04 Bijlage 2 Beleidskader inwoners- en overheidsparticipatie
Tekst van het document
Beleidskader inwoners- en overheidsparticipatie
Samen verder werken aan participeren in Venray
1
Samen verder werken aan participeren in Venray Beleidskader inwoners- en overheidsparticipatie
December 2024
Participeren in Venray
Voorwoord In de gemeente Venray staan we voor een samenleving waarin we met en voor onze inwoners werken aan een goede toekomst. Goed wonen, werken, leven en recreëren doen we samen. Dit kan alleen als we in een goede relatie staan met onze inwoners, waarbij wederzijds respect en vertrouwen de basis vormen. Participatie speelt hierbij een cruciale rol. Het is van groot belang dat we ons op een goede manier verhouden tot onze inwoners. We zijn duidelijk in wat zij van ons als gemeente mogen verwachten bij participatie, maar we maken ook helder wat wij van hen vragen. Het is niet alleen belangrijk dat wij inwoners betrekken bij plannen en beleid, maar ook dat we samen het proces vormgeven op een manier die voor iedereen duidelijk is. Participatie gaat niet alleen om het verzamelen van meningen, ideeën en belangen; het is een manier om de onderlinge samenwerking te versterken. Door de input van inwoners serieus te nemen en te gebruiken, kunnen we maatschappelijke vraagstukken effectiever aanpakken en tegelijkertijd het vertrouwen tussen inwoners en gemeente opbouwen. Het helpt ons om de relaties in het lokale samenspel te verstevigen en gezamenlijk tot de beste oplossingen te komen. De wijze waarop wij participeren, met zorgvuldigheid en transparantie, maakt het mogelijk om verwachtingen te managen en mensen mee te nemen in het proces.
Dit draagt bij aan een toekomstbestendige samenleving waarin iedereen een stem heeft en waarin we samen werken aan een gemeenschappelijke visie voor onze gemeente. Daarbij is het essentieel dat we helder zijn over de verschillende rollen die we vervullen in het participatieproces, zowel als gemeente als met onze inwoners. Met dit beleidskader komen we tegemoet aan de ambities uit het collegeprogramma, waarin we hebben aangegeven participatie als essentieel onderdeel van het gesprek tussen college en raad te maken. Door participatie structureel te integreren in ons beleid, versterken we de betrokkenheid van onze inwoners en verbeteren we de samenwerking met de gemeenteraad. We staan tenslotte met zijn allen voor een gemeente Venray waar het goed leven is. Erik van Daal Wethouder gemeente Venray
Participeren in Venray
Inhoud Samenvatting
7
1. Inleiding
8
2. Over participatie
9
3. Behoorlijk participeren en waarom
11
4. Afwegingskader
14
5. Participatie intenties
15
6. Participatieplan
17
7. Participatie onder de Omgevingswet
18
8. Rollen
20
9. Participatie verder leren
22
6
Samenvatting
Samenvatting De missie van de gemeente Venray is helder: goed wonen, werken, leven en recreëren in Venray doen we samen. Met de initiatiefkracht van de gemeenschap en de energie, expertise en ideeën van onze inwoners. Daarom passen we participatie toe in het lokale samenspel. Hoe we dat doen, op basis van welke uitgangspunten en afwegingen en met welke rolinvulling, beschrijven we in dit beleidskader voor inwoners- en overheidsparticipatie. Participatie is het actief betrekken van inwoners,
Voor elk project of beleidsontwikkeling stellen we een
ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere
participatieplan op. Daarin noteren we hoe we de
overheden in alle fasen van beleids- en besluitvorming.
participatie vormgeven en organiseren inclusief de
Als het initiatief hiervoor bij de gemeente ligt, spreken
intenties, participatievormen, tools en processen. Dit
we van inwonersparticipatie. Wanneer inwoners
plan helpt om verwachtingen te managen, rollen te
een initiatief starten en de gemeente vragen mee
verduidelijken en tijdig budget en capaciteit te regelen.
te doen, noemen we dat overheidsparticipatie.
Bij grotere invloed van inwoners betrekken we college
Participatie betekent ook ruimte geven aan de kracht
en raad intensiever om samen het participatieproces
uit de samenleving en initiatieven aanmoedigen en
af te stemmen. Voor complexe of belangrijke opgaven
ondersteunen. Informeren alleen zien we niet als
stelt de gemeenteraad het participatieplan vooraf vast,
participeren.
zodat zij haar controlerende rol goed kan uitvoeren.
Participeren zit al in het DNA van Venray.
De Omgevingswet stimuleert participatie om tijdig
Ontwikkelingen binnen en buiten de organisatie
belangen, meningen en creativiteit op tafel te krijgen.
vragen echter dat we samen verder werken aan
Vanuit het beginsel van behoorlijk bestuur vraagt
goed participeren. Dat doen we op basis van de
de wet aandacht voor transparantie, gelijkheid,
uitgangspunten van behoorlijk participeren: zorgvuldig
zorgvuldigheid en tijdigheid als kernwaarden voor een
en transparant handelen, tijdig informeren, helder
goed participatieproces. De participatieverplichtingen
uitleggen en motiveren en participatie op maat
verschillen per kerninstrument maar participatie is
uitvoeren met iedereen die het aan gaat, geraakt
vormvrij. Het voeren van een omgevingsdialoog is
wordt, geïnteresseerd is, betrokken is of zich betrokken
een indieningsvereiste bij vergunningaanvragen voor
voelt.
participatieplichtige buitenplanse ontwikkelactiviteiten. Participatie vraagt dat we ons bewust zijn van en
Het betrekken van inwoners bij een plan, beleid of
vertrouwd raken met de verschillende rollen in het
project kost moeite, tijd, capaciteit en geld, zowel
participatieproces. Inwoners, wijk- en dorpsraden, de
van de ambtelijke organisatie als van de inwoners.
gemeenteraad, het college van B&W en de ambtelijke
Daarom maken we vooraf altijd de afweging óf we
organisatie hebben elk hun eigen rol(len). Helderheid
participeren en, zo ja, in welke mate en intensiteit. Het
over de rolinvulling helpt verwachtingen te managen
afwegingskader helpt ons in drie stappen om de juiste
over wie welke rol heeft en hoe deze naar behoren uit
balans te vinden tussen de ruimte voor participatie,
te voeren.
de impact van de opgave en de inwoners(groepen) die het aangaat enerzijds, en de intensiteit van het proces
Behoorlijk participeren zit verweven in houding,
anderzijds. Is er geen (verplichte) ruimte voor inbreng?
gedrag, dienstverlening en organisatie. Daarom is
Dan houden we het bij informeren.
participeren verder leren een integraal onderdeel van de organisatieontwikkeling in Venray. Dat doen
Participeren doen we nooit zonder doel. Om vooraf
we met gedeelde participatietaal, tools en kaders en
helder te bepalen wat de bedoeling van de participatie
ondersteunen we met een werkgroep, een handreiking,
is, gebruiken we de intentiematrix. Aan de hand van de
een participatietoolbox en trainingen. Zo werken
mate van zeggenschap voor de inwoner en afhankelijk
we aan de implementatie van participatiebeleid
van of we op zoek zijn naar een kwantitatieve of
organisatiebreed en versterken we samen verder
kwalitatieve onderbouwing, duiden we manier van
participeren.
participeren. Voor onszelf en ook voor andere betrokken partijen.
7
Participeren in Venray
1. Inleiding De missie van gemeente Venray is er helder over: goed wonen, werken, leven en recreëren in Venray doen we samen. Ook het college programma beschrijft samenwerking als de sleutel tot succes. Die samenwerking met inwoners, dorps- en wijkraden, verenigingen, ondernemers, bedrijven en maatschappelijke instellingen (hierna: inwoners) is er al volop. We prijzen ons rijk met lokale initiatiefkracht uit vitale dorpen en wijken, met meedenkkracht van inwoners en adviesraden en de doekracht van zelforganiserende gemeenschappen. In onze toekomstvisie “Venray loopt voorop” hebben
Het college programma ‘Samen maken we Venray’
we opgenomen dat we geloven in de kracht van de
spreekt van ‘in gesprek blijven met elkaar’. Een van
gemeenschap. Dat betekent dat we onze inwoners
de manieren waarop we dat doen is door participatie
de ruimte geven om, waar mogelijk en waar ze dat
toe te passen in het lokale samenspel. Dat is voor ons
willen, zelf aan de slag te gaan. We laten los waar dat
niet nieuw; participatie maakt onlosmakelijk deel uit
kan en zorgen voor een vangnet waar dat nodig is.
van ons DNA. Raad, college en ambtelijke organisatie
Daarbij behartigen en borgen we steeds de publieke
in Venray vinden het niet meer dan vanzelfsprekend
belangen. Als afwegingen nodig zijn, is het algemeen
om de blik naar buiten te richten, rekening te houden
belang leidend. Voorop staat dat we initiatieven, ideeën
met wensen en meningen die we ophalen uit de
en plannen uit de gemeenschap waarderen vanuit een
samenleving en ideeën en initiatieven te faciliteren.
positieve, open en uitnodigende grondhouding en we
Ontwikkelingen binnen en buiten de organisatie maken
deze faciliteren en ondersteunen.
dat we onze participatieve houding willen versterken en samen verder willen werken aan participatie en het
Samen werken betekent ook dat we de energie,
blijvend en beter voeren van het goede gesprek.
expertise en ideeën van onze inwoners op een goede manier benutten. De huidige maatschappelijke opgaven
Daarvoor helpt het als we van elkaar, gemeente en
voor onder meer wonen, leefbaarheid en duurzaamheid
gemeenschap, weten wat we bij participatie van
zijn zo groot en complex dat we die als gemeente niet
elkaar mogen en kunnen verwachten. Dat we vanuit
alleen op kunnen of willen pakken. Daarvoor hebben we
eenzelfde visie en begrippenkader participatief
de kennis, creativiteit, inzet en betrokkenheid van onze
handelen, daarover met elkaar in gesprek kunnen
inwoners hard nodig. Zij verwachten van ons dat wij
gaan en het aan elkaar kunnen uitleggen. Dat
hen betrekken bij plannen en keuzes die we maken en
duidelijk is op basis van welke uitgangspunten en
dat wij hun inbreng en bijdragen serieus nemen. Samen
afwegingen we in Venray participatie organiseren en
zetten we zo de juiste koers uit voor de toekomst en
wat de rollen, verantwoordelijkheden en taken zijn.
kunnen we maatschappelijk gedragen oplossingen tot
In dit beleidskader benoemen we deze kaders en
uitvoering brengen.
uitgangspunten voor participatie en de manier waarop we het lokale samenspel tussen gemeente en inwoners – behoorlijk - vormgeven. Van daaruit werken we samen verder aan participeren en bereiken we zo het beste voor Venray.
8
Over participatie
2. Over participatie Participatie is het actief betrekken van inwoners,
de bedoeling van de participatie is, is ook bepalend
ondernemers, maatschappelijke organisaties andere
voor de rol van de participanten en de mate van
overheden en betrokkenen (hierna: inwoners)
zeggenschap of invloed die ze krijgen. Het is belangrijk
en hen deel laten uitmaken van de beleids- en
dat de bedoeling helder is voor iedereen die bij het
besluitvorming. Dat kan in alle fasen: de voorbereiding,
participatieproces is betrokken. Daarom maken we
de ontwikkeling, de uitvoering en de evaluatie.
vooraf altijd een zorgvuldige afweging of we gaan
Door gebruik te maken van de creativiteit, kennis,
participeren en wat onze intentie daarbij is. En doen we
ervaringen, inzet en kunde van anderen verrijken en
niet aan participatie als we daar geen bedoeling mee
versterken we de kwaliteit (van de uitvoering) van
hebben.
een plan, project of beleid. Het helpt ons ook om inzicht te vergaren in de diverse belangen, meningen,
Informeren
perspectieven van de mensen die het aan gaat. Zo zijn
In de gemeente Venray beschouwen we informeren
we beter in staat om zorgvuldige, gewogen besluiten te
niet als participeren. Participeren gaat uit van
nemen en deze onderbouwd te motiveren. Participatie
wederkerigheid, interactie en tweerichtingsverkeer.
gaat ook over hoe de gemeente mee kan werken en
Informeren gaat uit van een kant en is dat allemaal
ruimte geeft aan initiatieven uit de samenleving.
niet. Dat neemt niet weg dat informeren onmisbaar is bij elk participatietraject en de basis is voor deelname
Om deze vormen van elkaar te onderscheiden, spreken
en betrokkenheid van anderen. Goede participatie
we van inwonersparticipatie en overheidsparticipatie.
begint en eindigt met zorgvuldige communicatie en informatie die voor alle betrokkenen helder, begrijpelijk
Geen doel op zich
en toegankelijk is. Bij elk participatietraject informeren
Participatie is nooit een doel op zich. In dat geval is
we vooraf over het doel, de inrichting van het proces,
namelijk de stelregel: baat het niet, dan schaadt het
de planning en wie we betrekken. Achteraf koppelen
wel. We participeren altijd met een bepaalde bedoeling:
we terug wat we hebben gedaan met de inbreng van
om kennis, creatieve ideeën, meningen of belangen
de participanten. Zo zorgen we dat iedereen met
op te halen, advies te vragen op een voorstel, een
dezelfde informatie, verwachtingen en kaders het
samenwerking of partnerschap aan te gaan of inwoners
participatieproces ingaat en afrondt.
zelf te laten beslissen of ontwikkelen. De intentie heeft gevolgen voor onze rol, de wijze waarop we omgaan
Inwonersinitiatief
met de opbrengst van een participatietraject en voor
In Venray geven we ruimte geven aan de kracht uit
onze betrokkenheid bij een inwonersinitiatief. Wat
de samenleving en moedigen we initiatieven vanuit de
Inwonersparticipatie /
een manier van beleidsvoering waarbij inwoners, individueel of georganiseerd,
overheidsinitiatief
direct of indirect, de ruimte krijgen om invloed uit te oefenen op de ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van beleid, plannen en projecten. Als de gemeente Venray bewust en weloverwogen een participatietraject opzet, noemen we dat inwonersparticipatie.
Overheidsparticipatie /
hier ligt het startpunt van samenwerking bij (een) bewoner(sgroep) en is het juist
inwonersinitiatief
de gemeente die meedoet met het plan of project. De bewoner(sgroep) is in dit geval de initiatiefnemer van een maatschappelijke of ruimtelijke ontwikkeling. De gemeente faciliteert en ondersteunt met bijvoorbeeld raad of kennis. Of werkt samen met de initiatiefnemer.
9
Participeren in Venray
gemeenschap van harte aan. Ook dat is participatie.
Participatie en inspraak
Wanneer gemeenschappen en collectieven in onze
Er zijn veel raakvlakken en ook verschillen tussen
dorpen en wijken zelf de verantwoordelijkheid en
participatie en inspraak. Een belangrijk verschil is de
eigen regie nemen voor de kwaliteit van hun leven
plaats in het (besluitvormings)proces. Participatie is
en leefomgeving, zorgt de gemeente voor gepaste
het (pro-)actief, creatief en vroegtijdig in het proces
betrokkenheid. Dat wil zeggen dat we niet overnemen
betrekken van de mensen die het aan gaat en bedoeld
en evenmin dat we op onze handen blijven zitten. Het
om te inventariseren, verkennen en te co-creëren.
betekent wel dat we ondersteunen en faciliteren waar
Zodat degenen die door een plan, project of beleid
nodig. Dat kan zijn door informatie te geven, wegwijs
worden geraakt, de ruimte krijgen om mee te praten,
te maken bij vergunningen of subsidies, doorverwijzen
denken en/of (zelf te) doen. En zodat de gemeente
of ons netwerk aan te bieden. En als het initiatief
die meedenk en -doekracht kan benutten voor betere
overlapt met de opgaven van de gemeente, stellen we
plannen, projecten en beleid en zorgvuldige besluiten
ons niet alleen op als facilitator maar zoeken we actief
hierover. Om participatie te onderscheiden van inspraak
de verbinding en partnerschap.
en van het formele zienswijze- en bezwaarproces is het in het verleden ook wel ‘voorspraak’ genoemd.
Niet hetzelfde als draagvlak Met participatie krijgen we inzicht in het draagvlak voor
Inspraak betreft reacties van belanghebbenden op
een plan, project, beleid of besluit. Het is niet zo dat
een keuze in het besluitvormingsproces. Bijvoorbeeld
participatie per definitie het draagvlak vergroot. Het
voor een voorontwerpplan, vergunningverlening of
is geen lobbymiddel. Wel geeft het participatieproces
concept beleidsnota. Sommige vormen van inspraak
ons inzicht in de knel- en pijnpunten, voors en tegens,
zijn wettelijk verplicht zoals de mogelijkheid om in te
bezwaren en ook de bijval. Het maakt duidelijk waar
spreken of het indienen van zienswijzen (bezwaren)
verbeteringen mogelijk zijn om een plan of beleid beter
in reactie op een omgevingsplan. Inspraak maakt deel
te doen landen. Daarbij kan 100% draagvlak nooit het
uit van het besluitvormingsproces en is altijd gesloten
doel zijn. Wel dat we door participatie zoveel mogelijk
en reactief. Dat betekent dat er voor belanghebbenden
rekening houden met belangen die niet door het plan of
weinig ruimte is om plannen alsnog te wijzigen.
beleid worden bediend.
Participatie vervangt nooit de inspraak; inwoners houden altijd recht op het indienen van zienswijzen.
10
Behoorlijk participeren en waarom
3. Behoorlijk participeren en waarom Samen Venray maken, daar staan we voor. We zijn
welke afwegingen we daarbij hebben gemaakt. Dat
ervan overtuigd dat we door participeren betere
helpt hen begrip te krijgen voor de uitkomst en deze
plannen maken en zorgvuldige besluiten nemen
te accepteren ook zonder dat ze het ermee eens
voor een bloeiend Venray. Het zit in ons DNA dat
hoeven te zijn. Heldere kaders voor de manier waarop
we inwoners als vanzelfsprekend betrekken bij onze
we participeren in Venray helpt om de verwachtingen
plannen, projecten en beleid en dat we initiatieven uit
over en weer te managen. Die zetten we niet alleen op
de dorpen en wijken open en faciliterend tegemoet
papier maar voeren we ook uit in de praktijk. Zodat we
treden. Een participatieve houding maakt deel uit
de betrouwbare partner zijn, waarop we ons voorstaan.
van onze kernwaarden en is verweven in onze de visie op dienstverlening. Nieuwe ontwikkelingen binnen en buiten de organisatie nodigen ons uit om te
Participatie leidt meestal niet voor iedereen
reflecteren op hoe we – samen – verder kunnen werken
tot de gewenste uitkomst. Als er verschillende
aan participeren. In Venray kiezen we behoorlijk
belangen, voorkeuren of wensen spelen, kan
participeren daarvoor als uitgangspunt.
de gemeente daar niet allemaal aan tegemoet komen. Wel kan ze deze zorgvuldig in beeld
Werken aan vertrouwen
brengen met alle argumenten en motieven die
Het is onze missie om verder te bouwen aan
er aan ten grondslag liggen en de afweging die
het vertrouwen van inwoners, ondernemers,
de gemeente maakt goed toelichten
maatschappelijke instellingen, verenigingen en andere partners en daarop onze bestuursstijl en organisatieontwikkeling te versterken. We zijn een gemeente die iedereen een plek wil bieden en de
Ruimte bieden aan inwoners(initiatief)
diversiteit van onze inwoners en hun meningen
In Venray hebben we initiatiefrijke dorpen en wijken.
waardeert en daar trots op is. We werken transparant,
We zijn trots op de slagkracht en het zelfsturende,
zijn bereikbaar en aanspreekbaar en voelen ons
autonome vermogen van de lokale gemeenschappen en
betrokken bij wat er gebeurt in de dorpen en wijken.
de verantwoordelijkheid die ze nemen voor de kwaliteit
Bij plannen, projecten en beleid in de verschillende
van hun leven en leefomgeving. We merken dat onze
beleidsdomeinen vragen we onze inwoners mee te
inwoners mondig zijn, eigen kracht tonen en zelf aan
praten, denken en/of doen. We vinden het daarbij
de slag gaan. De rol van de inwoners wordt groter en
belangrijk dat er ruimte is voor de stem van elke
hun ideeën en meningen doen ertoe en tellen mee.
inwoner, dat iedereen zich vertegenwoordigd voelt en
Daarmee verandert ook de rol van de gemeente. Die
dat we open en eerlijk het gesprek met hen aan gaan.
betreft steeds meer dialoog voeren, samenwerken en faciliteren en minder controleren en zelf presteren.
Toch overheerst na participatie bij inwoners vaak het
We nemen onze rol ook serieus als stimulerende
gevoel dat ze niet echt hebben mogen meepraten, dat
overheid voor eigen initiatief, gemeenschapszin en
er over hun hoofd heen is besloten en dat hun inbreng
zelforganisatie.
niet serieus wordt genomen. Ook zijn er signalen dat de communicatie over participatieprojecten onvoldoende
Het is daarom belangrijk dat we door de hele
is en inwoners zich onvoldoende betrokken voelen bij
organisatie heen weten hoe we ons participatief
het doen en laten van gemeente Venray. Inwoners
opstellen en daartoe behoorlijk handelen. Omdenken
hebben er niet altijd vertrouwen in dat ze nog iets te
van ‘ja, maar’ naar ‘ja, en’. Hoe we aansluiting kunnen
zeggen hebben of dat het ertoe doet wat ze zeggen.
zoeken bij wat onze inwoners beweegt. Weten hoe we
Tijdig informeren, een zorgvuldige terugkoppeling en
om gaan met, soms sterk uiteenlopende, belangen
onderbouwing van en uitleg bij besluiten laten soms te
en zorgen. Dat we ons kunnen verplaatsen in onze
wensen over.
inwoners, beseffen dat er een vraag achter de vraag zit, begrip hebben voor wat er speelt en ervoor zorgen dat
We vergeten wel eens dat inwoners vaak nog meer
elke mening wordt gehoord. En dat we eigen kracht en
waarde hechten aan een goed participatieproces dan
initiatief waarderend en uitnodigend tegemoet treden
aan wat eruit komt. Zij willen weten welke belangen
en passend faciliteren.
meespelen, hoe keuzes tot stand zijn gekomen en
11
Participeren in Venray
Participatie ontwikkelingen vanuit de
Uitgangspunten voor behoorlijk participeren
rijksoverheid
Participatie staat niet op zichzelf maar hoort bij een
In januari 2024 is de Omgevingswet in werking
democratisch systeem. Het is een proces waarbij
getreden. Participatie loopt als een rode draad door
individuen, groepen, en organisaties invloed uitoefenen
deze wet die 26 oude wetten samenvoegt en regels
op en controle delen over collectieve vraagstukken,
bevat voor het sneller doorlopen van een ruimtelijke
beslissingen of diensten die hen aangaan.1 Daarom
ontwikkelingen en bouwplannen. Daar tegenover staat
spreken we, ook in Venray, pas van participatie
dat de wet ook de belangen van de omgeving en de
wanneer invloed, zeggenschap en/of controle wordt
kwaliteit van de leefomgeving wil borgen. Die kwaliteit
gedeeld met of overgedragen aan de participanten.
betreft niet alleen ruimtelijke aspecten maar ook die
Bijvoorbeeld doordat mensen meedenken, meebepalen
van leefbaarheid, veiligheid en gezondheid. Daarom
of zichzelf organiseren. Bij een democratisch proces
stimuleert de wet dat nieuwe ontwikkelingen in de
hoort behoorlijk bestuur en, in het verlengde daarvan,
leefomgeving goed worden doorleefd en doorgesproken
ook behoorlijk participeren. In Venray spreken we af
met de omgeving die erdoor wordt geraakt of ermee
om de beginselen van behoorlijk bestuur ook toe te
te maken krijgt. De Omgevingswet schrijft voor dat
passen op behoorlijk participeren.
elke gemeente participatiebeleid heeft dat de kaders aangeeft voor de participatie met de omgeving.
Een participatieproces dat behoorlijk is uitgevoerd, kan helpen bij het versterken van het wederzijds
Met ingang van 1 januari 2025 is de wet Versterking
vertrouwen en begrip. Dat vraagt van ons wel dat
participatie op decentraal niveau in werking getreden.
we helder zijn in onze bedoelingen van participatie
Die maakt de ambitie voor participatie nog minder
en we deze zorgvuldig, volledig en correct
vrijblijvend dan deze al was. Het doel van deze wet
voorbereiden, opzetten, uitvoeren én terugkoppelen.
is om de bewonersbetrokkenheid te versterken.
De verwachtingen daarover moeten aan de voorkant
Daartoe schrijft de wet voor dat participatie
duidelijk zijn. Vooraf informeren we inwoners
mogelijk moet worden gemaakt in alle fasen van de
over de mate van invloed en zeggenschap die zij
beleidsontwikkeling inclusief de uitvoering en evaluatie.
hebben en maken we duidelijk hoe we deze laten
Daarnaast biedt deze wet met het uitdaagrecht (of
meewegen in onze plannen en besluitvorming. Andere
right to challenge) inwoners meer mogelijkheden
participatiewaarden zoals tijdigheid en kennisgeving
om het initiatief te nemen. Inwoners(groepen) of
zijn ook belangrijk. Op tijd informeren en inwoners
burgercollectieven kunnen de gemeente verzoeken om
betrekken en zorgen voor een goede terugkoppeling
de uitvoering van een (gemeentelijke) taak of dienst
dragen eraan bij dat inwoners er op mogen vertrouwen
over te nemen, al dan niet met bijbehorend budget,
dat we hun inbreng serieus nemen.
omdat zij denken deze taak beter en goedkoper te kunnen uitvoeren. Decentrale overheden, waaronder de gemeenten, hebben twee jaar de tijd om een participatieverordening op te stellen. Die komt in de plaats van de huidige inspraakverordening. In Venray nemen we in de nieuwe participatieverordening het uitdaagrecht op als specifieke vorm van participatie en beschrijven we daarin de doelen en reikwijdte alsook de procedure bij een uitdaging. In de participatieverordening beschrijven we ook de uitgangspunten voor behoorlijk participeren en hoe we omgaan met participatie onder de Omgevingswet.
1. Website Kennisknooppunt Participatie
12
Behoorlijk participeren en waarom
BEGI NS ELE N V A N BE H OOR LI J K PA R T I C I P E RE N Proportioneel; participatie is altijd in verhouding tot de impact en de reikwijdte van een plan, project of beleid en tot de bedoeling die we daarbij hebben. Participatie verloopt elke keer anders en is altijd op maat. Inclusief: iedereen die mee wil participeren, moet de mogelijkheid krijgen om mee te doen. Soms gaat dat om taal, tools en/of toegang en soms om aandacht, nabijheid en tijd. We spannen ons in om ook die inwoner te bereiken en betrekken die niet zo makkelijk van zich laat horen of zomaar het woord neemt. Zorgvuldig: we zijn zorgvuldig bij de voorbereidingen, inrichting, de organisatie, uitvoering én terugkoppeling van een participatieproces. We hebben oog en oor voor wat er nodig is voor een goed proces. Of het nu gaat om een passende locatie, datum, tijdstip of om een werkvorm, aansprekende uitnodiging of op tijd versturen van het participatieverslag. Volledig: goed participeren betekent dat we inzicht krijgen in de belangen, meningen en ideeën van iedereen die het aan gaat, geraakt wordt, geïnteresseerd is, betrokken is of zich betrokken voelt. Soms betekent dat het plegen van extra inspanning zoals wanneer het gaat om de stille meerderheid, kwetsbare groepen, jongeren of anderstaligen.
Transparant: helder zijn over de kaders van participatie, zowel voor inhoud als voor proces is wat participanten het meest waarderen. Dat vraagt om uitleg over de bedoeling van een participatieproces, hoe het eruit ziet, wat de participatievraag is, waar mensen die meedoen invloed op hebben (en waarop niet), wie wat heeft ingebracht en wat er gebeurt met de opbrengst van de participatie (terugkoppeling!). Transparant zijn betekent ook toelichting geven op een besluit en de onderbouwing daarvan. Correct: informatie over de participatie en ook de verslagen daarvan geven correct het verloop en de uitkomst daarvan weer. Dat stemmen we steeds af met degenen die hebben deelgenomen. Als blijkt dat een correctie of aanvulling nodig is, verwerken we die. Correct betekent ook dat we afspraken nakomen; zeggen wat we doen en doen wat we zeggen. Tijdig: tijdig participeren geldt op twee niveaus. Sowieso gaat participeren altijd vooraf aan het formele deel van de inspraak en de besluitvorming. In de ontwikkelfase van plannen en beleid is er namelijk nog ruimte voor de inbreng van de ander en om wijzigingen of aanpassingen te doen. Tijdig betekent ook dat de participanten op tijd op de hoogte worden gebracht (kennisgevingsplicht) van hoe, waar en vooral wanneer ze mee kunnen doen of reageren.
13
Participeren in Venray
4. Afwegingskader Het betrekken van inwoners bij een plan, beleid of project gaat niet vanzelf en kost moeite, tijd, capaciteit en geld. Van de ambtelijke organisatie en ook van de inwoners. Het schept ook verwachtingen over en weer. Om vertrouwen te bouwen en houden is het dan belangrijk dat we zeggen wat we doen en doen wat we zeggen. Daarom maken we in Venray vooraf altijd zorgvuldig de afweging óf we gaan participeren en zo ja, in welke mate en intensiteit. Daarbij zoeken we een evenwicht tussen participatie, de impact van de opgave waar we mee bezig zijn en de capaciteit van zowel de organisatie als de samenleving. Dat doen we met een afwegingskader.
is er (verplicht) ruimte voor participatie?
alleen informeren
NEE
JA (regel tijd en budget)
grote impact op de omgeving?
NEE participatie zorgvuldig en uitgebreid
JA
grote bewonersgroep?
gebruik werkvormen op maat
JA
Het afwegingskader waarmee we werken is een
3. In een derde stap beschrijven we met een
drietrapsraket.
actorenanalyse de (groepen) inwoners die het
1. Eerst bepalen we of er daadwerkelijk iets te kiezen
aangaat en die we willen betrekken. Dat geeft ons
valt en of er ruimte is voor de meningen, ideeën,
richting voor het maken van keuzes voor de inzet
standpunten en andere inbreng of inzet van
van participatiemiddelen, passende communicatie en
inwoners. En uiteraard ook of participatie verplicht
de inrichting van het participatieproces.
is zoals bij een omgevingsplan. Is er geen vrije
Ook de participatietool actorenanalyse maakt deel
ruimte, kunnen inwoners geen invloed uitoefenen
uit de interne handreiking.
en is participatie niet verplicht? Dan is participatie niet aan de orde. Uiteraard informeren we wel altijd
Maatwerk
de inwoners over wat er gaat gebeuren en waarom
Het maken van een afweging past bij de beginselen
er geen ruimte is voor participatie. Is er wel ruimte
van behoorlijk participeren en bij proportioneel werken
voor participatie maar geen of onvoldoende tijd of
in het bijzonder. Participatie kent geen standaard
budget? Dan overleggen we met onze opdrachtgever
werkwijze en is altijd maatwerk. Voor elk plan, project
hoe dit te regelen.
of nieuw beleid maken we steeds opnieuw een afweging
2. In een tweede stap bepalen we aan de hand van een
of we participatie doen, hoe zorgvuldig en uitgebreid
impactscan het effect van het plan, project of beleid
we daarbij willen, en kunnen, zijn en wat het best past
op de samenleving, de omgeving en de politiek. De
bij de reikwijdte en complexiteit van de opgave en de
impact samen met de ‘vrije ruimte’ bepalen mede
grootte van de doelgroep. Daarbij kijken we ook hoe
de intentie van de participatie en de intensiteit van
we de doelgroep het best kunnen bereiken en welke
het traject. Is er sprake van veel impact, dan is het
communicatie- en participatiemiddelen we daarvoor
des te belangrijker dat we tijd en budget voor de -
moeten inzetten. We zoeken telkens naar de participatie
passende - participatie hebben vrijgemaakt.
aanpak die in verhouding is met en recht doet aan het
De impactscan is een van de participatietools
effect en de maatschappelijke betrokkenheid bij de
waarmee we werken in Venray en die we opnemen
opgave. Dat zal elke keer anders zijn.
in de (interne) handreiking ‘Participeren in Venray’.
De uitkomst van de afweging noteren we steeds in het participatieplan.
14
Participatie intenties
5. Participatie intenties Participeren met een bedoeling Participeren in Venray doen we altijd met een
rekening te houden met en rekenschap te geven
bedoeling. Die bepalen we aan de hand van de intentie-
van hun inbreng en inzet. Wanneer we daar dan
matrix. Daarin staan twee waarden centraal: de
toch van afwijken, zullen we dat zorgvuldig moeten
participatieve waarde en de democratische waarde.
beargumenteren.
De matrix helpt ons om vooraf zorgvuldig na te denken over onze bedoeling van de participatie. Die
Democratische waarde
is namelijk bepalend voor de mate van interactiviteit
Bij de democratische waarde gaat het om de
en wederkerigheid en daarmee voor de intensiteit
legitimatie die we zoeken voor de motivering van
en inrichting van de participatie en ook voor de
onze keuzes en besluiten. Soms gaat het vooral om
werkvormen die we inzetten. Aan de hand van de
aantallen, een optelsom van individuele stemmen
matrix maken we de bedoeling duidelijk voor onszelf,
en/of de verhoudingen daartussen. We zoeken
de inwoner en ook het bestuur en gemeenteraad. Zo
dan een kwantitatieve onderbouwing in de vorm
werken we aan het verwachtingenmanagent van alle
van het aantal voor- en tegenstanders, prioritering
betrokken partijen.
of een meerderheid. De participatie vertoont de kenmerken van een debat: er is een stelling, voor- en
Participatieve waarde
tegenstanders en een uitkomst.
Bij de participatieve waarde gaat het om de mate
Soms vraagt de legitimering om een meer kwalitatieve,
van zeggenschap of invloed die we geven aan de
inclusieve uitkomst. Het gaat dan niet om tellen
inwoners die meedoen, de participanten. Je zou
van stemmen maar het inzicht verkrijgen in een
kunnen zeggen dat het een horizontale variant is van
waaier van de diverse en verschillende belangen,
de participatieladder. Daarmee geven we tegelijkertijd
perspectieven, invalshoeken en drijfveren die in het
ook aan in welke mate we ons committeren aan
collectief spelen rondom het betreffende plan, project,
de opbrengsten van de participatie en hoe we de
beleid of project. Dan gaat het ook om de verhalen en
uitkomsten mee laten wegen bij onze plannen en
belangen van de minderheid of van groepen die niet
besluiten. Naarmate inwoners meer zeggenschap
zo gemakkelijk meedoen of van zich (kunnen) laten
hebben, zijn wij er meer aan gehouden zijn om
horen. Zo benutten we de wijsheid en diversiteit van
PARTICIPATIE INTENTIES
VERTELLEN (Overleg Democratie)
Adviseren
Collectief
Coproductie
DIALOOG
Participatieve waarde
Weinig zeggenschap
Veel zeggenschap DEBAT
Raadplegen
Individueel
(Mee)beslissen
TELLEN (Stem Democratie)
Democratische waarde
15
Participeren in Venray
de hele groep en ontstaat een compleet en evenwichtig TO E L I C HT I N G O P D E I N TE N TI E S
beeld. We participeren dan meer ‘diep democratisch’ en zijn op zoek naar wat ons bindt en wat we gezamenlijk belangrijk en waardevol vinden. Daarvoor
•
Raadplegen: inwoners(groepen) krijgen de
zijn werkvormen en gesprekstechnieken geschikt die
gelegenheid om mee te denken en input te
kenmerkend zijn voor een dialoog.
leveren, meningen te uiten en suggesties te doen met betrekking tot (voorkeuren voor)
Intentie is waardevrij
beslissingen en activiteiten. We consulteren
De ene intentie is niet beter of waardevoller dan de
hen, inventariseren of peilen meningen,
andere. Waar het om gaat, is dat we zoeken naar de
standpunten en ervaringen of halen feedback
participatie die passend is bij de opgave waar we voor
en/of creatieve ideeën op. De uitkomst biedt
staan, de ruimte die er is voor de inbreng en invloed
inzicht in hoe de inwoners doelgroep over
van de participanten en bij de omvang van de groep
een bepaald onderwerp denkt. We nemen de
die we betrekken. De intentie is ook bepalend voor de
uitkomst ter kennisgeving aan.
participatietools die we inzetten. In alle opzichten is
•
Adviseren: inwoners(groepen) betrekken we
het daarom belangrijk dat we onze intentie zorgvuldig
bij het adviseren van degenen die de besluiten
bepalen en onze inwoners, bestuurders en raad
nemen. We nemen hun advies serieus en
hierover helder en tijdig informeren.
kennen het gewicht toe bij het nemen van beslissingen of het uitvoeren van projecten.
Intentie is dynamisch
Hoewel het verrijkend en ondersteunend is, is
Participatie is dynamisch. Afhankelijk van een
het advies niet bindend. Dat neemt niet weg
nieuwe fase in een project of beleid of een nieuwe
dat de adviesinspanning van de inwoners ons
ontwikkeling, kan de intentie veranderen. Zo kunnen
verplicht om zorgvuldig te motiveren waarom we het wel of niet hebben overgenomen.
we eerst met een peiling inventariseren wat er speelt •
rondom een (beleids)onderwerp of (ruimtelijke)
Coproduceren: bij co-productie, co-creatie
ontwikkeling, daarna met een werkgroep de diepte
of partnerschap werken we samen met
ingaan voor een optimale invulling om er vervolgens
inwoners(groepen) en initiatiefnemers bij
samen uitvoering aan te geven. Elke nieuwe fase in
het ontwikkelen van beleid of de agenda, het
het participatieproces vraagt dat we ons opnieuw
maken van plannen of ontwerpen en/of de
beraden over de bedoeling ervan.
uitvoering van activiteiten. Er is sprake van gedeelde verantwoordelijkheid en van een gelijkwaardige inbreng van de deelnemers. Als we ons committeren aan de samenwerking, doen we mee met de beslissingen die in de groep worden genomen. •
Meebeslissen: inwoner(sgroepen) hebben de mogelijkheid om actief deel te nemen aan het besluitvormingsproces. Het geven van een beslissingsbevoegdheid aan participanten betekent dat we ons committeren aan wat we vooraf hebben afgesproken over het overnemen van de uitkomsten van de participatie.
16
Participatieplan
6. Participatieplan Voorafgaand aan de start van de participatie bij een plan, project of beleidsontwikkeling bepalen we hoe we omgaan met participatie. Dit kan leiden tot een meer of minder uitgebreid participatieplan. In dit plan noteren we onze afweging bij de participatie, de participatievraag, de intentie die we hebben met de participatie en de opbrengst, de participatievorm, de tools en het verloop van het proces. We beschrijven ook op welke manier we onze inwoners informeren over het participatietraject en hoe we verslag uitbrengen over de opbrengsten ervan. Het participatieplan stellen we op aan de hand van het stappenplan uit de handreiking ‘Participeren in Venray’. Een participatieplan is niet alleen handig om (tijdig)
Wanneer het onze bedoeling is om samen te werken
budget en capaciteit te organiseren voor de participatie.
met inwoners, een partnerschap aan te gaan of hen de
Het helpt ook om de verwachtingen te managen van
doorslaggevende stem te geven, raken de opbrengsten
de participanten, collega’s, bestuur en raad en om,
van de participatie de besluitvorming van college en/
vooraf, de rollen bij de participatie helder te stellen. De
of raad. In die gevallen informeren we hen vooraf
rollen worden met name bepaald door de intentie die
en stemmen we af over (de uitvoering van) het plan
die we hebben bij de participatie. Als de participatie
of stellen we het, desgewenst, in samenspraak met
bestaat uit raadplegen of adviseren, hebben college en
hen op. Als het participatie bij impactvolle, complexe
raad een beperkte rol bij het participatieplan. Die rol
en/of urgente, majeure opgaven betreft, stelt de
wordt groter naarmate we inwoners meer invloed en
gemeenteraad vooraf het participatieplan vast.
zeggenschap geven.
De gemeenteraad Venray vindt het belangrijk om vooraf geïnformeerd te worden en betrokken te zijn opdat ze haar controlerende rol goed kan vervullen.
Participatieplan bij
Organisatie &
Intentie:
participatie(plan)
Raadplegen /
Maakt plan
adviseren
Wie besluit
Raad &
Samenleving
participatie(plan) Organisatie in
Geen rol (tenzij
Inwoners(groepen)
afstemming met
impactvolle
zijn geconsulteerden
college
projecten; dan wordt
van het plan
raad geïnformeerd)
Coproduceren
Maakt plan
College
Raad wordt
Inwoners(groepen)
geïnformeerd;
zijn actief betrokken
(tenzij impactvolle
bij uitvoering van het
projecten; dan stelt
plan
raad vast) (Mee)beslissen
Raad stelt
Inwoners(groepen)
afstemming en
participatieplan
delen in
samenspraak met
(vooraf) vast
verantwoordelijkheid
Maakt plan in
Raad
en zeggenschap voor
college en/of raad
de uitkomst van de participatie
17
Participeren in Venray
7. Participatie onder de omgevingswet De Omgevingswet biedt meer mogelijkheden aan ruimtelijke plannen en projecten voor nu en in de toekomst en versimpelt en versnelt processen. Daar tegenover staat dat de wet ook de belangen van de omgeving en de kwaliteit van de leefomgeving wil borgen zoals leefbaarheid, veiligheid en gezondheid. Daarom stimuleert de wet dat nieuwe ontwikkelingen in de leefomgeving goed worden doorleefd en vroegtijdig worden doorgesproken met de omgeving die erdoor wordt geraakt of ermee te maken krijgt. Omgevingswetinstrumenten en participatie
belangen en kan zo op basis van een integrale
De Omgevingswet kent voor gemeenten een aantal
belangenafweging een gewogen besluit nemen over een
kerninstrumenten zoals de omgevingsvisie, het
aanvraag.
omgevingsplan, - omgevingsprogramma’s en de
In Venray vinden we de omgevingsdialoog wenselijk
omgevingsvergunning. De verplichtingen tot participatie
bij alle ruimtelijke ontwikkelingen waarvoor een
verschillen per kerninstrument. Daarbij is de gemeente
omgevingsvergunning nodig is. Dit des te meer
verantwoordelijk voor de participatie bij de omgevings-
naarmate het een ontwikkeling met veel impact
visie, omgevingsprogramma en het omgevingsplan.
op de (leef)omgeving betreft. Wettelijk gezien
De initiatiefnemer, dat is de eigenaar van een (bouw)
is de omgevingsdialoog een aanvraagvereiste
plan of ruimtelijk project, is verantwoordelijk voor
bij binnenplanse omgevingsplanactiviteiten. De
de participatie bij de omgevingsvergunning. Ook
initiatiefnemer kan dan niet worden verplicht
als het initiatief vraagt om een wijziging van het
een omgevingsdialoog te organiseren. Ook als
omgevingsplan. Een initiatiefnemer kan de gemeente
er geen omgevingsdialoog is gevoerd, moet de
zijn en ook een particulier.
vergunningverlener de aanvraag in behandeling nemen.
Motiverings- en kennisgevingsplicht
Omgevingsdialoog als indieningsvereiste
De Omgevingswet kent, vanuit de beginselen van
Participatie is wel verplicht, en een indieningsvereiste,
behoorlijk bestuur, de motiveringsplicht. Dat betekent
als het gaat om een vergunningaanvraag
dat de gemeente (achteraf) moet aangeven hoe zij
voor een activiteit die niet past binnen de
belanghebbenden heeft betrokken, welke resultaten dit
kaders van het omgevingsplan en op de lijst
heeft opgeleverd én of en hoe deze zijn verwerkt en
staat van participatieplichtige buitenplanse
waarom. De motiveringsplicht geldt voor de instrumen-
omgevingsplanactiviteiten (hierna: bopa’s). De raad
ten omgevingsvisie, programma en omgevingsplan.
stelt die lijst vast. Met een bopa wil een initiatiefnemer
Voor een (wijziging van een) omgevingsplan geldt
afwijken van het omgevingsplan. Dat omgevingsplan
daarnaast ook de plicht van kennisgeving. Dat betekent
is juist tot stand gekomen op basis van participatie
dat de gemeente vooraf moet aangeven hoe, waar,
en inbreng van belanghebbenden. Het zou dan niet
wanneer de participatie verloopt en belanghebbenden
passend zijn om zonder meer een ontwikkeling
en geïnteresseerden daarvan tijdig op hoogte stelt.
mogelijk te maken die niet eerder met de omgeving
Ook moet duidelijk zijn wat de rol van de gemeente is
is besproken en een onverwachte verandering in de
bij het betrekken van de partijen, waar aanvullende
leefomgeving is. In Venray geldt de verplichting van de
informatie beschikbaar is en waar participanten invloed
omgevingsdialoog als indieningsvereiste bij alle bopa’s.
op hebben of niet.
Als het voeren van een omgevingsdialoog een indieningsvereiste is, betekent dit dat de initiatiefnemer
Omgevingsdialoog als aanvraagvereiste
bij de vergunningaanvraag een verslag aanlevert waarin
In Venray vinden we het belangrijk dat we ons bij het
hij aangeeft:
besluit om een omgevingsvergunning te verlenen,
- Wie hij bij de omgevingsdialoog heeft betrokken
kunnen baseren op een overzicht van de meningen en
- Hoe hij de omgeving op de hoogte heeft gesteld
standpunten uit de omgeving. De omgevingsdialoog
- Hoe hij de participatie heeft uitgevoerd
is het instrument dat ervoor moet zorgen dat een
- Wie wat (belang, mening, voors, tegens) heeft
initiatiefnemer de meningen, ideeën, belangen,
ingebracht
instemmingen en ook bezwaren ophaalt bij wat hij
- Of de inbreng heeft geleid tot (een) aanpassing(en)
gaat veranderen in de ruimte waar mensen werken,
van het plan
wonen en ontspannen. Het bestuur krijgt daarmee
- Een toelichting waarom hij (geen) aanpassingen
een overzicht van de diverse particuliere en publieke
heeft gedaan
18
Participatie onder de omgevingswet
Instrument
Motiveringsplicht
Omgevingsvisie
x
Omgevingsprogramma
x
Omgevingsplan
x
Kennisgeving
Aanvraagvereiste
Indieningsvereiste
x x
Omgevingsvergunning binnenplan
x
Omgevingsvergunning
x
buitenplans en participatieplichtig
Toetsing omgevingsdialoog
Wel kan de gemeente de aanvrager de gelegenheid
Vanuit het beginsel van behoorlijk bestuur vraagt de
geven het gebrek te herstellen door alsnog via
Omgevingswet aandacht voor transparantie, gelijkheid,
een participatieproces informatie en belangen bij
zorgvuldigheid en tijdigheid als kernwaarden voor een
derden op te halen. De gemeente kan altijd nog zelf
goed participatieproces. Tegelijkertijd is participatie
zienswijzen ophalen over een ingediende aanvraag of
onder de Omgevingswet vormvrij. Dat betekent dat
ontwerpbesluit en deze ter inzage leggen.
het de organisator van de participatie vrij staat om
Onder de Omgevingswet krijgt participatie een
de intentie, opzet en werkvorm(en) te kiezen die
zwaarder accent maar dat neemt niet weg dat inspraak
hij meest passend vindt bij bijvoorbeeld de impact
tot aan het besluit altijd mogelijk is. Ook na de
of reikwijdte van het plan en/of de grootte van de
omgevingsdialoog kunnen belanghebbenden om zo hun
groep belanghebbenden. Wanneer de gemeente de
mening en reactie te geven, bezwaar aantekenen en
organisator van de participatie is, voeren we die
eventueel in beroep te gaan.
uit op basis van de kaders en uitgangspunten van ons eigen participatiebeleid. Een particulier die de
Behoorlijke omgevingsdialoog
omgevingsdialoog organiseert, is niet gehouden aan het
In het geval de omgevingsdialoog verloopt tussen
participatiebeleid. Hij kan niet verplicht worden om een
een particulier initiatiefnemer en de omgeving, wil
specifieke werkvorm in te zetten of de participatie ook
de gemeente stimuleren dat dit op een goede manier
daadwerkelijk als een dialoog te laten verlopen.
verloopt. Daarom geven we advies over hoe de
Het is de rol van de gemeente om te controleren
omgevingsdialoog het beste kan plaatsvinden, wie
of de omgevingsdialoog goed is uitgevoerd (bij
uit te nodigen en welke werkvormen geschikt zijn.
participatieplichtige bopa’s). Dat doen we aan de hand
We stimuleren een behoorlijke omgevingsdialoog ook
van de beginselen en kernwaarden uit ons beleid.
door zelf het goede voorbeeld te geven en tijdens
We toetsen dan onder meer of het participatieproces
het intakegesprek voorlichting te geven over de
zorgvuldig is verlopen, iedereen die mee wilde doen
voordelen van een goede omgevingsdialoog. Waar
tijdig op de hoogte is gebracht en mee kon doen en
nodig ondersteunen we bij het opstellen van een
of de verslaglegging correct is. We kijken ook wat de
participatieplan en geven we de initiatiefnemers de
initiatiefnemer heeft gedaan met de opbrengst van
toetsingscriteria mee als wensenpakket. We hebben
het participatieproces zodat we die in overweging
een handleiding met stappenplan ontwikkeld voor zowel
kunnen nemen bij de besluitvorming over de
initiatiefnemers als voor de omgeving met een uitleg
vergunningverlening.
over de bedoeling van de omgevingsdialoog en de spelregels.
Als de aanvrager niet of onvoldoende aan participatie heeft gedaan cq de omgevingsdialoog onvoldoende
In 2025 evalueren we de omgevingsdialoog.
zorgvuldig heeft gevoerd, kan de gemeente de
Dat doen we ook met het oog op de nieuwe
aanvraag buiten behandeling laten. De reden
participatieverordening. Daarin nemen we op hoe we
is dan dat de gemeente vindt dat ze niet over
omgaan met participatie onder de Omgevingswet.
voldoende informatie beschikt voor een zorgvuldige besluitvorming en voor de motivering van het besluit.
19
Participeren in Venray
8. Rollen Actieve en mondige inwoners, complexe, meerledige opgaven, verhoudingen die polariseren en een groeiend wantrouwen naar het optreden van de overheid. In die context is het heel belangrijk dat we van elkaar weten welke rol we hebben in een participatieproces. Soms hebben we als gemeentelijke organisatie meerdere rollen tegelijkertijd of afwisselend te spelen. We kunnen een initiatiefnemer zijn, uitvoerder, facilitator, besluitvormer of participant en soms zijn we ook partner in een participatietraject. Andersom is de inwoner niet alleen een meedenkende participant maar soms ook de initiatiefnemer of belanghebbende. En een partnerschap vraagt om een andere rol van organisatie, raad en college dan wanneer we inwoners raadplegen. Al doende leren we, inwoners, raad, college en organisatie onze rol in de participatie te pakken en, naar behoren, uit te voeren. Inwoners
coördinerende, verbindende rol. Zij zijn enerzijds onze
Onze inwoners hebben een actieve inbreng en een
ogen en oren in de wijken en dorpen en brengen ons
gedeelde verantwoordelijkheid voor de opgaven
op de hoogte van wat er leeft en speelt, van de zorgen,
waaraan we in Venray werken. Zij hebben invloed op
verlangens en de ontwikkelingen. Naast de inwoners
en zeggenschap over beleid, plannen en projecten
die het direct aan gaat, betrekken we hen altijd bij
of nemen daartoe zelf het heft in handen. Om actief
participatieprocessen die raken aan wat er speelt in
mee te kunnen denken, praten, doen, uitvoeren of
de betreffende dorpen en wijken. Anderzijds helpen
beslissen is het belangrijk dat ze weten wat ze mogen
ze ons, en de gebiedscoördinatoren in het bijzonder,
verwachten, welke ruimte er is voor participatie,
bij het faciliteren van het gesprek tussen organisatie
wanneer en hoe ze mee kunnen doen of waar ze
en inwoners. Zo spelen ze een verbindende rol bij
kunnen achterhalen wat er met hun inbreng is gebeurd.
het informeren van de dorpen en wijken en bij de
Wij stellen die informatie beschikbaar; inwoners
uitvoering van de participatie. En soms nemen ze zelf
zijn er zelf voor verantwoordelijkheid om deze tot
het voortouw bij het initiëren van een initiatief.
zich te nemen. Initiatieven van inwoners(groepen) en uit de dorpen en wijken ondersteunen we
Gemeenteraad
met informatie, subsidies en met meedenk- en
De raad vertegenwoordigt de inwoners, treedt namens
doekracht uit de organisatie zoals onder meer van de
hen op en borgt de publieke, algemene belangen.
gebiedscoördinatoren.
Dat noemen we de representatieve democratie. Met
Zodra de nieuwe participatieverordening van kracht
participatie halen we meningen, ideeën en standpunten
is, hebben inwoners meer mogelijkheden tot het
op en inventariseren we specifieke belangen van
nemen van initiatief door gebruik te maken van het
inwoners. Dat noemen we participatieve democratie.
uitdaagrecht.
Die twee komen samen wanneer een gemeenteraad de belangen behartigt door actief te luisteren naar
Als initiatiefnemer van een (ruimtelijk) plan of activiteit
de inbreng van inwoners en van daaruit toetst en
is het aan de inwoner, ondernemer of maatschappelijke
uiteindelijk bepaalt en zorgvuldig besluit over een plan,
organisatie om daarover in gesprek te gaan met de
project of beleid. Vanuit een actieve rol voor de raad
omgeving en een omgevingsdialoog te voeren met
in het participatieproces versterken representatieve en
iedereen die direct en ook indirect is betrokken. De
participatieve democratie elkaar dan.
gemeente informeert initiatiefnemers hierover en ondersteunt hen met een handleiding omgevingsdialoog
Naast de vertegenwoordigende rol heeft de raad een
en waar mogelijk en nodig ook bij de inrichting van
kaderstellende en controlerende rol voor de invulling
de participatie. Als belanghebbende bij of omwonende
en uitvoering van participatie. Dat doet de raad
van een ruimtelijke initiatief worden inwoners geacht
concreet door het vaststellen van het participatiebeleid,
zichzelf op de hoogte te stellen van wat ze kunnen doen
de ruimte voor eigen initiatief en straks ook de
en betekenen in die omgevingsdialoog.
participatieverordening met de reikwijdte van het Uitdaagrecht. Daarmee geeft de raad vooraf duidelijk
Wijk- en dorpsraden
de kaders voor behoorlijke participatie aan die we onder
De wijk- en dorpsraden zijn een belangrijke
meer toepassen bij het maken van een participatieplan.
sparringpartner voor de gemeente en hebben een
Bij complexe, impactvolle en/of majeure projecten
20
Rollen
stelt de raad vooraf het participatieplan vast. Op basis
van het participatieproces controleert. Dit vraagt om
daarvan controleert de raad achteraf of de concrete
bewustwording van die verschillende rollen zodat we
procesafspraken zijn nagekomen en de doelen zijn
er flexibel mee om kunnen gaan. Medewerkers in onze
bereikt. Tussentijds kan de raad zich laten informeren
organisatie weten hoe zich participatief op te stellen in
over de voortgang van een participatieproces. Zo
houding en gedrag. Dat vraagt om een gecommitteerde
stuurt de raad (indirect) op de uitvoering van een
en goede verankering van participatief werken in de
participatieproces en de kwaliteit van de besluitvorming
werkprocessen. En het vraagt ook dat de organisatie
en kan ze hierover verantwoording afleggen aan de
de medewerkers goed toe- en uitrust met handvatten
inwoners.
en tools zodat zij participatie weloverwogen, inclusief en zorgvuldig inzetten, uitvoeren en terugkoppelen. En initiatief uit de samenleving passend faciliteren.
Daarbij en daarnaast kan de raad zelf ook participatie uitvoeren, bijvoorbeeld via een burgerberaad, onderzoek door de Rekenkamer of door het ophalen
We informeren onze inwoners over de participatie die
van zienswijzen. De gemeenteraad Venray geeft ook
in Venray plaats vindt, over de wijze waarop zij daarbij
ruimte voor inbreng van inwoners door middel van het
worden betrokken en welke rol zij als omwonenden of
sprekersplein.
geïnteresseerden kunnen uitoefenen.
College B&W
De kennisgevingsplicht die we hebben vanuit de
Waar de raad vanuit zijn kaderstellende en
Omgevingswet stelt expliciet dat we bij ruimtelijke
controlerende rol voornamelijk is betrokken bij de
ontwikkelingen belanghebbenden en geïnteresseerden
start en bij het eind van veel besluitvormingstrajecten,
vooraf informeren over zowel de inhoud als de vorm
is het midden, de uitvoering, meestal in handen
van het participatieproces. Die informatie moet voor
van het college. Hier ligt vaak het zwaartepunt
iedereen open, volledig, begrijpelijk en beschikbaar
van participatietrajecten die de gemeente initieert.
zijn. Daarnaast zorgen we ervoor dat iedereen die
Belangrijk is daarom dat het college het goede
mee wil doen, ook mee kan doen en breiden we de
voorbeeld geeft met een zorgvuldige, behoorlijke
mogelijkheden van onze inwoners uit om deel te nemen
uitvoering van het participatieproces. Daarvoor gebruikt
aan participatie. Daarvoor ontwikkelen we een online
het college het afwegingskader en de intentiematrix,
participatieplatform aanvullend op de traditionele –
werkt ze met een participatieplan en informeert ze de
fysieke – aanpak. Samen met de doorontwikkeling
raad over het verloop.
van onze reguliere communicatiekanalen en -middelen werken we zo aan het versterken van de inclusieve participatie.
Door zich rekenschap te geven van de sentimenten in de samenleving, oprecht te luisteren naar inwoners en hun inbreng serieus te nemen, werkt het college aan
Rollen in de participatieverordening
het vertrouwen van de inwoners in hun zeggenschap
In de nieuwe participatieverordening nemen we de
in het lokale samenspel. Daar hoort ook bij dat
rollen van de bestuursorganen op bij de participatie
het college de kennisgevings- en motiveringsplicht
(onder de Omgevingswet). In de verordening werken
als belangrijke kernwaarden hanteert en met
we ook de rollen verder uit van college en raad bij het
belanghebbenden en betrokkenen het goede gesprek
uitdaagrecht. In het kort komen deze hierop neer:
voert. Een goed voorbeeld doet goed volgen. Zo is
- Raad stelt de kaders vast voor ruimte/ reikwijdte voor uitdagingen en de procedure
behoorlijk participeren door de gemeente tegelijkertijd
- College besluit over een ingediend verzoek; indien
een stimulans voor inwoners om ook zelf, als
en voor zover het verzoek de bevoegdheid van
vanzelfsprekend, het goed te doen.
de raad betreft, legt het college het voorstel ter Organisatie
besluitvorming voor aan de raad - College voert uit en maakt afspraken met de
In het participatieproces speelt de ambtelijke organisatie verschillende rollen. Afhankelijk
verzoeker over het proces, het resultaat, budget,
van of de gemeente zelf of met andere partijen
looptijd en monitoring
initiatiefnemer is en de participatie organiseert en inwoners informeert, inwonersinitiatieven stimuleert en faciliteert, of vergunningverlener is en het verloop
21
Participeren in Venray
9. Participatie verder leren Verder leren Participatief werken gaat over houding en gedrag
Participatie is een ontwikkelopgave voor de hele
en hoe samen met inwoners, ondernemers,
organisatie en gaat over afdelingen en teams heen. In
maatschappelijke partijen en andere organisaties en
onze organisatie is iedereen verantwoordelijk voor de
overheden te werken aan maatschappelijke opgaven.
implementatie van het participatiebeleid en om daar
Participatie maakt nu ook integraal deel uit van onze
in zijn of haar werk uitvoering aan te geven. Daarbij
dienstverlening. Kernwaarden als samen, transparant,
helpt het als we dezelfde participatietaal spreken en
klantgericht en van buiten naar binnen werken,
tools gebruiken en werken vanuit dezelfde kaders.
zitten verweven in de organisatiecultuur. Voor onze
Samen leren we hoe participatie verder te brengen en
inwoners is dit nog niet altijd voldoende herkenbaar.
behoorlijk uit te voeren. Daarvoor hebben we onder
Daarom willen we werk maken van participatief
meer een werkgroep ‘participeren in Venray’ ingesteld.
vaardiger worden en participatie verder leren. In
Collega’s van verschillende afdelingen en teams
onze organisatieontwikkeling en ook het strategische
brengen van daaruit het participatie gedachtegoed
personeelsmanagement hebben we daar aandacht voor.
verder de organisatie in. Daarnaast ontwikkelen we, samen met de werkgroep, een participatietoolbox, nieuwe (online) werkvormen en formats. Dit alles brengen we samen in een praktische handreiking ‘Participeren in Venray’. We trainen medewerkers op het gebruik ervan en zorgen voor borging van de participatieve werkwijze.
22
www.venray.nl
24