01 Energiestrategie 2030 (raadsvoorstel)

Raadsvoorstel

Onderwerp

Energiestrategie 2030

Zaaknummer

23.0021110

Raad datum

12 december 2023

Steller Team

Jessica van den Doel en Hanny van Dinther Ruimtelijke Ontwikkeling

Teammanager

Veronique Nabben

Portefeuillehouder

Erik van Daal

Openbaarheid Ja, Per direct. Ter advisering/kennisneming/bespreking Ter advisering

Voorstel

1. De nieuwe Energiestrategie 2030 Gemeente Venray met daarin opgenomen KODE vast te stellen en te publiceren. 2. Het kader KODE, zoals vastgesteld op 29 oktober 2019 (Beleidsregel van de gemeenteraad van de gemeente Venray houdende regels omtrent Kader voor Opwekking Duurzame Energie (KODE) | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl), in te trekken. 3. De teksten over de energiedoelstelling in de Omgevingsvisie Venray te actualiseren.

1 van 8

Raadsvoorstel Inleiding De opwarming van de aarde betekent dat de zeespiegel stijgt, biodiversiteit afneemt, neerslaghoeveelheden groter worden, zomers droger en heter en winters milder. De gevolgen hiervan zijn voor iedereen merkbaar: de drinkwatervoorziening kan in gevaar komen, oogsten kunnen mislukken, sterftegevallen door hitte nemen toe en het aantal klimaatvluchtelingen stijgt. Klimaatverandering en de opwarming van de aarde kunnen beperkt worden door de CO 2 uitstoot te verminderen. De urgentie om dit te doen is groot want de gevolgen van klimaatverandering zijn steeds beter merkbaar. In 2013 zijn al de eerste stappen gezet om aan de hand van een strategie te werken aan de reductie van CO₂ uitstoot in de gemeente. Sinds 2013 is er echter veel veranderd. De Energiestrategie 2013 is gedeeltelijk achterhaald door ontwikkelingen op internationaal en daarop aansluitend nationaal (Klimaatwet en klimaatakkoord) en provinciaal/regionaal (Regionale Energie Strategie – RES) niveau. In de Nederlandse klimaatwet staat een reductiedoelstelling van 49% CO 2 uitstoot in 2030 t.o.v. 1990. Deze is door het kabinet aangepast naar 55%. Gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid. Er zijn sinds 2013 een aantal onderzoeken en evaluaties uitgevoerd binnen Venray.

De evaluatie van het Kader Opwek Duurzame Energie (KODE) laat zien dat de opwek van grootschalige hernieuwbare energie moeizaam verloopt. Daarnaast geeft de trendanalyse van CE Delft uit 2021 aan dat Venray nog niet op schema loopt voor de benodigde CO2 reductie. Dit sluit aan op het landelijke beeld van de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2021 dat het CO2 reductiedoel voor 2030 nog niet in zicht is. Gezien deze voorspellingen is het noodzakelijk ambitieus energiebeleid te blijven voeren. We bevinden ons op dit moment middenin de energietransitie. Kenmerkend voor een transitiefase is dat de weg naar het einddoel vaak kronkelend verloopt en veel onzekerheden kent. De transitie leidt tot een verandering van het energiesysteem en hoe het toekomstige energiesysteem er precíes uit gaat zien, weten we niet. We weten wel aan welke knoppen we kunnen draaien om de goede weg op te gaan. Dat is in ieder geval: een besparing realiseren in alle sectoren; inzetten op een nieuwe energiemix gebaseerd op elektriciteit; het faciliteren van een decentraal systeem; en zorgdragen voor sterke en slimme netwerken. Het realiseren van een besparing zorgt niet voor een substantieel lagere energiebehoefte in de toekomst maar wel voor de noodzakelijke minder snelle stijging van de energiebehoefte. In plaats van fossiele brandstoffen zal elektriciteit de ruggengraat van het nieuwe systeem worden.

We bereiden ons voor op in ieder geval een verdrievoudiging van de elektriciteitsvraag. De centrale opweklocaties zoals we die kennen uit het fossiele systeem zullen in de toekomst dus ook niet meer in onze energie voorzien. In plaats daarvan gaan we steeds meer lokaal elektriciteit en warmte opwekken. Sterke en slimme netwerken gaan zorgen voor de effectieve en efficiënte inzet van elektriciteit (en energie). Hernieuwbare energie kent grote pieken; op momenten dat de zon schijnt of de wind waait wordt de elektriciteit opgewekt. Dit zijn vaak de momenten dat de energievraag relatief laag is. Om deze pieken in opwek en gebruik beter op elkaar af te stemmen zal er met slimme systemen gewerkt worden. Dit draagt positief bij aan de drukte op het net.

2 van 8

Raadsvoorstel Al bovenstaande ontwikkelingen en inzichten maken een herijking van de energiestrategie noodzakelijk. Het lokale beleid sluit aan op de regionale ambities en afspraken die zijn vastgesteld binnen de RES NML. Beoogd resultaat 1. Een door de Raad vastgestelde, geactualiseerde Energiestrategie en KODE, waarin wordt beoogd klimaatverandering en de nadelige gevolgen hiervan voor de Venrayse samenleving tegen te gaan door, aansluitend op rijksbeleid, de CO2 uitstoot te reduceren met 55% in 2030 ten opzichte van 1990. 2. Een actuele omgevingsvisie Venray waarin de energie doelstelling terugkomt. Argumenten 1.1

De Raad kan visies en beleidskaders vaststellen en intrekken De nieuwe Energiestrategie met KODE wordt gepubliceerd op Overheid.nl, dit tegelijk met het intrekken van de oude KODE, zodat er één beleids- en toetsingskader van kracht blijft.

1.2

In de overeenkomst van Parijs is afgesproken om de opwarming van de aarde onder de 2 graden te houden en daarvoor 55% minder CO2 uit te stoten in 2030 t.o.v. 1990. Daarbij is het streven om onder de 1,5 graad opwarming te blijven want bij 2 graden wordt een kantelpunt bereikt: er worden processen in gang gezet die het onmogelijk maken om de opwarming van de aarde ooit nog terug te draaien). De Europese en Nederlandse klimaatwetten sluiten hierop aan. Om dit te realiseren moet er 55% minder CO 2 uitgestoten worden in 2030 ten opzichte van 1990 (met uitzicht op klimaatneutraal in 2050).

1.3

Venray heeft ook een morele verplichting ten aanzien van toekomstige generaties.

1.4

Het volgen van rijksbeleid volgt uit de bepaling in ‘Samen maken we Venray! Collegeprogramma 2022-2026’. Pagina 16: ‘Bij het herijken van de Energiestrategie wordt de landelijke doelstelling als uitgangspunt genomen.’

1.5

We gebruiken dezelfde referentiewaarden als die uit internationale en regionale klimaatafspraken. Hiermee volgen we klimaatwetgeving en ontstaat er geen onduidelijkheid over doelstelling en resultaat. Het referentiejaar is 1990 en het doeljaar 2030 in klimaatafspraken omdat: 1990 het jaar is dat klimaatverandering voor het eerst genoemd wordt in een wereldwijd verdrag (UNFCCC uit 1992). Het is ook het basisjaar voor de emissiereductiedoelstellingen van het Kyoto Protocol uit 1997. Bovendien zijn er voor de meeste landen goede gegevens over de uitstoot in 1990; en berekeningen laten zien dat de CO2 uitstoot mondiaal maximaal mag pieken in ieder geval vóór 2025 en daarna drastisch omlaag moet (en kan). Het reductiedoel voor 2030 geeft de mogelijkheid om díe maatregelen te nemen die nodig zijn om het reductiedoel voor 2030 te halen en daarmee de lijn in te zetten om in 2050 klimaatneutraal te zijn en de opwarming van de aarde onder de 2 graden te houden.

1.6

Er zijn systeemveranderingen nodig om de CO2 reductiedoelstelling te behalen. Het is noodzakelijk om over te stappen van een energiesysteem gebaseerd op fossiele brandstoffen naar een energiesysteem gebaseerd op hernieuwbaar opgewekte elektriciteit en warmte. Hiervoor zijn een aantal systeemveranderingen noodzakelijk. Om uitvoeringsplannen op te kunnen stellen die concreet toewerken naar deze systeemveranderingen zijn er speerpunten opgesteld bij de vier knoppen waaraan we

3 van 8

Raadsvoorstel kunnen draaien: een besparing realiseren in alle sectoren; inzetten op een nieuwe energiemix gebaseerd op elektriciteit; het faciliteren van een decentraal systeem; en zorgdragen voor sterke en slimme netwerken. 1.7

De ambitie van 45% lokale opwek is nog steeds nodig. Omdat in het nieuwe energiesysteem de centrale opweklocaties zoals bekend uit het fossiele systeem niet meer in onze energie zullen voorzien zal er steeds meer lokaal elektriciteit en warmte opwekt worden. Uit deze ambitie voor 45% lokaal hernieuwbare opwek volgt een opgave van 116 ha zon op land. Er is hiervoor gekeken naar de elektriciteitsbehoefte; de reeds tot en met 2021 gerealiseerde hernieuwbare opwek, de beperkte potentie van wind in Venray, de reeds vergunde zonneparken, de realistische potentie voor zon op dak en wat overblijft is de doelstelling van 116 ha zon op land.

1.8

Uit verscheidene bronnen blijkt dat het behalen van de CO2 reductiedoelstelling en het realiseren van hernieuwbare opwek uitdagend is. Het is belangrijk om ambitieus te blijven en de aandacht niet te laten verslappen. Dit laten onderzoeken (Voortgang energiebeleid gemeente Venray, CE-Delft, publicatienummer 21.210297.134, oktober 2021; https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-enenergieverkenning-2021) en ervaringen uit Venray (Evaluatie KODE; conclusies en aanbevelingen na 2 jaar KODE) zien. Vooruitkijkend voorbij 2030 naar 2050 is er een nog grotere CO2 reductie noodzakelijk.

1.9

De grote lijnen sluiten aan bij het concept nationaal plan energiesystemen. Het concept nationaal plan energiesystemen is recent gepresenteerd (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/07/03/bijlage-1hoofddocument-concept-npe 3 juli 2023). Hierin wordt aangegeven dat voor een klimaatneutraal Nederland in 2050 een nieuw energiesysteem nodig is. Onderdelen van de Venrayse energiestrategie zien we hierin ook terug.

1.10

De grote lijnen volgen het samenwerkingsakkoord 2022-2026 ‘bouwen aan vertrouwen’. Pagina 14: ‘Bij de herijking van de energiestrategie en het mede op basis daarvan opstellen van het nieuwe Kader Opwekking duurzame Energie (KODE) vinden wij het volgende belangrijk: -We moeten inzetten op energiebesparing. Energie die we niet verbruiken hoeven we namelijk ook niet op te wekken. […] - Onderzoek de mogelijkheden voor: 1. Alternatieve vormen van energieopwekking en -opslag. 2. Het (stimuleren van) gebruik van duurzame energiebronnen. 3. Het stimuleren dat grote, niet stabiele, opwekkers van duurzame energie (zon en/of wind), tijdens overschotperiodes energie opslaan om te gebruiken tijdens tekortperiodes. Om daarmee plek op het net te creëren voor kleine opwekkers van duurzame energie. […] - Blijf investeren in duurzame mobiliteit’

1.11

Door de samenwerking binnen de RES NML wordt ons lokale beleid ondersteund. Het lokale beleid en de uitvoeringsactiviteiten geven invulling aan, en bouwen voort op, de kennisuitwisseling en afspraken die op regionaal niveau binnen de RES NML gemaakt zijn.

1.12

KODE volgt het samenwerkingsakkoord 2022-2026 ‘bouwen aan vertrouwen’.

4 van 8

Raadsvoorstel Pagina 14: ‘Bij de herijking van de energiestrategie en het mede op basis daarvan opstellen van het nieuwe Kader Opwekking duurzame Energie (KODE) vinden wij het volgende belangrijk: - We gebruiken de zonneladder als leidraad. Wij zetten dus in eerste instantie in op het maximaliseren van het opwekken van zonne-energie via zonnepanelen op bijvoorbeeld daken, gevels, reststroken, parkeerplaatsen. […] - Onderzoeken hoe we onze doelstellingen kunnen bereiken via grootschalige energielandschappen op regionale schaal. - Laat bij de opwekking van duurzame energie de omgeving mee profiteren. Dit is een manier om de betrokkenheid met inwoners te vergroten.’ 1.13

Het Venrayse kader (KODE) sluit aan op provinciale en regionale afspraken. KODE volgt de Limburgse zonneladder en de handreiking landschap RES NML. De doorvertaling van de Limburgse zonneladder naar het Venrayse 5 sporen beleid blijft behouden.

1.14

De voor 2030 resterende opgave wordt rechtvaardig over de sporen verdeeld. Op basis van: de opgave voor hernieuwbare opwek; de evaluatie van KODE; en de door de gemeenteraad op de raadsbijeenkomst aangegeven wensen, is er een verdeling over de sporen gemaakt. Dit betekent dat de grootste opgave zal landen in het landschap wat de meeste ruimte biedt door het grootschalige karakter. De mogelijkheden in spoor 3 zijn uitgebreid naar 6 ha op het (voormalig) bouwvlak, in spoor 4 zijn er mogelijkheden voor max 50 ha (waarvan max 25 ha aaneengesloten) en in spoor 5 is dit 100 ha (waarvan min 25 ha aaneengesloten).

1.15

De gebiedsverkenning buitengebied Venray West (Vredepeel-Ysselsteyn) ondersteunt KODE. De gebiedsverkenning Venray West (Vredepeel-Ysselsteyn) (bijlage 2) laat zien dat er potentie is voor grootschalige hernieuwbare opwek in het gebied en dat het samen met inwoners en stakeholders opstellen van een energieke gebiedsvisie een kansrijke manier is om dit tot uitvoer te brengen. In spoor 5 worden initiatiefnemers en omwonenden actief uitgenodigd om deel te nemen aan de ontwikkeling in het gebied.

1.16

KODE biedt handelingsperspectief over de breedte van energietranistie. Door de toevoeging van de kaders voor waterstof en batterijopslag biedt KODE handelingsperspectief en ruimte voor innovatie.

1.17

De binnen een transitie noodzakelijke wendbaarheid volgt uit monitoringsdoelen gekoppeld aan afzonderlijke uitvoeringsprogramma’s. Als onderdeel van de afzonderlijke uitvoeringsprogramma’s werken we een monitoringsstrategie uit. Hiermee toetsen we niet alleen of we op koers liggen om de gestelde CO2 reductiedoelen en ambities richting 2030 te behalen maar ook of we de invulling van het toekomstige energiesysteem, zoals nu voorgesteld, verder richting kunnen geven of aan moeten passen.

1.18

Mogelijkheden voor samenwerkingen met stakeholders landen in de uitvoeringsprogramma’s. De energietransitie biedt economische kansen voor bedrijven en particulieren. Bijvoorbeeld rondom hernieuwbare opwek maar ook in ruimte voor pilots rondom waterstofconversie en energie-uitwisseling binnen energy hubs. De gemeente schept met de strategie en KODE de condities voor bedrijven en particulieren om zelf, alsmede binnen samenwerkingen, in actie komen; in de uitwerkingsprogramma’s wordt vanuit de gemeente concreet ingezet op deze samenwerkingen.

5 van 8

Raadsvoorstel 2.

De Raad kan visies en beleidskaders vaststellen en intrekken De oude KODE wordt ingetrokken, dit tegelijk met het publiceren van de nieuwe Energiestrategie met KODE op Overheid.nl zodat er één beleids- en toetsingskader van kracht blijft.

3.

Hiermee blijft de Omgevingsvisie ook in de toekomst actueel. Er ligt een voorstel voor een gewijzigde Omgevingsvisie Venray 2023 ter besluitvorming voor bij de gemeenteraad. In dit voorstel staan tekstuele voorstellen om de tekst rondom Energie te actualiseren. De gevolgen het vaststellen van de Energiestrategie zijn niet meegenomen. Met het vaststellen van de voorliggende Energiestrategie wordt de energiedoelstelling bijgesteld. De doelstelling energie zoals opgenomen in de Omgevingsvisie: ‘We kijken naar de energiebronnen van de toekomst. Onze ambitie op gebied van duurzame energie is: Venray in 2030 CO2-neutraal en in 2050 volledig energieneutraal.’ Vervangen door: ‘We kijken naar de energiebronnen van de toekomst. Onze ambitie op gebied van duurzame energie in Venray is in 2030 een reductie van 55% van de CO2-uitstoot t.o.v. 1990.’

Kanttekeningen en risico’s 1. Niemand weet nu al wat het eindpunt van de energietransitie gaat zijn. Kenmerkend voor een transitiefase is dat de weg naar het einddoel vaak kronkelend verloopt en veel onzekerheden kent. Dit maakt een wendbare aanpak noodzakelijk. Het is daarnaast noodzakelijk om gebruik te maken om van de mogelijkheden die er nu al zijn om toekomstige generaties niet op de zadelen met de enorme opgave. 2. Het is een uitdaging om CO2 reductiedoelstellingen te behalen. Landelijke onderzoeken, lokale onderzoeken en ervaringen ondersteunen dit. (Voortgang energiebeleid gemeente Venray, CE-Delft, publicatienummer 21.210297.134, oktober 2021; https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2021; Evaluatie KODE; conclusies en aanbevelingen na 2 jaar KODE) De uitdaging ligt met name op het gebied van het realiseren van hernieuwbare opwek. 3. De gemeente bevindt zich in een afhankelijkheidspositie. Bij het realiseren van hernieuwbare opwek is de gemeente afhankelijk van de aanwezigheid en kwaliteit van initiatieven vanuit de inwoners en/of de markt. Ook de acceptatie van de noodzaak voor het realiseren van hernieuwbare energie opwek speelt een grote rol. 4. De uitvoering van de energiestrategie omvat vele verschillende gemeentelijke organisatieonderdelen waardoor de sturing complex is.

Denk aan toezichthouden en handhaven, vergunningverlening, maar ook ruimtelijke ontwikkeling en openbare ruimte. De financiën zijn hiermee ook binnen verschillende organisatieonderdelen belegd. Activiteiten/maatregelen zullen gedekt moeten worden door de partijen die ook het beheer van de activiteiten/maatregelen onder zich hebben.

Communicatie Draagvlak bij inwoners en belanghebbenden is belangrijk voor een goed werkend beleidskader. Daarom hebben inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties meegedacht bij het vormgeven van deze energiestrategie en de onderdelen die hierin terug komen.

6 van 8

Raadsvoorstel Er wordt in het algemeen weerstand tegen grootschalige opwek op land ervaren. Het is noodzakelijk dat inwoners en bedrijven een gedeelde verantwoordelijkheid voor klimaatverandering en de energietranistie alsmede de noodzakelijke oplossingen ervaren. Daarom wordt een communicatiecampagne/reeks ingericht die zich hierop richt. Na vaststelling door de Raad zal de energiestrategie formeel gepubliceerd worden. Financiële gevolgen De investeringen die nu gedaan moeten worden voor het klimaatbeleid verdienen zich later terug. Denk aan aanpassingen voor klimaatadaptatie, opvang van klimaatvluchtelingen en energiebesparing wat leidt tot lagere kosten waardoor inwoners en bedrijven minder kwetsbaar zijn. Binnen het hoofdstuk besparing is er specifiek aandacht voor energiearmoede. De volledige financiële consequenties zullen pas duidelijk worden bij de uitwerking van de energiestrategie in uitvoeringsprogramma’s. De verwachting is dat de bestaande budgetten alsmede de aangevraagde rijksbudgetten niet volledig ruimte bieden voor de uitvoering. Activiteiten/maatregelen zullen gedekt moeten worden door de partijen die ook het beheer van de activiteiten/maatregelen onder zich hebben.

Vanuit het Venray Vergroent budget (Energietransitie en tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE)) zijn de in de speerpunten opgenomen onderzoeken en verkenningen (personele lasten en onderzoeken) gedekt. Daarnaast zien we dat het rijk verscheidene SpUk uitkeringen ter beschikking stelt voor doelgroepen en aanpakken onder het energie- en klimaatbeleid. De SpUk Aanpak Energiearmoede en de SpUk Lokale Aanpak Isolatie dekken de speerpunten gericht op energiearmoede en onderdelen van de besparingsopgave gebouwde omgeving. Indien blijkt dat er voor de uitvoeringsprogramma’s extra budget nodig is zal dit via het Meerjarig Uitgaven en Investeringsprogramma (MUIP) voorgelegd worden aan de Raad. Vervolgtraject besluitvorming In 2024 wordt gestart met het uitwerken en prioriteren van de speerpunten. Zodra per programma de uitvoeringsplannen opgesteld zijn, naar verwachting in de tweede helft van 2024, zullen deze voor vaststelling aan het college voorgelegd worden en ter kennisname gedeeld worden met de Raad. Evaluatie Als onderdeel van de afzonderlijke uitvoeringsprogramma’s werken we een monitoringsstrategie uit.

Hiermee toetsen we niet alleen of we op koers liggen om de gestelde CO 2 reductiedoelen en ambities richting 2030 te behalen maar ook of we de invulling van het toekomstige energiesysteem, zoals nu voorgesteld, verder richting kunnen geven of aan moeten passen. Bijlagen -

Bijlage 1 Energiestrategie 2030 Gemeente Venray

-

Bijlage 2 Gebiedsverkenning Vredepeel- Ysselsteyn

-

Bijlage 3 Data Röntgenfoto Duurzame Bedrijventerreinen

-

Bijlage 4 Verslag brede dialoog energiestrategie

7 van 8

Raadsvoorstel

Naslagwerk •

Energiestrategie 2013 Klimaatbeleid (raadsinformatie.nl)

•

KODE KODE Venray (raadsinformatie.nl)

•

Evaluatie KODE Visie Klimaatdaptatie gemeente Venray (raadsinformatie.nl)

•

Voortgang energiebeleid gemeente Venray 1 (raadsinformatie.nl)

•

Memo raadsavond energiestrategie 1 (raadsinformatie.nl)

•

Regionale Energie Strategie NML RES NML | Regionale Energie Strategie Noord- en Midden Limburg

•

Raadsavond 9 maart 2023 (RIS)

8 van 8