Reflectie Raadsvoorstel Doorontwikkeling Brightlands Campus Greenport Venlo 08 06 22.pdf

1

Reflectie Brightlands Campus Greenport Venlo 8 juni 2022

Inleiding

2

Het beschikbare materiaal is compleet maar moeilijk in een enkel raamwerk te vatten. In de tijd: enerzijds is er een dreigend liquiditeitstekort dat moet worden voorkomen, anderzijds moeten er nog onderwerpen worden uitgezocht. Door de samenhang tussen partners: elke partner heeft een eigen besluitvormingstraject dat de besluitvorming door de andere partners zou kunnen beïnvloeden. Door de afbakening van de gebieden en bevoegdheden: de Campus Vastgoed heeft een andere focus dan de Brightlands Campus. Sommige stukken richten zich op de lange termijn, andere op de korte. De ontwikkelingsstrategie gaat uit van ambitieuze groei, het Raadsvoorstel van actieve groei. De ene bijlage bevat stelliger teksten dan de andere. Etc. Aanpak Reflectie • • • • • • • • • •

Bij de beoordeling van Raadsvoorstel uitgaan van Groeiplan Roland Berger Brightlands (triple helix) beschouwen als een vliegwiel. Nu nog klein, in vijf jaar op gang gekomen, nog geen perpetuum mobile Groeiplan bevat brandstof door verscherping van inhoudelijke en bestuurlijke focus De turbo wordt aangezet door de komst van (zoveel mogelijk) opleidingen van UM ea Dat genereert kennis, banen, leefomgeving, spin-offs. Dat maakt Brightlands aantrekkelijk voor bedrijfsleven, nog breder dan BASF Resultaat is ongewis. Lange termijn, recessie of hoogconjunctuur, bestuurlijke wisselingen, energiecrisis, stikstofcrisis, etc. kunnen roet in het eten gooien Kortom: onzekere uitkomst De verwachte rol van Venlo is in principe beperkt tot Vastgoed en inrichting en beheer Campus Zuid, maar is breder gedefinieerd in gemeentelijke rollen en vraagt dus meer aandacht en sturing. En keuzes.

Plussen en minnen Groeiplan + Het begin is er + Plan past goed in de omgeving + Inzet van UM is positief + Overige partners doen mee + Verbeterde bestuurlijke focus en aansturing Maar het is geen gelopen koers Plan is strategisch = hoog over Geen zicht op concurrentie, geen relatie met Haagse processen, weinig doorkijk naar algemene en specifieke risico’s, geen mijlpalen gedefinieerd, geen afbreukscenario’s Inzet van provincie en BASF is voorlopig onduidelijk UM vraagt om financiële bijdrage in kickstart Venlo kiest niet voor het maximale scenario, houdt het kruit een beetje droog (reservering budgetruimte). Geldt ook voor Provincie, van BASF weten we het niet. Relativering: de ‘vaagheid’ van het groeiplan kun je een zwakte noemen. Je kunt dat ook positief zien. Er is nu de nodige ruimte om in te spelen op ontwikkelingen die zich voor doen zonder te worden belemmerd door verouderende uitgangspunten. Zijn er alternatieven? • Niet van dit niveau, met deze startkwalificaties • Afhaken = kapitaalvernietiging door snelle afschrijving op gebouwen enerzijds en besparing op komende uitgaven anderzijds. Ik schat dat neutraal in, maar kan dat niet onderbouwen. In ieder geval verlies van hoogwaardige werkgelegenheid. Het gaat vooral om vertrouwen in het Groeiplan, in de aansturing door RvC en directie.

Uitwerking van het Groeiplan in stappen, mijlpalen, alternatieve scenario’s, kosten etc. is noodzakelijk en uiterst relevant, eea gebaseerd op besluiten van partners (incl. financiering). Maar er ligt een stevige basis.

Zo goed mogelijk samengevat houdt het Raadsvoorstel in: • Er wordt incidenteel en structureel budget beschikbaar gesteld om Campus Vastgoed overeind te houden mits o de Provincie daar ook bereid toe is en voorzover o uit een nog uit te voeren extern onderzoek blijkt wat de optimale onderhoudsstrategie is. • Er wordt een investeringskrediet aangevraagd voor toekomstige uitbreiding van het vastgoed mits o de behoefte daaraan blijkt uit voorspoedige ontwikkeling van Brightlands Campus en mits o de Provincie daar ook in evenredige mate bereid toe is. • Er wordt een investeringskrediet aangevraagd voor inrichting van Campus Zuid waarvan o waarvan de dekking mogelijk zal komen uit erfpachtopbrengsten van een te ontwikkelen tijdelijke woonfunctie • Niet in de besluitenlijst staat een mogelijke gemeentelijke en provinciale bijdrage aan de kickstart van de UM die o in belangrijke mate aan de basis staat van het welslagen van Brighlands Campus en o waarvoor ook aan de gemeente een financiële bijdrage wordt gevraagd o waarvoor zoveel mogelijk financieringsbronnen buiten de gemeente zullen worden gezocht. • Plus een startbijdrage in de Ontwikkelingsstrategie

3

Positieve besluitvorming op het eerste punt is bijna onvermijdelijk om (nauwelijks op basis van de beschikbare gegevens te kwantificeren) kapitaalvernietiging en omvangrijke bijkomende kosten te vermijden. Besluitvorming op het tweede en derde punt hangt af van het vertrouwen in de ontwikkelingsstrategie van Brightlands Campus (punt 1 van het Raadsvoorstel). De voorwaarden daarvoor zijn grotendeels ingevuld, de uitwerking gaat blijken.

De Reflectie is opgezet langs de lijnen van het Raadsvoorstel.

4 De opbouw van het raadsvoorstel vind ik logisch: de ontwikkeling van de Campus is de drager van het voorstel.

Deze passage is wel een beetje positief geformuleerd. Het eerdere plan ‘Brightlands Campus Greenport Venlo, Handen en voeten aan het Kennislandschap’ (28 januari 2016, niet bij het Raadsvoorstel gevoegd) voorzag een ontwikkeling van 10 jaar. Het voorliggende plan voorziet een ontwikkeling naar 203X. Zie ook het (vertrouwelijke) second opinion rapport Brightlands Campus Greenport Venlo (10 mei 2021, gevoegd bij RIB 2021-94 dd 24 juni 2021): ‘Met name de bereidheid om langjarig de campusontwikkeling te financieren en de eis tot uitbetaling van rente en aflossing binnen de CVGV over de eerste 15 jaren van ontwikkeling los te laten, kan in onze ogen een faire kans bieden aan een campus ontwikkeling in Venlo, waarvan de oorsprong nu eenmaal niet is gebaseerd op de aanwezigheid van één grote spelbepaler (universiteit of een sterk onderzoekscentrum). Daarvoor is het tevens van belang dat BASF en Universiteit Maastricht (UM) hun aanwezigheid op de campus in de komende jaren sterk weten te vergroten. Onderwijspartijen en gemeente Venlo zijn onmisbaar om de onderwijsinspanningen op de campus significant te kunnen vergroten.

En voor de verdere doorgroei van CVGV, en daarmee het cruciale verdienmodel, is ondernemerschap cruciaal waarbij ook strak aan de wind moet worden gevaren met betrekking tot kostenbeheersing (services en diensten) en doorontwikkeling van het verdienmodel (klanten een faire prijs laten betalen voor de diensten die geleverd worden).’ Verklaringen voor de vertraging liggen in verschillen van inzicht tussen verschillende betrokkenen, de afwezigheid van een echte kennismagneet en de initiële afwezigheid van een grote derde partij in de triple helix (bedrijfsleven). In het raadsvoorstel wordt duidelijk dat de verschillen van inzicht worden aangepakt door gewijzigde aansturing van Brightlands Campus en Campus Vastgoed, door het aanhaken van een stevige partner uit het bedrijfsleven en (vooral) door het Groeiplan Brightlands Campus.

5

6

Zie ook de eerdere passage over de gekozen positieve toon.

7

De keuze voor het actieve groeiscenario is logisch. De drie minder ambitieuze scenario’s zijn inhoudelijk ongunstiger. Het gekozen actieve groeiscenario vraagt investering in achterstallig onderhoud, ondersteuning van exploitatieverlies van de bestaande gebouwen in komende jaren en investering in de Ontwikkelingsstrategie. Deze kosten zouden zich in de drie minder ambitieuze scenario’s iig deels ook voor doen maar zich in andere vorm uiten. Maar er bestaat geen beeld in duidelijke maatschappelijke- en kostenverschillen tussen de scenario’s en dat maakt de afweging niet helder inzichtelijk. Het ambitieuze groeiscenario vraagt waarschijnlijk forsere uitgaven zonder gegarandeerd rendement en bevat daarmee grotere risico’s. Onduidelijk is ook hoe de andere partners (Provincie, BASF) hun keuzes op dit punt maken. Ik ervaar een zeker voorbehoud aan de kant van de UM (kickstart). Verwarrend is het gebruik van verschillende scenario-aanduidingen: actieve doorgroei/ambitieuze doorgroei (Roadmap), versnelde groei (Brightlands Campus Greenport Venlo, Groeiplan).Samengevat: de keuze voor het actieve groeiscenario is begrijpelijk maar de onderbouwing is niet heel helder verwoord. De visie “203X” van Brightlands Campus is afhankelijk van voorafgaande uitgaven en exploitatiebijdragen van Campus Vastgoed. Deze vormen praktisch een conditio sine qua non.

8

Het is verwarrend dat het Groeiplan is opgesteld vanuit het scenario van versnelde groei, terwijl het Raadsvoorstel is opgesteld vanuit actieve doorgroei. Dat uit zich aan de kant van de gemeente Venlo in voorzichtige positionering waar het investeringen in nieuwe gebouwen betreft, terwijl het groeiplan uitgaat van bouwen op voorraad. Niet duidelijk is hoe de andere deelnemers reageren op de wat voorzichtiger keuze van de gemeente Venlo, voor welk scenario de andere partners kiezen en welke gevolgen deze keuzes hebben voor de gemeenschappelijke strategie. Door de interactie tussen partners en ontwikkelingen in het groeipad is het moeilijk om bepalende ontwikkelingen, mijlpalen, alternatieve paden en dergelijke te onderscheiden. Dat behoort dan ook niet tot het strategische groeiplan maar tot de volgende tactische uitwerking. Het is van belang voor de Raad om daar kennis van te nemen.

9

In de bijlagen bij het Groeiplan, dat is gebaseerd op ambitieuze doorgroei, staan omvangrijke

ongedekte uitgaven, die deels voor rekening worden gedacht van de gemeente Venlo en de provincie. In het raadsvoorstel wordt daar weinig aandacht aanbesteed. Mogelijk is dat niet nodig, als er bijvoorbeeld financiering uit andere bronnen kan worden gevonden. Of wanneer uiteindelijk een ander groeipad ontstaat. Maar de rekening kan zich ook maar zomaar opeens voordoen en wellicht onontkoombaar blijken. Dat is ook lastig aangezien de ontwikkeling zich moeilijk gedetailleerd laat voorspellen. Ik mis nu inzicht in mogelijke pijnlijke keuzes.

Niet scherp is waarop de aandeelhouders commitment hebben gegeven. Is het het plan, is het de onvoorwaardelijke inzet, zijn het de minimale of de maximale personele en financiële voorwaarden?

10

In het Groeiplan worden verwachtingen geformuleerd ten aanzien van de bereikbaarheid van het gebied door OV en over de woonfunctie in het gebied, die aanvulling maar ook concurrentie zouden kunnen betekenen met de komende woonfuncties in het Kazerne Kwartier. Dit is niet helder uitgewerkt, anders dan dat de gemeente actief met de UM in gesprek zal blijven over de ontwikkeling van de vraag en de positionering van extra huisvesting in het stedelijk gebied. De trekker van deze woonfunctie noch de ontwikkelaar van deze functie is duidelijk aangeduid. De gemeente Venlo lijkt, met de keuze voor actieve doorgroei, hier geen voortrekkersrol in te willen spelen. Er wordt evenmin op voorraad gebouwd. Maar de ontwikkeling wordt door de UM als onmisbaar gezien en de ontwikkeling van tijdelijke huisvesting is een drager voor de ontwikkeling van het omringende gebied. De ervaren urgentie enerzijds en de ambitie anderzijds sporen niet.

11

12

13

14

Hier ontbreekt een stukje in het Raadsvoorstel dat het verschil tussen 19,7 mln en 29,6 mln verklaart en dat veroorzaakt wordt door de jaarlijkse exploitatietekorten op de beide gebouwen.

Deze besluiten lopen vooruit op de vaststelling van de begroting 2023 (en verminderen de vrije keuzeruimte).

15

16

Hoewel de gemeente Venlo kiest voor de (voorzichtiger) doorgroei wordt er wél ruimte gereserveerd voor een ambitieuzer pad. Maar er bestaat ook aarzeling over de inzet van de Provincie. Hier duikt wellicht nog een risico op… Het recente Statenvoorstel biedt hier waarschijnlijk meer zicht op.

17

18

De beschikbaarheid van de dekking is afhankelijk van het succes van het huisvestingsconcept. Eerder is aangegeven dat er mogelijke concurrentie is met het kazerne Kwartier.

Deze passage is wat neutraler geformuleerd dan de inleiding van het Raadsvoorstel en/of zou daar beter mee in combinatie gelezen kunnen worden.

Hier wordt een mijlpaal geformuleerd: in 2030 moet de campus en vastgoedorganisatie op eigen benen kunnen staan.

19

De UM voorziet de behoefte aan een kickstart en vraagt daarvoor een bijdrage van de gemeente Venlo en de Provincie. Die zoeken (ook) naar alternatieve financiering, besluitvorming over de aanvullende bijdrage moet nog volgen. Dit is een ‘open eind’.

Het Groeiplan is al het strategisch plan. Er bestaat nu behoefte aan een tactisch plan: wat eerst, wat later? Hierin worden nadere prioriteiten gesteld, die ook voor de gemeente relevant zijn. De jaarlijkse plannen zijn operationeel van karakter, gebaseerd op het tactisch plan.

20

Er bestaat hier het risico van een ‘besluitfuik’: als er al besloten is om te herinvesteren in de gebouwen en een structurele bijdrage te geven aan Campus Vastgoed zou het onlogisch worden on niet mee te werken en mee te betalen aan de kickstart van de UM in het Campus gebied.

21

Tenslotte In veel steden is zichtbaar geworden dat de opzet van een stevig en spraakmakend initiatief de ontwikkeling van stad en regio kan versnellen en de stad beter op de kaart kan zetten. Brightlands Campus Venlo kan zo’n initiatief zijn. Het past goed in de regio en de partners in de triple helix staan in de startblokken. Vanzelfsprekend is de uitkomst van zo’n initiatief onzeker en veel moet nog blijken. Maar de voortekenen zijn gunstig.

Jos van der Putte, 20220608

22