01 Algemeen Belang versie 15 oktober 2024 na PO (raadsvoorstel)

Raadsvoorstel

Onderwerp

Algemeen belang besluit bibliotheek

Zaaknummer

Raad datum

10 december 2024

Steller

Amarins Nieuwenhuis

Team

Wijk, Dorp en Vastgoedbeheer

Teammanager

Renee Vercoulen

Portefeuillehouder

Wim de Schryver

Openbaarheid Ja, na het informeren van betrokkenen. Ter advisering/kennisneming/bespreking Ter advisering

Voorstel 1.

De volgende economische activiteiten aan te wijzen als activiteiten die plaatsvinden in het algemeen belang, als bedoeld in artikel 25h lid 5 en 6, van de Mededingingswet: - verhuur van het pand gelegen aan het Gouden Leeuwpad 3 ten behoeve van de exploitatie van de bibliotheek.

2.

Dit besluit in werking te laten treden de dag na bekendmaking.

Inleiding De gemeente heeft in 2019 het appartementsrecht van het voormalige AH-pand verworven om daar een nieuwe functie aan te geven. In mei 2020 heeft uw raad het besluit genomen om de Venrayse bibliotheek (BiblioNu) te verplaatsen naar dit leegstaande supermarktpand in het centrum van Venray. Inmiddels is BiblioNu verhuisd naar het nieuwe pand. BiblioNu huurde voorheen de locatie gelegen aan de Merseloseweg van de gemeente. Er dient een nieuwe huurovereenkomst te worden aangegaan tussen BiblioNu en de gemeente met betrekking tot de nieuwe locatie. Tussen de gemeente en BiblioNu zijn een set samenhangende uitgangpunten overeengekomen voor de totstandkoming van het verbouwings- en verhuisproject. Eén van deze uitgangspunten is dat de huurprijs van de nieuwe locatie gelijk blijft aan de huurprijs van de oude locatie. Deze huurprijs is niet kostendekkend. BiblioNu beschikt niet over de financiële mogelijkheden om een kostprijsdekkende huur te betalen voor de nieuwe locatie. Een huurprijs welke lager is dan de kostprijs is in beginsel niet toegestaan omdat er dan sprake is van strijd met de mededingingswet. De wet biedt de mogelijkheid om een zogenaamd Algemeen Belang Besluit te laten nemen door de raad, waardoor het juridisch mogelijk wordt gemaakt een huurprijs in rekening te brengen welke lager is dan een kostprijs dekkende huurprijs.

Gemeenten maken regelmatig gebruik van deze wettelijke uitzondering voor de verhuur van maatschappelijk vastgoed. In dat kader is er in de raadsvergadering van 7 april 2015 al een algemeen belang besluit genomen. In dat besluit zijn diverse activiteiten aangewezen als activiteiten welke plaatsvinden in het algemeen belang,

Raadsvoorstel waaronder de verhuur van maatschappelijk vastgoed. Inmiddels zijn de eisen waaraan het algemeen belang besluit moet voldoen aangescherpt en voldoet het raadsbesluit van 7 april 2015 niet meer.1 Juridisch kader De Wet Markt en Overheid is per 1 juli 2014 voor alle overheden van toepassing. Dit is geen afzonderlijke wet, maar een hoofdstuk (4b) van de Mededingingswet. Het doel van deze wet is voorkomen van oneerlijke concurrentie tussen de overheid enerzijds en particuliere ondernemingen anderzijds. Daarom zijn er regels opgesteld waar de overheid zich aan moet houden bij het verrichten van bepaalde activiteiten. Eén van de regels is dat de overheid geen gebouwen mag verhuren aan derden voor een huurprijs onder de integrale kostprijs. Op de hoofdregel van de Mededingingswet en het van toepassing zijn van de gedragsregels van de Wet Markt en Overheid is een uitzondering mogelijk. In artikel 25h lid van de Mededingingswet is namelijk bepaald dat hoofdstuk 4b niet van toepassing is op de economische activiteiten die plaatsvinden in het algemeen belang. Op grond van artikel 25h lid 6 van de Mededingingswet geschiedt de vaststelling of economische activiteiten plaatsvinden in het algemeen belang voor gemeenten door de gemeenteraad.

Indien een Algemeen Belang Besluit wordt genomen hoeft de gemeente dus niet langer te voldoen aan de gedragsregels van de Wet Markt en Overheid en hoeft zij de integrale kostprijs niet door te berekenen in de huurprijs welke zij bij haar afnemer in rekening brengt. Een balans moet worden gevonden tussen de hoofdregel van de Mededingingswet (voorkomen oneerlijke concurrentie) en de uitzonderingsmogelijkheid. De vaststelling dat sprake is van een algemeen belang dat, afgewogen tegen het belang van de betrokken particuliere onderneming(en), rechtvaardigt dat er een economische activiteit buiten de reikwijdte van de gedragsregels van de Wet Markt en Overheid wordt geplaatst vergt een deugdelijke motivering. Deze verplichte motivering wordt in dit raadsvoorstel nader uitgewerkt. Beoogd resultaat Het nemen van een algemeen belang besluit zodat de overeengekomen huurprijs met BiblioNu niet in strijd is met de wet en de huurovereenkomst met BiblioNu kan worden geformaliseerd. Argumenten 1.1. Het algemeen belang besluit is noodzakelijk voor het formaliseren van de huurovereenkomst Door vast te stellen dat de verhuur van het pand ten behoeve van de bibliotheek buiten de reikwijdte van de gedragsregels van de wet Markt en Overheid wordt geplaatst wordt voldaan aan de wet en wordt er een huurovereenkomst gerealiseerd welke volledig in overeenstemming is met de wet. 1.2.

Het is gebruikelijk om voor de verhuur van maatschappelijk vastgoed onder de kostprijs een algemeen belang besluit te nemen. Ook bij andere gemeenten worden voor de verhuur van maatschappelijk vastgoed onder de kostprijs algemeen belang besluiten genomen. Maatschappelijk vastgoed is namelijk veelal incourant vastgoed. De wet biedt de uitzondering van het algemeen belang besluit juist voor deze en vergelijkbare situaties. 1 Er is in 2021 een wetsvoorstel ingediend. Dit wetsvoorstel is nog niet in werking getreden, maar verwacht wordt dat dit

wel wordt aangenomen. In het wetsvoorstel worden de regels voor de motivering van het algemeen belangbesluit aangescherpt. De rechtspraak anticipeert hier al op door algemeen belangbesluiten strenger te toetsen en het CBB gaat 2 van 5 sneller tot vernietiging van algemeen belang besluiten over. Voor meer informatie zie ook: https://www.stibbe.com/nl/publications-and-insights/aanpassing-wet-markt-en-overheid-gestart-striktere-regels-voor

Raadsvoorstel

1.3 Er wordt voldaan aan de vereiste criteria voor het kunnen nemen van een algemeen belang besluit. Om te voldoen aan de vereisten van de deugdelijke motivering dient aan het volgende te worden voldaan: - Beschrijving van de activiteit waarvoor de algemeen belang uitzondering wordt ingeroepen en welk belang daarmee wordt gediend. - Beschrijving van de gevolgen van de algemeen belangvaststelling voor derden; - Afweging van de noodzaak van de afwijking van de gedragsregels op grond van het algemeen belang besluit enerzijds, tegenover het effect op de ondernemers anderzijds. 1.3.1. Het maatschappelijk belang wordt gediend door het verhuren van een pand aan BiblioNu De economische activiteit die in het kader van dit besluit aan de orde is betreft de verhuur van het pand thans gelegen aan het Gouden Leeuwpad 3 ten behoeve van het beheer en de exploitatie van een bibliotheek. Het pand wordt verhuurd aan BiblioNu. De verhuur en exploitatie betreffen een economische activiteit omdat het verlening van diensten betreft tegen betaling van een vergoeding op een markt. Het kabinet wil dat elke gemeente een volwaardige bibliotheek heeft. De gemeente heeft thans als taak de aanwezigheid van een bibliotheek te bevorderen in de gemeente. Deze bevorderingsplicht wordt zeer waarschijnlijk per 1 januari 2026 omgezet naar een zorgplicht.

Het bieden van huisvesting aan deze bibliotheek vindt plaats in het kader van het algemeen gemeentebelang van cultuurparticipatie. De toegankelijkheid van een bibliotheek voor alle inwoners van de gemeente is van belang voor het bestrijden van onder meer laaggeletterdheid, het leveren van een bijdrage aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen en om ervoor te zorgen dat mensen meer gaan lezen. De gemeente wil toegang tot de bibliotheek aantrekkelijk maken voor haar inwoners. De aanwezigheid van een bibliotheek als ontmoetingsruimte in het centrum zorgt ervoor dat er een breder publiek wordt aangetrokken. De gemeente wil een lidmaatschap voor de bibliotheek aantrekkelijk houden voor al haar inwoners, ongeacht de financiële draagkracht. De toegang tot de bibliotheek en een lidmaatschap moet daarom laagdrempelig zijn, wat met zich meebrengt dat een lidmaatschap voor iedereen betaalbaar moet zijn. Een integrale kostendoorberekening voor de huur van het pand zal erin resulteren dat de lidmaatschapskosten significant zullen stijgen, met als gevolg dat een lidmaatschap van de bibliotheek niet langer voor iedereen toegankelijk is of erger, dat de bibliotheek niet langer kan voortbestaan. Van belang is verder dat het verhuren van maatschappelijk vastgoed bovenal plaatsvindt ter uitoefening van de publieke taak van de gemeente.

Daar komt bij dat de economische activiteit zich minder leent voor concurrerende marktactiviteiten, immers de ‘lagere’ (niet kostprijs dekkende) huur vindt plaats aan een gesubsidieerde instelling (de bibliotheek) met een maatschappelijke doel. De bibliotheek kan vanuit haar inkomsten niet het volledige beheer van het gebouw bekostigen. Ook andere bronnen van inkomsten blijven voor hen achter, vanwege de beperkingen bij het vergroten van de zelfexploitatie van het gebouw door de paracommerciële regels in de APV om bij de horeca-exploitatie niet in oneerlijke concurrentie te komen met horecabedrijven. 1.3.2. De algemeen belang vaststelling heeft geen gevolgen voor derden. De economische activiteit is beperkt tot de verhuur van een gebouw aan een instelling (bibliotheek) welke uitvoering geeft aan een maatschappelijke behoefte. De gemeente heeft tot taak de aanwezigheid van een bibliotheek te bevorderen. Er is een wetswijziging aangekondigd waarin de bevorderingstaak wordt omgezet naar een plicht tot het realiseren van een bibliotheek in iedere gemeente. Daarnaast is er geen minder

3 van 5

Raadsvoorstel vergaand middel voorhanden, omdat vanuit de bibliotheek géén economische activiteiten kunnen plaatsvinden om met extra inkomsten de huisvestingskosten te kunnen dekken. De ‘lage huur’ is voor de bibliotheek noodzakelijk voor haar bestaansrecht om zo invulling te kunnen geven aan de maatschappelijke behoefte, waarbij het algemeen belang voorop staat. Hieruit wordt de volgende inschatting gemaakt van het belang van private ondernemers:

• verhuurbedrijven of bemiddelaars die zich mogelijk richten op verhuur van dit maatschappelijk vastgoed, kunnen niet alle kosten doorberekenen aan de instellingen vanwege de bedreiging van hun bestaansrecht; ze zullen dus voortdurend zelf hun “verlies” moeten nemen;

• vorenbedoelde ondernemers zullen er waarschijnlijk niet veel zijn, wat wordt versterkt doordat deze specifieke huurdersmarkt zeer beperkt is in aantal. 1.3.3. Het algemeen belang besluit zal nauwelijks tot geen effect hebben op particuliere ondernemers Het algemeen gemeentebelang inzake het bevorderen van de aanwezigheid van een bibliotheek weegt zwaarder dan het eventuele commerciële belang. Het is zeer onwaarschijnlijk dat er nadelige gevolgen zijn voor particuliere bedrijven omdat weinig tot geen bedrijven deze verhuuractiviteiten zullen oppakken in het algemeen belang, zoals een gemeente dat doet voor een gesubsidieerde organisatie met hoofdzakelijk sociale – maatschappelijke doelen dan wel enkel voor lokale inwoners. Dit betekent dat er geen of nauwelijks risico is dat private bedrijven worden verdrongen omdat de exploitatie van een bibliotheek niet winstgevend zal zijn, aangezien het algemeen belang steeds voorop staat. Een bibliotheek past niet goed in de commerciële markt en zal geen negatieve gevolgen hebben voor bedrijven die actief op die markt opereren. Kanttekeningen en risico’s 1.1. Bij het niet-nemen van het algemeen belang besluit kan de Autoriteit Consument en Markt (ACM) een last onder dwangsom opleggen om beëindiging van de overtreding af te dwingen.

De ACM, voorheen de Nederlandse Mededingingsautoriteit (‘NMa’) houdt toezicht op de naleving van de gedragsregels. De bestuursrechtelijke handhaving van de gedragsregels vindt dus door ACM plaats. De ACM kan toezicht uitoefenen uit eigen beweging, of optreden naar aanleiding van klachten of signalen van bijvoorbeeld gedupeerde ondernemingen. De ACM kan bij besluit verklaren dat zij een overtreding van de gedragsregels heeft vastgesteld, of wanneer zij meent dat dit niet afdoende is, aan de overheid een last onder dwangsom opleggen om beëindiging van de overtreding af te dwingen. Dit kan worden voorkomen door het nemen van een nieuwe algemeen belang besluit. Op dit moment staat onvoldoende vast of het algemeen belang besluit zoals genomen door uw raad op 7 april 2015 nog afdoende is voor het aangaan van nieuwe huurovereenkomsten met betrekking tot maatschappelijk vastgoed. 1.2 Bij het niet-nemen van het algemeen belang besluit kan de gemeente de bestuurlijk gemaakte afspraken met BiblioNu niet nakomen Met BiblioNu is de afspraak gemaakt dat de huurprijs voor het nieuwe pand gelijk blijft aan de huurprijs van het oude pand. Deze afspraak kan alleen worden nagekomen wanneer er een algemeen belang besluit wordt genomen. Wanneer dit besluit niet wordt genomen dan dient de gemeente een kostprijs dekkende huur in rekening te brengen.

BiblioNu heeft onvoldoende inkomsten om deze kostprijs dekkende huurprijs te voldoen. Communicatie Het raadsbesluit wordt gepubliceerd in het Gemeenteblad. Financiële gevolgen

4 van 5

Raadsvoorstel Door het nemen van het algemeen belang besluit wordt bewust ingestemd met het hanteren van een niet kostendekkende huurprijs. Door hiervan af te wijken, worden niet alle investeringen (aanschaf object) en afschrijvingslasten (verbouwkosten) volledig gedekt vanuit de huurprijs en daaruit komende huuropbrengsten. Vervolgtraject besluitvorming Nadat er een algemeen belang besluit is genomen kan de gemeente de huurovereenkomst met BiblioNu formaliseren. Evaluatie N.v.t. Bijlagen 1. concept raadsbesluit 2. Raadsvoorstel en raadsbesluit 7 april 2015 Naslagwerk

5 van 5