedoen is de laatste fase in de gebiedsontwikkeling realisatie en exploitatie van projecten waarbij partijen eigenaarschap kunnen nemen voor een deel van de uitvoering en daardoor meebepalen hoe de uitvoering eruit komt te zien.

Draagvlak wordt gezien als het resultaat van participatie en als de mate waarin belanghebbenden zich per fase binden aan de doelen, ambities en realisatie daarvan. 5. 6. 7. 8.

Consolideer de resultaten per fase en neem hierover per fase een GO/ NO besluit. Hanteer heldere spel/ procesregels en stel de overall ambitie centraal. Laat dit prevaleren boven de afzonderlijke belangen. Niettemin: houdt de afzonderlijke belangen goed in beeld. Vervul als gemeente, vanuit het algemeen belang, de initiërende en faciliterende regierol en verbindt partijen. Bepaal voor elke fase wie in het participatieproces betrokken moeten worden en op welke wijze. Betrek in de volgende fase een bredere groep belanghebbenden en bewoners.

Gebiedsverkenning Vredepeel-Ysselsteyn

29