668691 Bijl Rekenkamerbrief Greenport Rekenkamer Venlo.pdf

Aan de gemeenteraad van Venlo Venlo, 5 mei 2026

Betreft: vooronderzoek en aanbeveling aan de raad over Greenport

Geachte raadsleden, Met deze brief rapporteert de Rekenkamer Venlo over het vooronderzoek dat we hebben gedaan naar het onderwerp Greenport. In ons Onderzoeksprogramma 2025-2026 was een onderzoek hiernaar aangekondigd.

Aanleiding Greenport Venlo en de Brightlands Campus vormen voor de gemeente Venlo een groot en strategisch belangrijk dossier. Het dossier kenmerkt zich door grootschalige ontwikkelingsdoelen en complexe samenwerkingsrelaties en heeft een lange doorlooptijd. De financiële impact is groot, zowel in termen van kosten als potentiële opbrengsten. De gemeente Venlo heeft bij de Brightlands Campus Greenport Venlo bewust gekozen voor een actieve rol, waarbij de gemeente op diverse manieren investeert in een lang lopend traject met andere partijen. Deze langetermijn-investering betekent dat er commitment nodig is van het gemeentebestuur voor een lange periode: investeren en dan stoppen betekent immers ‘desinvesteren’. Voor de gemeenteraad roept dit soort samenwerking diverse vragen op: heeft de raad nog het overzicht? Hoe staat het met de oorspronkelijke verwachtingen en ambities? Wat zijn de risico’s? En wat zijn de mogelijkheden voor de raad om (bij) te sturen? Bij samenwerkingen zoals Greenport is het moeilijk om inzicht te krijgen in het totaal aan ingezette financiële middelen, vanwege de verschillende instrumenten die worden gekozen, de verschillende besluiten die daarover worden genomen en de spreiding in de tijd. De financiële consequenties landen wel in de begroting, maar de onderliggende besluiten worden vaak niet op datzelfde moment genomen.

Voor raadsleden, zeker nieuwe raadsleden, is dergelijk inzicht echter van groot belang. Naast inzicht in de kosten is voor de beoordeling van dit soort samenwerkingsprojecten ook van belang wat de verwachte opbrengsten zijn, financieel en anderszins, en wat daarvoor de tijdshorizon

Bezoekadres

Postadres

Contact

Stadskantoor

Gemeente Venlo

secretaris 06-38686769

Hanzeplaats 1

Postbus 3434

e-mail rekenkamer@venlo.nl

5912 AT Venlo

5902 RK Venlo

www Rekenkamer | Gemeente Venlo

1 van 7

is. Ook daarover heeft de gemeenteraad complete en overzichtelijke informatie nodig. De vraag of deze informatie en inzicht beschikbaar zijn, en welk beeld daaruit op rijst, was de aanleiding om het onderwerp in het onderzoeksprogramma van de rekenkamer op te nemen. Een tweede aanleiding om het onderwerp op te pakken, werd gevormd door een verandering in de partners die bij de Brightlands Campus betrokken zijn. Het bedrijf BASF heeft zich per 1 januari 2025 teruggetrokken als aandeelhouder van de BV Brightlands Campus; de provincie Limburg en de Universiteit Maastricht zijn de beide andere aandeelhouders. De betrokkenheid van het bedrijfsleven is vanaf het begin als belangrijk element van de campus bestempeld. Voor zover de rekenkamer bekend is, is er nog geen nieuwe aandeelhouder uit het bedrijfsleven bekend. De vraag is wat deze ontwikkeling betekent voor de (door)ontwikkeling van de Brightlands Campus. Tegen deze achtergrond heeft de Rekenkamer Greenport Venlo op de onderzoeksagenda 2025-2026 geplaatst.

Greenport Venlo, de Brightlands Campus en de gemeente Venlo Als we het simpel formuleren is het doel van Greenport Venlo: •

het faciliteren van economische groei, werkgelegenheid en kennisontwikkeling,

•

door het bieden van vestigingsmogelijkheden voor met name de sectoren logistiek, agro & food, de maakindustrie en een R&D-campus,

•

in een aantrekkelijk ingericht en duurzaam functionerend gebied.

Greenport Venlo kent twee met elkaar verbonden onderdelen: de Brightlands Campus (het Kennislandschap) en het Ontwikkelbedrijf dat zich richt op bedrijventerreinen en landschapsontwikkeling (het Werklandschap). Dit is goed zichtbaar in de juridische structuur (zie bijlage). De gemeente Venlo is op verschillende manieren betrokken bij Greenport Venlo. De gemeente is: •

oprichter en mede-eigenaar (aandeelhouder)1 van twee van de drie besloten vennootschappen (BV’s) van Greenport Venlo;2

•

verstrekker van leningen voor vastgoed en grondexploitatie;

•

verstrekker van subsidies voor diverse beleidsinhoudelijke doelen.

1 2

Via de BV Deelnemingen Greenport Gemeente Venlo. Te weten de BV Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo en de BV Campus Vastgoed Greenport Venlo.

2 van 7

Passend bij deze rollen heeft de gemeente in het afgelopen decennium al de nodige financiële middelen ingezet voor Greenport Venlo, zoals leningen, agiostortingen en een exploitatiebijdrage voor parkmanagement. Daarnaast verstrekt de gemeente nog subsidies aan organisaties die specifieke activiteiten op de campus organiseren. De gemeente zet ook al vele jaren menskracht in de eigen organisatie in voor de ontwikkeling van Greenport.

Greenport en de informatievoorziening aan de raad De rekenkamer heeft de afgelopen maanden een beknopt vooronderzoek gedaan naar het dossier Greenport Venlo. We richten ons in deze brief voornamelijk op de Brightlands Campus Greenport Venlo (het Kennislandschap). Omdat Kennislandschap en Werklandschap wel (financieel) met elkaar zijn verbonden, laten we het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo (het Werklandschap) niet volledig buiten beschouwing. In het vooronderzoek heeft de rekenkamer de beschikbare raadsinformatiebrieven (RIB’s) en raadsvoorstellen over Greenport in het Raadsinformatiesysteem van de gemeente in de periode 20222025 bestudeerd.3 Ook is een achtergrondgesprek gevoerd met twee betrokken medewerkers van de ambtelijke organisatie. Het vooronderzoek laat zien dat het voor gemeenteraadsleden, en zeker voor nieuwe gemeenteraadsleden, in feite niet mogelijk is om zich een compleet en helder beeld te vormen van de actuele ambities en doelstellingen, de geldende inhoudelijke en financiële kaders, de ontwikkeling van kosten en baten (resultaten en opbrengsten) en de eventuele risico’s van Greenport Venlo. Wil de gemeenteraad zijn rol als kaderstellend en controlerend orgaan goed kunnen vervullen, dan is het wel nodig om dat beeld te hebben.

Waarom is dat nodig? De raad zal in de komende jaren mogelijk besluiten moeten nemen over de doorontwikkeling van de Brightlands Campus en de rol daarin van de gemeente (inclusief financiële middelen), dat is een eerste reden. Daarnaast zal de raad moeten kunnen controleren hoe de kosten, investeringen en risico’s zich ontwikkelen, en of de verwachte resultaten en (maatschappelijke) opbrengsten zich daadwerkelijk manifesteren. Wat je moet willen voorkomen is een ‘lock-in’ van de gemeente waardoor stopzetting steeds moeilijker wordt. Eventueel zal de raad hierin moeten kunnen bijsturen.

3

Daarnaast zijn er in het RIS met de zoektermen ‘Greenport’ en ‘Brightlands’ nog allerlei andere documenten te vinden waarin aan Greenport en de Brightlands Campus wordt gerefereerd.

3 van 7

Op basis van de voor de (nieuwe) gemeenteraad beschikbare schriftelijke informatie heeft de rekenkamer zich geen compleet en helder beeld kunnen vormen van de geldende inhoudelijke en financiële kaders, de ontwikkeling en stand van zaken van kosten en baten en de eventuele risico’s van Greenport Venlo. We gaan er daarom vanuit dat dit ook zal gelden voor de (meeste) raadsleden. Onderwerpen die onderdeel zijn van Greenport Venlo of eraan raken, komen met enige regelmaat aan de orde in raadsvoorstellen en raadsinformatiebrieven (denk aan bestemmingsplannen), en in schriftelijke informatie over actuele ontwikkelingen - zoals de terugtrekking van BASF uit de BV Brightlands Campus Greenport Venlo (in 2023) of het sluiten van een strategische samenwerkingsovereenkomst met de UM. De raad wordt regelmatig geïnformeerd over de aangelegenheden bij de BV Campus Vastgoed en de BV Ontwikkelbedrijf door middel van raadsinformatiebrieven met een terugkoppeling uit de aandeelhoudersvergaderingen. Daarnaast zijn er ook informatieavonden en themabijeenkomsten. De laatste keer dat de raad in meer overkoepelende zin uitgebreid schriftelijk is geïnformeerd over de (door)ontwikkeling van de Brightlands Campus Greenport Venlo was in 2022, toen er besluiten moesten worden genomen over: -

de (voortzetting van) de gemeentelijke betrokkenheid bij en bijdragen aan de ontwikkeling van de Brightlands Campus Greenport Venlo;

-

de financiële consequenties van die betrokkenheid, in diverse vormen (waaronder aanwending van krediet en beschikbaar stellen van nieuwe kredieten aan de BV Campus Vastgoed), en ter hoogte van aanzienlijke bedragen.

Het uitgebreide raadsvoorstel ging vergezeld van een tiental bijlagen, met onder andere een groeiplan en een ontwikkelstrategie voor de campus en een rapport van Buck Consultants over de rol van de gemeente Venlo bij de doorontwikkeling; er lag ook een second opinion van een door de raad ingehuurde onafhankelijke expert. In juni 2022 heeft de raad hierover een positief besluit genomen. In diezelfde maand juni 2022 heeft de raad een positief besluit genomen over de bestemming van een deel van het rekeningoverschot 2021 (€ 2 miljoen) voor een Fonds economische versterking en infrastructuur voor de doorontwikkeling van de Brightlands Campus Greenport Venlo.

Doel van deze rekenkamerbrief: identificatie belangrijke vragen Met deze brief wil de rekenkamer de nieuwe raad informeren over de opbrengst van het vooronderzoek. Dat vooronderzoek heeft een aantal belangrijke vragen 4 opgeleverd waarop de

4

Daarbij hebben we ons laten inspireren door enkele recente relevante publicaties van de Zuidelijke Rekenkamer (van de provincies Limburg en Noord-Brabant) over Greenport Venlo en de Brightlands Campus, gericht aan de Provinciale Staten van de provincie Limburg (Zuidelijke Rekenkamer (2024) Grip op investeringen. Mijnwater, Maastricht Aachen Airport en

4 van 7

gemeenteraad antwoorden zou moeten krijgen. Na de verkiezingen van maart 2026 treden een nieuwe raad en een nieuw college aan. De rekenkamer is van mening dat het goed zou zijn om de klokken gelijk te zetten en de informatiepositie van de (nieuwe) raad te versterken ten aanzien van dit voor Venlo complexe, langlopende, grote project.

Aanbeveling van de rekenkamer: voorleggen vragen aan college De rekenkamer doet de aanbeveling aan de gemeenteraad om het college op korte termijn te vragen om een goede, integrale voortgangsrapportage Greenport, waarin de belangrijkste vragen worden beantwoord. Die rapportage zou binnen drie maanden voor de raad beschikbaar moeten zijn, en zou in elk geval antwoord moeten geven op de volgende vragen: 1.

Wat zijn de geldende (beleids)inhoudelijke ambities en doelen van de gemeente Venlo voor Greenport Venlo en de Brightlands Campus, en voor de strategische samenwerking met de provincie en de Universiteit Maastricht, en wat is de tijdshorizon die daarbij hoort? Hebben er sinds de besluitvorming in 2022 hierin veranderingen plaatsgevonden, zowel inhoudelijk als qua tijdshorizon?

2.

Wat is de relatie met andere meer recente ontwikkelingen in Venlo, zoals de herontwikkeling Venlo-Noord (Canon-terrein)?

3.

Wat is per medio 2026 de feitelijke voortgang van deze ambities en doelen, en wat zijn de beoogde maatschappelijke opbrengsten?

4.

Wat zijn de verwachtingen in dit opzicht voor de komende jaren tot grofweg 2035 en waarop zijn die verwachtingen gebaseerd?

5.

Hoe is de actuele stand van zaken ten aanzien van de aandeelhouders in de BV Brightlands Campus Greenport Venlo: is er zicht op een vervangende partner uit het bedrijfsleven, en hoe staat het met de commitment van de beide andere partners, de provincie Limburg en de Universiteit Maastricht?

6.

Wat is de stand van zaken m.b.t. de financiële betrokkenheid van de gemeente bij de Brightlands Campus, via de BV of CV Campus Vastgoed of anderszins? Het verzoek is om een overzicht te maken dat voor de raad kan dienen als vergelijkingsbasis voor eventuele nieuwe financiële besluitvorming in de komende jaren. Onderdeel hiervan zijn in elk geval: lopende uitgaven (lasten) in de begroting 2026 en geplande lasten in de jaren daarna; openstaande verstrekte leningen en verstrekte (investerings)kredieten en de stand van zaken en planning

Brightlands Campus Greenport Venlo. Rapport van bevindingen en Bestuurlijk rapport, april 2024; Zuidelijke Rekenkamer (2020) Kaders tellen provincie Limburg. Handreiking PS en Achtergronddocument).

5 van 7

betreffende uitgegeven middelen en aflossingen; de waarde van aandelen in alle entiteiten van Greenport waar de gemeente in deelneemt. 7.

Op welk moment in de komende raadsperiode maakt het gemeentebestuur van Venlo de (voorlopige) balans op wat betreft de voortgang van ambities en doelen voor de Brightlands Campus en de strategische samenwerking met de UM en de provincie, en welke rol is daarbij voorzien voor de gemeenteraad?

Tot slot De rekenkamer heeft deze brief voor een feitencheck aan de ambtelijke organisatie (ambtelijke wederhoor) voorgelegd; de reactie (van 3 april j.l.) is aanleiding geweest voor een aantal correcties en aanvullingen. De Rekenkamer Venlo hoopt met de identificatie van openstaande vragen over Greenport Venlo en de Brightlands Campus de nieuwe gemeenteraad van dienst te zijn. Deze vragen kunnen door de rekenkamer op dit moment niet worden beantwoord; daarvoor zou een diepgaand rekenkameronderzoek nodig zijn. We hopen en verwachten dat het college deze vragen wel kan beantwoorden. Mocht dat niet zo zijn, dan zal de rekenkamer na de zomer van 2026 opnieuw afwegen of een rekenkameronderzoek zal worden gestart. Met vriendelijke groet, namens de Rekenkamer Venlo, Klaartje Peters (voorzitter)

6 van 7

Bijlage (bron Raadsvoorstel 034-juni 2022)

▪ ▪

▪

De BV Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo is gericht op de ontwikkeling van het Werklandschap; De BV Campus Vastgoed Greenport Venlo is gericht op het beheer en ontwikkeling van het vastgoed op de Campus en is in dit kader faciliterend aan de BV Brightlands Campus Greenport Venlo; De BV Brightlands Campus is verantwoordelijk voor de programmatische ontwikkeling van de Campus. De Provincie Limburg en de Universiteit Maastricht zijn de aandeelhouders van deze entiteit.

7 van 7