01 Huisvesting asielzoekers en andere doelgroepen (raadsvoorstel)

Raadsvoorstel Onderwerp

Huisvesting asielzoekers en andere doelgroepen

Zaaknummer

Raad datum

Steller

12 december 2023

Team

Erik Voesten / Marco van de Voort Maatschappelijke Ontwikkeling

Afdelingsmanager

Mariska Versleijen

Portefeuillehouder

Martin Leenders

Openbaarheid Ja, Per direct. Ter advisering/kennisneming/bespreking Ter bespreking

Voorstel 1. De visie “Venray staat voor haar opgave. Menswaardig en duurzaam en samen met onze partners” vast te stellen; 2. Het college opdracht te geven om: a. Eén AZC te realiseren op één locatie; b. Extra tijdelijke woningen te realiseren, bovenop de reguliere woningbouwopgave; c. De huisvesting van vluchtelingen uit Oekraïne een lagere prioriteit te geven; d. Een actieve bijdrage te leveren aan regionale afspraken over de verdeling van doelgroepen; e. De definitieve aantallen woningen te baseren op actuele prognoses en regionale afspraken; 3. De voorgestelde criteria voor een AZC en de tijdelijke woningen als uitgangspunt te nemen voor de locatiekeuze; 4. Het proces in vijf stappen vast te stellen, waarbij de gemeenteraad nog op minimaal twee momenten een besluit wordt voorgelegd, om te komen tot de definitieve locatiekeuze.

1 van 7

Raadsvoorstel Inleiding Bij het verlengen van de termijn voor de noodopvang van asielzoekers in oktober 2022 is aangegeven dat het college werkt aan een plan van aanpak voor de duurzame huisvesting van asielzoekers, vluchtelingen, statushouders en woonurgenten. Daarmee zou het in de toekomst niet meer nodig zijn om mensen op te vangen in een (crisis)noodopvang. Venray wil op een menswaardige en duurzame wijze klaar zijn voor de opgave die aan haar wordt gesteld. In dezelfde vergadering hebben meerdere fracties uitgesproken deze lijn te steunen. In de raadsvergadering van 27 juni 2023 is een voorstel met beoogde kansrijke locaties voorgelegd. Na het besluit over deze kansrijke locaties, zou het participatietraject met de omgeving starten over de invulling van deze locaties. Voorafgaand aan de raadsvergadering ontstond veel onrust onder de Venrayse bevolking en met name onder de omwonenden van de drie kansrijke locaties. Bij de besluitvorming op 27 juni is een amendement aangenomen met aanvullende uitgangspunten en weegpunten. In de kern gaat het dan om de huisvesting over meerdere locaties te spreiden en om vooraf een goede omgevingsdialoog te voeren, waarmee inzicht wordt verkregen in de mate van draagvlak, de sociale impact op de omgeving en de zorgen die spelen in de omgeving van de beoogde locaties.

In de afgelopen periode is het college aan de slag gegaan met de aanvullende uitgangspunten en weegpunten uit het amendement. Wijziging scope De locatiekeuze zoals die op 27 juni 2023 voorlag ging uit van grootschalige locaties, primair voor de huisvesting van aandachtsgroepen, snel te realiseren, met flexibiliteit in doelgroepen en bedoeld als buffer voor doorstroom naar de reguliere woningmarkt (maximaal 2 jaar wonen). Met de invulling van het amendement wijzigt de scope van opvang en buffer naar wonen en integreren. De nadruk ligt daarmee op zorgvuldigheid via dialoog en draagvlak in plaats van op snel bouwen. Criteria locatiekeuze Doorlopend zijn we als gemeente op zoek naar locaties voor reguliere woningbouw. Nu we in deze specifieke opdracht gaan voor extra tijdelijke woningen willen we juist weg blijven van locaties die hiervoor in beeld zijn. De tijdelijke woningen zijn bedoeld voor de mensen die snel behoefte hebben aan huisvesting, zodat deze uiteindelijk kunnen doorstromen naar reguliere woningen. Door deze tijdelijke woningen extra te realiseren kunnen we de komende jaren gebruiken om onze reguliere woningbouwopgave op peil te krijgen. Deze woningen kunnen vooral sneller worden gebouwd én kunnen na 15 jaar ook daadwerkelijk worden afgebroken en verplaatst. De nieuwe locaties moeten gewoon voldoen aan de eisen die we ook aan reguliere woningen stellen.

De ruimtelijke onderbouwing van elke locatie moet de toets der kritiek kunnen doorstaan.

2 van 7

Raadsvoorstel Aanpak in 5 stappen Het proces van het realiseren van locaties voor de huisvesting van asielzoekers en tijdelijke woningen voor andere doelgroepen is een samenspel tussen het college, de gemeenteraad, de ambtelijke organisatie en betrokken partners. Het is ook een voortdurend communicatieproces met burgers, ondernemers en andere betrokken. De rol van de gemeenteraad en het college is om in dit proces (met bewuste keuzes over communicatie) een aantal vragen te beantwoorden: •

werken we mee aan het vestigen van één of meer opvanglocaties (OF-vraag)?

•

welk type locatie(s) van welke omvang, voor hoe lang, gaan we realiseren (WAT-vraag)?

•

waar kan een opvanglocatie het beste worden gerealiseerd (WAAR-vraag)?

•

hoe wordt de opvanglocatie geïntegreerd in de samenleving, hoe wordt deze bij een lagere bezetting aangewend voor andere doelgroepen en hoe wordt deze op langere termijn uiteindelijk weer afgebouwd (HOE-vraag)?

Beoogd resultaat Het realiseren van duurzame en menswaardige huisvesting van asielzoekers, statushouders, Oekraïense vluchtelingen, woonurgenten en starters. Argumenten 1. Crisisnoodopvang is geen duurzame oplossing De behoefte aan (tijdelijke) huisvesting blijft in Nederland door een enorme druk op de asielketen en door de crisis in Oekraïne onveranderd groot. De huidige vorm van crisisnoodopvang zien wij niet als een duurzame oplossing. Daarnaast is er door achterstanden in de reguliere woningbouwopgave en met name sociale huur een tekort aan woningen voor lokale doelgroepen. Venray neemt haar verantwoordelijkheid in het realiseren van (tijdelijke) huisvesting voor asielzoekers en andere doelgroepen: flexibel, voorkomen van op- en afschalen, voorkomen van “slepen met mensen”, toekomstbestendig en samen met maatschappelijke organisaties en marktpartijen. Dit leidt tot de volgende visie voor de gemeente Venray: Venray staat voor haar opgave.

Menswaardig, duurzaam en samen met onze partners We gaan voor: • extra tijdelijke woningen voor maximaal 15 jaar, aanvullend op het programma wonen; • aparte huisvesting voor asielzoekers; • kwaliteit en leefbaarheid voor iedereen; • woningen op basis van sociale huur; • we nemen onze verantwoordelijkheid wachten niet op de Spreidingswet; • duurzame opvang en voorkomen noodopvang; • We nemen deel in het regionale verdeelvraagstuk; • samenwerking met grondeigenaren en ontwikkelaars.

3 van 7

Raadsvoorstel 2.1 Huisvesting asielzoekers is specifieke opgave De huisvesting van asielzoekers neemt een specifieke plaats in binnen de huisvestingsopgave. Belangrijkste aandachtspunten zijn veiligheid, verkeersafwikkeling, kwalitatieve huisvesting, voldoende dagbesteding en een goed beheer. Integratie is hier niet aan de orde. Juist in een meer grootschalige setting zijn bovenstaande aandachtspunten goed in te vullen. Het huisvesten van de aantallen uit de Venrayse opgave op meerdere locaties is in de praktijk lastig te realiseren. Door meerdere kleine locaties te zoeken, is het lastiger de bijbehorende voorzieningen te realiseren, ontstaan er verkeersbewegingen tussen de locaties en op meerdere plekken binnen de gemeente. Goed beheer en leefbaarheid zijn weegpunten uit de opdracht en daar kan bij één locatie maximaal op worden geïnvesteerd. De verantwoordelijkheid en het beheer van een locatie met asielzoekers ligt bij het COA. 2.2 Extra tijdelijke woningen dragen bij aan het terugdringen van de woningnood voor alle doelgroepen Daarom stellen we voor om naast de realisatie van het AZC in te zetten op de realisatie van huisvesting door middel van extra tijdelijke woningen voor statushouders, woonurgenten en lokale starters. Bij deze doelgroepen zien wij ook opties voor spreiding en integratie.

2.3 De opvang voor vluchtelingen uit Oekraïne is (grotendeels) geborgd tot eind 2024 De huisvesting van de vluchtelingen uit Oekraïne geven we daarom binnen dit project een lagere prioriteit. Indien de actualiteit hiertoe aanleiding geeft wegen we dit opnieuw af. De opgave wordt daarmee voor nu minder groot en de overgebleven doelgroep biedt mogelijk kansen voor spreiding. 2.4 De Venrayse opgave kan per doelgroep in de tijd wijzigen De aantallen uit het amendement waren de getallen van dat moment. Deze getallen wijzigen per doelgroep gedurende het jaar, en daarmee wijzigt ook de Venrayse opgave. In onderling overleg met de regio kan samenwerking worden gezocht en kunnen doelgroepen worden uitgewisseld en/of kan gebruik gemaakt worden van elkaars expertise. Hierdoor is het niet wenselijk de getallen te strikt te hanteren. Deze blijven wel uitgangspunt en afwijkingen zullen per beslisstap worden onderbouwd. Deze argumenten leiden tot de volgende opdracht: Het realiseren van een AZC én tijdelijke woningen voor andere doelgroepen Uitgangspunten: • we splitsen de opgave: o één AZC op één locatie; o tijdelijke woningen voor starters, statushouders en woonurgenten. • voor nu geven we de huisvesting van vluchtelingen uit Oekraïne een lage prioriteit; • bij de tijdelijke woningen zien we kansen voor spreiding en integratie; • de aantallen uit het amendement nemen we als vertrekpunt.

Actuele prognoses en regionale afspraken kunnen aanleiding geven voor bijstelling; • in iedere processtap is ruimte voor inbreng vanuit de omgeving. De uitkomst daarvan wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. • bijdragen aan sluitende regionale afspraken over verdeling. De genoemde aantallen uit het amendement zijn het vertrekpunt voor definitieve afspraken;

4 van 7

Raadsvoorstel 3. Locaties voor een AZC en voor tijdelijke woningen vragen om andere criteria Uitgaande van één locatie voor een AZC en locaties voor tijdelijke woningen is het voor de hand liggend om bij het vaststellen van de criteria voor deze locaties ook onderscheid te maken. Waar bij het AZC de nadruk veel meer ligt op beheer en ontsluiting ligt bij de tijdelijke woningen de nadruk meer op spreiding en aansluiting bij de woonkernen. We nemen de volgende criteria als uitgangspunt: Criteria AZC (normering COA) •

Voldoende omvang voor aantal bedden en bijkomende voorzieningen

•

Afstand tot voorzieningen acceptabel (supermarkt, OV,…)

•

Ontsluiting, (verkeers)veiligheid en beheer hebben prioriteit

•

Locaties aan randen van industrieterreinen en buitengebied

•

Medewerking eigenaar / ontwikkelaar

Criteria tijdelijke woningen •

Aansluitend op of in dorpen en wijken

•

Aanvullend op reguliere woningbouw

•

Minimale omvang passen bij dorp/wijk én financieel/exploitatie haalbaar

•

Medewerking eigenaar / ontwikkelaar

4.1 Daarmee is zorgvuldigheid en transparantie in het proces geborgd In het besluitvormingsproces naar locatiekeuze hechten we belang aan zorgvuldige processtappen in de openbaarheid, zodat belanghebbenden en inwoners het proces kunnen volgen. Het proces van besluitvorming in deze opgave is complex en er spelen vele maatschappelijke belangen. Door het proces op te knippen in kleinere stappen en in elke fase participatie toe te passen wordt de besluitvorming transparant en kan in elke fase de input uit de dialoog worden gewogen. Voor de wijze waarop de dialoog wordt gevoerd, wordt een participatieplan opgesteld. De eerste stap is het vaststellen van de opdracht in de openbare raadsvergadering van 12 december 2023. De voorstellen voor de locatiekeuze voor het AZC en voor de tijdelijke woningen, aangevuld met de afweging van de locatiecriteria en weegfactoren volgt dan in een openbare raadsvergadering in de loop van 2024. Daarmee komen we tot het volgende proces voor deze opgave: Het gehele proces tot aan het definitieve besluit over de realisatie doorlopen we in vijf opeenvolgende stappen: 1 vaststellen visie, opdracht en proces

Q4 2023

2 aanvullen en toetsen locaties

Q4 ‘23 /Q1 ‘24

3 vaststellen kansrijke locaties

Q2 2024

4 planuitwerking en exploitatie

Q2/Q3 2024

5 definitief besluit locaties

Q4 2024

besluit raad 12 december 2023 besluit raad juni 2024 besluit raad dec 2024

5 van 7

Raadsvoorstel Kanttekeningen en risico’s De aantallen zoals opgenomen in amendement zijn afhankelijk van landelijke cijfers en regionale afspraken over verdeling. Bij de definitieve voorstellen voor locatiekeuzes zullen actuele aantallen worden toegelicht en eventuele afwijkingen van het amendement worden onderbouwd. Het verschuiven van de focus van snelheid naar zorgvuldigheid leidt tot een proces dat meer tijd in beslag neemt. De opgave voor de opvang van bijzondere doelgroepen in Nederland – en dus ook voor Venray – is echter niet gewijzigd. We worden herhaaldelijk gevraagd naar de mogelijkheden om (nood)opvang te realiseren in onze gemeente. Doordat we werken aan een structurele oplossing, kunnen we in gesprek blijven. Het risico bestaat echter dat we worden ingehaald door de tijd en dat we in de loop van dit proces toch worden aangewezen en gevraagd om sneller opvang te realiseren. Uit de eerdere verkenningen is al gebleken dat het niet mogelijk is om met een sluitende exploitatie (sociale huur)woningen te realiseren voor deze doelgroepen en/of starters. Binnen dit proces worden ook alle financiële mogelijkheden, zoals subsidies en andere regelingen, meegenomen. Daar waar middelen voor de opvang van (één van) de doelgroepen beschikbaar komen, reserveren we die voor de brede opgave. Door spreiding over meerdere locaties kunnen exploitaties lastiger worden.

Bij het vaststellen van de shortlist en het definitief besluit over de locaties, zal de benodigde bijdrage en eventuele dekking daarvan worden voorgelegd. De gemeente Venray heeft behalve voor de doelgroepen die in deze nota worden genoemd nog meer doelgroepen waarvoor huisvesting wordt gezocht. Met name moet de huisvesting van internationale werknemers en van woonwagenbewoners worden genoemd. Alhoewel de huisvesting hiervan geen onderdeel uitmaakt van deze opgave, zal (deels) gezocht worden naar hetzelfde soort locaties, waarvan duidelijk is dat deze maar beperkt beschikbaar zijn. De planning van deze opdrachten zal niet altijd parallel lopen, maar waar mogelijk zullen combinaties worden gezocht en zal ook in de communicatie rekening worden gehouden met de doelgroepen uit deze beleidsterreinen. Communicatie Voor wat betreft participatie en draagvlak volgen wij de handreiking Omgevingsdialoog. Daarin staat:

“Een goede omgevingsdialoog is meer dan een informatieavond. U moet luisteren naar de omgeving en laten zien wat u met de opmerkingen van de omgeving heeft gedaan. U hoeft er niet voor te zorgen dat iedereen het met uw plannen eens is en hoeft ook niet alle wensen van de omgeving mee te nemen in de plannen. Wel moet u uitleggen waarom u bepaalde wensen wel of niet meeneemt in het project. Het gemeentebestuur is en blijft verantwoordelijk voor het afwegen van de verschillende belangen en neemt uiteindelijk een besluit”. Het opstellen van een participatieplan maakt onderdeel uit van het proces. Dit plan beschrijft hoe we de participatie vormgeven en wordt aan de raad voorgelegd.

6 van 7

Raadsvoorstel Gezien het onderwerp zal het onmogelijk zijn om volledig draagvlak voor de plannen te verkrijgen. Wel kunnen we inzichtelijk maken welke zorgen er leven, wat de knelpunten en bezwaren zijn en hoe we hier in de planuitwerking na de locatiekeuze mee om kunnen gaan. Met name de weegpunten onder de kopjes leefbaarheid, kwaliteit en uitvoerbaarheid kunnen pas na de locatiekeuze, bij de uitwerking van de plannen, verder worden uitgewerkt. Financiële gevolgen Voor nu niet van toepassing. Bij het definitief besluit over de locatiekeuze worden de planuitwerking en exploitatie afgewogen. Vervolgtraject besluitvorming Vaststellen kansrijke locaties

juni 2024

Definitief besluit locaties

december 2024

Evaluatie Niet van toepassing Bijlagen Niet van toepassing Naslagwerk Raadsvoorstel en amendement 27 juni 2023

7 van 7