M1 bijlage Vrijheid, weerbaarheid, welvaart - inspiratienota.pdf

Vrijheid, weerbaarheid, welvaart Kansen voor Venlo op basis van de Limburg Defensie Agenda

April 2025

Inleiding Venlo is een stad met een geschiedenis van oorlog en vrede. De herinneringen aan deze periode leven voort in onze monumenten, verhalen en vooral in de harten van onze inwoners. Maar geschiedenis is meer dan een herinnering: het is een roep om verantwoordelijkheid. Vandaag bevinden we ons opnieuw in een tijd van geopolitieke onzekerheid. Aan de randen van Europa woeden conflicten. Digitale dreigingen nemen toe, en de stabiliteit waarop wij onze samenleving hebben gebouwd, staat onder druk. Het is in deze context dat de Limburg Defensie Agenda tot stand is gekomen: een strategisch partnerschap tussen de Provincie Limburg en het Ministerie van Defensie. Deze agenda biedt kansen, maar spreekt onze gemeente ook aan op haar verantwoordelijkheid Venlo kan en moet hierin een actieve rol spelen. Niet als toeschouwer, maar als partner. Als logistiek knooppunt, als thuishaven voor innovatieve maakindustrie, als broedplaats van kennis en talent. We kunnen bijdragen aan de veiligheid van Nederland én profiteren van de economische en maatschappelijke kansen die hiermee gepaard gaan. Denk aan het aantrekken van jong talent, het stimuleren van technologische innovatie, het versterken van onze regionale economie en het creëren van nieuwe werkgelegenheid. In een regio die te maken heeft met vergrijzing, biedt dit toekomstperspectief.

De Limburg Defensie Agenda daagt ons uit om onze unieke positie te benutten. D66 Venlo stelt dan ook de vraag: Hoe kunnen we als gemeente Venlo een proactieve rol spelen binnen deze agenda? In dit stuk identificeren we economische en technologische ontwikkelkansen voor onze gemeente, waarbij we tegelijkertijd een rol kunnen pakken in het nemen van verantwoordelijkheid voor een veiliger Europa. Laten we samen bouwen aan een weerbare samenleving en een sterke toekomst voor Venlo. Marc Vervuurt

Strategische ligging van Venlo Venlo bevindt zich op een cruciaal logistiek kruispunt in het hart van Europa. Met directe spoor- en snelwegverbindingen naar Duitsland, België en de rest van Nederland is onze stad al jaren een spil in de Europese goederenstromen: Venlo als Poort naar Europa. Deze positie maakt Venlo bij uitstek geschikt om een sleutelrol te spelen in de militaire logistiek zoals voorgesteld in de Limburg Defensie Agenda. De Europese Unie en de NAVO dringen aan op een versterking van de militaire mobiliteit. In dat kader kan Venlo zich ontwikkelen tot een belangrijk logistiek steunpunt voor militaire transporten, bevoorrading en grensoverschrijdende operaties. De nabijheid van NAVO-infrastructuur zoals Geilenkirchen (AWACS) en Vliegbasis Volkel maakt Venlo extra aantrekkelijk als ondersteuningslocatie. Bovendien kunnen we als stad bijdragen aan de noodzakelijke versnelling van grensoverschrijdende transportcorridors. Daarnaast biedt onze ligging kansen voor samenwerking met Duitse defensiepartners. Denk aan gezamenlijke oefeningen, kennisdeling en gezamenlijke innovatietrajecten. Venlo kan hier de brugfunctie vervullen: als draaischijf én als bruggenbouwer tussen Nederland en Duitsland.

De combinatie van een sterke logistieke infrastructuur, een internationale oriëntatie en bestaande netwerken met Duitsland positioneert Venlo als een natuurlijke bondgenoot van Defensie in het versterken van Europese veiligheid. Deze strategische ligging moet daarom volwaardig onderdeel worden van onze economische en ruimtelijke visie voor de toekomst. Acties: We onderzoeken het actief aanbieden van Venlose infrastructuur in militaire planningsprocessen. Bijvoorbeeld door civiel- militaire overslaglocaties, zoals Railterminal Greenport Venlo, beschikbaar te stellen. We denken na over het opzetten van een lokaal coördinatiepunt voor militaire transporten, onderzoeken we de mogelijkheden om de (nieuwe) Venlose jachthaven ook militair beschikbaar te stellen, en doen onderzoek naar een structurele rol van Venlo in de nationale ‘Host Nation Support’-structuur. Ook profileert Venlo zich als voorloper op het gebied van grensoverstijgende militaire samenwerking, waarbij we expliciet de samenwerking opzoeken met onze Duitse buren.

Duurzame defensiegerelateerde bedrijvigheid De defensie-industrie is in beweging. De nadruk verschuift naar duurzame technologie, high-tech oplossingen en dual use toepassingen die zowel civiel als militair inzetbaar zijn. Voor Venlo – met bedrijventerreinen als Trade Port en een sterke maakindustrie – biedt dit aanzienlijke kansen. Met name op het gebied van drones, voertuigtechnologie, sensortechniek en cybersecurity kunnen Venlose bedrijven inspelen op de groeiende vraag vanuit Defensie. De Limburg Defensie Agenda onderstreept deze ontwikkeling en opent de deur naar partnerschappen met bedrijven die actief zijn op deze terreinen. Door slim in te zetten op verduurzaming en technologische innovatie, kunnen we bovendien bijdragen aan een modern defensieapparaat dat past bij de ambities van Nederland en Europa. Om de samenwerking met Defensie in crisissituaties structureel te verbeteren, stellen we voor om jaarlijks een regionale civiel-militaire crisisoefening te organiseren in Venlo, met betrokkenheid van onder meer de Geneeskundige Dienst van Defensie, Veiligheidsregio Limburg-Noord en de GGD. Daarnaast willen we afspraken maken over het structureel delen van informatie bij hybride dreigingen, zoals cyberaanvallen of desinformatiecampagnes. Venlo stelt zich ook beschikbaar als uitvalsbasis voor tijdelijke militaire inzet in Limburg.

Zo bouwen we een robuuste samenwerking op, nog vóórdat het echt moet. Acties: We benutten de bestaande infrastructuur voor het aantrekken van nieuwe bedrijven, of het uitbreiden van bestaande productiecapaciteit, in de defensiesector. Het aanjagen van deze bedrijvigheid sluit niet alleen aan bij onze economische ambities, maar draagt ook bij aan een robuustere werkgelegenheid en een meer weerbare regio. We onderzoeken hoe we defensie gerelateerde bedrijvigheid kunnen koppelen aan de Venlose maaktraditie en innovatiekracht, hiermee een duurzame economische motor voor de toekomst vormend. We geven defensie een structurele plek in de gemeente Venlo, zowel direct als indirect. Dit kan plaatsvinden in samenwerking met de Veiligheidsregio en de GGD, maar kan ook vorm krijgen in het creëren van een (tijdelijke) uitvalsbasis.

Onderwijs & kennisontwikkeling Een krachtige regio begint met goed onderwijs en toekomstgericht leren. Venlo huisvest met de Universiteit Maastricht, de Fontys Hogeschool, de HAS Venlo, en Gilde Opleidingen en Yuverta een kleurrijke waaier aan opleidingsniveaus die zich uitstekend lenen voor samenwerking met Defensie: van de kennis over logistiek en supply chains binnen de Universiteit Maastricht, tot de praktischtechnologische kennis op het gebied van Mechatronica en ICT binnen de Fontys Hogeschool en Gilde Opleidingen, tot groene en ruimtelijk-planologische kennis bij de HAS Venlo en Yuverta. Door het focussen op defensiegerichte opleidingen, duale trajecten en stageplaatsen ontstaat een nieuwe verbinding tussen kennis en praktijk. Acties: Samen met de onderwijsinstellingen onderzoeken we of studenten aan de slag kunnen binnen realistische contexten – denk aan projecten rondom cybersecurity, robotica of logistiek. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met defensiepartners en hightech bedrijven in de regio. Zo versterken we niet alleen de arbeidsmarkt, maar zorgen we ook voor binding van jong talent aan Venlo. Verder kunnen ook mbo-instellingen een rol spelen in het opleiden van technisch en logistiek personeel, bijvoorbeeld via het bestaande CHILLconcept van de Brightlands campussen, dat gericht is op praktijkleren in samenwerking met ondernemers.

Door dit concept uit te breiden richting defensie-opgaven, ontstaat een win-winsituatie voor onderwijs, bedrijfsleven én overheid. Venlo neemt initiatief om een ‘Defensiecluster Venlo’ op te richten waarin logistieke bedrijven, hightechindustrie, onderwijsinstellingen en Defensiepartijen samenkomen. Dit cluster kan innovaties versnellen rond smart logistics, duurzame bevoorrading en digitale defensieketens. Wij stellen voor om in samenwerking met de Provincie Limburg een verkenning te starten naar de vestiging van een ondersteunende militaire eenheid of opleidingsfaciliteit op Greenport. Venlo maakt hiermee actief werk van de Limburg Defensie Agenda door Defensie ook economisch in te bedden in onze regio.

Civiel-militaire samenwerking en crisisbeheersing De uitdagingen van deze tijd vragen om een nauwe samenwerking tussen civiele en militaire organisaties. Of het nu gaat om natuurrampen, cyberaanvallen of pandemieën: een robuuste crisisstructuur is onmisbaar. Venlo kan hierin een voortrekkersrol spelen. Onze stad beschikt over uitstekende infrastructuur, logistieke capaciteit en een sterke, regio-georiënteerde gemeentelijke organisatie. In combinatie met de nabijheid van militaire installaties en grensoverschrijdende partnerschappen ontstaat een ideaal ecosysteem voor civiel-militaire samenwerking. Denk aan gezamenlijke oefeningen, crisissimulaties en het inrichten van coördinatiecentra. Acties: Specifiek op het gebied van cyberveiligheid en grensoverschrijdende criminaliteitsbestrijding liggen er kansen om de samenwerking met onder andere de Koninklijke Marechaussee en Duitse veiligheidsdiensten te intensiveren. Venlo kan hier fungeren als proefregio voor innovatieve samenwerkingsvormen. Deze inzet versterkt niet alleen de veiligheid in onze regio, maar draagt ook bij aan het nationale en Europese veiligheidsnetwerk. We roepen op tot het opzetten van een trilateraal ‘Veiligheidsplatform MaasRijn’ waarin Venlo, Duitse gemeenten en Belgische gemeenten samenwerken rond grensoverschrijdende veiligheid, rampenbestrijding en militaire mobiliteit.

In het verlengde hiervan pleiten we voor betrokkenheid van Venlo bij EUprogramma’s zoals het Military Mobility programma en Interregdefensieprojecten van de EU. Deze grensregio is niet de rand van Nederland, maar het centrum van Europese veiligheid. Venlo pakt hierin de regie en verantwoordelijkheid.

Innovatie & testfaciliteiten De defensie van morgen vraagt om de technologie van overmorgen. Venlo kan hier een spilfunctie vervullen als testregio voor innovatieve logistiek, drones en andere slimme toepassingen. De oproep uit de Limburg Defensie Agenda om testfaciliteiten in te richten voor dual-use technologie sluit hier naadloos op aan. De aanwezigheid van kennisinstellingen, innovatieve bedrijven én logistieke infrastructuur maakt Venlo uitermate geschikt als living lab. Startups en scale-ups kunnen hier experimenteren met nieuwe technologieën in realistische omgevingen, waarbij direct wordt samengewerkt met Defensie en andere publieke partners. Daarnaast biedt de nabijheid van Brightlands Campus Venlo extra mogelijkheden voor samenwerking. Door deze krachten te bundelen ontstaat een unieke proeftuin waarin innovatie, veiligheid en economie hand in hand gaan. Acties: Als gemeente stimuleren en faciliteren we deze ontwikkeling door ruimte te bieden, procedures te versnellen en innovatieve initiatieven aan te jagen. Zo bouwen we aan een toekomst waarin Venlo een onmisbare schakel is in de veiligheid en innovatiekracht van Nederland en Europa.

Samen bouwen aan maatschappelijke paraatheid Een weerbare samenleving vraagt meer dan robuuste infrastructuur en sterke economie: ook de sociale veerkracht van Venlo moet strategisch worden versterkt. De gemeente speelt hierin een sleutelrol. Niet door de verantwoordelijkheid bij individuele inwoners neer te leggen, maar door actief te organiseren, te coördineren en te investeren in maatschappelijke paraatheid. Dat begint met bewustwording. Venlo kan het voortouw nemen in het creëren van een cultuur waarin noodscenario’s bespreekbaar zijn en oefenen normaal is. Door jaarlijks een “Week van de Weerbaarheid” te organiseren, brengen we scholen, bedrijven, zorginstellingen en buurtorganisaties samen om gezamenlijk te oefenen met crisissituaties – van overstromingen tot digitale uitval. Parallel hieraan ontwikkelt de gemeente een regionaal noodcommunicatieplan, waarin onder meer fysieke informatiepunten per wijk, sirenes en rampenradio’s worden opgenomen als back-upsystemen bij het wegvallen van digitale middelen. Ten slotte is redundantie een randvoorwaarde voor veerkracht. Dat betekent nadenken over alternatieve distributieroutes, decentrale opslag van voedsel, medicijnen en brandstof, en het in kaart brengen van lokale inzetcapaciteit. De gemeente richt hiervoor per wijk een paraatheidsteam op, waarin expertise uit zorg, techniek, logistiek en veiligheid wordt gebundeld.

Zo kunnen we snel en lokaal schakelen wanneer het nodig is. Acties: We organiseren jaarlijks een gemeentebrede “Week van de Weerbaarheid”, gericht op oefenen, trainen en bewustwording bij inwoners, scholen en bedrijven. We ontwikkelen een regionaal noodcommunicatieplan met fysieke informatiepunten per wijk, periodieke sirenetests en lokale rampenradio. We stellen per wijk een paraatheidsteam samen en brengen inzetbare professionals in kaart, met als doel snellere en effectievere respons bij crisissituaties.

Tot slot De Limburg Defensie Agenda biedt Venlo kansen om verantwoordelijkheid te nemen én te bouwen aan een veilige, innovatieve en economisch sterke regio. Laten we als gemeenteraad gezamenlijk deze uitdaging aangaan. D66 Venlo Mei 2025