02 Covid-19 impactrapportage januari 2021
Tekst van het document
Covid-19 Impactrapportage gemeente Venray
Januari 2021
1
Inhoudsopgave Inleiding .......................................................................................................................... 3 Samenvatting en conclusies ............................................................................................... 5 1
2
3
IMPACT VAN Covid-19 OP VENRAY .................................................................................. 7 1.1
Gezondheid en bevolking ........................................................................................ 7
1.2
Economie ............................................................................................................. 11
1.3
Openbare orde en veiligheid ................................................................................... 20
IMPACT COVID-19 VOOR DE GEMEENTELIJKE TAKEN ....................................................... 22 2.1
Inkomensvoorziening ............................................................................................ 22
2.2
Armoede en schulddienstverlening .......................................................................... 26
2.3
Voorzieningen Jeugdzorg en Wmo ........................................................................... 27
2.4
Jeugd en jongeren ................................................................................................ 30
2.5
Kinderopvang ....................................................................................................... 31
2.6
Leerlingenvervoer ................................................................................................. 31
2.7
Verbonden partijen sociaal domein.......................................................................... 32
2.8
Cultuurinstellingen ................................................................................................ 33
2.9
Sociaal maatschappelijke infrastructuur (incl. sport en cultuur) .................................. 35
2.10
Toezicht en handhaving ......................................................................................... 39
2.11
Centrum Venray ................................................................................................... 41
2.12
Inkomstenderving belastingen en leges ................................................................... 43
2.13
Aanslagoplegging en invordering ............................................................................ 45
2.14
Eigen organisatie / Interne bedrijfsvoering ............................................................... 46
FINANCIELE GEVOLGEN COVID-19 ................................................................................ 48 3.1
Ontvangen compensatie van het Rijk ...................................................................... 48
3.2
Ontvangen compensatie versus coronakosten. ......................................................... 51
Bijlage 1 Totaaloverzicht compensatie vs. gemaakte kosten ................................................. 54 Bijlage 2 Totaaloverzicht financiële gevolgen en risico’s Covid-19 in 2021 .............................. 56
2
Inleiding Na de Covid-19 impactanalyses van juni en oktober 2020 ligt nu inmiddels alweer de derde rapportage voor. Nadat we begin december 2020 met de uitvraag voor deze impactanalyse waren gestart, kregen we al snel te maken met steeds hoger oplopende besmettingscijfers. Uiteindelijk is dit uitgemond in volledige lockdown-situatie gedurende 5 weken, waarin niet-essentiële winkels en zogenaamde doorstroomlocaties gesloten moeten blijven en het primair en voortgezet onderwijs niet meer op de scholen maar thuis plaatsvindt. Het doel is om in een relatief korte periode, door middel van zeer strenge maatregelen, de besmettingscijfers en daarmee de druk op de zorg terug te brengen naar een beheersbaar niveau. Bij de start van de nu voorliggende impactanalyse waren we er vanuit gegaan dat dit doel ook zou worden behaald en dat we de volledige lockdown-situatie vanaf 19 januari 2021 weer achter ons zouden kunnen laten. Na de jaarwisseling werden de vooruitzichten minder positief en inmiddels is bekend geworden dat de strenge maatregelen met 3 weken wordt verlengd. Daarbij is wel toegezegd dat er aanvullende steunpakketten komen, waarvan de inhoud nog onbekend is. Tevens hebben we te maken met de meer besmettelijke Britse variant van het coronavirus. Het is onzeker hoe de verspreiding van deze variant zal verlopen en welke impact dit heeft op de aanvullende maatregelen.
Dit betekent dat er nog een onzekere periode voor ons ligt, maar we hopen ook op positieve ontwikkelingen waarbij we zicht krijgen op licht aan het einde van de tunnel. In deze impactanalyse kijken we niet alleen terug naar wat er tot nu toe is gebeurd. Voor zover dat kan, blikken we ook vooruit naar hoe 2021 er voor ons uit zal gaan zien. We gebruiken daarbij de risiconiveaus zoals die door de overheid zijn beschreven in de “Routekaart coronamaatregelen”. We gaan in deze impactanalyse uit van het volgende, hoopgevende perspectief: “Begin december 2020 bevonden we ons in risiconiveau 4 (zeer ernstig). De volledige lockdown in december en januari heeft ertoe geleid dat het aantal besmettingen is gedaald en dat vanaf februari versoepelingen kunnen worden doorgevoerd. Inmiddels zijn de eerste twee vaccins vrijgegeven en zijn we in januari gestart met het vaccinatieprogramma. Daarnaast is in 2021 voldoende testcapaciteit beschikbaar en kan er steeds meer gebruik gemaakt worden van sneltesten. Met het verloop van de seizoenen gaan we er vanuit dat we ons op 1 juli 2021 ten hoogste nog in risico-niveau 1 (waakzaam) bevinden waarmee het virus beheersbaar is. De verwachting is dat vanaf 1 juli zowel het sociale leven als het bedrijfsleven steeds verder “los kan”. Eind 2021 wordt corona dan nauwelijks nog als een belemmering ervaren.
“ Deze rapportage is opgebouwd uit een drietal onderdelen. Het eerste deel van de rapportage schetst een beeld van de impact van Covid-19 op de volksgezondheid, economie, werkgelegenheid en openbare orde in Venray tot nu toe. Dit wordt gedaan middels het presenteren van cijfers waarbij Venray ook wordt vergeleken met het landelijk beeld. In het tweede gedeelte van de rapportage wordt, vergelijkbaar met de eerdere impactanalyses in 2020, meer inhoudelijk ingegaan op de risico’s en financiële gevolgen die zich voordoen binnen de
3
uitvoering van de taken waar wij als gemeente verantwoordelijk voor zijn. De opbouw is steeds als volgt: -
impact en vooruitzicht: korte toelichting op de verwachte ontwikkelingen/gevolgen en mogelijke risico’s en een voorblik op 2021, voor zover dit mogelijk is.
-
eerder genomen beheersmaatregelen die het risico moeten beperken, inclusief de status hiervan;
-
de (financiële) impact op de exploitatie en het restrisico, inclusief compensatie vanuit het Rijk.
Hiermee sluiten we aan bij de opzet/methode van de risicorapportage in de P&C-producten. Tot slot wordt nog een keer inzicht gegeven in het totale compensatiepakket dat het Rijk inmiddels in verband met Covid-19 aan gemeenten beschikbaar heeft gesteld. Dit betreft een actualisatie van de stand van zaken zoals die in de kamerbrief van 16 december 2020 is opgenomen. De compensatie die macro is toegekend wordt hierbij vertaald naar de Venrayse situatie. Dit betekent dat de compensatie die middels de decembercirculaire is toegekend in deze rapportage is verwerkt. Aan het einde van deze rapportage is nog een totaalbeeld van de financiële gevolgen voor 2020 en de risico’s/impact voor 2021 bijgevoegd.
4
Samenvatting en conclusies Economische gevolgen Ondanks dat de signalen vanuit een aantal getroffen sectoren steeds heftiger worden, zijn de gevolgen van Covid-19 nog niet direct terug te zien in de cijfers. Het aantal faillissementen blijft nog beperkt, het aantal WW-uitkeringen stijgt weliswaar maar een echte piek doet zich nog niet voor. In het volgende kwartaal verwachten we dat deze terugslag wel duidelijker zichtbaar zal zijn. Het moment waarop de economische klap gaat komen is moeilijk te voorspellen, evenals de omvang ervan en de uiteindelijke impact die dit gaat hebben op de taken waar wij als gemeente verantwoordelijk voor zijn. Hier ligt uiteraard een groot risico. Kijkend naar de situatie van de Venrayse ondernemers, dan zien we dat de branches die het al zwaar hadden (horeca, evenementenbranche, winkeliers in het centrum) nog een keer extra worden getroffen door de lockdown die is ingesteld. Deze bedrijven kunnen een beroep doen op algemene steunmaatregelen van het Rijk. Overigens worden deze maatregelen vanaf 1 april 2021 wel verder afgebouwd. Voor de Tozo wordt de beperkte vermogenstoets van toepassing en voor de NOW-regeling wordt de grens van het omzetverlies verhoogd van 20% naar 30%. Dit zal ongetwijfeld ook voor veel Venrayse ondernemers effect gaan hebben.
Naast deze algemene steunmaatregelen hebben de getroffen bedrijven ook duidelijk behoefte aan perspectief, ondersteuning en medewerking van de lokale overheid voor het opstarten na januari. Sociaal maatschappelijke gevolgen Het aantal signalen dat de druk op organisaties en instellingen toeneemt, stijgt inmiddels. Met de schouwburg zijn we al enige tijd in gesprek over de wijze waarop we als gemeente ondersteuning kunnen bieden. We zie ook dat met name de gemeenschapsaccommodaties in Venray het steeds zwaarder krijgen. De vooruitzichten zijn dat tot aan de zomer nog maar beperkt activiteiten kunnen plaatsvinden, waarbij de grotere evenementen als carnaval nu al zijn geannuleerd. Aangezien deze gemeenschapsaccommodaties een cruciale rol vervullen in het sociaal maatschappelijk veld, is het van groot belang om ervoor te zorgen dat zij levensvatbaar blijven. Het aantal verenigingen/stichtingen dat op dit moment in acute nood verkeert is, vooral dankzij eigen kracht en vitaliteit nu nog beperkt. We merken hierbij op dat we bij in geval van het verlenen van coronasteun via een extra subsidie tegen het volgende probleem aanlopen. Het ministerie van EZ heeft namelijk bepaald dat gemeentelijke coronasteun in de vorm van subsidie bij een aanvraag NOW als omzet wordt beschouwd, waardoor niet of veel minder ‘loonsubsidie’ wordt toegekend.
Dit probleem is inmiddels door de VNG landelijk aangekaart en hier verwachten we nog een uitspraak over. Financiële gevolgen en risico’s Het onderstaand overzicht geeft op hoofdlijnen inzicht in de financiële impact van Covid-19 voor onze gemeente. We hebben dus ruim € 2,7 mln. aan compensatie van het Rijk ontvangen. Inmiddels zijn in 2020 een kleine € 1,1 mln. aan corona-gerelateerde kosten c.q. minder opbrengsten ten laste van deze compensatie gebracht. Van de compensatiemiddelen staat per 1 januari 2021 dus nog € 1,6 mln. gereserveerd.
5
Ontvangen compensatie Rijk in 2020
€ 2.712.657
Extra kosten/minderopbrengsten 2020 Gedekt binnen de begroting 2020 Gedekt uit compensatiemiddelen Rijk
€ 1.309.467 € 221.328 € 1.088.139
Gereserveerde compensatie Rijk per 1-1-2021
€ 1.624.518
Dit betekent allerminst dat de gereserveerde middelen als vrij besteedbare ruimte kan worden beschouwd. In de impactanalyse die nu voor u ligt zijn een aantal uitgaven in beeld gebracht die we in 2021 ofwel toegezegd hebben, dan wel vermoedelijk nog zullen moeten gaan doen. Het gaat hier in totaal om een bedrag van ca. € 0,85 mln. Daarnaast zijn er voor 2021 nog een aantal risico’s benoemd. De financiële vertaling hiervan laat zien dat deze kunnen oplopen tot een bedrag van nog eens maximaal € 1,8 mln.
6
1
IMPACT VAN Covid-19 OP VENRAY
1.1
Gezondheid en bevolking
Verspreiding Covid-19 onder de Venrayse bevolking Als gevolg van de uitbraak van Covid-19 zijn er sinds het begin van het testen in de gemeente Venray tot en met 31 december 2724 inwoners besmet, was er sprake van 49 ziekenhuisopnames en zijn 27 inwoners overleden bij wie het virus is vastgesteld. De 1e en 2e golf zijn duidelijk zichtbaar. Het aantal besmettingen en ziekenhuisopnamen neemt sterk toe vanaf begin maart tot eind april. Tussen mei en augustus zijn alle lijnen bijna vlak, komen er dus weinig nieuwe besmettingen bij en gelukkig geen ziekenhuisopnamen. Vanaf augustus loopt de lijn van de besmettingen weer langzaam op, met een explosieve toename in oktober en november. Helaas loopt ook het aantal ziekenhuisopnamen en overledenen vanaf oktober ook weer toe. Op de volgende pagina wordt ingezoomd op de 2e periode.
(Bron: RIVM)
Covid 19 - Ziekenhuisopnamen en Overledenen 60 50 40 30 20 10
13-mrt 21-mrt 29-mrt 6-apr 14-apr 22-apr 30-apr 8-mei 16-mei 24-mei 1-juni 9-juni 17-juni 25-juni 3-juli 11-juli 19-juli 27-juli 4-aug 12-aug 20-aug 28-aug 5-sep 13-sep 21-sep 29-sep 7-okt 15-okt 23-okt 31-okt 8-nov 16-nov 24-nov 2-dec 10-dec 18-dec 26-dec
0
Ziekenhuisopnamen Venray
Overledenen Venray
(Bron: RIVM) 7
Ontwikkelingen 2e golf Sinds half september (de peildatum van de cijfers in de vorige impactanalyse) is het aantal besmettingen met 2551 toegenomen. Dit is natuurlijk ook het gevolg van fors meer testen. Het aantal ziekenhuisopnames in deze periode is gelukkig beperkt gebleven tot 12, maar helaas zijn sinds 1 oktober 10 inwoners uit onze gemeente overleden bij wie het virus is vastgesteld.
Covid 19 in Venray - 2e golf (1-10 tm 31-12) 3000 2000 1000
27-dec
30-dec
24-dec
27-dec
21-dec
18-dec
15-dec
12-dec
9-dec
6-dec
3-dec
30-nov
27-nov
24-nov
21-nov
18-nov
15-nov
12-nov
9-nov
Ziekenhuisopnamen Venray
24-dec
Besmettingen Venray
6-nov
3-nov
31-okt
28-okt
25-okt
22-okt
19-okt
16-okt
13-okt
10-okt
7-okt
4-okt
1-okt
0
Overledenen Venray
Covid 19 - Ziekenhuisopnamen en Overledenen - 2e golf 15 10 5
Ziekenhuisopnamen Venray
30-dec
21-dec
18-dec
15-dec
12-dec
9-dec
6-dec
3-dec
30-nov
27-nov
24-nov
21-nov
18-nov
15-nov
12-nov
9-nov
6-nov
3-nov
31-okt
28-okt
25-okt
22-okt
19-okt
16-okt
13-okt
10-okt
7-okt
4-okt
1-okt
0
Overledenen Venray
(Bron: RIVM) Testen en besmettingsgraad Zorgelijk is vooral dat het percentage besmettingen bij de uitgevoerde testen de laatste periode erg hoog is. Waar dit percentage in de regio GGZ-Noord-Limburg in juli nog 0,5% was en half september op 1,5% lag, steeg dit percentage in de maand oktober en ook eind 2020 boven de 18%. Oftewel: voor de 2e golf werd ongeveer 1 op de 100 mensen positief getest, nu wordt meer dan 1 op de 6 mensen positief getest.
Covid 19 testen en % positief GGD Limburg Noord 4000 3000 2000 1000 0
20,% 15,% 10,% 5,% ,%
COVID-19 testen [per 100.000 inwoners]
Positieve COVID-19 testen [%]
(Bron: GGD) 8
Verloop besmettingen Venray In onderstaande grafiek is het aantal besmettingen te zien dat in de gemeente Venray per dag is geconstateerd. Rond eind oktober is een duidelijke piek te zien met 75 nieuwe besmettingen op 1 dag. Ook op dit moment blijft het aantal geconstateerde besmettingen echter duidelijk hoger dan tijdens de hele 1e golf, toen er natuurlijk wel veel minder werd getest.
Metingen rioolwater Vanaf begin september wordt ook het aantal virusdeeltjes in het rioolwater gemeten. Op die manier kan de trend ook worden gevolgd, los van het feit of mensen al dan niet zijn getest. De piek die bij het testen wordt geconstateerd is ook hier duidelijk zichtbaar met een piek in de laatste week van oktober. Het aantal virusdeeltjes is in november en december weer duidelijk lager, maar nog steeds 2 tot 5 keer zo hoog als de waarden van de maand september!
(bron RIVM) 9
Venray in het landelijke beeld In de onderstaande kaartjes is het landelijke verloop van de besmettingen gedurende 2020 te zien. In maart was het in Venray nog relatief rustig, maar in april was het aantal besmettingen in Venray op de piek van de 1e golf hoog. Daarna liep het aantal besmettingen in de zomer flink terug. Na de zomervakantie, toen de maatregelen werden versoepeld liep het aantal besmettingen gestaag op.
(Bron: RIVM) (Let op dat in de laatste 2 kaartjes andere grootheden worden gebruikt. In april was Venray “geel”, met tussen de 40 en 60 besmettingen per 100.000 inwoners. Nu is Venray “rood”, wat staat voor > 400 besmettingen per 100.000 inwoners)
10
Vaccinatie: locaties en doelgroepen De vaccinatiecampagne in Nederland is op 6 januari gestart met het vaccineren van medewerkers in de acute zorg ziekenhuizen. Dat gebeurt in en door de ziekenhuizen zelf. Vanaf 8 januari is de GGD gestart met het vaccineren van zorgmedewerkers van verpleeghuizen en kleinschalige woonvormen, gehandicaptenzorg, wijkverpleging en Wmo-ondersteuning. Dat gebeurt op een centrale locatie. In de Veiligheidsregio Limburg-Noord is dat het voormalige kazerneterrein in Blerick. Daar kunnen vanaf 15 januari circa 3000 mensen worden gevaccineerd.
Vanaf januari/februari worden verpleeghuisbewoners en mensen met een verstandelijke beperking in een instelling gevaccineerd door de instellingsarts/huisarts. Vanaf februari 2021 vaccineren de huisartsen de doelgroep 18-60 jaar met een medische indicatie. Dat gebeurt naar verwachting decentraal. In eerste instantie zijn daarvoor de bestaande teststraten in beeld. In Venray is dat de voormalige hal van Art.com op bedrijventerrein De Hulst.
Vanaf februari/maart worden intramurale ggz-cliënten en hun zorgmedewerkers gevaccineerd in de ggz-instelling zelf. Vanaf maart krijgen 60-plussers een oproep, te beginnen met de groep 75 jaar en ouder. Wordt het BionNTech-Pfizer vaccin gebruikt, dan gebeurt dat in Venray waarschijnlijk op De Hulst. Als het Moderna-vaccin beschikbaar is, is ook kleinschalige vaccinatie een mogelijkheid. Vanaf april kunnen alle overige zorgmedewerkers worden gevaccineerd. Dit gebeurt door de eigen werkgever op de eigen werkplek. En vanaf mei volgt de grootste groep, de mensen tussen 18 en 60 jaar zonder medische indicatie. De vaccinaties worden gegeven op de centrale locatie Blerick en/of in de huisartsenpraktijken. Het ministerie verwacht dat op 1 oktober iedereen die dat wil is gevaccineerd. Vervoer naar vaccinatielocaties De doelgroepen die op de centrale of de decentrale GGD-locatie worden gevaccineerd, worden geacht daar op eigen gelegenheid naar toe te gaan. Voor wie dat niet kan of ondersteuning nodig heeft, kan vervoer geregeld worden. In de uitnodigingsbrief voor vaccinatie van het RIVM staat informatie over het aanvragen van vervoer.
1.2
Economie
Lopende WW-uitkeringen Een andere indicator van de impact van Covid-19 is te vinden in het aantal lopende WWuitkeringen. Opvallend is dat de trend in Venray de landelijke trend bijna exact volgt, alleen wel ongeveer 25% hoger dan het landelijke gemiddelde. Landelijk lag het gemiddelde in 2019 rond de 140 uitkeringen per 10.000 inwoners, in Venray rond de 180. Vanaf het begin van de Covid-19-crisis is een duidelijke stijging te zien, vooral in de maand april. Dit is een landelijke trend. Na de eerste stijging ligt het aantal uitkeringen echter redelijk constant rond de 800 per maand.
11
Bijstandsuitkeringen Gemeente Venray 810 805 800 795 790 785 Venray
1-apr 803
1-mei 801
1-jun 799
1-jul 805
1-aug 805
1-sep 803
1-okt 792
1-nov 796
1-dec 793
Woningmarkt Er is ook gekeken naar de gevolgen voor het woningaanbod in Venray, als indicator voor de economie. Het aantal woningen dat wordt aangeboden blijft dalen. Van 173 woningen in december 2018 naar 74 woningen in november 2020. Deze trend is dus ook voor Covid-19 al zichtbaar. De gemiddelde vraagprijs van de aangeboden woningen stijgt fors en lag gemiddeld 11,0% (€ 37.000) hoger dan in 2019.
12
Woningmarkt Venray 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0
400 390 380 370 360 350 340 330 320 310 300
Aangeboden woningen [aantal]
Gemiddelde vraagprijs aangeboden woningen [x €1.000] (Bron: huizenzoeker.nl)
Winkelend publiek Venray Sinds enkele jaren staat een wifiteller opgesteld in de Grotestraat. Deze registreert het wifi-signaal van “voorbijkomende” telefoons. O.b.v. het gemiddelde telefoonbezit wordt dit omgerekend naar passantenaantallen. Door de strengere AVG-regels mag men wel tegenwoordig alleen nog gegevens leveren over de passantenaantallen en niet meer over de unieke bezoekersaantallen. Eerder werd berekend dat een bezoeker van het centrum gemiddeld 1,7 maal langs deze wifiteller loopt, zodat het aantal unieke centrumbezoekers uitkomt op +/-60% van het genoemde passantenaantal. Het weekgemiddelde van 2019 komt uit op 66.089 passanten (± 39.650 unieke bezoekers per week). Over 2020 komt het gemiddelde uit op slechts 43.477 passanten (± 26.100 bezoekers) per week. Dit betekent een daling t.o.v. 2019 van 34%. Tijdens de eerste weken van de lockdown (week 9 t/m 18) liep het verschil op tot meer dan 50%. Sinds de 2e piek, (vanaf week 39) zien we dat de verschillen ook weer fors toenemen en dat het aantal bezoekers zelfs onder het laagste niveau van de 1e golf komt. Tijdens de 2e lockdown, vanaf half december, is het helemaal dramatisch. Slechts 17.434 en 11207 passanten (± 10.450 en 6.725 bezoekers) werden er in de laatste 2 weken van 2020 geregistreerd. In 2019 waren dit nog “topweken”, met 75.371 en 68.492 passanten. Een daling van meer dan 80%.
13
Gemiddeld aantal passanten per week in de Grotestraat 100000 80000 60000 40000 20000 0 1
3
5
7
9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 51 2019
2020
Economie Limburg Faillissementen Er zijn diverse stimuleringsregelingen voor de ondernemers in Nederland. De ondernemers hebben zware tijden, maar blijkbaar helpen de maatregelen tot op dit moment wel om te zorgen dat bedrijven niet failliet gaan. Sterker nog, het aantal faillissementsaanvragen in Limburg (cijfers specifiek over Venray zijn hiervoor niet beschikbaar) is in 2020 sterk gedaald ten opzichte van 2019. Het is lastig deze getallen te duiden. Wellicht staan de activiteiten van een aantal zaken op een laag pitje, met minder kosten, waardoor een faillissement nog niet aan de orde is. De vraag is of deze bedrijven voldoende (financiële) draagkracht hebben om door te gaan met ondernemen, of dat het faillissement uitgesteld wordt tot het moment dat de economie weer richting het oude niveau terugkeert?
Faillissementen van bedrijven en instellingen (incl. eenmanszaken) 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0
39 32
31
29 24 25
23 19
19
25
22
28 21
20
15
14
10
16
14 15 9
8
12
(Bron: CBS) Inzoomend op Noord-Limburg valt het totale aantal faillissementen sinds het begin van de crisis nog mee. Ook hier geldt weer dat lastig te voorspellen is wat de gevolgen zullen zijn in 2021 en dat ook niet bekend is of, en zo ja welke, bedrijven uit Venray aanwezig zijn in deze grafiek. 14
aantal faillissementen Noord-Limburg per maand 9
10 8 6
5
4
5 2
4
3
2
3
2
2 0
bron: Faillissementsatlas Etil Consumentenvertrouwen De gemeente Venray heeft zelf geen specifiek onderzoek uitgevoerd naar de sentimenten onder de bevolking. Bijvoorbeeld over het consumenten- en ondernemersvertrouwen. Er zijn wel cijfers beschikbaar van landelijke onderzoeken. Het CBS voert hier continue onderzoek uit. Voor Limburg is duidelijk dat het vertrouwen eerst flink is gezakt en nu weer heel licht stijgt.
Bijzonder is om te zien dat het vertrouwen van de ondernemers na de eerste golf in het 3e kwartaal weer fors is gestegen. Nog niet op het niveau van voor de crisis, maar wel een goede indicator dat de ondernemers positief kijken naar de toekomst en de huidige mogelijkheden. De gevolgen van de nieuwe lockdown van half december zijn nog niet zichtbaar in deze grafieken.
15
Werkgelegenheid De uitbraak van het coronavirus en maatregelen die in reactie daarop is ingesteld, bezorgt de Nederlandse economie flinke schade. Een terugval van werkgelegenheid is onvermijdelijk, ondanks de vele steunmaatregelen die de overheid heeft genomen om zoveel mogelijk werkgelegenheid te behouden. Vooral de zakelijke diensten (waaronder met name de uitzendbranche en reisbureaus), horeca, cultuur, sport & recreatie, sierteelt en luchtvaart zijn nu al flink geraakt en houden rekening met een forse banenkrimp. Maar ook andere sectoren worden hard geraakt. Een derde van alle werknemers in Nederland werkt in een sector die te maken heeft of krijgt met (zeer) grote krimp van werkgelegenheid. UWV monitort de arbeidsmarktontwikkelingen als gevolg van de coronacrisis. Zij hebben aangegeven wat welke sectoren (waarschijnlijk) het hardst worden getroffen. Dit op basis van de huidige kennis, waarbij nog veel onzeker is.
16
Impact sectoren in Venray Als gekeken wordt naar de werkgelegenheid in de sectoren die te maken hebben met een (zeer) grote krimp, dan betreft dit voor alleen in de 5 hardst getroffen sectoren voor Venray al 4859 op een totaal van 24.810 banen (cijfers 2019). 20% van de banen in Venray zitten dus in de sectoren met een hoog risico op mogelijke gevolgen.
(Bron: LIAS) Met name banen in de sectoren “verhuur en overige zakelijke dienstverlening” en “metaal en technologische industrie” zijn in de gemeente Venray bovengemiddeld aanwezig ten opzichte van andere gemeenten in Nederland. In de sectoren “horeca” en “cultuur, sport en recreatie” is het aantal banen juist beneden gemiddeld aanwezig.
(Bron: LIAS 17
Steunmaatregelen Direct vanaf het begin heeft de gemeente Venray, net zoals andere gemeenten, volop ingezet op het faciliteren van onze ondernemers, en dus ook in het opzetten van het ondernemersloket, waardoor aanvragen voor de diverse landelijke steunmaatregelen konden worden behandeld. Hieronder staat het aantal verstrekkingen. NOW-regeling De NOW-regeling (tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid) is bedoeld voor werkgevers die als gevolg van het coronavirus kampen met een substantieel omzetverlies (ten minste 20%). Zij kunnen bij het UWV een aanvraag indienen voor een tegemoetkoming in de loonkosten, en hiervoor een voorschot ontvangen. De NOW1 regeling gold tot 1 juni 2020. NOW2 liep tot 1 oktober en nu geldt NOW3 tot 1 juli 2021.
AANTAL VERSTREKKINGEN NOW1 14-mei
3-jun
VENLO
PEEL EN MAAS HORST AAN DE MAAS
VENRAY
BEESEL
GENNEP
71
68
62
113
100
88
78
68
62
305
285
269
324
302
280
317
298
276
855
801
726
1-mei
BERGEN
(bron: UWV)
PEEL EN MAAS HORST AAN DE MAAS
VENRAY
BEESEL
GENNEP
36
39 VENLO
59
172
164
160
435
AANTAL VERSTREKKINGEN NOW 2.0 PER 4 SEPT
BERGEN
(bron: UWV)
18
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) is een van de maatregelen om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De regeling is voor zelfstandig ondernemers, waaronder zzp’ers. Het voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud als het inkomen door de coronacrisis tot onder het sociaal minimum daalt. En in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen als gevolg van de coronacrisis op te vangen. Tozo 1 gold tot mei, Tozo 2 was voor de maanden juni t/m september en Tozo 3 tot maart 2021. Tozo 4 zal gelden voor de maanden april t/m juni 2021
TOZO 1 verstrekkingen inkomensondersteuning (cumulatief) 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 Venlo
Peel en Maas
Horst aan de Maas
Venray
Beesel
Gennep
Bergen
1-apr
134
261
5
5
64
61
20
1-mei
1140
619
349
209
157
187
45
1-jun
1290
635
621
524
196
222
65
1-jul
1290
635
621
640
199
222
65
1-aug
1372
635
621
647
211
222
65
(bron: gemeenten)
TOZO 2 verstrekkingen (cumulatief) 300 250 200 150 100 50 0 Venlo
Peel en Maas
Horst aan de Maas
Venray
Beesel
Gennep
Bergen
1-jul
118
0
44
97
33
16
19
1-aug
209
48
50
117
38
55
36
1-sep
234
56
52
117
42
55
36
1-okt
246
76
56
135
44
66
40
(bron: gemeenten)
TOZO 3 verstrekkingen (cumulatief) 400 200
221
138 0
1
65
25
0
55
14
35
78
33
42
40
0 1-nov Venlo
Peel en Maas
1-dec Horst aan de Maas
Venray
Beesel
Gennep
Bergen
(bron: gemeenten) 19
1.3
Openbare orde en veiligheid
In de gegevens van de politie zijn zeker afwijkingen te zien die het gevolg zouden kunnen zijn van de huidige situatie, maar nergens leiden deze tot verontrustende zaken. Het lijkt in Venray allemaal redelijk rustig en goed te gaan. Overlast Meldingen van overlast door jeugd zijn rond de 1e golf toegenomen en ook de laatste maanden zijn er meer meldingen van overlast dan in 2019. Het aantal geregistreerde meldingen van overlast door geluid nam duidelijk toe, maar daalt na de vakantieperiode ook weer. Waarschijnlijk zoeken mensen elkaar buiten op om elkaar te ontmoeten en leidt dit soms tot overlast. Ook kan het zijn dat mensen meer thuis zijn en dus eerder overlast ervaren en dit melden.
Politieregistraties overlast jeugd en geluid - Venray 30
70
25
60 50
20
40
15
30
10
20
5
10
0
0
Melding overlast jeugd
Geluidshinder overig (Bron: Politie)
Inbraken en diefstal Het aantal inbraken had eind 2019 een piek in Venray (zoals vaker in de wintermaanden), maar vanaf april is het aantal meldingen over inbraken en diefstal iets lager dan dezelfde periode in 2019. Nu het weer eerder donker wordt, neemt het aantal inbraken toe, maar dat lijkt de “normale” trend”, die wel lager lijkt dan normaal. Het aantal geregistreerde winkeldiefstallen is flink gedaald, wat natuurlijk ook het gevolg is van het feit dat veel winkels gesloten zijn.
20
25 20 15 10 5 0
Diefstal/inbraak woning
Diefstal/inbraak bedrijven enz.
Winkeldiefstal (Bron: Politie)
Covid-19 gerelateerde boetes In onderstaand plaatje is het totaal aan boetes te zien die landelijk bij het CJIB zijn geregistreerd en die aan Covid-19 zijn gerelateerd. Het gaat dan dus om boetes die zijn uitgereikt naar aanleiding van overtredingen van de noodverordening.
21
2
IMPACT COVID-19 VOOR DE GEMEENTELIJKE TAKEN
2.1 Inkomensvoorziening Veranderingen op de arbeidsmarkt Impact en vooruitzicht De coronacrisis heeft grote gevolgen voor de arbeidsmarkt. In bepaalde sectoren verdwijnen banen. Dit kan langdurig of zelfs permanent zijn. Flexwerkers, jongeren en zzp’ers zijn de groepen die het meest getroffen zijn. Ook is sprake van een verschuiving van werkgelegenheid van de ene sector naar de andere. In sommige sectoren blijft de werkgelegenheid relatief ongemoeid. Ook zijn er sectoren waar nog vacatures zijn. In 2021 blijft in een aantal sectoren de werkgelegenheid onder druk staan zo lang er beperkende maatregelen van kracht zijn. In bepaalde sectoren zullen banen verdwijnen terwijl in andere sectoren de vraag naar arbeid toeneemt. We zien op dit moment dat de landelijke steunmaatregelen een dempend effect heeft op de werkloosheid. Het is de verwachting dat de werkloosheid, maar ook het aantal faillissementen, toeneemt op het moment dat de steunmaatregelen stoppen. Omdat het enige tijd zal vergen om vraag en aanbod enigszins met elkaar te matchen, is de verwachting dat er in 2021 per saldo nog sprake zal zijn van stijgende werkloosheid (volgens ramingen van het CPB landelijk met 6,1%) Beheersmaatregelen -
Voor betrokken portefeuillehouders en ambtenaren verschijnt maandelijks een Regionale nieuwsflits arbeidsmarkt van het UWV met actuele cijfers over de WW-uitkeringen.
-
Door de regionale werkgroep Pwet en Arbeidsmarkt wordt sinds de zomer een coronadashboard bijgehouden met een aantal kengetallen (verloop WW en bijstand, info m.b.t. Faillissementen, aanvragen TOZO en NOW). Dit dashboard wordt nog verder doorontwikkeld.
-
Het kabinet trekt voor de jaren 2020-2024 € 1,4 miljard uit voor een sociaal steunpakket. Langs een viertal lijnen wordt ondersteuning geboden aan mensen die getroffen zijn door de coronacrisis met de bedoeling om hen zo snel mogelijk weer perspectief te bieden op nieuw werk en inkomen.
Compensatie van het Rijk Onderdeel van het sociaal pakket is ook ondersteuning en begeleiding naar nieuw werk, waaronder aanvullende crisisdienstverlening door regionale mobiliteitsteams:
22
In het kader van bovenstaand pakket stelt het kabinet middelen aan gemeenten beschikbaar. In 2020 (€ 40 mln.) en 2021 (€ 90 mln.) komen extra middelen voor de re-integratie van bijstandsgerechtigden beschikbaar om de reguliere dienstverlening op peil te kunnen houden bij toenemende instroom in de bijstand. Daarnaast ontvangen gemeenten in 2021 een tijdelijk impuls voor re-integratie (€ 50 mln.) die gemeenten in staat stelt om de dienstverlening aan mensen die nu als gevolg van de crisis de bijstand instromen te intensiveren. -
De extra € 50 mln. voor SW-bedrijven is al via de septembercirculaire aan gemeenten beschikbaar gesteld.
-
Naast extra middelen voor ondersteuning en begeleiding naar nieuw werk bevat het steunpakket van 1,4 miljard ook middelen voor bestrijding van jeugdwerkloosheid (€ 350 mln.) en scholing en ontwikkeling ( € 200 mln.). Het is op dit moment nog niet geheel duidelijk via welke partijen (UWV, onderwijsinstellingen, gemeente, etc.) deze middelen beschikbaar komen.
Financiële gevolgen 2020 In de decembercirculaire hebben we in het kader van het sociaal steunpakket de volgende bedragen ontvangen:
Aanvullende pakket re-integratiekosten Impuls re-integratie Crisisdienstverlening* Totaal
2020 € 79.236 €0 €79.236
2021 € 182.093 € 97.236 €0 € 279.330
* dit betreft regionale middelen die via gemeente Venlo worden uitgekeerd (€ 395.600 in 2020 en € 914.800 in 2021)
Aangezien de middelen voor 2020 niet zijn besteed, zal bij de jaarrekening 2020 worden voorgesteld om deze over te hevelen naar het volgend jaar. De middelen voor 2021 worden bij de 1e berap 2021 in de begroting verwerkt. In de loop van 2021 zal blijken in hoeverre deze compensatie toereikend is.
Stijging bijstandsuitkeringen Impact en vooruitzicht De stijging van het aantal bijstandsuitkeringen in 2020 is tot nu toe beperkt gebleven. Zoals hierboven geschetst is de verwachting dat in 2021 de werkloosheid verder gaat stijgen. Het aantal bijstandsuitkeringen zal deze trend volgen en dus toenemen in 2021 en mogelijk ook nog daarna. Vraag is of compensatie via de BUIG-uitkering vanuit het Rijk gelijk oploopt met de stijging van de bijstandsuitgaven. Dit levert een mogelijk begrotingstekort op in de komende jaren. Beheersmaatregelen -
Het sociaal steunpakket van het Rijk (zie hierboven) kan er toe bijdragen dat de instroom in de bijstand beperkt wordt.
23
-
In de overeenkomst met het Werkplein is afgesproken dat een toename tot 150 aanvragen door het Werkplein worden opgevangen. De verwachting is dat de stijging van het aantal aanvragen in 2021 binnen deze marge blijft en dat er in dit kader geen extra claim bij Venray wordt neergelegd.
Compensatie van het Rijk In oktober 2020 is door het Rijk voor 2020 een extra BUIG-uitkering van ruim € 460.000 beschikbaar gesteld voor de verwachte stijging van de bijstandsuitgaven. Tevens is de voorlopige BUIG-uitkering voor 2021 op bijgesteld met ruim € 1,4 mln. naar boven bijgesteld. Financiële gevolgen 2020 De aanpassing van de BUIG-uitkering voor 2020 is bij de 2e berap 2020 verwerkt in de begroting. Daarnaast zijn bij deze berap de bijstandsuitgaven 2020 met € 185.000 naar boven bijgesteld. De verwachting was namelijk dat als gevolg van Covid-19 vanaf september 2020 het aantal bijstandsuitkeringen met 5% zou stijgen. Deze stijging is echter achterwege gebleven waardoor we in 2020 ruim binnen de vastgestelde begroting zijn gebleven. In de begroting 2021 is uitgegaan van een stijging van de bijstandsuitgaven van 10% in 2021 en 2022. Daarna verwachten we dat de situatie stabiliseert. In de begroting 2021 zijn we er vanuit gegaan dat deze stijgende uitgaven volledig gecompenseerd worden via de BUIG-uitkering. Daartoe is in 2021 met een extra BUIG-uitkering van het Rijk van € 1,2 mln. rekening gehouden. De voorlopig vastgestelde BUIG-uitkering 2021 van € 1,4 mln. lijkt dus vooralsnog voldoende om de verwachte stijging van de bijstandsuitgaven in 2021 te compenseren.
Kosten uitvoering TOZO (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers) De impact en vooruitzicht De gemeente voert de TOZO-regelingen uit. Het grootste deel van de uitvoering TOZO vindt plaats binnen reguliere uren (ca. 5.000 uur t/m 31 december 2020). Dit betekent dat andere werkzaamheden tijdelijk zijn blijven liggen en dat de planning van diverse opgaven een aantal maanden in de tijd zijn opgeschoven. Naast reguliere ureninzet is ook extra capaciteitsinzet nodig geweest voor uitvoering TOZO (ca. 1 fte). Medio december was de stand van zaken met betrekking tot de TOZO-regelingen als volgt:
TOZO 1 TOZO 2 TOZO 3
aantal besluiten bedrag x € 1.000 aantal besluiten bedrag x € 1.000 aantal besluiten bedrag x € 1.000
Bedrijfskrediet
Levensonderhoud
74 (40 toegekend) € 379.000 13 (7 toegekend) € 70.000 5 (5 toegekend) € 41.000
657 (630 toegekend) € 2.773.000 141 (128 toegekend) € 553.000 89 (87 toegekend) € 193.000
De cijfers voor TOZO 1 en 2 zijn definitief, de cijfers voor TOZO 3 zijn voorlopig (loopt tot 31 maart 2021).
24
Het verwachte aantal aanvragen voor TOZO 3 zou vanwege de strenge lockdown in december/januari mogelijk nog wel op kunnen lopen tot 200. Voor aanvragen voor de periode vanaf 15 december tot en met 31 maart wordt wel een partnertoets toegepast. Inmiddels is door het Rijk TOZO-4 aangekondigd die start vanaf 1 april 2021 en doorloopt tot 1 juli 2021. TOZO 4 kent een strenger pakket van voorwaarden, waaronder de vermogenstoets. Beheersmaatregelen -
De reguliere backofficeprocessen worden door Venlo uitgevoerd, maar het beheer vindt hier in Venray plaats (net als bij de Bbz).
-
We zorgen voor een kwalitatief goede registratie, die voldoet aan de voorwaarden om aan het einde van het jaar de kosten voor TOZO via Sisa-verantwoording gecompenseerd te krijgen. Alle TOZO-aanvragen en daaruit voortvloeiende betalingen worden geregistreerd in Suite en ook uren worden geregistreerd (TIM).
-
Inmiddels is er een gebruikershandleiding TOZO-controle (rechtmatigheid) uitgebracht door het Inlichtingenbureau. Hierbij wordt het totale TOZO bestand getoetst op inkomens gegevens van derden (UWV, etc). De informatie hiervoor wordt aangeleverd door het Werkplein.
-
Aandachtspunt is de controle en verantwoording van de verstrekte TOZO-uitkeringen die in 2021 moet plaatsvinden. We hebben inmiddels een controleprotocol geüpdate conform de werkwijze van Venray. Dit wordt momenteel afgestemd met de accountant. Op basis daarvan kan worden bepaald wat de inzet vanuit Venray precies gaat zijn, evenals het extra beheer van verstrekte TOZO-bedrijfskredieten in de komende jaren.
-
Ondersteuning bij heroriëntatie op de arbeidsmarkt van zelfstandig ondernemers maakt onderdeel uit van het sociaal steunpakket van het Rijk. Gemeenten gaan samen met zelfstandig ondernemers inventariseren of en welke ondersteuning nodig is. Denk hierbij aan coaching, advies, bij- of omscholing en heroriëntatie. De Participatiewet biedt gemeenten de mogelijkheden om dit maatwerk te bieden.
Compensatie van het Rijk -
Verstrekte TOZO-uitkeringen worden volledig gecompenseerd door het Rijk.
-
Inmiddels is bekend dat met betrekking tot de uitvoeringskosten TOZO gemeenten per besluit op een aanvraag levensonderhoud een vergoeding van € 450 euro en per besluit op een aanvraag kapitaal € 800 ontvangen.
-
Als onderdeel van het sociaal steunpakket ontvangt centrumgemeente Venlo middelen vanuit het Rijk voor de heroriëntatie van zelfstandig ondernemers. Op dit moment is de omvang hiervan nog niet bekend.
Financiële gevolgen Zoals gezegd worden de kosten voor bedrijfskredieten en levensonderhoud één op één gecompenseerd. Voor uitvoeringskosten van de TOZO verwachten we op basis van genomen besluiten in 2020 een compensatie van ca. € 490.000 te ontvangen. Als we kijken naar de daadwerkelijke uitvoeringskosten, dan zien we dat de 5.000 uur die vanuit reguliere capaciteit zijn ingezet (ca. € 250.000) zijn gedekt binnen de begroting 2020. Daarnaast is in 2020 ruim € 70.000 aan extra capaciteit ingehuurd voor uitvoering van de TOZOregeling. Deze kosten worden gedekt uit de verstrekte compensatiemiddelen.
25
In het natraject van de TOZO zullen echter ook nog extra uitvoeringskosten nodig zijn voor toetsing, verantwoording van TOZO in 2020/2021 en het beheer van de verstrekte TOZO-leningen in de komende jaren. In het eerste kwartaal wordt hier een voorstel voor geformuleerd waarbij extra capaciteit gedekt zal worden uit de gecompenseerde uitvoeringskosten.
2.2 Armoede en schulddienstverlening Extra beroep op voorzieningen Impact en vooruitzicht Naar verwachting stijgen door de coronacrisis de uitgaven door extra gebruik van minimaregelingen (individuele inkomenstoeslag, bijzondere bijstand en schulddienstverleningstrajecten) omdat meer mensen terugvallen in inkomen en/of in schulden terechtkomen. In 2020 is de verwachte stijging uitgebleven mede dankzij de steunmaatregelen van de rijksoverheid. De verwachting is wel dat het beeld in 2021 zal wijzigen op het moment dat de steunmaatregelen van het Rijk afnemen. Door stijging van het aantal aanvragen neemt de druk op de uitvoering toe en is capaciteitsuitbreiding noodzakelijk. Beheersmaatregelen -
Voor de diverse voorzieningen binnen ons armoedebeleid geldt dat er sprake is van openeinde-regelingen. Dit betekent dat we maar beperkt invloed kunnen uitoefenen op de uiteindelijk uitgaven binnen dit beleidsveld.
-
Op basis van een verwachte toename in 2021 van het beroep op bijzondere bijstand en schulddienstverlening heeft inmiddels capaciteitsuitbreiding (1fte) plaatsgevonden.
-
Er vindt intensieve monitoring plaats op de ontwikkeling van aantal aanvragen en kosten van het armoedebeleid.
-
Er wordt op dit moment gewerkt aan een voorstel met betrekking tot instrumenten schulddienstverlening, vroegtijdig signaleren en het inzetten van preventieve maatregelen. We kunnen processen efficiënter laten verlopen (bijv. met Schuldenknooppunt) en daarmee tijdwinst behalen die weer ingezet kan worden voor de vraagtoename door Covid-19.
-
Op dit moment is de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) in voorbereiding bedoeld voor huishoudens die in financiële problemen komen. Het betreft een tijdelijke ondersteuningsregeling op basis van het bestaande instrument van de bijzondere bijstand. 1 februari 2021 wordt meer duidelijkheid verwacht over de uitvoering van de TONK.
-
Binnen het steunpakket van € 1,4 miljard van het Rijk is aandacht voor armoedebestrijding en aanpak van problematische schulden.
-
Schulddienstverlening aan ondernemers vereist een specifieke expertise. Hiervoor zijn we in gesprek met een aantal aanbieders om dit voor Venray vorm te geven.
Compensatie van het Rijk Binnen het steunpakket van het Rijk is op dit onderdeel € 146 mln. beschikbaar gesteld voor de periode 2020-2022.
26
De middelen voor gemeentelijk schuldenbeleid en bijzondere bijstand (€ 105 mln.) worden naar gemeenten overgemaakt, de overige compensatie verloopt via derden. Voor uitvoering van de regeling Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijk kosten (Tonk) is door het Rijk in totaal een bedrag van maximaal € 130 miljoen gereserveerd voor het eerste halfjaar van 2021. Voor het eerste kwartaal komt € 65 miljoen beschikbaar. Financiële gevolgen Voor bijzondere bijstand is het budget 2020 bij de 2e berap met € 75.000 verhoogd als gevolg van Covid-19. Vanwege een verwachte stijging (5%) van het aantal aanvragen schulddienstverlening vanaf september heeft ook nog een tussentijdse budgetaanpassing plaatsgevonden van € 52.500. Onder ander door de steunmaatregelen van het Rijk is het aantal nieuwe aanvragen voor schulddienstverlening en bijzondere bijstand tot nog toe beperkt gebleven. Zoals gezegd wordt voor 2021 een verdere toename verwacht. In de decembercirculaire hebben we in het kader van het sociaal steunpakket de volgende bedragen ontvangen:
Gemeentelijk schuldenbeleid Bijzondere bijstand Totaal
2020 2021 € 33.612 € 68.716 € 11.593 € 23.699 € 45.205 € 92.415
Aangezien de budgetten bij de 2e berap al zijn verhoogd, zullen de middelen voor 2020 bij de jaarrekening 2020 worden overgeheveld naar het volgend jaar. De middelen voor 2021 worden bij de 1e berap 2021 in de begroting verwerkt. In de loop van 2021 zal blijken in hoeverre deze compensatie toereikend is.
2.3 Voorzieningen Jeugdzorg en Wmo Continuïteit van het zorgaanbod De impact en vooruitzicht De gevolgen van de Coronacrisis zijn voor iedereen in Nederland groot. Groepen die al kwetsbaar waren worden hard geraakt en nieuwe kwetsbare groepen ontstaan. Er zijn landelijk veel schrijnende signalen van gezinnen onder druk, kinderen met groeiende (leer) achterstanden,
27
jongeren met gebrek aan toekomstperspectief, extreme eenzaamheid onder ouderen en toenemende bestaansonzekerheid voor grote groepen burgers. De verwachting is dat naarmate de druk van de directe medische en gezondheidscrisis vermindert, de sociale gevolgen meer aan de oppervlakte komen. Dit betekent dat er vanuit gemeenten mogelijk extra ondersteuning geboden moet gaan worden aan deze kwetsbare groepen. Als we kijken naar de continuïteit van de geleverde zorg binnen de Jeugdzorg en Wmo, dan is er vooral in de periode maart t/m juni 2020 sprake geweest van niet geleverde, anders geleverde of uitgestelde zorg. Fysieke contacten waren minder frequent, er werd meer gebruik gemaakt van beeldbellen of telefonisch contact. Hierdoor kreeg een cliënt niet minder zorg maar wel anders. Tijdens deze periode dreigden zorgaanbieders die vanwege Covid-19 zorg niet meer konden leveren failliet te gaan, waardoor continuïteit van het zorgaanbod in het gedrang kwam. Inmiddels wordt de meeste zorg (eventueel in aangepaste vorm) weer geleverd. De verwachting is dat met het geschetste toekomstperspectief de zorgverlening gedurende 2021 langzaam weer verder terugkeert op het niveau van voor de crisis.
Naarmate we in staat zijn om het coronavirus in 2021 verder te beheersen en de maatregelen van het kabinet kunnen worden afgeschaald, zullen ook de extra kosten die zorgleveranciers en PGBhouder hiervoor maken verder afnemen. Beheersmaatregelen -
Er is een omzetcompensatieregeling ingezet die inhield dat gemeenten tijdelijk omzetgarantie hebben geboden aan zorgaanbieders tot 1 juli. In het vierde kwartaal worden door de MGR nog controles uitgevoerd op de verstrekte compensatie in relatie tot de uiteindelijk gerealiseerde omzet van de zorgaanbieders. Hierop wordt ook nog een check uitgevoerd middels beschikbare data uit de eigen administratie.
-
De ontwikkeling van de zorgvraag wordt intensief gemonitord. Nadat voor de Wmo de geleverde zorg in de periode maart t/m mei iets is achtergebleven, zien we dat vanaf juni het aantal meldingen weer toeneemt en zitten we met het aantal meldingen nu ruim boven het aantal van vóór Covid-19. Het lijkt erop dat er (nog steeds) sprake is van ‘inhaalzorg’ en we zetten meer specialistische zorg in. Financieel gezien is de zorgvraag in de jeugdzorg is in afgelopen periode niet afgenomen, maar verder gestegen conform de trend van de afgelopen jaren. Wel zien we een afname van het aantal jeugdigen in de jeugdzorg. Doordat we de gemiddelde kosten per jeugdige zien stijgen, vertaalt dit zich helaas niet terug in de financiën. Het is lastig om exact te bepalen voor welk deel dit Covid-19-gerelateerd is.
Compensatie van het Rijk Er is aan compensatie voor omzetverlies, inhaalzorg en meerkosten Jeugdzorg en Wmo in het voorjaar een voorschot van € 144 miljoen aan gemeenten is verstrekt. Inmiddels is naar aanleiding van nader onderzoek naar de werkelijke kosten bekend gemaakt dat de daadwerkelijke compensatie wordt vastgesteld op € 170 mln. en dat er dus nog € 26 mln. via de decembercirculaire beschikbaar wordt gesteld. De compensatie is als volgt verdeeld:
28
Voorschot Compensatie voor:
Definitief
Venray
Macro x € 1 mln)
Venray
€ 34,3
€ 84.690
€ 20,4
€ 60.486
Inhaalzorg en meerkosten Wmo
€ 11,7
€ 34.431
Maatschappelijk opvang
€ 91
*
€ 5,6
*
Vrouwenopvang
€7
*
Macro x € 1 mln)
Inhaalzorg en meerkosten Jeugdwet
* bedragen naar Venlo als centrumgemeente
Financiële gevolgen in 2020 Naast de eerder ontvangen compensatie volt uit de definitieve berekening dat via de decembercirculaire nog eens € 60.486 aan de algemene uitkering toegevoegd. Het is nagenoeg onmogelijk om extra uitgaven als gevolg van Covid-19 exact te bepalen. Zoals bekend zien we al een stijgende lijn in de uitgaven van de jeugdzorg en Wmo. Het is zeer lastig te zeggen wat hiervan Covid-19-gerelateerd is. De verwachting is dat dit minimaal in de lijn ligt met de € 180.000 die we aan compensatie ontvangen. Financiële gevolgen ná 2020 De verwachting is dat vanaf 2021 de meeste zorg (eventueel in aangepaste vorm) geleverd kan worden en dat er in 2021 geen compensatieregeling voor omzetverlies meer van toepassing is. Meerkosten voor zorgaanbieders en PGB-houders De impact en vooruitzicht Zorgaanbieders maken nu nog steeds meerkosten om diensten binnen de RIVM-richtlijnen te kunnen blijven aanbieden. Dit zelfde geldt voor PGB-houders. Naarmate het coronavirus in 2021 verder wordt bedwongen en de maatregelen van het kabinet kunnen worden afgeschaald, zullen ook de extra kosten die zorgleveranciers en PGB-houder hiervoor maken verder afnemen. Beheersmaatregelen -
Er is een meerkostenregeling in het leven geroepen. Per zorgaanbieder wordt per individuele gemeente de compensatie bepaald. Er vinden twee afrekenmomenten plaats als controle dat het gecompenseerde bedrag alleen de omzetdaling door Covid-19 betreft.
-
De meerkostenregeling die voor zorgaanbieders geldt, geldt ook voor PGB-houders. Zij kunnen over de periode 1 maart tot en met 31 december versneld extra budget aanvragen bij de gemeente (bijvoorbeeld omdat de dagbesteding is gesloten of omdat er zorgverleners niet kunnen werken), onder de noemer Extra Kosten Corona (EKC).
-
PGB-houders zijn geïnformeerd over de EKC-regeling en kunnen aanvragen indienen.
-
In de Kamerbrief van 16 december 2020 heeft het kabinet aangegeven dat de wordt verlengd tot 1 januari 2022. In de loop van 2021 wordt op macroniveau de omvang van de meerkosten bepaald voor heel 2021.
Compensatie van het Rijk Zie onder compensatie bij continuïteit zorg.
29
Financiële gevolgen Het beroep door zorgaanbieders op de meerkostenregeling lijkt zeer beperkt te blijven. Tot nu toe zijn er voor Venray 3 aanvragen binnengekomen met een hoogte van ca € 1.400. Ook de compensatie aan PGB-houders lijkt beperkt te blijven. Er is slechts zeer beperkt gebruik gemaakt van de EKC-regeling (slechts 2 aanvragen tot eind augustus).
2.4 Jeugd en jongeren Perspectief voor jongeren. De impact en vooruitzicht Jongeren moeten door de coronamaatregelen op relatief veel vlakken inleveren terwijl zij zelf doorgaans niet tot een risicogroep behoren. Ze ervaren vaak meer dan andere leeftijdsgroepen mentale gezondheidsproblemen zoals eenzaamheid, somberheid en angst. Ook in de eerste maanden van 2021 zal de “bewegingsruimte” voor jongeren nog beperkt blijven, maar in het verdere verloop van het jaar verwachten we dat deze beperkingen steeds verder worden opgeheven. Beheersmaatregelen -
Door het kabinet is een Jeugdpakket beschikbaar gesteld (€ 58,5 mln.) waarmee gemeenten jongeren meer mogelijkheden kunnen bieden voor activiteiten en ontmoetingen, binnen de geldende beperkingen. Jongeren worden actief betrokken bij de invulling.
-
In december 2020 is er een start gemaakt met de voorbereidingen om activiteiten voor Venrayse jongeren in coronatijd te organiseren. Deze activiteiten kunnen pas plaatsvinden na beëindiging van de lockdown periode.
Compensatie van het Rijk In de kamerbrief van 8 december wordt aangegeven dat de 58,5 miljoen langs 3 lijnen beschikbaar komt: Programma
Marcobudget
Uitkering
Gemeenten gaan samen met jongeren kleinschalige activiteiten (coronaproof) organiseren op het gebied van cultuur, sport en andere zinvolle vrijetijdsbesteding.
€ 41,5 mln.
Via gemeentefonds € 26,5 mln. en € 15 mln. via subsidieronden van Maatschappelijke Diensttijd
Extra jongerenwerkers inzetten om jongeren in achterstandswijken en uit risicogroepen beter te bereiken. Laagdrempelige preventieve ondersteuning bieden aan jongeren op het gebied van mentale gezondheid via twee wegen: • Stichting Join us • Actieprogramma Eén tegen eenzaamheid
€ 13,5 mln.
Nog onbekend hoe dit geld wordt uitgekeerd.
€ 3,5 mln.
Vermoedelijk rechtstreeks via de twee genoemde programma’s
Financiële gevolgen Eventuele financiële ondersteuning van corona-proof activiteiten voor de jeugd wordt gedekt uit de beschikbaar gestelde compensatiemiddelen die vanaf 2021 beschikbaar komen. Deze middelen zijn nog niet opgenomen in de decembercirculaire. Het bedrag voor Venray zal waarschijnlijk bij de meicirculaire definitief bekend zijn en in de begroting worden verwerkt. 30
2.5 Kinderopvang Noodopvang en vergoeding eigen bijdrage Impact en vooruitzicht Vanwege de strengere lockdown maatregelen, was er ook in de periode van 16 december 2020 tot 19 januari 2021 geen reguliere opvang beschikbaar voor kinderen van wie één of beide ouders een cruciaal beroep hebben. Ouders die gebruik maken van gemeentelijke regelingen in de kinderopvang betalen hun eigen bijdrage door terwijl de reguliere opvang dicht is. Er zullen wel weer eigen bijdragen vergoed moeten worden aan. Hoe dit georganiseerd gaat worden is nog niet bekend, maar ik verwacht dat we hier net zoals de vorige keer wel weer door het Rijk voor worden gecompenseerd. Beheersmaatregelen -
Er is wederom gratis noodopvang georganiseerd binnen het onderwijs en kinderopvang, hoewel in iets beperktere vorm dan tijdens de eerste lockdown in de periode medio maart tot 1 juli.
-
Ouders die gebruik maken van gemeentelijke regelingen in de kinderopvang en de eigen bijdrage hebben doorbetaald tijdens de sluiting van de reguliere opvang, krijgen deze vergoed, evenals vorige keer. Hoe dit georganiseerd gaat worden is nog niet precies bekend.
Compensatie van het Rijk Voor de eerste lockdown-periode hebben we zowel rijkscompensatie voor het organiseren van noodopvang (€ 54.905) als voor het vergoeden van de eigen bijdrage aan ouders (€ 21.370) ontvangen. Voor de tweede lockdown-periode in nog geen aanvullende compensatie toegezegd.
Financiële gevolgen Uitgangspunt is dat aan de noodopvang geen kosten verbonden zijn en dat we dit met gesloten beurzen proberen te organiseren. De vergoeding van doorbetaalde eigen bijdrage kinderopvang zal naar verwachting weer door het Rijk worden gecompenseerd.
2.6 Leerlingenvervoer Continuïteit leerlingenvervoer Impact en vooruitzicht Tijdens de periode van de eerste lockdown heeft er geen leerlingen-vervoer plaatsgevonden en werden op rijksniveau afspraken gemaakt over de vergoeding aan vervoersbedrijven die minder/geen vervoer konden verzorgen. Het gymvervoer werd in het schooljaar 2020-2021 weer opgepakt. Met de afkondiging van de strengere maatregelen in december 2020 werden vlak voor de kerst de scholen weer gesloten, echter specifieke afspraken met vervoersbedrijven bleven achterwege. De VNG adviseert om de 80%-regeling ook voor deze periode te hanteren. Mede ook omdat er voor leerlingen in kwetsbare posities wel leerlingen op scholen worden toegelaten is het momenteel niet de verwachting dat dit tot lagere vervoerskosten zal leiden. 31
Beheersmaatregelen -
Landelijk is besloten om 80% van niet gereden ritten toch uit te betalen, ook als er geen vervoer is geweest. Deze betalingen hebben plaatsgevonden. Aan het eind van het jaar volgt de ‘afrekening’.
-
De afgekondigde maatregelen in december 2020 voorzien niet in een compensatie aan de vervoersbedrijven, echter de VNG adviseert om de 80%-regeling wel te hanteren. Verwachting is echter dat er minimaal lagere vervoerskosten zullen zijn, mede omdat er voor leerlingen in kwetsbare posities wel leerlingen op scholen worden toegelaten.
Compensatie van het Rijk N.v.t. Financiële gevolgen Door de 80%-regeling ontstaat een onderschrijding op de kosten leerlingenvervoer voor de periode dat er geen vervoer is geweest in de eerste lockdown. Bij de 2e berap 2020 werd hiervoor een bedrag van ca. € 31.000 afgeraamd. De maatregelen die in december 2020 zijn genomen hebben nauwelijks financiële gevolgen en de verwachting is dat de bijgestelde ramingen in de 2e berap slechts minimaal zullen afwijken van de eindresultaten voor de verschillende onderdelen van het leerlingenvervoer. Rekening houdend met de 80%-regeling en er vanuit gaande dat vanaf 19 januari 2021 het leerlingenvervoer weer opgestart wordt, is de verwachting dat er voor 2021 nauwelijks/geen financiële consequenties zijn.
2.7 Verbonden partijen sociaal domein Financiële tekorten NLW De impact en vooruitzicht Vanwege Covid-19 is de productie bij de NLW in 2020 tijdelijk gedeeltelijk stilgevallen waardoor financiële tekorten dreigden te ontstaan. Medio 2020 was de productie weer grotendeels opgestart. Binnen het geschetste toekomstperspectief is het de verwachting dat in 2021 de productie grotendeels door kan gaan. Beheersmaatregelen De financiële situatie bij de NLW wordt continu gemonitord. Verder is naast de compensatie voor Covid-19 in de meicirculaire 2020 de integratie-uitkering voor Participatie naar boven bijgesteld. Hierbij is een extra bedrag van € 468.000 beschikbaar gekomen voor de NLW. Compensatie van het Rijk Door het Rijk is € 90 mln. beschikbaar gesteld voor ondersteuning SW-bedrijven voor de periode 1 maart tot 1 juni 2020 om doorlopende loonkosten SW-bedrijven te kunnen blijven betalen terwijl de omzet is weggevallen. Voor Venray betekende dit een bedrag van € 512.354. Voor de tweede helft van 2020 is door het Rijk nog eens € 50 mln. compensatie beschikbaar gesteld voor de tweede helft van 2020, wat een bedrag van € 284.641 voor Venray betekende. 32
Financiële gevolgen De tekorten van de NLW als gevolg van Covid-19 worden meer dan gecompenseerd door de extra Rijksbijdragen. De Algemene Vergadering van Aandeelhouders heeft eind 2020 voorgesteld om ook de compensatie voor de tweede helft 2020 (€ 284.641) volledig door te betalen aan de NLW. Hierover moet nog besluitvorming plaatsvinden. Of er voor de NLW gevolgen zijn in 2021 hangt sterk samen met de ontwikkeling van Covid-19 en het eventueel weer gedeeltelijk stilvallen van de productie. De NLW onderzoekt, daar waar van toepassing, actief de mogelijkheden om wegvallende orders te compenseren met nieuwe opdrachten. Voor 2021 is een aanvullend steunpakket vanuit het rijk toegezegd. Daarnaast zal in de meicirculaire 2021 naar verwachting nog een bijstelling volgen in verband met loon- en prijsindex. Extra kosten Veiligheidsregio Limburg Noord De impact De Veiligheidsregio Limburg Noord (VRLN) heeft in verband met Covid-19 extra werkzaamheden uitgevoerd die niet kunnen worden betaald uit de bestaande begroting. Inmiddels is duidelijk dat de Veiligheidsregio’s in Nederland rechtstreeks door het Rijk gecompenseerd worden voor de uitvoering van de extra werkzaamheden in verband met Covid-19. De verwachting is dat hiervoor geen extra beroep meer wordt gedaan op gemeenten. Beheersmaatregelen De VRLN geeft aan dat de financiële gevolgen van Covid-19 in beeld zijn.
In de Kamerbrief van 31 augustus is het Rijk aangegeven dat er voor 2020 € 365 mln. gereserveerd is voor compensatie van veiligheidsregio’s en GGD-en. Uiteindelijke afrekening vindt plaats op basis van realisatie. Compensatie van het Rijk VRNL wordt rechtstreeks volledig gecompenseerd door het Rijk dus ook hier worden geen financiële consequenties verwacht. Financiële gevolgen Er zijn dus geen directe financiële gevolgen. De verwachting is dat het Rijk de uitvoering van extra taken door de VRLN ook ná 2020 blijft compenseren zodat er geen sprake zal zijn van een extra bijdrage van de deelnemende gemeenten.
2.8 Cultuurinstellingen Voortbestaan grote culturele instellingen Impact en vooruitzicht De gevolgen zijn het grootst voor de schouwburg. Door beperking van het aantal bezoekers en annulering van voorstellingen ontstaan financiële tekorten (geschat op € 404.000) in 2020.
33
Tot het moment van de lockdown op 14 december mochten er maximaal 30 bezoekers worden toegelaten in de theaters. Een voorstelling voor 30 personen was voor de schouwburg geen optie. Met het geschetste toekomstperspectief blijft de situatie erg onzeker en is het waarschijnlijk dat het theaterseizoen 2020/2021 grotendeels als verloren kan worden beschouwd. De hoop is dat er vanaf de tweede helft 2021 weer meer mogelijk is in de theaters. Maar ook dan wordt een nog een tekort van € 200.000 verwacht. De bibliotheek (BiblioNu) is inmiddels gecompenseerd voor de sluiting in de eerste lockdownperiode. De verwachting is dat de verdere impact beperkt blijft. Het Odapark geeft aan dat als gevolg van hun verdienmodel (geen toegangsprijs voor bezoekers) en door geen tentoonstellingen te organiseren (geen kosten) de gevolgen beperkt zijn gebleven tot minder inkomsten uit horeca. Er is geen ondersteuningsvraag bij de gemeente neergelegd. Ook voor het Venrays Museum en Cultura Venray zijn de gevolgen van Covid-19 tot nu toe beperkt gebleven. Er is geen ondersteuningsvraag bij de gemeente neergelegd. Beheersmaatregelen -
We zijn voortdurend in gesprek met onze cultuurinstellingen.
-
Door de raad is op 27 oktober de ‘Aanpak Covid-19’ vastgesteld waarmee ondersteuningsverzoeken die bij de gemeente binnenkomen in behandeling kunnen worden genomen. Inmiddels is er ook de juridische grondslag vastgesteld voor financiële bijdragen die in dit kader worden verstrekt.