01 Integraal beleid Internationale werknemers 2024-2030 (raadsvoorstel)

Raadsvoorstel

Onderwerp

Integraal beleid Internationale werknemers 2024-2030

Zaaknummer

Z23003406

Raad datum

12 december 2023

Steller Team

Linda Van den Woldenberg/ Rob Groen Ruimtelijke Ontwikkeling

Teammanager

Veronique Nabben

Portefeuillehouder

Wim de Schryver

Openbaarheid Ja, na het informeren van betrokkenen. Ter advisering/kennisneming/bespreking Ter bespreking

Voorstel 1. Het Integraal beleid Internationale Werknemers “ Gewoon zoals het hoort” vast te stellen 2. De Notitie van Uitgangspunten voor goede huisvesting arbeidsmigranten 2018 in te trekken 3. De bij het beleid behorende Uitvoeringsagenda vast te stellen 4. a. In te stemmen met het extra benodigde budget in 2024 ad € 416.000 en de financiële nadelige impact hiervan in 2024 ten laste te brengen van het begrotingsresultaat. b. De financiële impact voor de jaren 2025 en verder (groot € 430.000 in 2025, € 172.000 in 2026 en € 177.000 in 2027) ter afweging mee te nemen bij de kadernota 2025.

1 van 9

Raadsvoorstel Inleiding

In het Collegeprogramma 2022 – 2026 Samen maken we Venray! staan de uitdagingen rondom internationale werknemers hoog op de agenda. Internationale werknemers zijn belangrijk voor onze welvaart en economie. Nu al is bijna 30% van alle werknemers in Venray een internationale werknemer, en het aantal groeit. Het beleid dat we voorstellen kent zes sporen: • Begrip en draagvlak. We informeren onze inwoners en bedrijven actief, we zijn bereikbaar en we vragen huisvesters van internationale werknemers dit ook te zijn. We zijn helder over wat we van plan zijn en wat we met vragen of klachten doen. • Dekkende registratie. Goede registratie is noodzakelijk, maar vaak nog onvoldoende. We maken een inhaalslag zodat we in het vervolg gerichter kunnen sturen te realiseren huisvesting, gerichter beleid kunnen maken, beter kunnen ingrijpen bij overbewoning en overlast, en ook meer grip krijgen op verblijfsbelasting. • Goede en voldoende huisvesting. Bouwen, bouwen, bouwen! Tot 2027 willen we 1500 extra huisvestingsplekken mogelijk maken, om aan de bestaande vraag en de toekomstige groei te kunnen voldoen. Om ongewenste woonsituaties (uitbuiting, overbewoning, overlast voor omgeving) te voorkomen, is het nodig snel meer locaties te realiseren. Ook het aanpakken van ongewenste bestaande situaties staat hoog op de agenda – te intensiveren zodra we ook voldoende goede, nieuwe plekken hebben.

Als we intensief handhaven zonder dat voldoende goede huisvesting beschikbaar is, bereiken we immers alleen dat mensen van de ene slechte situatie noodgedwongen naar een andere slechte situatie verhuizen. We willen de huisvestingsproblemen niet verplaatsen, maar oplossen. • Sociaal en maatschappelijk verbonden. Samen met werkgevers, onderwijs, politie, gezondheidspartijen en anderen zetten we ons in om het ontwikkelperspectief van internationale werknemers te vergroten. We werken aan goede informatievoorziening en aan het maken van (regionale) afspraken met huisvesters en werkgevers over goede huisvesting, integratie en goed werkgeverschap. • Veilig en ordentelijk. In het kader van de Wet goed verhuurderschap voeren we een meldpunt in handhaven we bij ongewenste huisvestingssituaties. Met de regio onderzoeken we de mogelijkheden van een Verhuurvergunning Arbeidsmigranten. Daarnaast handhaven we bij ongezonde, onveilige en (in samenwerking met de veiligheidspartners) criminele situaties zoals arbeidsuitbuiting of mensenhandel. • Uitvoerbaar. We voeren geen nieuw beleid in zonder voldoende uitvoeringscapaciteit. Die is gebaseerd op een uitvoeringsagenda, die we jaarlijks actualiseren. Per spoor is ook uitgewerkt welke onderdelen we in regionaal verband oppakken. Beoogd resultaat

1) Kennis, begrip en draagvlak voor het gemeentelijk beleid onder de inwoners en bedrijven in Venray. 2) Goede en dekkende registratie van internationale werknemers. 3) Voldoende en fatsoenlijke huisvesting voor internationale werknemers. Dit leidt zowel tot een gezonde en veilige woon- en leefomgeving voor de internationale werknemers als tot het tegengaan van woonoverlast op locaties die niet voor deze huisvesting geschikt of bedoeld zijn. 4) Voorwaarden scheppen voor sociale en maatschappelijke verbondenheid van internationale werknemers.

2 van 9

Raadsvoorstel 5) Een veilige leef- en werkomgeving waarin geen ruimte is voor uitbuiting of mensenhandel 6) Een benaderbare en proactieve gemeente met een uitvoerbaar beleid en voldoende uitvoeringscapaciteit. Argumenten

1.1 Vaststelling van beleidskaders is een bevoegdheid van de raad. 1.2 Met het vaststellen van het beleid wordt invulling gegeven aan het collegeprogramma, aan het regionaal bestuursakkoord en aan de aanbevelingen van de commissie-Roemer. 1.3 Prioriteit voor “bouwen” is noodzakelijk om de balans tussen aantal hier werkzame en hier woonachtige internationale werknemers te verbeteren en de achterstandspositie van Venray in de regio in te lopen. In de meeste gemeenten in de regio is het aantal werkzame en in de gemeente woonachtige internationale werknemers beter in balans. In Venlo blijft het aantal huisvestingsplekken iets achter bij het aantal werknemers, maar Venlo is sinds twee jaar bezig met een inhaalslag. Het tekort aan huisvestingsplekken in Venray is nog groter dan in Venlo: er zijn hier ruim 8000 internationale werknemers. Hoeveel er precies wonen is onbekend maar volgens schatting is dit ongeveer 2500. Voor de komende jaren wordt een verdere groei van het aantal internationale werknemers verwacht. 1.4 Door ons te richten op enkele grote locaties wordt voorkomen dat huisvesting van internationale werknemers die zich niet blijvend vestigen “overal” plaatsvindt.

Het beleid biedt de mogelijkheid om te komen tot locaties die tot 750 mensen kunnen huisvesten, mits deze goed in de omgeving passen, voldoende parkeer-, recreatie-, zorg- en kleine winkelvoorzieningen op eigen terrein realiseren, goed ontsloten zijn, aan de randen van bedrijventerreinen liggen, aan de overige kwaliteitseisen voldoen en na een goed participatieproces met de omgeving. Die 750 zijn een bovengrens, maar geen doel op zich. Het voordeel van een paar grotere locaties is dat er veel minder verspreid liggende locaties nodig zijn en dat de druk op woonwijken en op de reguliere woningmarkt hier flink door vermindert. 1.5 Prioriteit voor “bouwen” is noodzakelijk om te voorkomen dat bij handhaving van ongewenste situaties de huurders noodgedwongen opnieuw naar slechte en ongewenste locaties verhuizen. Om woonoverlast op of rond recreatieparken of rond woningen die niet voor intensieve verkamering bedoeld zijn te voorkomen handhaven we het omgevingsplan en de normen van de Wet Goed Verhuurderschap. Zodra voldoende nieuwe locaties beschikbaar zijn kunnen we toezicht en eventuele handhaving intensiveren. Dat is nog niet mogelijk zolang er onvoldoende geschikte locaties beschikbaar zijn omdat dan het gevaar groot is dat de huurders noodgedwongen op andere slechte, of zelfs nog slechtere plekken terecht komen.

1.6 Een goede registratie is noodzakelijk voor ons beleid, voor goed toezicht én in het belang van internationale werknemers zelf. Met een goede registratie zijn alle internationale werknemers bereikbaar, wordt de basis voor verblijfsbelasting versterkt, hebben de werknemers indien nodig toegang tot sociale voorzieningen,

3 van 9

Raadsvoorstel zijn gerichte controles op goede huisvesting mogelijk en weten we beter hoeveel mensen hier daadwerkelijk verblijven, zodat we daar ook de huisvestingsbehoefte op kunnen afstemmen. 1.7 Kwaliteitsnormen voor huisvesting dragen bij aan fatsoenlijke huisvesting en aan het voorkomen van (woon-)uitbuiting. Met dit beleid wordt het mogelijk om huisvesting bij (agrarische) bedrijven te realiseren, zolang deze aan de genoemde eisen voldoen. Een belangrijke eis is dat de huisvesting voldoet aan de SNFnormering als minimumgrens. Nog liever zien we de wat strengere “Roemer-norm” toegepast, waarin onder meer elke internationale werknemer (of elk stelletje) een eigen, afsluitbare kamer heeft. Veel huisvesters passen deze strengere normen al toe, en waar mogelijk zoeken we ook de samenwerking met huisvesters die dit doen – zeker bij grootschalige locaties. 1.8 Huisvestingkaders geven initiatiefnemers duidelijkheid over de mogelijkheden voor het realiseren van huisvestingslocaties. In het beleid is (onder spoor 3 op pagina 10-11) een afwegingskader huisvesting internationale werknemers opgenomen. Naast 8 voorwaarden die voor alle locaties gelden, zijn nog specifieke voorwaarden opgenomen m.b.t.

huisvesting in woningen, in bedrijfswoningen, bij (agrarische) bedrijven (zowel vast als tijdens piekmomenten), op of nabij bedrijventerreinen, op grootschalige locaties (tot 750 plekken) en in vrijkomende agrarische locaties (tot 400 plekken). Huisvesting op recreatieparken is niet toegestaan (met uitzondering van bestaande vergunningen en afspraken). 1.9 Blijvend goede informatievoorziening draagt bij aan inburgering en aan draagvlak Door internationale werknemers goed te informeren over rechten en plichten, de werkwijze van overheden, mogelijkheden voor zorg, integratie en onderwijs zijn ze beter in staat goed in te burgeren en worden ze minder kwetsbaar voor uitbuiting. Het beleid borgt het actueel houden van de MyInfoApp (met daarin in 12 talen veel nuttige lokale, regionale en nationale informatie) en zet in op verdere regionale samenwerking bij de integratie. Tegelijkertijd worden via een permanente campagne inwoners en bedrijven in Venray geïnformeerd over de woon-, werk- en leefsituatie van internationale werknemers, het gemeentelijk beleid en de uitvoeringsagenda en over nieuwe huisvestingsprojecten indien dat aan de orde is. 1.10 Het beleid legt de basis voor afspraken met huisvesters en bedrijven over hun inzet en betrokkenheid.

In regionaal verband willen we afspraken met bedrijven en huisvesters vastleggen over goede huisvesting, inburgering, (taal)lessen, redelijke woon-werkafstanden en andere relevante zaken. Daarbij zetten we in op de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven in combinatie met een heldere en transparante regelgeving en stabiele gemeentelijke inzet. 1.11 Met de Wet goed verhuurderschap (Wgv) wordt de huisvestingssituatie van internationale werknemers verbeterd. Met de Verhuurvergunning Arbeidsmigranten kunnen we meer sturing geven aan woonkwaliteit en -woonoverlast. We beginnen met de wettelijk verplichte acties uit de Wgv: per 1 januari 2024 voeren we een meldpunt goed verhuurderschap in en zorgen we voor toezicht en handhaving van de algemene normen uit de wet. Vervolgens onderzoeken we in (regionaal verband) de mogelijkheden om de Verhuurvergunning Arbeidsmigranten in te voeren.

4 van 9

Raadsvoorstel

1.12 Het is belangrijk om misstanden in regionaal verband aan te pakken. In de aanpak van (arbeids)uitbuiting, mensenhandel, ondermijning en de zorg voor maatschappelijke opvang van (ex-)arbeidsmigranten werken we samen met de veiligheidspartners in regionaal verband. Het gaat vaak om complexe situaties, waarbij de inzet van de professionele partners (als Arbeidsinspectie, politie en openbaar ministerie) noodzakelijk is om tot goede resultaten te komen. 2.1 Om onduidelijkheid en mogelijke strijdigheid tussen regels te voorkomen is het nodig oud beleid in te trekken op het moment dat het nieuwe beleid van kracht wordt. Momenteel is de Notitie van uitgangspunten voor goede huisvesting arbeidsmigranten 2018 vigerend. Deze is door uw Raad vastgesteld, en kan dus ook weer door uw Raad worden ingetrokken. 3.1 Niet alles kan tegelijk. In de uitvoeringsagenda zijn de vervolgstappen opgenomen die noodzakelijk zijn om het beleid te realiseren, inclusief bijbehorende fasering. Daarbij is ook een inschatting van de benodigde extra capaciteit gemaakt. Met de uitvoeringsagenda stuurt het college de realisatie van het beleid aan. De uitvoeringsagenda wordt vanaf 2025 jaarlijks in het voorjaar geactualiseerd.

4.1 Zonder voldoende capaciteit is een goede uitvoering van het beleid niet mogelijk. Extra middelen ten laste van het begrotingsresultaat zijn nodig om voldoende uitvoeringscapaciteit mogelijk te maken. Kanttekeningen en risico’s

1.1 Grootschalige huisvestingslocaties kunnen op veel lokale weerstand stuiten. Om deze reden is in het beleid, los van de intakeverzoeken die uit de markt komen, expliciet een actievere rol voor de gemeente opgenomen bij het zoeken naar geschikte locaties en het vroegtijdig betrekken van omwonenden daarbij. Daarbij staat niet de opgave om tot goede en voldoende huisvesting te komen open voor participatie, maar wel de wijze van invulling, (sociaal) beheer, afspraken met de verhuurder, ruimtelijke inpassing etc. Het blijft een feit dat bij grote maatschappelijke opgaven er altijd een afweging tussen publieke en private belangen moet worden gemaakt, maar met een actievere rol, goede participatie en heldere uitleg over de plannen zelf en over alternatieven die mogelijk tot nog grotere bezwaren leiden, willen we hier toch op inzetten. Ook de permanente campagne kan bijdragen aan vergroten van het draagvlak. 1.2 Het is moeilijk om geschikte locaties te vinden Daarom benoemen we een ambtelijk “aanjager” die samen met markt- en publieke partijen op zoek gaat naar potentiële locaties, en die ook aanspreekpunt is voor ondernemers met plannen om bijvoorbeeld oude bedrijfslocaties te transformeren. Met de vaststelling van het Integraal Beleid liggen er ook kaders vast voor de ontwikkeling van dergelijke locaties zodat als zich initiatiefnemers melden er snel kan worden geschakeld.

De aanjager heeft niet alleen een externe rol, maar kan ook intern binnen de gemeentelijke organisaties medewerkers van verschillende teams of disciplines aanspreken en eventuele belemmeringen helpen doorbreken.

5 van 9

Raadsvoorstel 1.3 De LLTB pleit voor soepelere normen voor huisvesting op piekmomenten Met het beleid stellen we vast minimaal de SNF-norm te hanteren. AKF is gericht op bedrijven in de agrarische sector die hun werknemers zelf in dienst hebben. De AKF-norm is iets soepeler en het maakt het mogelijk internationale werknemers in caravans te huisvesten. De gemeente Venray zet al langer in op het NIET hanteren van de AKF-norm, omdat deze niet voldoet aan de minimale normen van privacy en hygiëne. We kiezen er niet voor deze lijn nu te versoepelen. Ook het feit dat AKF en SNF verwachten te gaan fuseren, verandert deze keuze niet. 1.4 Van internationale werknemers die zich in het RNI-register inschrijven is nog steeds onbekend waar deze verblijven. Internationale werknemers die korter dan 4 maanden in Nederland blijven, kunnen zich inschrijven in het Register Niet-Ingezetenen en dan een BSN-nummer krijgen – en kunnen dus hier werken. In het RNI wordt alleen de woon- en verblijfplaats in het land van herkomst genoteerd. In regionaal verband zetten we ons in om via de VNG te pleiten voor het wel opnemen van een Nederlandse woon- en verblijfplaats in het RNI. Daarnaast worden werknemers die zich in Venlo bij het regionale RNI-loket inschrijven goed geïnformeerd, onder andere door hen bekend te maken met de MyInfoApp.

1.5 Specifieke toetsingskaders, bijvoorbeeld met betrekking tot geur- en externe milieunormen, zijn nog niet in het beleid opgenomen. Het beleid stelt algemene kaders, maar biedt ook maatwerk per locatie mogelijk. Het is nog steeds wenselijk om binnen dit maatwerk ook een aantal (milieu)normen scherp te formuleren. Dat biedt initiatiefnemers vooraf duidelijkheid en maakt het proces van vergunningverlening eenvoudiger. Omdat het beleid de kaders bepaalt, is het niet nodig de nadere beleidsregels in het beleid zelf op te nemen. Deze toetsingskaders zijn in wording en worden separaat ter besluitvorming aan het college aangeboden in november of december 2023. Zij kunnen dan bij instemming van de raad met het beleid gelijktijdig daarmee van kracht worden. 3.1 Naast voldoende budget en formatie is het ook nodig tijdig voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. Bij het realiseren van de uitvoeringsagenda zijn verschillende disciplines betrokken. Het is belangrijk zowel de bestaande formatie, kennis en ervaring op peil te houden als om vacatures tijdig te vervullen. Als dit niet voldoende lukt bestaat het risico van budgetoverschrijding (door meer inhuur) of vertraging (door het niet tijdig kunnen vinden van de juiste mensen).

Dit proberen we te ondervangen door in elk geval na de jaarlijkse voorjaarsrapportage over dit beleid in de kadernota of bestuur rapportages te melden of bijsturing nodig is, dan wel hoe we onderdelen die vertragen denken op te vangen. Daarnaast zorgt de coördinator voor permanente monitoring van de inzet en voortgang en tijdige rapportage van knelpunten. 4.1 In de voorgestelde extra dekking is nog geen rekening gehouden met eventuele benodigde extra inzet ten behoeve van de Wet goed verhuurderschap en met de effecten van de prioriteitstelling op handhaving in het algemeen. Voor de Wet goed verhuurderschap geldt dat hiervoor een apart traject loopt. Indien daaruit volgt dat extra capaciteit nodig is boven hetgeen nu al wel in dit voorstel is genoemd, volgt daarvoor een apart voorstel. In de nu voorgestelde Uitvoeringsagenda is benoemd welke stappen er de komende

6 van 9

Raadsvoorstel jaren nodig zijn op het gebied van toezicht en handhaving. Met betrekking tot de handhaving wordt de inschatting over wat hiervoor aan kennis en capaciteit nodig is, of dat past binnen de huidige formatie, en hoe dat wordt meegewogen in een integrale prioriteitstelling op het gebied van handhaving, uitgewerkt in een Nalevingsbeleid dat binnenkort separaat aan college en raad wordt aangeboden. Communicatie

In de voorbereiding van dit beleid zijn interviews gehouden met verschillende betrokken partijen, is de gemeenteraad in een werkbezoek en twee themabijeenkomsten geïnformeerd, zijn werkgevers, huisvesters, internationale werknemers en verschillende organisaties en stichtingen op een themaavond geïnformeerd en gevraagd hun wensen en ideeën mee te geven, en is een reactie op beleidsvoornemens gevraagd aan externe partijen en regiogemeenten. Het beleid is tijdens een Sprekersplein met de inwoners besproken. In oktober, november en december zijn verschillende achtergrondartikelen over internationale werknemers in Venray in de Peel en Maasbode gepubliceerd. Om de bekendheid van de problematiek bij inwoners en bedrijven te vergroten en het draagvlak voor de gemeentelijke aanpak te vergroten communiceren we regelmatig en proactief via onze reguliere communicatiekanalen.

Internationale werknemers, huisvesters en werkgevers worden continu geïnformeerd via de MyInfoApp. Inwoners en bedrijven worden via na vaststelling door de raad via bijgaand persbericht geïnformeerd over het Integraal beleid internationale werknemers. Financiële gevolgen 1. Reguliere werkzaamheden De benodigde formatie voor de werkzaamheden is grotendeels beschikbaar bij de afdelingen Ruimtelijke Ontwikkeling (wonen, projecten), VTH, Dienstverlening, Economie en Veiligheid. De benodigde middelen voor een deel van de werkzaamheden, namelijk 40.000 euro per jaar bij afdeling RO/Wonen worden gefinancierd uit al bestaande dekking. 2. Aanvraag extra formatie Naast bovenstaande is voor de realisatie van het voorgestelde beleid vanaf 2024 zowel structurele als incidentele extra formatie nodig. In totaal gaat het om de volgende aantallen fte (voor nadere toelichting zie hoofdstuk 4 van de Uitvoeringsagenda):

Incidentele formatie in fte Structurele formatie in fte

2024 2,7

2025 2,7

2026 0,5

2027 0,5

0,8

0,8

0,8

0,8

Naast de gevraagde extra formatie is in de jaren dat daadwerkelijk grootschalige huisvestingsprojecten in ontwikkeling komen jaarlijks 0,4 fte incidenteel nodig voor de begeleiding

7 van 9

Raadsvoorstel van de ontwikkeling van die projecten (RO/projecten). Deze formatie is niet in bovenstaand overzicht opgenomen omdat hiervoor geen extra budget wordt gevraagd. De kosten worden via te sluiten anterieure overeenkomsten gedekt en door initiatiefnemers betaald. 3. Overige benodigde middelen Ten behoeve van advies- en organisatiekosten voor de aanjaagfunctie is structureel 25.000 euro nodig voor gerichte, specifieke kennis en voor informatie- en overlegbijeenkomsten. Ten behoeve van regelmatige en proactieve communicatie-activiteiten is de eerste twee jaar incidenteel 25.000 euro nodig. De bedragen worden geïndexeerd. Bovenstaande leidt tot het volgende overzicht van benodigde middelen: 2024

2025

2026

2027

281.000 26.000

291.000 26.000

56.000

58.000

Structurele lasten Personeel Communicatiekosten

83.000 26.000

86.000 26.000

89.000 27.000

92.000 27.000

Totaal

416.000

430.000

172.000

177.000

Incidentele lasten Personeel Advies- en organisatiekosten

De kosten zijn in 2023 berekend en als volgt geïndexeerd: personeelslasten zijn in 2024 met 3,9%, en alle volgende jaren met 3,6% verhoogd. Overige lasten zijn in 2024 met 3,9% en alle volgende jaren met 1,6 % verhoogd. Alle bedragen zijn afgerond op 1.000. De kosten voor een formatieplaats betreffen de gemiddelde personeelslasten plus overheadkosten. Vervolgtraject besluitvorming

De realisatie van dit beleid leidt tot huisvestingsvoorstellen. Zeker voor grotere locaties is dan waarschijnlijk een omgevingsplanwijziging nodig. Dat is een bevoegdheid van de raad. Het verlenen van een omgevingsvergunning is een bevoegdheid van het college. Bij omgevingsvergunningen die meer dan 250 huisvestingsplekken omvatten zal het college dit echter ook ter besluitvorming aan de raad voorleggen. In het beleid is voorzien dat de voortgang jaarlijks in het voorjaar aan het college wordt gerapporteerd, zodat indien nodig voorstellen over op- of afschalen in de kadernota kunnen worden verwerkt. Ook is in 2025 een tussentijdse evaluatie voorzien om te bepalen welke inzet vanaf 2027 wenselijk is. Evaluatie In het beleid is voorzien dat de voortgang jaarlijks in het voorjaar aan het college wordt gerapporteerd zodat indien nodig voorstellen over op- of afschalen in de kadernota kunnen worden verwerkt. Ook is in 2025 een tussentijdse evaluatie voorzien om te bepalen welke inzet vanaf 2027 wenselijk is.

8 van 9

Raadsvoorstel Bijlagen

-

Gewoon zoals het hoort; integraal beleidskader internationale werknemers 2024-2030 Uitvoeringsagenda Raadsbesluit

Naslagwerk

-

Achtergronddocument (aanleiding-bestaande situatie-opgaven)

9 van 9