01 Raadsvoorstel - Verstrekken voorwaardelijk voorschot Mutsaersstichting (openbaar miv 27-3-2024)

Raadsvoorstel (Geheim)

Onderwerp

Verstrekken voorwaardelijk voorschot Mutsaersstichting

Zaaknummer

Z24000693

Raad datum

21 maart 2024

Steller

Michel Vogelaar

Team Teammanager

Maatschappelijke Ontwikkeling Chantal Strous

Portefeuillehouder

Martin Leenders

Openbaarheid (verplichting tot geheimhouding art. 87 Gemeentewet) Nee Reden: Artikel 87 Gemeentewet vertrouwelijke bedrijfsgegevens (Artikel 5.1 Woo) Ter advisering/kennisneming/bespreking Ter bespreking

Voorstel 1. Een voorwaardelijk voorschot te verstrekken van € 429.000,- op de verwachte bijdrage aan het definitieve herstelplan van de Mutsaersstichting; 2. In te stemmen met de voorwaarden met betrekking tot het voorschot zoals opgenomen in bijgaande overeenkomst (bijlage 4). 3. Het voorschot te dekken uit de algemene reserve.

1 van 8

Raadsvoorstel (Geheim) Inleiding Mutsaersstichting bevindt zich in een financieel zorgelijke situatie. De afgelopen periode bent u hierover diverse malen geïnformeerd. Het meest nijpende financiële probleem op dit moment vormt de liquiditeit. Gecombineerd met de signalen dat de afgelopen maanden/weken meerdere medewerkers ontslag hebben genomen, medewerkers hun vakantiegeld eerder uitbetaald willen krijgen en sommige deelnemingen een fors ziekteverzuim hebben, is de huidige situatie met recht zorgelijk te noemen. In januari 2024 hebben de gemeenten in Noord- en Midden-Limburg al een eerste maatregel toegekend door de voorschottermijn voor segment 1 en crisishulp jeugd van december 2024 al uit te betalen in januari 2024. Hierdoor kwam voor de Mutsaersstichting een werkkapitaal van € 900.000 vervroegd beschikbaar. De financiële situatie is afgelopen maanden helderder geworden door de inzet van het bestuur van de Mutsaersstichting, haar financiële afdeling als ook PWC. De herstelmaatregelen lijken in - in ieder geval in januari – vruchten af te werpen waardoor structurele kosten dalen (minder juridische kosten, daling inhuur, verhoogde productiviteit in deze maand). In de week van 4 maart 2024 informeerde Mutsaersstichting de stuurgroep en de ambtelijke werkgroep financiën dat de liquiditeitspositie desondanks ernstig verslechterd is.

Ten opzichte van de eerdere gegevens rondom liquiditeit zien we dat de Mutsaersstichting extra kosten maakt rondom het herstelplan als ook dat inkomsten achterblijven vanwege het hoge ziekteverzuim. Deze combinatie zorgt voor een verslechtering van 1,4 miljoen euro op basis van beschikbare liquiditeit (zie bijlage 2). De eerdere maatregel van gemeenten én de maatregelen die Mutsaersstichting zelf al genomen heeft zijn daarmee onvoldoende om de liquiditeit tot aan de zomervakantie op peil te houden, terwijl die periode nodig is voor de bestuurlijke besluitvorming over het herstelplan in alle gemeenten. De ontwikkelingen als gevolg van lagere inkomsten en hogere kosten dan begroot maken dat er in mei 2024 niet meer aan de betalingsverplichtingen voldaan kan worden. Dat betekent dat zonder externe steun een faillissement onafwendbaar lijkt met alle gevolgen van dien (zie ook bijlage 3). Conform de richtlijnen voor het voeren van ‘goed bestuur’ bereidt Mutsaersstichting een dreigend faillissement voor. De stuurgroep is 8 maart jl. door de Raad van Bestuur van Mutsaersstichting gevraagd uiterlijk 25 maart 2024 kenbaar te maken of een aanvullend voorschot verstrekt kan worden. Wordt dit niet verstrekt, wordt per die datum het faillissement aangevraagd. Om de liquiditeit tot na de zomerperiode op peil te houden, is een totaalbedrag van € 6.000.000,nodig (zie bijlage 2).

Hierbij kan de Mutsaersstichting voor de helft een beroep doen op het Rijk (Subsidieregeling continuïteit cruciale jeugdzorg) en dat gemeenten de andere helft verstrekken als voorschot op hun verwachte bijdrage aan het definitieve herstelplan. De aanvraag voor deze subsidieregeling wordt direct na afronding van het herstelplan gefinaliseerd mét ondersteuning vanuit de JeugdAutoriteit. Welke stappen zijn er nodig voor de extra steun van € 6 miljoen? We bevinden ons in de ongewenste situatie dat we nu, om een dreigend faillissement te voorkomen, een voorschot moeten verstrekken zonder dat het definitief herstelplan beschikbaar is. Het gewenste perspectief voor een betere toekomst kunnen we (nog) niet onderbouwd tonen. Het alternatief, faillissement, lijkt nog slechter. Daarom worden de volgende 2 sporen bewandeld:

2 van 8

Raadsvoorstel (Geheim) 1. Aanvragen liquiditeitssteun bij het Rijk; 2. Organiseren voorschot op herstelplan vanuit gemeenten. 1. Aanvraag liquiditeitssteun bij Rijk De Mutsaersstichting is – in lijn met het eerder in dit voorstel genoemde voorschot dat in januari 2024 is verstrekt – bezig met de aanvraag van € 3 miljoen als liquiditeitssteun vanuit het Rijk. Hierover is er afstemming tussen de Jeugdautoriteit en de Mutsaersstichting. Naast dat dit in lijn is met eerder gemaakte afspraken, is het belangrijk dat de Rijksoverheid actiebereidheid toont. Dit geeft het lokaal bestuur als ook medewerkers én cliënten bij de Mutsaersstichting een krachtig signaal van vertrouwen. De aanvraag kan pas worden ingediend na oplevering van het herstelplan. Om de aanvraag kracht bij te zetten zal er een verzoek worden gedaan bij het ministerie van VWS en de Jeugdautoriteit om de aanvraag van de Mutsaersstichting met de juiste urgentie te behandelen. Er dient, om liquiditeit op peil te houden, uiterlijk half mei betaald te worden. Hiermee vragen we aan de eigenaren van de regeling om sneller dan de regeling voorschrijft (maximaal 13 weken doorlooptijd) te handelen. De Jeugdautoriteit is hierover al in contact met het ministerie van VWS. Voorwaarde voor het toekennen van liquiditeitssteun is wel dat gemeenten ook een financiële bijdrage doen.

Het risico dat de aanvraag niet zal worden goedgekeurd achten we in deze fase beperkt. 2. Voorschot op herstelplan vanuit gemeenten. De zeven grootste gemeenten van Noord- en Midden-Limburg stellen gezamenlijk in totaal € 3 miljoen beschikbaar als voorschot op de uiteindelijke steunvraag vanuit het definitieve herstelplan. Het gaat hierbij om de gemeenten: Horst aan de Maas, Leudal, Peel aan de Maas, Roermond, Venlo, Venray en Weert worden verzocht om eenieder € 429.000,- als voorschot beschikbaar te stellen aan de Mutsaersstichting. De redenen om voor deze 7 gemeente te kiezen zijn: •

Dit betreffen de grotere gemeenten in Noord- en Midden-Limburg;

•

Dit betreft zowel gemeenten die in de stuurgroep zitten als daarbuiten;

•

Dit betreft gemeenten die op basis van de concept verdeelsleutel bij een steunvraag van € 11 miljoen allen tenminste € 429.000 aan steun zouden moeten betalen.

Het gaat hierbij expliciet om een voorwaardelijk voorschot op de uiteindelijke betaling voor het herstelplan. Aan de andere 7 gemeenten is wel bestuurlijk commitment gevraagd om bereidheid te nemen voor de risico’s die samenhangen met de 3 miljoen die nu in bevoorschotting gevraagd wordt. De kosten per gemeente zullen uiteindelijk conform de – nog vast te stellen – verdeelsleutel per gemeente betaald worden. Als een gemeente een voorschot heeft betaald zal de uiteindelijke betaling van een financiële injectie verrekend worden met het betaalde voorschot. De voorwaardelijkheid komt naar voren in het uiteindelijk instemmen met het Herstelplan alsmede het doorlopen van de procedure inzake staatsteun. Opschaling in treden draaiboek ‘Continuïteit jeugdhulp’ Mutsaersstichting is nu ingeschaald in trede 3 draaiboek ‘Continuïteit jeugdhulp’. Wel is het nu, gezien de huidige zorgelijke situatie, op grond van het draaiboek Continuïteit Jeugdhulp meer passend om voor trede 4 en voor de deelnemingen zelfs voor trede 5 te kiezen. Dit ligt momenteel voor bij de JeugdAutoriteit. Het is nodig dat we als gemeenten zelf ook aan zet zijn om de

3 van 8

Raadsvoorstel (Geheim) continuïteit van zorg te gaan borgen. Gemeenten krijgen een grotere- en verantwoordelijkere rol. De gevolgen worden op korte termijn in beeld gebracht. Dit zal als een separaat voorstel volgen. Beoogd resultaat Te voldoen aan de verplichting vanuit de Jeugdwet om jeugdhulp en ondersteuning te bieden en deze ook daadwerkelijk beschikbaar te stellen en met dit voorstel te voorkomen dat de zorgcontinuïteit voor onze jongeren en gezinnen in gevaar komt. Argumenten 1.1 Alhoewel het voorstel risico’s kent is het beter dan het alternatief (faillissement). Kan er voor 25 maart aanstaande geen toezegging voor aanvullende middelen gedaan worden zal Mutsaersstichting faillissement aan moeten vragen. Dit betekent dat een curator in ‘the lead’ komt. Om de Mutsaersstichting in staat te stellen om continuïteit van zorg te bieden, zullen gemeenten genoodzaakt worden de tekorten binnen Mutsaersstichting aan de curator te betalen. Meer concreet: de curator zal direct voor de eerste 3 maanden op zoek gaan naar aanvullende financiering vanuit de gemeenten. Op basis van de liquiditeitsprognose kan dit gaan om een bedrag van tenminste € 5 miljoen. Daarmee zijn de kosten van dit scenario niet lager en verdwijnt de (mogelijkheid van) regie vanuit gemeenten. Voor een nadere duiding verwijzen we naar bijlage 3.

Andere aanbieders hebben desgevraagd al te kennen gegeven in verkennende gesprekken dat zij niet zonder aanvullende financiering de zorg van de Mutsaersstichting over willen nemen. Concreet is dit bedrag nog niet. Uit de analyse van potentiële partijen die de zorg kunnen overnemen komt naar voren dat én niet alle zorg overgenomen kan worden álsook dat er met ruim 10 partijen in alleen al Limburg geschakeld moet worden (zie ook bijlage 1 naar oordeel van de IGJ). Hierbij zal discontinuïteit van zorg gegarandeerd optreden. Los van de financiële aspecten is dit dus ook vooral voor de cliënten en de medewerkers een onwenselijk scenario aangezien het gepaard zal gaan met veel onzekerheden. 1.2 Andere alternatieven met meer zekerheid zijn op dit moment (nog) niet mogelijk. Twee alternatieven zijn ook onderzocht, maar genieten niet de voorkeur. 1. Het verstrekken van een lening, in combinatie met zekerheden als een hypothecaire inschrijving of pandrecht. De Rabobank heeft contractueel bedongen dat verdere hypothecaire belasting van het onroerend goed en verpanding niet is toegestaan. Gemeenten kunnen hierover wel in overleg met de Rabobank treden. Echter Rabobank geeft aan dat de doorlooptijd voor deze heroverweging minimaal 1 maand bedraagt. Meer zekerheid voor gemeenten is op korte termijn niet te verkrijgen. 2.

Opnieuw bevoorschotten segment 1 en crisishulp jeugd, gelijk aan januari 2024. Dit biedt nu geen oplossing omdat het bedrag niet toereikend is. Hierbij nemen we mee dat Mutsaersstichting penvoerder is voor deze contracten en dat de bedragen ook bedoeld zijn voor onderaannemers. Verder bevoorschotting is dan niet gewenst. 1.3 Het risico dat gemeenten uiteindelijk niet bijdragen aan het herstelplan is beperkt. Het risico dat deze zeven gemeenten lopen is dat de gevraagde bijdrage uit het herstelplan uiteindelijk niet geaccordeerd wordt door de gemeenteraad en het voorschot dus niet verrekend kan worden. Op basis van de Jeugdwet kan een gemeente echter niet zonder meer weigeren om financieel bij te dragen als daardoor de continuïteit van de jeugdhulp in het geding komt (zie

4 van 8

Raadsvoorstel (Geheim) bijlage 1). Het risico dat een gemeente niet bijdraagt aan het herstelplan achten we in deze fase dan ook beperkt. 1.4 Er is op termijn wellicht een andere oplossing die financiële steun van gemeenten overbodig maakt. Gelijktijdig aan het organiseren van deze urgente liquiditeit werkt de gemeente Venlo momenteel aan een vastgoedplan. Dit plan omhelst de mogelijke verwerving van (een deel van) de panden van Mutsaersstichting in Venlo door gemeente Venlo. Mocht dit voortgang vinden, zou de opbrengst het uiteindelijke herstelplan kunnen bekostigen en hebben de gemeenten Horst aan de Maas, Leudal, Peel aan de Maas, Roermond, Venray en Weert daarmee een vordering op gemeente Venlo. De gemeente Venlo zal het door hen betaalde voorschot met deze gemeenten verrekenen indien de gemeenteraad van Venlo instemt met dit vastgoedplan. Indien dit plan wordt omarmd is van staatsteun geen sprake. Deze lijn wordt met urgentie binnen gemeente Venlo opgepakt. 2.1 De kans van slagen van het herstelplan is groter als enkele voorwaarden worden ingevuld zoals vervangen van de huidige Raad van Toezicht. Onderdeel van dit voorwaardelijke voorschot zal de aanvullende eis zijn dat de zittende Raad van Toezicht vóór de besluitvorming rondom het definitieve herstelplan opgestapt dient te zijn.

Er is in het IGJ rapport over de Mutsaersstichting geconcludeerd (gepubliceerd op 11 januari 2024) “De inspectie ziet op basis hiervan en omdat het interne toezicht op dit moment nog niet goed functioneert, een risico voor de continuïteit, kwaliteit en veiligheid van de jeugdhulp”. Om dit benoemde risico rondom continuïteit te ondervangen dient de zittende Raad van Toezicht op te stappen uiterlijk 31 mei 2024. Aanvullend zullen de gemeenten meedenken in het invullen van de vrijkomende posities binnen de Raad van Toezicht. In afstemming met de Raad van Bestuur, medezeggenschap en OR zal er gekeken worden hoe deze invulling het meest zuiver kan worden gegeven in lijn met de Governancecode zorg. 3.1 Er dient dekking gezocht te worden voor het voorschot. Ter dekking wordt voorgesteld een beroep te doen op de algemene reserve. Het verwachte begrotingsresultaat is voor nu onvoldoende om dit voorstel te dekken. Bij het voorstel voor het herstelplan zal een totaaloverzicht worden verstrekt van de bijdrage inclusief eventuele aanvullende kosten inclusief een definitief dekkingsvoorstel. Kanttekeningen en risico’s 1.1 Ondanks het voorwaardelijk voorschot bestaat het risico dat Mutsaersstichting failliet gaat. De bijdrage van zowel het Rijk als de gemeenten voorkomt voor nu een faillissement.

Het nu niet verstrekken van werkkapitaal zorgt ervoor dat bij het aanvragen van faillissement de aangestelde curator per ommegaande een boedelkrediet zal aanvragen van tenminste hetzelfde bedrag als nu wordt gevraagd middels deze liquiditeitsvraag. Dit voorschot neemt niet weg dat de financiële positie fragiel blijft. Ook vanuit juridisch perspectief zijn in deze fase – met deze snelheid – niet alle zekerheden te regelen welke in een optimaal scenario wel wenselijk zijn (zoals volledig doorlopen hebben van een staatsteun toets, hypotheek etc.). Het alternatief van het faillissement is echter dusdanig problematisch dat dit in deze fase een zwaarwegend argument is om deze aanvraag voor te leggen.

5 van 8

Raadsvoorstel (Geheim)

Het niet verstrekken van dit voorschot kan betekenen dat het Ministerie interbestuurlijk Toezicht instelt om continuïteit van zorg te borgen. Gemeenten komen daarmee onder toezichtstelling te staan. Dit is een ongewenste situatie. Het herstelplan zal het pad voor de komende jaren aangeven. De komende twee jaar zijn hierin cruciaal. De Mutsaersstichting dient kostendekkend te gaan werken. Wanneer zij hier niet toe in staat blijkt te zijn, zal het alsnog op een faillissement kunnen aankomen. Daarmee blijft ook het risico op discontinuïteit van jeugdhulp bestaan, op afbreuk van werkgelegenheid en afbreuk van kennis-en opleidingsinstituut Mutsaers Academy. Op dit moment treffen we enkele maatregelen om hier waar mogelijk op te sturen. Op basis van het draaiboek ‘Continuïteit jeugdhulp’ is verzocht om van trede 3 naar trede 4 over te gaan. Dit houdt in dat we overgaan naar een continuïteitsplan. In dit plan bereiden we samen met de Mutsaersstichting alternatieve scenario’s voor, gericht op het waarborgen van de continuïteit in het brede landschap. Daarnaast is een wegingskader aan de Mutsaersstichting verstrekt om strak te kunnen monitoren op de KPI's. Het is wenselijk om bij een financiële bijdrage te vergezellen van een (hypothecaire) zekerheid.

Op moment van schrijven van dit voorstel heeft de huidige hypotheekverstrekker aangegeven niet voornemens te zijn om een tweede partij op de hypotheek toe te staan (zie bijlage 5). Pas na afkopen van de hypotheek (ter waarde van € 5 miljoen) kan er overgegaan worden tot het hypothecaire zeker stellen. Gaat Mutsaersstichting na het verstrekken van het voorschot alsnog failliet, dan is de kans gering dat het voorschot terugbetaald wordt (valt onder de faillissementsboedel). 2.2 Het definitieve herstelplan is nog niet bekend. Vooruitlopend op de presentatie van het definitieve herstelplan heeft Mutsaersstichting aangegeven middels dit plan de gemeenten te vragen om € 11 miljoen bij te dragen voor de jaren 2024-2025. Hierbij is het scenario dat Mutsaersstichting toewerkt naar het afstoten van niet-rendabele deelnemingen, de productiviteit van medewerkers verhoogt, het ziekteverzuim verlaagd en verder bespaart op inhuur en overhead. Opgesplitst in jaren: 2024 kent een financiële vraag van € 8,5 miljoen, de resterende € 2,5 miljoen is voor 2025. De komende twee jaar werkt Mutsaersstichting volgens dit scenario toe naar kostenprijzen die meer in lijn zijn vergelijkbare aanbieders en landelijke benchmarks. In 2026 worden in de regio's hoogstwaarschijnlijk nieuwe contracten voor jeugdhulp gesloten die qua tariefstelling zullen aansluiten op de benchmark-kostprijzen.

Het doel moet zijn dat Mutsaersstichting vanaf 2026 binnen de dan geldende tariefstelling haar diensten kan leveren. Het is voor gemeenten lastig, in deze fase met de nu verstrekte informatie, te oordelen of genoemde bedragen passend zijn. Zonder het daadwerkelijke herstelplan is dat nu nog niet te toetsen. Na ontvangst zal adequate toetsing plaatsvinden (daartoe is een wegingsplan opgesteld door gemeenten). Daarna zullen de colleges en voorts de gemeenteraden gevraagd worden om (al dan niet) in te stemmen met het herstelplan.

6 van 8

Raadsvoorstel (Geheim) Communicatie Er volgt op korte termijn een regionaal opgestelde Raadsinformatiebrief waarin de actuele stand van zaken wordt toegelicht. De externe communicatie verloopt centraal via het kernteam Mutsaersstichting. Financiële gevolgen Er is op basis van casuïstiek vanuit de JeugdAutoriteit en adviezen van juristen naar voren gekomen dat met een voorschot geen sprake hoeft te zijn van staatssteun. Het risico van staatssteun is dus aanwezig, maar is minimaal. Op grond van de het DAEB vrijstellingsbesluit valt te beargumenteren waarom deze financiële bijdrage in de huidige vorm gerechtvaardigd is zonder aanvullende staatssteuntoets. Om te voorkomen dat hier achteraf toch mogelijke vragen over komen wordt er ook door een staatssteun expert vanuit de regievoering een procedure voor een staatsteuntoets opgestart. In financiële zin heeft het verstrekken van een voorwaardelijke voorschot voor de begroting in principe geen gevolgen. Pas als het voorschot niet (volledig) wordt terugbetaald of verrekend, ontstaat een verlies dat via de begroting gedekt moet worden. Vanuit de regio wordt gesteld dat het college kan besluiten over het voorschot en zou het budgetrecht van de gemeenteraad niet in het geding zijn.

Gelet op de impact van het besluit en de daaraan verbonden risico’s is het college van mening dit vanuit het oogpunt van transparantie en gezamenlijke verantwoordelijkheid voor te leggen aan uw gemeenteraad. In de overeenkomst wordt een expliciet voorbehoud gemaakt dat het slechts gaat om een voorwaardelijk voorschot dat pas definitief wordt als de gemeenteraden instemmen met het herstelplan. Dit voorschot laat derhalve onverlet dat de raad de mogelijkheid heeft in te stemmen of niet in te stemmen met het definitieve herstelplan. Bij niet instemmen zal de Mutsaersstichting de ontvangen bevoorschotting terug moeten betalen aan de gemeenten. Bij wel instemmen zal de betaalde bevoorschotting worden verrekend met de uiteindelijke kosten die de gemeenten – op grond van de definitieve verdeelsleutel – verrekend worden. Ditzelfde geldt voor toetsing rondom staatsteun, als blijkt er sprake is van ongeoorloofde steun zal het betaalde voorschot teruggevorderd worden. Let wel, deze financiële aspecten zijn énkel van toepassing als de beoogde aanpak rondom de verwerving van het vastgoed door de gemeente Venlo (zie argument 1.4) niet gaat lukken. Vervolgtraject besluitvorming In maart volgt het definitieve herstelplan en zal dan in route gebracht worden voor besluitvorming door de colleges en raden van de Noord- en Midden-Limburgse gemeenten. Evaluatie N.v.t. Bijlagen (Geheim) 1.

Brief IGJ inzake casus Mutsaersstichting; 2. Liquiditeitsbegroting Mutsaersstichting; 3. Notitie Van Buren Legal inzake gevolgen faillissement;

7 van 8

Raadsvoorstel (Geheim) 4. Overeenkomst voorschot met voorwaarden; 5. Raadsbesluit. Naslagwerk N.v.t.

8 van 8