650037Bijl02 Advies ASD Venlo, Beleidsplan toezien, toezicht, handhaving WMO en Jeugd.pdf

1 Gemeente Venlo t.a.v. College Burgemeester en Wethouders Hanzeplaats 1 5912 AT Venlo

Venlo, 21 november 2024 Betreft: Beleidsplan ”Toezien, Toezicht en Handhaving WMO en jeugd” Geacht college, Samenvatting De Adviesraad Sociaal Domein is positief dat er een regionaal beleid is gemaakt voor “toezicht en handhaving binnen de WMO en jeugd”. Wij zijn niet positief over de keuze dat het beleid zeer algemeen geformuleerd is en niet positief over de keuze dat het zogenaamde uitvoeringsplan (feitelijk een uitvoeringsbeleid) niet aan de ASD wordt voorgelegd voor advies. Op deze manier is er te weinig zicht op het beleid. Daarnaast zien wij een aantal risico’s die wij hieronder zullen omschrijven. Aanloop naar advies In december 2025 heeft de beleidsmedewerker aangekondigd dat de adviesraad benaderd zou worden voor een advies. In februari is het concept beleidsstuk met verwijzingen naar relevante documenten aangeleverd aan de adviesraad. In de ASD-bespreking van februari is de aanpak besproken en taken verdeeld. Dit heeft geresulteerd in een vragenlijst die met de beleidsmedewerker op 3 maart in de meeting van het dagelijks bestuur is besproken en toegelicht. In deze meeting heeft de beleidsmedewerker aangeven dat de vragen na het ontvangen van alle gemeentes die meedoen gemeenschappelijk zouden worden afgehandeld.

Dit is afwijkend van de lokale/gemeentelijke adviezen omdat daarin al vele zaken kunnen worden afgehandeld die daardoor niet meer in het advies hoeven worden opgenomen. Het conceptadvies is besproken in de ASD-meeting van 16 maart. Advies in detail. Het advies wordt in 3 stukken gedeeld. 1) Algemeen 2) Inhoudelijk betreffende het beleidsstuk 3) Zaken die betrekking hebben op het te maken uitvoeringsbeleid 1) Algemeen • Het beleid is zeer algemeen geformuleerd en er wordt gemeld dat het uitvoeringsplan vele vragen beantwoordt maar dat dit niet adviesplichtig is. Wij wijzen deze manier van werken af. Het geeft de schijn om advisering te “bypassen”. • Het beleid is gemaakt voor zorgaanbieders en gebruikers van PGB. Bij de laatste groep is minder procedurele kennis aanwezig en de vraag is of dit op dezelfde manier kan worden aangepakt. Minimaal zou het uitvoeringsplan gesplitst moeten worden naar de 2 doelgroepen.

2

2)

Inhoudelijk betreffende het beleidsstuk • Voor de jeugd wordt de kwaliteitscontrole neergelegd bij de inspectie. De doelmatigheidscontrole wordt door de toezichthouder gedaan. Er zal een beleidsmatige samenwerking moeten worden geformuleerd. Dit wordt nog versterkt door het feit dat de inspectie georganiseerd is in sectoren die mogelijk niet goed aansluiten bij een regionale samenwerking van het sociale domein. • Bij landelijke incidenten kwam als oorzaak vaak naar voren dat er te veel instanties bezig waren met de client/zaak. Als wij naar hoofdstuk 8 (samenwerking in de keten) kijken wordt niet duidelijk wie nu verantwoordelijk is in welke fase van het proces. • Betreffende 5 vormen van toezicht: Toezicht op calamiteiten en geweldsincidenten. Hier wordt de bal neergelegd bij de aanbieder, hoe is de calamiteit en geweldsincident ontstaan. Daarnaast verwacht de toezichthouder dat de aanbieder de "corrigerende" maatregel(en) zelf onderneemt. Dit lijkt ons niet verstandig (De slager die zijn eigen vlees keurt). De rol van de toezichthouder moet leidend zijn in het onderzoek als het om cliëntenbelang gaat. • Betreffende 7 basisprincipes van toezicht: Toezicht is objectief en onafhankelijk. 4. Doel en reikwijdte. Indien wordt vastgesteld dat een inwoner of aanbieder niet voldoet aan de gestelde eisen of afspraken, kan er gehandhaafd worden.

Handhaving betekent: het aanspreken op en passend sanctioneren van gedrag van de inwoner of aanbieder dat niet conform de gestelde eisen of afspraken is. Bij de inwoner staat dit haaks op het principe vertrouwen dat de gemeente de inwoner geeft. Hoe verhoudt 6 en 4 zich met het vertrouwen? • Toezicht en handhaving binnen de WMO en Jeugdwet zijn gericht op het waarborgen dat inwoners passende, veilige en rechtmatige ondersteuning ontvangen. Dit helpt risico’s voor kwetsbare inwoners te beperken en zorgt ervoor dat zij zo goed mogelijk worden geholpen. Daarnaast bevordert dit de doelmatige en efficiënte inzet van de schaarse middelen, wat bijdraagt aan vertrouwen van inwoners in de geboden ondersteuning. Voorgaand is moeilijk te begrijpen. Wat heeft toezicht en handhaving te maken met de risico's voor kwetsbare mensen, doelmatige en efficiënte inzet van schaarse midden met de bijdrage aan vertrouwen van inwoners in de geboden ondersteuning? • De "Cirkel van Naleving". Hoewel preventie voorop staat, ligt de nadruk in de latere fasen op 'sanctioneren' en 'repressie' (p. 5). Voor een inwoner kan dit leiden tot angst voor het verlies van zorg als er een onderzoek naar een aanbieder loopt. • Toegankelijkheid van toezicht.

Het plan beschrijft uitgebreid de regionale samenwerking (MGR), maar voor een inwoner kan dit een extra laag van bureaucreatie lijken die de afstand tot de gemeente vergroot (pp. 3, 10)

3) Zaken die betrekking hebben op het te maken uitvoeringsbeleid • •

Hoe wordt de benodigde resource bepaling voor de toezicht en handhaving gedaan zodat het toezicht doelmatig is? Garandeer continuïteit van zorg bij handhaving

3

•

•

• • • •

•

Advies: Neem in het uitvoeringsplan expliciet op hoe de continuïteit van zorg voor de inwoner wordt gewaarborgd wanneer een aanbieder wordt gesanctioneerd of het contract wordt beëindigd (fase 4 van de cirkel) (pp. 5-6). Maak het meldpunt voor inwoners laagdrempelig. Advies: Inwoners zijn cruciaal voor 'signaal-gestuurd toezicht' (p. 7). Zorg voor één duidelijk, herkenbaar en veilig (anoniem) meldpunt voor signalen over zorgkwaliteit, in plaats van dit te versnipperen over 14 gemeenten en de MGR Communicatie in begrijpelijke taal Advies: De 'Cirkel van Naleving' en de juridische kaders zijn complex (pp. 5, 11). Ontwikkel een publieksvriendelijke versie van dit beleid, zodat inwoners weten wat hun rechten zijn en wat zij van een toezichthouder kunnen verwachten. Hoe gaat dit gecommuniceerd of getraind worden? Het is belangrijk dat de toezichthouders onafhankelijk zijn; werken zij dan bij de Gemeente? Beschrijf in het beleidsplan hoe deze onafhankelijkheid geborgd wordt. Het is een regionaal beleid. Zijn er nog specifieke zaken voor Venlo? Hoe gaat de controle in de praktijk werken. Klanten hebben geen info over gebudgetteerde uren en kunnen geen beoordeling geven of de uren besteed zijn. Wanneer zou een inwoner aan de bel moeten trekken? Een belangrijke aanbeveling is om integraal te kijken naar hoe het proces rondom de zorg is ingericht. D.w.z.

dat in het preventieve deel van het plan al aandacht besteed mag worden aan de inkoop en aanbesteding en hierin al gescreend dient te worden op gevoeligheid voor fraude en criminaliteit. De samenwerking met andere partijen in het preventieve deel ontbreekt, zoals: - Evaluatie en versterking van screening bij inkoopprocedures —> bij het preventieve gedeelte zien wij dit niet terug komen, zeker belangrijk om mee te nemen in uitvoeringsplan en hiervoor praktische plannen te hebben - Samenwerking tussen verschillende afdelingen betrokken bij inkoop, screening, toezicht en handhaving —> wij zien in het plan enkel de samenwerking tussen toezichthouders en aanbieders terug. - Toezichthouders en medewerkers van inkoop en contractmanagement betrekken in het maken van beleid —> is dit gedaan in dit plan? - Daarnaast blijken veel zorgprofessionals wel vermoedens van fraude te hebben, echter niet goed te weten bij wie terecht te kunnen. Er wordt geadviseerd om bewustwording van risico’s en signalen te creëren bij bestuurders, beleidsmakers, contractmanagers en consulenten.

- Er wordt geadviseerd om te investeren in: o Voorlichtingen en trainingssessies o Het opstellen van heldere richtlijnen om fraude te herkennen o Bevorderen van samenwerking en verbinding tussen het veiligheidsdomein en sociaal domein —> hierbij geldt ook de samenwerking met politie, veel georganiseerde criminaliteit verweeft zich steeds vaker in het zorgdomein - Advies: zorg er voor dat de toezichthouder ook betrokken is bij inkoop en contracteren zodat hier een goede basis ligt om toezicht op te houden en te kunnen handhaven indien nodig

4 Advies: maak de samenwerkingsrelaties tussen de betrokkenen concreet zodat dit helder is. Beschrijf vervolgens specifiek wat in het uitvoeringsplan nader uitgelegd wordt: o Rolverdeling en verantwoordelijkheid per betrokken partner nader beschrijven o Escalatieladder nader beschrijven o.b.v. deze rollen en verantwoordelijkheden o Rol van de toegang nader beschrijven (zeker voor wat betreft waar de inwoner terecht kan met vragen/ meldingen) o Wat valt er binnen de scope? Er wordt beschreven dat er op basis van in kaart gebrachte risico’s of beleidsthema’s een keuze wordt gemaakt waarop onze beperkte toezichtcapaciteit wordt ingezet (p. 9). Maar worden deze thema’s ook duidelijk? Hoe verhoudt zich dit tot de signalering van alle 14 gemeenten? o Wie zijn de ‘diverse stakeholders’ bij reflectie (p. 9). o Controleplan (p. 11) nader beschrijven o Verbinding met lokale verordeningen nader beschrijven Is de toezichthouder ook gehouden aan controles van voorliggende partners die ondersteuning bieden aan inwoners? -

•

Nadere info betreffende controles op voorliggende partners ➢ https://vng.nl/sites/default/files/2025-02/printversie-werkpakketten-stevige-lokaleteams.pdf Pagina 86: De inspectie stelt: ‘Wij beschouwen het lokale team als jeugdhulpaanbieder.’ Het document verwijst als bron direct naar een rapport van de inspectie zélf, getiteld: "Rapport - De centrale rol van lokale teams in de jeugdhulpketen" van de Integrale Inspectie Gezondheid en Jeugd uit 2023. ➢ In 2023 zijn er daarom ook verschillende publicaties. Dit artikel uit 2023 gaat over inspectie van lokale teams, welke de basis vormt voor de hervormingsagenda nu: https://www.igj.nl/actueel/nieuws/2023/06/20/lokale-teams-jeugdhulp-werkenverschillend-niet-vrijblijvend-kader-voor-gemeenten-nodig Voor ons een teken dat deze teams mogelijk ook onder toezicht van het gemeentelijke team vallen. Misschien kan de gemeente Venlo hier duidelijkheid over geven of de stevige lokale teams ook onder hun toezicht vallen of hoe dit op een andere manier geborgd wordt. Nog een aanvulling, want het stuk over Stevige Lokale Teams spreekt ook over de toezichthouder van de gemeente: Pagina 17 het uitgelichte kader: "Er kan een vertroebeling van de rollen (rolmenging) ontstaan, doordat de gemeente verantwoordelijk is voor zowel de uitvoering als voor het toezicht.". Het is dan 'goed' als toezicht regionaal wordt georganiseerd.

Maar de vraag is dus of de toezichthouder ook kritisch mag zijn en toezicht mag houden op de eigen organisaties of de ingekochte lokale teams. Wordt dat duidelijk in het beleid? Pagina 102 (onder het kopje "Met het oog op 'Goed bestuur'"): Hier staat beschreven wat er van de lokale teams (als opdrachtnemer) verwacht wordt ten aanzien van toezicht. Ze moeten: "Goed op de hoogte zijn van wetgeving en

5 gemeentelijke verordeningen, van nadere afspraken, toezichtkaders en geldende beroepsstandaarden voor professionals.". Omdat toezichtkaders genoemd worden, is het wel belangrijk dat deze duidelijk zijn en het liefst ook genoemd worden in een aanbesteding. .

Met vriendelijke groet, Namens de Adviesraad Sociaal Domein,

R.J.M. Hegge (voorzitter)