NLWB_LESPAKKET_HANDLEIDING_FINAL_SEP_2016.pdf

Door kortstondige experimenten met rode of blauwe Pieten en op sommige scholen met de invoering van een ‘Sint-Nicolaas-code’, waarin vastgelegd werd dat Sinterklaas en Piet gelijkwaardig zijn, werd daaraan op kleine schaal gevolg gegeven. Sinds 2000 tekent zich een verharding af in de protesten, als enkele groepen aankondigen Sinterklaasfeesten waarin Zwarte Piet figureert te verstoren.

Afbeelding 22

niet meer’ en ‘Zwarte Piet: a white man’s construction’. Voor de demonstratie was een zomerse dag gekozen, ‘want dan zijn Nederlanders er misschien niet zo emotioneel over en kunnen ze hopelijk wat afstand ervan nemen’. Nadat kranten en internetsites melding hadden gemaakt van de geplande anti-Zwarte Piet optocht, kreeg het Van Abbemuseum een stortvloed van e-mails, waarin het initiatief sterk werd afgekeurd. Het museum toonde zich op zijn website dusdanig ‘geschokt door het extreme negativisme en dreigend geweld in de reacties’, dat het besloot om de optocht niet door te laten gaan. ‘De mars zou het platform zijn voor meningen die eerder niet gehoord zijn – in het verleden en in de laatste dagen’. Misschien zijn die in het verleden onvoldoende ‘gehoord’. Maar zij zijn wel uitgedragen.

Eindhoven, augustus 2008 Na enkele jaren van betrekkelijke rust was het in 2008 weer zover: publieke opwinding over Zwarte Piet. Niet alleen in november en december, maar zelfs in augustus. De aanleiding daarvoor was het bericht dat op de laatste zaterdag van die maand in Eindhoven een protestdemonstratie gehouden zou worden tegen Zwarte Piet. Verschillende kunstenaars werden door het Van Abbemuseum uitgenodigd werk te maken rond de vraag wat het betekent “Nederlands te zijn of te worden’’’. Als onderdeel van een twee jaar durende tentoonstelling getiteld Be(com)ing Dutch. Daarmee beoogde het museum ‘onze ideeën over culturele identiteit te ondervragen’ en ‘de processen van in- en uitsluiting in de huidige tijd te onderzoeken’. In het kader van deze tentoonstelling maakten de Zweedse Petra Bauer en de Duitse Annette Krauss een project over Zwarte Piet. Met hun project wilden beide kunstenaressen, gesteund door de antiracistische organisaties Doorbraak en Untold, die discussie opnieuw openen, ‘om de koloniale geschiedenis en de racistische structuur die ten grondslag ligt aan deze traditie aan de oppervlakte te krijgen’. Bezoekers van de tentoonstelling konden op de bewuste zaterdag protestborden maken met leuzen als ‘Zwarte Piet bestaat LESPAKKET DE GESCHIEDENIS VAN HET SINTERKLAASFEEST - NEDERLAND WORDT BETER - 2016 V1.1

Afbeelding 23

ZWARTE PIET IS RACISME CAMPAGNE In 2010 heeft Raul Balai, kunstenaar en ontwerper, verschillende betrokken mensen uit de samenleving benaderd met de vraag of zij samen de krachten willen bundelen om nationale aandacht te genereren voor de discussie over Zwarte Piet, die tot dan toe niet nationaal werd gevoerd. Het collectief be18

nederland wordt beter. stond uit Nederlandse jongeren, ouders, dichters, kunstenaars, leerkrachten, studenten, academici, bloggers, filmmakers en historici. Het collectief kwam in januari 2011 bij elkaar en heeft plannen opgesteld waaronder een actie met anti-Zwarte Piet-Tshirts, een tentoonstelling en een bewustwordingscampagne. Als Quinsy Gario (dichter en kunstenaar) zich later bij de groep aansluit, vormt hij samen met Raul Balai en Jerry Afriyie (dichter en social critic) de kartrekkers van de groep. Uit het collectief ontstaan twee grote projecten: De tentoonstelling ‘Zwart van Roet’ en de bewustwordingscampagne ‘Zwarte Piet is Racisme’. ‘Zwart van Roet’ bestaat uit een expositie, een filmavond, debatten, een leesgroep en een feest. Met de tentoonstelling hoopte het collectief bij te dragen aan een constructieve discussie rondom het sinterklaasfeest. Zwarte Piet is Racisme werd op 1 juli 2011, op de viering en herdenkingsdag van het slavernijverleden van Nederland, gelanceerd. Het doel van de campagne was om mensen bewust te maken van het feit dat het Sinterklaasfeest veel Nederlanders kwetst. Het Sinterklaasfeest moest een feest worden voor alle Nederlanders en dit kan alleen gerealiseerd worden wanneer Nederland Zwarte Piet in de ban doet. Op 12 november 2011 hebben Jerry Afriyie en Quinsy Gario diezelfde boodschap meegenomen naar de landelijke intocht in Dordrecht.

Hier werden zij op gewelddadige wijze gearresteerd, omdat zij een T-shirt met de leus ‘Zwarte Piet is Racisme’ droegen bij de nationale intocht van Sinterklaas. De ombudsman zal later oordelen “dat de aanhouding van kunstenaars Quinsy Gario en Jerry Afriyie bij de intocht van Sinterklaas in 2011 in Dordrecht onrechtmatig, disproportioneel gewelddadig en in strijd met hun mensenrechten was.”

BIJLAGEN Afbeelding 19: omslag Groene Amsterdammer ,1930 Afbeelding 20: M.C Grünbauer in 1968 Afbeelding 21: Zwarte Piet = Zwart Verdriet, jaren ‘80 Afbeelding 22: Bauer en Krauss, van Abbemuseum, 2008 Afbeelding 23: Jerru Afriyie & Quinsy Gario, Dordrecht, 2011

BRONNEN • Melis Stoke in de Groene Amsterdammer: https://schrijfsterushamarhe.wordpress.com/2014/11/29/zwartepiet-nietreeds-in-1930-door-melis-stoke-in-de-groene-amsterdammer-bepleit/ • Wanroij 1963: hoofdonderwijzer eist witte knecht voor Sint: http://www.npogeschiedenis.nl/nieuws/2013/oktober/Pleidooi-uit1963--schaf-Zwarte-Piet-af.html • Helsloot, dr. J.I.A. (John) - Meertens Instituut, ‘Is Zwarte Piet uit te leggen’: http://depot.knaw.nl/5963/1/IsZwPiet1364_001.pdf • 2 februari 1945 De Stem: ‘Zwarte Piet steen des aanstoots’

De bewustwordingscampagne kreeg veel aandacht na de arrestatie van Jerry en Quinsy. Sinds die ene arrestatie, op die bewuste dag, is de Zwarte Piet-discussie niet meer weg te denken uit het publiekelijke debat. Inmiddels hebben de VN, Het College voor de Rechten van de Mens, Amnesty International, het Meertens Instituut, de Amsterdamse bestuursrechter, het CERD, grote en kleine maatschappelijk betrokken organisaties, bekende en onbekende Nederlanders, zich allen uitgesproken tegen de aanwezigheid van Zwarte Piet in onze ‘beschaafde’ samenleving. Uit het collectief zal in 2012 Stichting Nederland Wordt Beter ontstaan.

LESPAKKET DE GESCHIEDENIS VAN HET SINTERKLAASFEEST - NEDERLAND WORDT BETER - 2016 V1.1

19

nederland wordt beter. AANTEKENINGEN

LESPAKKET DE GESCHIEDENIS VAN HET SINTERKLAASFEEST - NEDERLAND WORDT BETER - 2016 V1.1

20