468276 Bijl01 Onderzoeksrapport Meetbaar Venlo.pdf

Meetbaar Venlo bekeken

Een onderzoek naar doel en meerwaarde van de indicatoren in Meetbaar Venlo Maart 2025

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 1

SECRETARIAAT REKENKAMER VENLO Secretaris Debbie Steens Adres Postbus 3434 5902 RK Venlo rekenkamer@venlo.nl Telefoonnummer 077 – 207 093 015 Website www.venlo.nl/rekenkamer

SAMENSTELLING REKENKAMER VENLO Klaartje Peters (voorzitter) Jan-Willem van Giessen (extern lid) Johan de Kruijf (extern lid)

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 2

SAMENVATTING Bij de behandeling van de Kadernota in mei 2024 heeft de gemeenteraad van Venlo een motie aangenomen die de rekenkamer vraagt om onderzoek te doen naar de indicatoren in Meetbaar Venlo. De rekenkamer heeft dit verzoek uitgewerkt in de volgende onderzoeksvraag:

Bieden Meetbaar Venlo en de daarin gepresenteerde indicatoren voor de raad voldoende inzicht in de realisatie van de door het gemeentebestuur geformuleerde ambities, en zo nee, hoe kan dit beter?

Om deze vraag te beantwoorden is, naast documentenstudie, in het najaar van 2024 gesproken met de portefeuillehouder, betrokken ambtenaren, de griffier en een groot aantal raadsleden. Het onderzoek leidt tot de volgende conclusies: 1. Meetbaar Venlo is in 2012 ontstaan als onderdeel van de begroting 2. Het doel en de doelgroep van Meetbaar Venlo zijn niet eenduidig 3. Meetbaar Venlo in de huidige vorm stelt de raad niet in staat de realisatie van het collegebeleid te beoordelen 4. Voor een beeld van ‘de staat van de gemeente Venlo’ zijn diverse andere dataportals beschikbaar 5. Kosten-batenafweging van Meetbaar Venlo is niet eenduidig. De rekenkamer ziet drie opties voor de toekomst, en een nuloptie: 0. 1. 2. 3.

Meetbaar Venlo blijft wat het is Stoppen met Meetbaar Venlo, en de indicatoren verplaatsen naar begroting en jaarstukken Stoppen met Meetbaar Venlo, en de raad beter bedienen met online dataportals Uitbouwen Meetbaar Venlo naar (jaarlijks) toetsingsmiddel voor collegebeleid

In het slothoofdstuk worden deze opties, inclusief de voor- en nadelen, kort beschreven. De rekenkamer doet de aanbeveling aan de raad om de onderzoeksresultaten en de genoemde opties te bespreken in de auditcommissie, en daarbij de portefeuillehouder en de nieuwe griffier te betrekken. Doel zou zijn om besluiten over continuering en/of eventuele verbeteringen in Meetbaar Venlo direct na de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 door te voeren.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 3

INHOUDSOPGAVE

1. Aanleiding

5

2. Onderzoeksvragen en -aanpak

6

3. Wat is Meetbaar Venlo en welk doel dient het?

8

4. Welke indicatoren en informatie bevat Meetbaar Venlo?

12

5. Aanvullende en alternatieve bronnen en dataportals

15

6. Gebruik, ervaringen en oordeel van raadsleden

17

7. Conclusies

19

8. Aanbevelingen

21

9. Bestuurlijke reactie

23

10. Nawoord

26

BIJLAGEN | Indicatoren in Meetbaar Venlo (bij begroting 2025-2028)

27

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 4

1. AANLEIDING Bij de behandeling van de Kadernota in mei 2024 heeft de gemeenteraad van Venlo een motie aangenomen die de rekenkamer vraagt om onderzoek te doen naar de indicatoren in Meetbaar Venlo. Volgens de motie bevat Meetbaar Venlo indicatoren met de bedoeling om inzicht te bieden in de staat van de gemeente Venlo en de voortgang van de ambities zoals opgenomen in de raadsprogramma’s. De motie constateert echter dat de opgenomen indicatoren niet voldoende bruikbaar zijn om nieuw of geactualiseerd beleid op te kunnen beoordelen. De motie vraagt daarom de rekenkamer om onderzoek te doen en aan te geven wat er nodig is voor goede indicatoren om de ambities in de raadsprogramma’s te kunnen beoordelen.1 In de auditcommissie, waarvan de rekenkamer sinds 2023 adviserend lid is, wordt met enige regelmaat over de actualisatie en aanpassing van Meetbaar Venlo gesproken. Uit de Inleiding van de meest recente Meetbaar Venlo-editie van november 20242 blijkt dat er in 2023 nog sprake is geweest van actualisatie van de indicatoren ‘in overleg met de auditcommissie’. Nieuw vanaf 2023 is dat bij de afzonderlijke begrotingsprogramma’s zoals behandeld in Meetbaar Venlo wordt verwezen naar de bijdrage van die programma’s aan de ontwikkeling van de waarde van de indicatoren.

Zowel raadsleden en -fracties als ook de rekenkamer hebben afgelopen jaren meermaals vastgesteld dat de beschikbare indicatoren in Meetbaar Venlo niet in alle opzichten voldoende zicht bieden op het halen van de beleidsdoelstellingen van de gemeente Venlo. Ook zijn er soms andere wensen geopperd, zoals meer benchmarking met andere gemeenten. De rekenkamer heeft dit recent nog geconcludeerd in het onderzoek naar cultuurbeleid van eind 2023.3 Naar aanleiding daarvan ontstond in de auditcommissievergadering van april 2024 opnieuw discussie over de vraag of het indicatorenbestand in Meetbaar Venlo voldoet, en of er mogelijkheden zijn voor verbetering. Deze discussie heeft geleid tot de genoemde motie bij de behandeling van de Kadernota.

Motie Indicatoren Meetbaar Venlo, ingediend en aangenomen in de raadsvergadering van 22 mei 2024 (bij behandeling Kadernota 2025). In najaar 2024 is Meetbaar Venlo niet meer meteen zichtbaar in het P&C-Portal, maar voor het eerst geïntegreerd in de pagina van de begroting (2025), zie: https://venlo.begroting-2025.nl/ 3 Rekenkamer Venlo (2024). Effecten van cultuursubsidies in Venlo. Een rekenkameronderzoek naar subsidies van culturele instellingen en initiatieven (zie: https://www.venlo.nl/onderzoeken-rekenkamer). ¹

2

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 5

2. ONDERZOEKSVRAGEN EN -AANPAK De rekenkamer voldoet graag aan het verzoek om onderzoek te doen naar mogelijke verbetering van de indicatoren in Meetbaar Venlo. We hebben het verzoek van de motie vertaald in de volgende onderzoeksvraag:

Bieden Meetbaar Venlo en de daarin gepresenteerde indicatoren voor de raad voldoende inzicht in de realisatie van de door het gemeentebestuur geformuleerde ambities, en zo nee, hoe kan dit beter?

We hebben deze centrale vraag uitgewerkt in een aantal deelvragen: 1. Met welk doel is Meetbaar Venlo in het leven geroepen, en wordt dat doel nog steeds gedeeld door de belangrijkste betrokkenen (raad en college)? 2. (Hoe) maken raadsleden gebruik van Meetbaar Venlo, en hoe beoordelen zij de bruikbaarheid ervan? 3. Voldoen Meetbaar Venlo en de daarin gepresenteerde indicatoren aan het doel, en in het bijzonder aan het (in de Inleiding van Meetbaar Venlo geformuleerde) doel van inzicht bieden in de voortgang van de door het gemeentebestuur geformuleerde ambities? 4. Zijn er andere instrumenten en bronnen (zoals Venloinzicht.nl en Waarstaatjegemeente.nl) beschikbaar die (ook) aan dit doel bijdragen, en hoe verhouden die zich tot Meetbaar Venlo? 5. Daar waar Meetbaar Venlo niet voldoet aan het doel, waar ligt dat precies aan: de selectie van indicatoren, de beschikbare gegevens, de timing/verschijningsmomenten, de wijze van presentatie, of andere zaken? 6. Wat zijn concrete verbetermogelijkheden, zowel inhoudelijk als qua proces, om het doel van Meetbaar Venlo dichterbij te brengen en de bruikbaarheid ervan voor raadsleden te vergroten? De rekenkamer heeft vooraf het onderzoek afgebakend, in die zin dat zij niet zelf voorstellen zal doen voor specifieke indicatoren in Meetbaar Venlo. Daarvoor zijn meerdere redenen.

De rekenkamer kan niet voor alle gemeentelijke beleidsonderwerpen overzien welke indicatoren beschikbaar zijn of zouden kunnen worden ontwikkeld. Dat is bij uitstek een vraag waarvoor je als raad een beroep doet op de expertise van de ambtelijke organisatie. Daar komt bij dat de selectie van indicatoren deels ook afhankelijk is van de politieke keuzes die raad en college maken in de begroting en het beleid. Soms zijn die keuzes duidelijk genoeg om er concrete indicatoren aan te kunnen verbinden, maar vaak is dat niet het geval, zo verwachten wij. De rekenkamer moet die keuzes dan niet zelf maken, maar dat overlaten aan de raad. Een voorbeeld uit het recente rekenkamerrapport ‘Effecten van cultuursubsidies in Venlo’ laat dit goed zien: in aanbeveling 2 presenteert de rekenkamer een aantal concrete suggesties4 voor aanvullende indicatoren voor dit beleidsterrein; raad en college zullen hieruit een keuze moeten maken. Het ontwikkelen en monitoren van nieuwe indicatoren kost Dergelijke suggesties kan de rekenkamer op dit terrein doen omdat we diepgaand onderzoek naar het huidige cultuurbeleid hebben gedaan; dat geldt niet voor de meeste andere beleidsterreinen. 4

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 6

bovendien ambtelijke capaciteit, dus ook dat vereist afweging door de raad. Dat gezegd hebbend wil de rekenkamer met dit onderzoek graag bijdragen aan concrete verbetering van Meetbaar Venlo. Achterliggend doel is versterking van de kaderstellende en controlerende taak van de raad: zonder inzicht in de voortgang bij het werken aan doelen en ambities kan de raad die twee kerntaken niet goed vervullen. Aanpak van het onderzoek Allereerst is gezocht naar documentatie gezocht over het doel van Meetbaar Venlo, de ontwikkeling van het instrument en de afspraken die daarover zijn gemaakt tussen raad en college. Daarvoor zijn onder meer notulen van de auditcommissievergaderingen in de periode 2014 tot heden bestudeerd. De rekenkamer heeft daarnaast de twee meest recente publicaties van Meetbaar Venlo bestudeerd: die van voorjaar en najaar 2024. Ook hebben we gekeken naar andere relevante websites en dataportals die gegevens over de gemeente Venlo aanbieden. Met die kennis is vervolgens een reeks gesprekken gevoerd met de portefeuillehouder, de beleidscontroller, de drie onderzoekers van de gemeente, de concerncontroller en de griffier. Gesproken is over de doelstellingen en ontwikkeling van Meetbaar Venlo, de politiek-bestuurlijke en ambtelijke bruikbaarheid van het instrument en de kansen voor zowel inhoudelijke als procesmatige verbeteringen.

Daarna zijn raadsleden geraadpleegd op basis van een korte vragenlijst. Naast vragen of en hoe men Meetbaar Venlo zelf gebruikt, zijn vragen gesteld over het gebruik van andere bronnen en eventuele verbetermogelijkheden. Op 16 oktober 2024 zijn in de marge van een themasessie voor de raad met 18 aanwezige raadsleden korte gesprekken gevoerd. Aan de resterende raadsleden is de mogelijkheid geboden om via mail te reageren; 7 raadsleden hebben gereageerd per mail. Als we de auditcommissieleden er nog bij tellen – die spraken we voorafgaand aan het onderzoek - hebben we in totaal 27 raadsleden geraadpleegd.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 7

3. WAT IS MEETBAAR VENLO EN WELK DOEL DIENT HET? Deelvraag 1: Met welk doel is Meetbaar Venlo in het leven geroepen, en wordt dat doel nog steeds gedeeld door de belangrijkste betrokkenen (raad en college)?

Meetbaar Venlo heeft een lange voorgeschiedenis, zo is de rekenkamer duidelijk geworden. In 2012 is de zogenaamde Begrotingsmonitor in het leven geroepen. Het doel was om de indicatoren die tot dan toe in de programmabegroting stonden, te groeperen in één document, en met behulp van visualisaties (figuren) te presenteren. Dat kon in die tijd niet (goed) met de software die werd gebruikt voor het opstellen van de begroting. Om die reden werden de figuren gebundeld in een apart document, behorend bij de begroting. Meetbaar Venlo is daarmee een onderdeel van de begroting. Die relatie is er dus vanaf de start in 2012, en die is er nog steeds. Meetbaar Venlo wordt jaarlijks tegelijk met de begroting en de jaarrekening gepubliceerd en aangeboden aan de raad. De meest recente publicatie van Meetbaar Venlo5 bevat 92 verschillende indicatoren die relevant worden geacht voor de begroting en de begrotingsbehandeling. Daarvan zijn 63 verschillende6 indicatoren door het gemeentebestuur zelf geselecteerd; de andere 29 indicatoren zijn opgenomen omdat gemeenten op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)7 van de rijksoverheid hierover verplicht moeten rapporteren in hun begroting; vandaar dat ze ‘BBV-indicatoren’ worden genoemd.8 In de bijlage bij dit rekenkamerrapport is de complete lijst opgenomen.

Bronnen van Meetbaar Venlo Voor het rapporteren over de verzamelde indicatoren maakt de gemeente gebruik van data afkomstig uit een aantal verschillende bronnen: •

•

•

Stadspeiling: eenmaal per twee jaar laat de gemeente dit onderzoek uitvoeren onder de inwoners van de gemeente. Het is een enquête die wordt uitgevoerd bij een steekproef van de inwoners. De laatste keer, in najaar 2023, hebben 2.193 van de 8.500 uitgenodigde inwoners meegewerkt, dat betekent een respons van bijna 26 procent. In Meetbaar Venlo zijn 21 indicatoren gebaseerd op de stadspeiling. De onderzoeksresultaten worden per kern of wijk gewogen op geslacht en leeftijd, zodat de uitkomsten met betrekking tot deze kenmerken representatief zijn voor de inwoners van de gemeente. CBS-cijfers: de gemeente maakt daarnaast gebruik van openbare CBS-cijfers. 16 indicatoren zijn daarop gebaseerd. Deze cijfers zijn veelal eerder door de gemeente Venlo zelf aan het CBS aangeleverd. Gemeentelijke cijfers: de gemeente gebruikt ook eigen gegevens voor Meetbaar Venlo. Dit gaat

Aangeboden in najaar 2024 bij de begroting 2025. Drie indicatoren (1.4.1; 2.4.4; 4.0.1) zijn in de meest recente versie (najaar 2024) van Meetbaar Venlo op twee verschillende manieren gevisualiseerd. 7 Preciezer gezegd: op grond van de Regeling Beleidsindicatoren Gemeenten die is gebaseerd op het BBV. 8 Sinds 2017 bestaat deze verplichting. Het betreft een set van 34 verplichte indicatoren, die bij de begroting horen. Venlo doet dat hoofdzakelijk via Meetbaar Venlo, de vijf verplichte BBV-indicatoren over bedrijfsvoering (zoals formatie) zijn in de paragraaf bedrijfsvoering van de begroting opgenomen. 5 6

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 8

•

om acht indicatoren. Deze gegevens betreffen de gemeentelijke werkprocessen en zijn afkomstig uit de gebruikte applicatie Suite. Diverse andere bronnen: voor de overige indicatoren worden data uit diverse andere bronnen gebruikt. Voorbeelden zijn de landelijke Veiligheidsmonitor, de landelijke Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), het UWV, NOC*NSF, etc.

De recente overgang naar een dynamische digitale presentatie van Meetbaar Venlo (bij de begroting 2025) op de gemeentelijke site begroting.venlo.nl (in plaats van een pdf-document waarop een datum is vermeld) betekent dat niet duidelijk is op welk moment het document is opgesteld. Bij de meeste indicatoren is wel duidelijk over welk jaar of periode wordt gerapporteerd. Indicatoren in Meetbaar Venlo In de meest recente versie9 wordt in de Inleiding gemeld: ‘Tegen de achtergrond van de in de raadsprogramma’s opgenomen doelstellingen geven de indicatoren u een actueel inzicht in de staat van de gemeente Venlo en de voortgang ten aanzien van onze ambities’. Vervolgens worden drie typen indicatoren onderscheiden: 1. Outcome-indicatoren om te kunnen meten of de gemeente de in de raadsprogramma’s opgenomen doelstellingen bereikt. Per indicator is een ambitie of streefwaarde opgenomen, die eerder door het bestuur is vastgesteld of is ontleend aan het vastgestelde beleid. De in het beleid en de begroting vastgelegde aanpak moet de streefwaarde dichterbij brengen. Voorbeelden die in de inleiding worden genoemd zijn het vertrouwen in het bestuur10, de maatschappelijke participatie of de waardering voor de woonomgeving. 2. Outputindicatoren om te kunnen meten of de gemeente daadwerkelijk datgene doet wat is afgesproken.

Dit soort indicatoren betreft concrete ‘productie’ in aantallen, of de kwaliteit van het ‘productieproces’. Per indicator is een ambitie of streefwaarde opgenomen, die eerder door het bestuur is vastgesteld of ontleend is aan het vastgestelde beleid. Voorbeelden die in de inleiding worden genoemd zijn het aantal ontvangen klachten en het aantal uitgegeven identiteitsbewijzen.11 3. Omgevingsindicatoren die een beeld geven van de specifieke Venlose context waarbinnen de gemeente een doelstelling probeert te realiseren, maar waar de gemeente zelf weinig invloed op heeft. Voorbeelden die in de inleiding worden genoemd zijn de groei van de (nationale en regionale) economie en de woonaantrekkelijkheid. In paragraaf 4 van dit rapport gaan we uitgebreider in op de kwalificatie van de indicatoren die in Meetbaar Venlo zijn opgenomen. De rekenkamer stelt op basis van de interviews vast dat er binnen de gemeente geen glashelder, breed gedeeld beeld is over het doel van Meetbaar Venlo en de indicatoren die erin (moeten) staan. Waarover bieden de verzamelde indicatoren in Meetbaar Venlo informatie, en waarover zouden ze informatie móeten bieden?

Najaar 2024 Deze indicator zit niet (meer) in de selectie van Meetbaar Venlo. 11 Beide indicatoren zitten niet (meer) in de selectie van Meetbaar Venlo. 9

10

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 9

Als we de gevoerde gesprekken overzien, worden de omgevings- en outputindicatoren nuttig geacht, maar de meeste betrokkenen lijken het erover eens te zijn dat de kern van Meetbaar Venlo zit in de outcome-indicatoren. Er wordt wel verschillend gedacht over de vraag over welke doelstellingen moet worden gerapporteerd, en op welk (abstractie)niveau. Gaat het over de doelstellingen op het niveau van de programmalijnen en/of de volledige programma’s? Gaat het over de beleidsdoelstellingen per beleidsterrein? Gaat het over de doelstellingen uit het Coalitieakkoord? Of gaat het over de langetermijndoelstellingen in de Strategische Visie Venlo 2040? Deze categorieën doelstellingen zijn natuurlijk deels overlappend, dus een strikt onderscheid is niet gemakkelijk te maken. De verschillende beelden van betrokkenen worden mede veroorzaakt doordat de verzamelde indicatoren zoals die nu in Meetbaar Venlo staan, betrekking hebben op die verschillende categorieën doelstellingen, maar niet systematisch en op dezelfde manier voor elk begrotingsprogramma. We gaan hier in de volgende paragraaf uitgebreider op in.

Intermezzo: doelen en indicatoren op verschillende niveaus De indicatoren in Meetbaar Venlo zeggen iets over doelen op verschillende niveaus. Portefeuillehouder en ambtelijke organisatie vinden het belangrijk – zo blijkt uit de gevoerde gesprekken - dat de indicatoren in Meetbaar Venlo gekoppeld zijn aan de strategische lange-termijndoelstellingen van de gemeente, zoals te vinden in de Strategische Visie Venlo 2040. De redenering is dat de strategische langetermijndoelen nader zijn uitgewerkt – of zouden moeten zijn uitgewerkt - in het Coalitieakkoord, in de begrotingsprogramma’s12 en -programmalijnen en in beleidsnota’s op de diverse terreinen. Door de indicatoren te koppelen aan de langetermijndoelen meet je dus of de uitvoering van beleid op de diverse terreinen in een bepaalde periode effectief is. Neem als voorbeeld de langetermijndoelstelling uit Venlo 2040 van ‘een samenleving die, soms met wat begeleiding, zelf zaken oppakt en organiseert’. In de programmabegroting wordt dit doel uitgewerkt in de programmalijn Zelfredzaamheid binnen het Programma Gezond en Actief. Die programmalijn wordt in belangrijke mate ingevuld door beleid ter ondersteuning van inwoners (met name WMO en jeugdhulp) zodat die zelfredzaam worden of blijven. Als je door de jaren heen de zelfredzaamheid van de inwoners blijft meten, meet je de effectiviteit van het beleid, zo is de redenering.

Deze redenering (van ambtelijke organisatie en portefeuillehouder) is goed te volgen, maar er is wel een en ander op af te dingen: 1. Hoe ga je om met interveniërende factoren? Denk aan ongunstig rijksbeleid, veel nieuwkomers in de stad met een achterstandspositie, een wereldwijde economische crisis, etc.; dat zijn allemaal factoren die de zelfredzaamheid van de bevolking negatief kunnen beïnvloeden. Je kunt als gemeente nóg zo goed je inwoners ondersteunen en hulp bieden, maar dit soort factoren kunnen ertoe leiden dat de groep minder zelfredzame inwoners groeit, en dat de problemen van minder zelfredzame mensen verergeren.

12

die overigens consequent ‘raadsprogramma’s’ worden genoemd in Meetbaar Venlo.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 10

2. Op welke momenten leg je als college waarover verantwoording af en hoe doe je dat dan? Voor politieke en publieke verantwoording is het niet genoeg om alleen de langetermijnontwikkeling of -trend te laten zien. Op bepaalde momenten in de politieke cyclus – op zijn minst jaarlijks bij de behandeling van de jaarstukken, en ook bijvoorbeeld halverwege of aan het eind van een collegeperiode - moet daartoe concreet zichtbaar worden gemaakt of het college het vastgestelde beleid goed heeft uitgevoerd. Een voorbeeld uit het rekenkameronderzoek naar cultuurbeleid van 2023 maakt dit duidelijk. In het cultuurbeleid heeft de gemeente doelstellingen verbonden aan subsidieverstrekking aan culturele instellingen, zoals het vergroten van de toegankelijkheid voor specifieke doelgroepen. Als je dat doet, moeten de gemeenteraad en de kiezers kunnen controleren na 1, 2 of 4 jaar of de toegankelijkheid voor die doelgroepen inderdaad beter is geworden. Daarbij is wel de vraag of die vorm van verantwoording in Meetbaar Venlo thuishoort.13 3. Wat meet je precies en op basis van wat? Neem het voorbeeld van het kernbegrip zelfredzaamheid. Het absolute aantal zelfredzame inwoners zegt weinig, onder meer omdat bevolkingsgroei ook een rol speelt. Bovendien is vergelijken met andere gemeenten dan moeilijk.

Daarnaast is het de vraag hoe je vaststelt of iemand zelfredzaam is en hoe je dat van alle groepen in de samenleving te weten komt. Een ander voorbeeld is de indicator Diversiteit Venlo Centrum: daar lijkt eerder sprake te zijn van meten van beschikbaarheid van faciliteiten dan van meten of mensen (die in het stadscentrum wonen) zichzelf kunnen zijn, terwijl dat volgens de toelichting het doel van de indicator is.

De onduidelijkheid over de vraag welke indicatoren op welk niveau in Meetbaar Venlo zouden moeten staan, is één-op-één verbonden met onduidelijkheid over doel en doelgroep van het instrument Meetbaar Venlo. Ook hierover bestaan verschillende beelden. Is Meetbaar Venlo bedoeld voor raadsleden (en inwoners) om hun controlerende taak ten aanzien van het collegebeleid te kunnen uitoefenen? Is Meetbaar Venlo bedoeld als een hulpmiddel voor raadsleden om bij het vaststellen van de begroting een goed beeld te krijgen van de staat van de stad en de langetermijndoelstellingen van het gemeentebestuur? Of is Meetbaar Venlo vooral (ook) bedoeld voor gemeentebestuur en ambtelijke organisatie om te kunnen (bij)sturen op beleid en uitvoering? Die doelen hangen weliswaar samen maar zijn wel verschillend van aard, stelt de rekenkamer vast.

Het is bijvoorbeeld ook denkbaar dat het college in het P&C-proces rapporteert over de eindafrekening met subsidieontvangers en daarbij het behalen van de doelstellingen benoemt. Op dezelfde manier kan dat ook bij Gemeenschappelijke Regelingen en bij de behandeling van jaarstukken van ondernemingen waar de gemeente aandelen in heeft zoals Enexis of de waterleidingmaatschappij WML. 13

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 11

4. WELKE INDICATOREN EN INFORMATIE BEVAT MEETBAAR VENLO? Deelvraag 3: Voldoen Meetbaar Venlo en de daarin gepresenteerde indicatoren aan het doel, en in het bijzonder aan het doel van inzicht bieden in de voortgang van de door het gemeentebestuur geformuleerde ambities?

In het voorgaande gaven we aan dat de gemeente zelf drie typen indicatoren in Meetbaar Venlo ziet: 1. Outcome-indicatoren om te kunnen meten of de gemeente de in de raadsprogramma’s opgenomen doelstellingen bereikt. 2. Outputindicatoren om te kunnen meten of de gemeente daadwerkelijk datgene doet wat is afgesproken. Dit soort indicatoren betreft concrete ‘productie’ in aantallen, of de kwaliteit van het ‘productieproces’. Per indicator is een ambitie of streefwaarde opgenomen, die eerder door het bestuur is vastgesteld of ontleend is aan het vastgestelde beleid. 3. Omgevingsindicatoren die een beeld geven van de specifieke Venlose context waarbinnen de gemeente een doelstelling probeert te realiseren, maar waar de gemeente zelf weinig invloed op heeft. De rekenkamer heeft ten behoeve van dit onderzoek getracht alle indicatoren in Meetbaar Venlo in deze drie types in te delen (zie de bijlage). Kijkend naar het totaaloverzicht valt een aantal zaken op. Meetbaar Venlo bevat heel weinig outputindicatoren. In de Inleiding noemt het college enkele voorbeelden van outputindicatoren, maar die zijn niet (meer) terug te vinden het verdere stuk. Belangrijke output-indicatoren die wél worden gepresenteerd, zijn de aantallen inwoners die gebruik maken van bepaalde regelingen of voorzieningen in het sociaal domein.

De waarde daarvan is vooral dat het iets zegt over de (toekomstige) ontwikkeling van de vraag naar deze regelingen/voorzieningen. We merken hierbij op dat er maar weinig gemeentelijke taken zijn waarvoor outputindicatoren een zinvolle maatstaf zijn. Naast het sociaal domein zit dat vooral bij burgerzaken en onderdelen van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH), waaronder bouwvergunningen. Ook bij afvalinzameling zijn output-indicatoren denkbaar. Het merendeel van de gepresenteerde indicatoren zijn outcome-indicatoren. Het betreft indicatoren waarvan de gemeente een gewenste waarde aangeeft, en waarbij wordt aangegeven hoe de gemeente die wil bereiken. Het geheel overziend stelt de rekenkamer vast dat het indicatoren zijn met een zeer verschillend abstractieniveau. Vergelijk bijvoorbeeld het aantal binnengehaalde Europese subsidies of aantal bedrijfsvestigingen (concreet) met woonaantrekkelijkheid of sociale veiligheid (abstract). Hoe concreter de indicator, hoe makkelijker en betrouwbaarder deze kan worden gemeten. Vaak hangt dit ook samen met de mate waarin de gemeente een indicator kan beïnvloeden; die verschilt ook sterk. Voor een substantieel deel van de outcome-indicatoren in Meetbaar Venlo zou je kunnen zeggen dat de gemeente er relatief weinig invloed op heeft.

Vaak zijn dit indicatoren van langetermijnontwikkelingen – denk bijvoorbeeld aan de genoemde woonaantrekkelijkheid of sociale veiligheid -, waarbij veel verschillende oorzaken een rol spelen en

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 12

geen duidelijke causale relatie met gemeentelijk beleid bestaat. Veel van dit type indicatoren kunnen in zekere zin beter als omgevingsindicatoren worden getypeerd, dat wil zeggen als een indicator van een situatie of ontwikkeling die voor de gemeente de context vormt waarin zij probeert doelen te bereiken. De scheidslijn tussen een outcome-indicator en een omgevingsindicator is dus absoluut niet scherp. Dat is ook zichtbaar in de bijlage: veel indicatoren hebben we als ‘outcome/omgeving’ getypeerd. De rekenkamer stelt verder vast dat er een zekere onevenwichtigheid zit in de selectie van indicatoren. Bepaalde programmalijnen zijn niet of nauwelijks vertaald in indicatoren in Meetbaar Venlo. Voor Grenzeloos Venlo bijvoorbeeld zijn er nauwelijks indicatoren. Hiervoor zijn ongetwijfeld goede redenen – bijvoorbeeld dat er simpelweg geen geschikte indicatoren voor deze doelstellingen voorhanden zijn. Maar het laat zien dat Meetbaar Venlo in deze vorm de raad onvoldoende in staat stelt om realisatie van de bestuurlijke ambities van het college te volgen en jaarlijks te beoordelen. De vraag is natuurlijk of dat überhaupt wel mogelijk is voor alle ambities en doelstellingen. En het meten van effecten van beleid kan bovendien vaak alleen maar met enige vertraging.

Daarnaast valt op dat er overlap zit in de indicatoren in Meetbaar Venlo met indicatoren die in de bijlage als verplichte BBV-indicatoren zijn genoemd. Voorbeelden zijn WOZ-waarde, kinderen in armoede, restafval en hernieuwbare energie die zowel in Meetbaar Venlo als in de BBV-indicatoren zijn genoemd. Soms zijn daarbij de gegevens niet even actueel. Zo staan bij restafval in Meetbaar Venlo14 gegevens tot en met 2024, terwijl de verplichte BBV-indicator in het zelfde document15 gegevens tot en met 2022 biedt. Tot slot stellen we vast dat de verplichte BBV-indicatoren ook op een of andere manier verband houden met de begrotingsprogramma’s. Het zijn niet altijd outcome-indicatoren (vaak omgevingsindicatoren, zoals het aantal woninginbraken), maar ze zóuden gekoppeld kunnen worden aan de programma’s (voor het voorbeeld woninginbraken is dat het programma ‘Leefbaar Venlo’). Dat wordt nu niet gedaan. Toelichting en duiding van de indicatoren Meetbaar Venlo biedt voor sommige indicatoren een toelichting en duiding: wat betekent de hoogte van een indicator of de gepresenteerde ontwikkeling? Voor ongeveer een derde van de indicatoren is sprake van oordeelsvormende uitspraken van het college over de gegevens.

Bijvoorbeeld bij de indicator 'Beëindigde bijstand wegens werk' (1.3.7), waar het college uitlegt dat het aantal beëindigde uitkeringen daalt, omdat de samenstelling van de groep mensen die nu nog bijstand ontvangen in de loop van de tijd veranderd is: dit zijn vooral nog mensen met zeer grote afstand tot betaalde arbeid. De toelichting en duiding bieden niet altijd duidelijkheid voor de lezer. Indicatoren als Europese subsidies (subdoel 3.2) en Emissie CO2 (subdoel 6.1) zijn op verschillende manieren niet eenduidig. Bij Europese subsidies lijkt het te gaan om alle toegezegde projecten en middelen die nog open staan, in plaats van de in het kalenderjaar binnengehaalde projecten. Bij Emissie CO2 is sprake van een meeteenheid ‘KG per Ton’ die niet is toegelicht en daarmee niet begrijpelijk is. Ook komt het voor dat er geen meeteenheid bij de grafieken is opgenomen (6.1.3 elektriciteitsverbruik huishoudens). Tot slot valt op dat toelichtingen soms in herhaling vallen. Zo staat bij cultuurparticipatie (5.1.3) ook najaar 2024 nog dat ‘…het einde van de coronapandemie in zicht lijkt.’ 14 15

Versie najaar 2024, p. 41. p. 55.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 13

Tot slot nog een opmerking over de meest recente versie van Meetbaar Venlo van najaar 2024. In termen van bruikbaarheid valt op dat de digitale PowerBI-toepassing16 van Meetbaar Venlo zoals die bij de begroting 2025 is aangeboden minder gebruikersvriendelijk lijkt dan de tot dan toe gebruikte pdf-documenten. Zo moet de gebruiker weten dat een inhoudsopgave beschikbaar komt door te klikken op de paginanummers (zie onderstaande figuur 1).

Figuur 1: PowerBI vindplaats inhoudsopgave

16

aam van de software die is gebruikt om het rapport samen te stellen.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 14

5. AANVULLENDE EN ALTERNATIEVE BRONNEN EN DATAPORTALS Deelvraag 4: Zijn er andere instrumenten en bronnen beschikbaar die (ook) aan dit doel bijdragen, en hoe verhouden die zich tot Meetbaar Venlo?

Voor raadsleden en andere belangstellenden zijn een aantal aanvullende of alternatieve openbare dataportals beschikbaar. De meeste bestonden nog niet toen Meetbaar Venlo in 2012 voor het eerst werd opgesteld. Het gaat met name om: Venlo in Cijfers (venlo.incijfers.nl/dashboard/) Venlo in Cijfers is een gebruikersvriendelijk dataportal dat veel data op een aantal kernthema’s biedt. Bij die thema’s kan ook doorgeklikt worden naar de cijfers per buurt of wijk, zodat je verschillen en overeenkomsten tussen de buurten en kernen ziet. Deze data en de website worden beheerd door een extern commercieel bureau; de gemeente betaalt voor het presenteren van de data. De data zijn afkomstig van een aanzienlijk aantal landelijke organisaties, zoals het UWV, het ministerie van BZK, Onderzoeksinstituut COELO en allerlei andere organisaties. Daarbij hoort ook het CBS; het is goed om te vermelden dat het CBS deze data grotendeels via de gemeenten verkrijgt; de cijfers zijn dus deels van de gemeente Venlo zelf afkomstig. De toegevoegde waarde van Venlo in Cijfers zit met name in een module Wijkanalyse die een bredewelvaart-achtige indicator op wijk- of dorpsniveau beschikbaar stelt. Venlo Inzicht (venloinzicht.nl) Venlo Inzicht is een door de gemeente Venlo zelf beheerd dataportal; de software is wel van hetzelfde externe commerciële bureau als bovengenoemde Venlo in Cijfers.

Venlo Inzicht is minder makkelijk te navigeren en te gebruiken dan Venlo in Cijfers; er zijn uitgebreide aanwijzingen hoe je als gebruiker bepaalde overzichten en vergelijkingen kunt creëren. De gegevens voor Venlo Inzicht worden in belangrijke mate verkregen via de Stadspeiling. Daarin ligt met name de toegevoegde waarde van Venlo Inzicht, aangevuld met wat meer details op sommige thema’s. Waar Staat Je Gemeente (waarstaatjegemeente.nl) Waarstaatjegemeente.nl is een gebruikersvriendelijk dataportal van de VNG; de software is van hetzelfde externe commerciële bureau als bovengenoemde portals Venlo in Cijfers en Venlo Inzicht. Er worden allerlei dashboards op belangrijke beleidsthema's gepresenteerd, en met behulp van een handleiding heb je als gebruiker ook toegang tot de onderliggende database met alle indicatoren. Qua databronnen is er veel overlap met de beide bovengenoemde portals: allerlei landelijke

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 15

organisaties, en verder de gemeenten zelf. Zo zijn ook de Stadspeilingsdata van Venlo erin verwerkt. Hier is een vergelijking met andere (groepen van) gemeenten mogelijk. Data Financiën Decentrale overheden (findo.nl) Tot slot is er een door de rijksoverheid beheerd dataportal (findo.nl) waarin financiële gegevens van de decentrale overheden beschikbaar zijn vanaf 2017. Ook dit portal is in opzet vergelijkbaar met Venlo in Cijfers en Venlo Inzicht. Dit portal bevat begroting- en rekeningcijfers en biedt mogelijkheden om met andere gemeenten te vergelijken. Vergelijking Meetbaar Venlo met andere portals Wat kunnen we zeggen over de vergelijking tussen Meetbaar Venlo en deze andere portals: wat is het verschil in termen van de aangeboden data, en wat is de meerwaarde van Meetbaar Venlo voor de raad? Verschillen in de stad: Venlo in Cijfers maakt verschillen in de stad zichtbaar, op een aantal belangrijke beleidsthema’s; dat doet Meetbaar Venlo niet. In landelijk jargon is dit een vorm van de brede welvaart-benadering, waarin niet alleen economische onderwerpen maar ook het welbevinden van burgers tot uitdrukking komt. Denk ook aan de informatie die in de Atlas voor gemeenten staat.17 Benchmark met andere gemeenten: voor dit doel is Waarstaatjegemeente.nl en findo.nl juist weer het beste instrument. Benchmarken doet Meetbaar Venlo slechts in zeer beperkte mate.

Koppeling met begrotingsprogramma’s Venlo: een belangrijk verschil tussen Meetbaar Venlo en de andere portals is de koppeling tussen indicatoren en Venlose begrotingsprogramma’s. In Meetbaar Venlo wordt geprobeerd een verband te leggen tussen de data en het gemeentelijk beleid en ambities, iets wat de andere dataportals niet doen. Die koppeling is tweeledig: 1. De indicatoren zijn geclusterd voor de verschillende begrotingsprogramma’s, zodat je meteen ziet welke gegevens per programma beschikbaar zijn. 2. Er wordt een korte inhoudelijke duiding gegeven bij een deel van de indicatoren, die de lezer (in potentie) laat zien wat de gegevens betekenen voor de voortgang in het realiseren van de doelstellingen in het betreffende programma.

Atlas voor gemeenten is een publicatie die door Atlas Research jaarlijks wordt opgesteld en de informatie van 50 grote gemeenten weergeeft en vergelijkt. 17

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 16

6. GEBRUIK, ERVARINGEN EN OORDEEL VAN RAADSLEDEN Deelvraag 2: Hoe maken raadsleden gebruik van Meetbaar Venlo, en hoe beoordelen zij de bruikbaarheid ervan?

Het zou onjuist zijn te zeggen dat de raadsleden Meetbaar Venlo niet of nauwelijks gebruiken, zoals wel wordt beweerd. Zelfs als je antwoorden in de trant van ‘ik gebruik het af en toe’ of ‘ik gebruik het met de fractie’ met een korreltje zout neemt en buiten beschouwing laat, blijven er diverse raadsleden over die zeggen met enige regelmaat Meetbaar Venlo te gebruiken of te raadplegen. We weten niet precies waarvóór en wanneer raadsleden Meetbaar Venlo gebruiken. Als ze er gebruik van maken, is het in ieder geval bij de begrotingsbehandeling. En soms ook door het jaar heen, hoewel diverse raadsleden aangeven dat andere websites (Venlo in Cijfers en Waarstaatjegemeente.nl) in hun ogen meer bruikbaar zijn. Over de bruikbaarheid hebben nogal wat raadsleden iets te zeggen. Algemeen is de klacht dat de data niet actueel zijn; dat klopt op zich ook. Daarvoor zijn verschillende oorzaken. Sinds enige jaren wordt de Stadspeiling eenmaal per twee jaar in plaats van jaarlijks uitgevoerd; dat heeft logischerwijs invloed op de actualiteitswaarde van de beschikbare gegevens. Ook op landelijk niveau worden diverse indicatoren niet jaarlijks gemeten.18 Daarnaast zijn landelijke (CBS-)data nu eenmaal altijd met enige vertraging beschikbaar, omdat ze verzameld, bewerkt en gepresenteerd moeten worden. Over de hoeveelheid indicatoren en informatie lopen de meningen uiteen.

Sommige raadsleden vinden dat er te weinig informatie in Meetbaar Venlo zit – zo is er de suggestie om er meer benchmarkgegevens met andere gemeenten aan toe te voegen -, anderen vinden het genoeg, en nog weer anderen kunnen nu al niet goed hun weg erin vinden. Dit raakt aan de vraag wat nu precies het doel van Meetbaar Venlo zou moeten zijn. Verder zijn er enkele raadsleden die de resultaten en de representativiteit van de Stadspeiling in twijfel trekken. Daarvoor is volgens de rekenkamer geen enkele aanleiding. Een enkeling suggereert dat de vragen van de Stadspeiling niet objectief zijn en zelfs politiek gestuurd. Tot slot heeft de rekenkamer nog gevraagd naar het gebruik van andere dataportals, zoals Venlo in Cijfers, Venlo Inzicht en Waarstaatjegemeente.nl. Sommige raadsleden kennen die andere sites niet, maar de meesten wel. Waarstaatjegemeente.nl wordt redelijk vaak genoemd en gebruikt, maar ook Venlo in Cijfers en Venlo Inzicht. Niet iedereen lijkt zich ervan bewust dat de data van deze andere portals (zoals Venlo in Cijfers en Waarstaatjegemeente.nl) veelal ook van de gemeente Venlo zelf afkomstig zijn.

Er wordt vaak een afweging gemaakt tussen de onderzoeksinspanning en de verwachte verandering in resultaten. Denk bijvoorbeeld aan bevolkingsprognoses, die in een jaar tijd niet aan grote veranderingen onderhevig zijn. 18

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 17

Er is geen duidelijk patroon vast te stellen in het gebruik van Meetbaar Venlo versus de andere portals. Niet alle ondervraagde raadsleden hebben zich hierover uitgesproken, dus dit onderzoeksresultaat moet niet als representatief worden beschouwd. Sommige raadsleden maken helemaal geen gebruik van dit soort databronnen. Raadsleden die dat wél doen, hebben allemaal een eigen voorkeur: voor de één is dat Meetbaar Venlo, voor anderen één van de genoemde andere dataportals. Daarvoor noemen ze soms redenen, en die verschillen per persoon: overzichtelijkheid en gebruikersvriendelijkheid van het instrument; de toegevoegde waarde van een benchmark met andere gemeenten; de hogere betrouwbaarheid van landelijke data; de mogelijkheid om op buurtof kernniveau te kijken, etc. De meest zichtbare meerwaarde van Meetbaar Venlo, te weten de koppeling van indicatoren aan de begrotingsprogramma’s, is niet genoemd in de gesprekken met raadsleden.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 18

7. CONCLUSIES 1. Meetbaar Venlo is ontstaan als onderdeel van de begroting Meetbaar Venlo is in 2012 als aparte publicatie behorend bij de begroting in het leven geroepen. De reden was een praktische: het was op dat moment technisch niet mogelijk om de indicatoren en de ontwikkelingen daarin te visualiseren (in figuren en grafieken) in de begroting, dus werd een apart document opgesteld. 2. Het doel en de doelgroep van Meetbaar Venlo zijn niet eenduidig Bij de betrokkenen (raad, college, ambtelijke organisatie) bestaan verschillende beelden over het doel van Meetbaar Venlo. Is Meetbaar Venlo bedoeld voor raadsleden (en inwoners) om hun controlerende taak ten aanzien van het collegebeleid te kunnen uitoefenen? Is Meetbaar Venlo bedoeld als een hulpmiddel voor raadsleden om bij het vaststellen van de begroting een goed beeld te krijgen van de staat van de stad en de langetermijndoelstellingen van het gemeentebestuur? Of is Meetbaar Venlo vooral (ook) bedoeld voor gemeentebestuur en ambtelijke organisatie om te kunnen (bij)sturen op beleid en uitvoering? Die doelen hangen weliswaar samen maar zijn wel verschillend van aard, stelt de rekenkamer vast.

In de inleiding19 van Meetbaar Venlo worden twee doelen genoemd: ‘Tegen de achtergrond van de in de raadsprogramma’s opgenomen doelstellingen geven de indicatoren u een actueel inzicht in de staat van de gemeente Venlo en de voortgang ten aanzien van onze ambities’. Dat laatste doel, te weten het zichtbaar maken van de voortgang ten aanzien van ambities van het gemeentebestuur, wordt ook in de raadsmotie genoemd die de basis vormt voor dit rekenkameronderzoek. 3. Meetbaar Venlo in de huidige vorm stelt de raad niet in staat de realisatie van het collegebeleid te beoordelen Op basis van Meetbaar Venlo in de huidige vorm kan de raad bij de behandeling van de jaarstukken niet bepalen of de in de begroting gestelde beleidsdoelen en -ambities zijn gerealiseerd. Dat geldt dus ook voor de voortgang. Hoewel de indicatoren zijn geordend naar de programma’s en programmalijnen uit de begroting, zijn bepaalde programmalijnen uit de begroting niet of nauwelijks vertaald in indicatoren in Meetbaar Venlo. De indicatoren die in Meetbaar Venlo per programmalijn bijeen zijn gebracht, verschillen bovendien enorm in abstractieniveau. Hierbij past wel de kanttekening dat het de vraag is of het überhaupt mogelijk is om voor alle programmalijnen voldoende betrouwbare indicatoren te vinden, of deze als gemeente zelf te ontwikkelen. De vraag is ook hoeveel inspanningen dat zou kosten.

Daarbij komt dat sommige doelstellingen binnen een termijn van een jaar niet (voldoende) zichtbaar kunnen worden.

19

Najaar 2024.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 19

4. Voor een beeld van ‘de staat van de gemeente Venlo’ zijn diverse andere dataportals beschikbaar Sinds de start van Meetbaar Venlo in 2012 zijn er diverse andere dataportals beschikbaar gekomen: Venlo in Cijfers, Venlo Inzicht, Waarstaatjegemeente.nl en findo.nl. Deze portals zijn deels op dezelfde databronnen gebaseerd als Meetbaar Venlo, maar bieden ook allerlei aanvullende data. De ordening en gebruikersvriendelijkheid is soms beter. Twee van de genoemde portals maken benchmarking ten opzichte van andere gemeenten mogelijk, iets dat in Meetbaar Venlo slechts in beperkte mate gebeurt. Voor alle dataportals, ook Meetbaar Venlo, geldt dat de data niet (heel) actueel zijn. Daarvoor zijn meerdere oorzaken. Sinds enige jaren wordt de Stadspeiling eenmaal per twee jaar in plaats van jaarlijks uitgevoerd; dat heeft logischerwijs invloed op de actualiteitswaarde van de beschikbare gegevens. Ook op landelijk niveau worden diverse indicatoren niet jaarlijks gemeten.20 Daarnaast zijn landelijke (CBS-)data nu eenmaal altijd met enige vertraging beschikbaar, omdat ze verzameld, bewerkt en gepresenteerd moeten worden. 5. Kosten-batenafweging van Meetbaar Venlo is niet eenduidig Het onderzoek laat zien dat de baten van Meetbaar Venlo waarschijnlijk niet enorm zijn. Een deel van de raadsleden maakt af en toe of zelfs regelmatig gebruik van Meetbaar Venlo, maar een deel ook helemaal niet.

Daar komt bij: als raadsleden er gebruik van maken, is het soms om data te bekijken die ook op andere manieren beschikbaar zijn, of zouden kunnen worden gemaakt. Ander mogelijke gebruikers (bijvoorbeeld in de ambtelijke organisatie) hebben we niet bevraagd. Aan de andere kant staan de kosten. Het maken van een apart document met indicatoren die aansluiten bij de begroting kost ambtelijke inzet. Tegelijkertijd is het goed om daarbij op te merken dat het presenteren van dezelfde indicatoren in de begroting en jaarstukken waarschijnlijk niet veel minder ambtelijke inzet vereist. Helemaal geen indicatoren presenteren kan sowieso niet, omdat er een aanzienlijk aantal landelijke verplichte indicatoren in de begroting en jaarstukken moet worden vermeld.

Er wordt vaak een afweging gemaakt tussen de onderzoeksinspanning en de verwachte verandering in resultaten. Denk bijvoorbeeld aan bevolkingsprognoses, die in een jaar tijd niet aan grote veranderingen onderhevig zijn. 20

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 20

8. AANBEVELINGEN Omdat er door betrokkenen binnen de gemeente verschillend wordt gekeken naar nut en noodzaak van Meetbaar Venlo, vindt de rekenkamer dat de auditcommissie de bevindingen in dit rapport moet bespreken, en daarbij de portefeuillehouder en de nieuwe griffier nadrukkelijk zou moeten betrekken. Dit zou dan moeten leiden tot een advies aan de gemeenteraad. Doel zou zijn om besluiten over continuering en/of eventuele verbeteringen in Meetbaar Venlo direct na de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 door te voeren. De rekenkamer ziet drie opties voor de toekomst, en een nuloptie. 0. Meetbaar Venlo blijft wat het is De nuloptie is om alles te laten zoals het is. Deze optie heeft nadelen: Meetbaar Venlo stelt de gemeenteraad niet in staat om de uitvoering van de ambities door het college goed te kunnen te beoordelen. Bovendien wordt er maar matig gebruik gemaakt van het instrument. Met enige regelmaat zullen discussies blijven oplaaien over het al dan niet toevoegen van indicatoren aan Meetbaar Venlo, en wat voor indicatoren dat dan zouden moeten zijn. Maar de meeste betrokkenen beseffen dat het document Meetbaar Venlo niet zonder problemen kan uitgebreid met (steeds) meer indicatoren. 1.

Stoppen met Meetbaar Venlo, en de indicatoren verplaatsen naar begroting en jaarstukken Stoppen met Meetbaar Venlo, en de indicatoren verplaatsen naar begroting en jaarstukken De eerste mogelijke ontwikkelrichting is het stopzetten van het twee keer per jaar aanbieden van Meetbaar Venlo als apart document bij de begroting, en het verplaatsen van de indicatoren uit Meetbaar Venlo naar de programmabegroting en de jaarstukken. De indicatoren zouden bij de programma’s moeten worden ondergebracht. Ook de landelijk verplichte beleidsindicatoren die nu in Meetbaar Venlo apart worden gepresenteerd, zouden bij de programma’s kunnen worden geplaatst. Voor raadsleden en andere geïnteresseerden is dan makkelijker te zien of de doelen en ambities uit de begroting zijn gehaald. Nu moet je daar als lezer voor op zoek in Meetbaar Venlo. Bovendien wordt dan beter zichtbaar óf en naar aanleiding van welke beleidsindicatoren er aanleiding is om over bijstelling van beleid na te denken. In dit onderzoek stelden we vast dat de belangrijkste meerwaarde van Meetbaar Venlo in de huidige vorm is dat de beschikbare indicatoren zijn geordend per begrotingsprogramma, en dat ze (deels) ook worden gerelateerd aan de ambities uit de begroting.

Voor de hand liggend is om de indicatoren dan ook direct in de begroting en jaarstukken in te bedden, zodat raadsleden en andere doelgroepen direct kunnen zien hoe het staat met de voortgang van de ambities in de begroting. De belangrijkste reden dat de indicatoren ooit in een apart document zijn ondergebracht, was dat het technisch niet mogelijk was om ze op een eenvoudige en toegankelijke manier te visualiseren in de begroting. Dat kan nu zonder twijfel wel.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 21

2. Stoppen met Meetbaar Venlo, en de raad beter bedienen met online dataportals Een tweede mogelijkheid is om Meetbaar Venlo stop te zetten en de raad beter te ondersteunen bij het gebruikmaken van de vele beschikbare indicatoren en data in andere, online dataportals. De genoemde websites als Venlo in Cijfers, Venlo Inzicht, Waarstaatjegemeente.nl en findo.nl kunnen via een gezamenlijk portal voor de raad toegankelijk worden gemaakt. Dat zou ‘De staat van Venlo’ kunnen heten, en voorzien kunnen worden van aanwijzingen om makkelijker toegang te krijgen tot alle beschikbare data over de gemeente (ook in vergelijking met andere gemeenten). Dat zou ook op de begrotingswebsite www.begroting.venlo.nl kunnen worden gedaan. Op termijn zouden de indicatoren zelfs direct gekoppeld kunnen worden aan de online begroting: raadsleden zouden dan per programmalijn of -doelstelling direct kunnen doorklikken naar relevante data in de genoemde portals. 3. Uitbouwen Meetbaar Venlo naar (jaarlijks) toetsingsmiddel voor collegebeleid Een derde ontwikkelrichting is om Meetbaar Venlo uit te bouwen naar een compleet instrument om (jaarlijks) de voortgang van de uitvoering van de ambities door het college te kunnen beoordelen.

We voegen hier meteen aan toe dat dit eigenlijk niet meer dan een theoretische mogelijkheid is: dit zou enorme extra inspanningen betekenen, en het lijkt bij voorbaat niet goed mogelijk om alle ambities jaarlijks meetbaar te maken. Daarvoor zouden veel aanvullende indicatoren moeten worden ontwikkeld, en de actuele data om dit op jaarbasis te vullen zijn niet zomaar beschikbaar.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 22

9. BESTUURLIJKE REACTIE

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 23

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 24

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 25

10. NAWOORD De rekenkamer bedankt het college voor de bestuurlijke reactie. In de slotalinea staat de belangrijke mededeling dat het college overweegt om datgene te doen wat de rekenkamer optie 1 heeft genoemd in het aanbevelingenhoofdstuk, namelijk de indicatoren uit Meetbaar Venlo in de begroting integreren. Daar is volgens de rekenkamer veel voor te zeggen. Net als het college zijn we benieuwd hoe de gemeenteraad hierover denkt.

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 26

BIJLAGE: INDICATOREN IN MEETBAAR VENLO (BIJ BEGROTING 2025-2028) 1.

BIJLAGE: Indicatoren in Meetbaar Venlo (bij begroting 2025-2028)

Omschrijving indicator

Typering indicator (door rekenkamer)

Programma 1 Gezond en Actief Venlo (16 indicatoren) 1.1 Gezond en vitaal 1.1.1 Deelname georganiseerde sport 1.1.2 Leefstijlscore 1.1.3 Waardering inwoners eigen gezondheid 1.1.4 Beweegnorm (NNGB) 1.1.5 Fitnorm

Outcome Outcome Outcome Outcome Outcome

1.2 Ontplooiing 1.2.1 Voortijdige schoolverlaters 1.2.2 Werken inwoners aan eigen ontplooiing

Outcome Outcome

1.3 Meedoen 1.3.1 Maatschappelijke participatie (sociaal isolement) 1.3.2 Schaalscore sociale cohesie 1.3.3 Verstrekte bijstandsuitkeringen 1.3.4 Netto arbeidsparticipatie 1.3.5 Sociaal minimum 1.3.6 Kinderen in armoede 1.3.7 Aantal beëindigde bijstandsuitkeringen vanwege werkaanvaarding 1.3.8 Aantal verstrekte WW-uitkeringen 1.4 Zelfredzaamheid 1.4.1 Zelfredzaamheidsschaal (2x)

Outcome Outcome Outcome/output Outcome Outcome Outcome Outcome/output Omgeving/output (geen gemeentetaak) Outcome

Programma 2 Leefbaar Venlo (16 indicatoren) 2.0.1 Saldo gevestigde en vertrokken personen 2.0.2 Sociale cohesie in de wijk 2.0.3 Woonaantrekkelijkheid

Omgeving Outcome/omgeving Omgeving/outcome

2.1 Dienstverlening 2.1.1 Tevredenheid over dienstverlening 2.1.2 Klantgemak dienstverlening

Outcome Outcome

2.2 Openbare orde en veiligheid 2.2.1 Waardering veiligheid woonomgeving 2.2.2 Sociale veiligheid; index criminaliteit

Outcome Outcome

2.3 Wonen 19 Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 27

2.3.1 Gemiddelde rapportcijfer woonstad

Outcome/omgeving

2.4 Omgeving 2.4.1 Venlo is een schone gemeente 2.4.2 Venlo is een groene gemeente 2.4.3 Ontwikkeling Groen Areaal 2.4.4 Verhouding groen & water/verharding (2x) 2.4.5 Verhoging C02-binding door gemeentelijke bomen

Outcome Outcome Outcome Outcome Outcome

2.5 Bereikbaarheid 2.5.1 Gemiddeld rapportcijfer verkeersveiligheid 2.5.2 Waardering parkeren in de wijk 2.5.3 Ernstige slachtoffers in het verkeer

Outcome Outcome Outcome

Programma 3 Grenzeloos Venlo (5 indicatoren) 3.1 Regionale samenwerking 3.2 Public Affairs 3.2.1 Europese subsidies 3.2.2 Aantal bestuursposities in netwerken

Outcome Output/outcome

3.3 Grensoverschrijdende samenwerking 3.3.1 Duits in het vakkenpakket 3.3.2 INTERREG NL-DUI projecten 3.3.3 Bezoek aan Duitsland

Omgeving/outcome Outcome/output Omgeving

Programma 4 Welvarend Venlo (8 indicatoren) 4.0.1 Economische groei (2x)

Outcome/omgeving

4.1 Kennisinfra en arbeidsmarkt 4.1.1 Aantal banen 4.1.2 Aantal studenten

Outcome/omgeving Outcome/omgeving

4.2 Economie 4.2.1a Aantal vestigingen – aantal/absoluut 4.2.1b Aantal vestigingen - groei 4.2.2 Aantal toeristische overnachtingen Venlo

Omgeving/outcome Omgeving/outcome Outcome/omgeving

4.3 Mobiliteit 4.3.1 Modal split containervervoer 4.3.2 Modal split personenvervoer

Omgeving Omgeving

Programma 5 Centrumstad Venlo (12 indicatoren) 5.0.1 Score leefbarometer

Outcome

5.1 De basis sterk houden 5.1.1 Voorzieningenniveau Venlo-Centrum

Outcome/omgeving 20

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 28

5.1.2 Aantal bezoekers culturele instellingen 5.1.3 Cultuurparticipatie 5.1.5 Leegstand binnenstad 5.1.6 Meldingen/klachten openbare ruimte en veiligheid binnenstad

Outcome/omgeving Outcome/omgeving Outcome/omgeving Outcome

5.2 Verbreden en robuust maken 5.2.1 Diversiteit Venlo-Centrum 5.2.2 Gemiddelde WOZ-waarde 5.2.3 Ontwikkeling omzet detailhandel, horeca en dienstverlening

Outcome Outcome/omgeving Outcome/omgeving

5.3 Verdiepen en onderscheiden 5.3.1 Onderscheidend Venlo-Centrum 5.3.2 Waardering kwaliteit openbare ruimte 5.3.3 Aantal toeristische overnachtingen in stedelijk centrum

Outcome/omgeving Outcome Outcome/omgeving

Programma 6 Circulaire en duurzame hoofdstad (6 indicatoren) 6.1 Energietransitie 6.1.1 Emissie CO2 (KG per ton) 6.1.2 Hoeveelheid hernieuwbare energie KWP 6.1.3 Verbruik elektriciteit huishouden 6.1.4 Percentage woningen zonder aardgasverbruik

Outcome/omgeving Outcome/omgeving Outcome/omgeving Outcome/omgeving

6.2 Klimaatadaptatie 6.2.1 Afkoppelen regenwater van riool

Outcome

6.3 Circulariteit 6.3.1 Hoeveelheid huishoudelijk restafval per huishouden

Outcome

Verplichte BBV-indicatoren (29 indicatoren) I.1 Veiligheid I.1.1 Verwijzing HALT I.1.2 Winkeldiefstallen I.1.3 Diefstallen uit woning I.1.4 Geweldsmisdrijven I.1.5 Vernieling

Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome

I.2 Economie I.2.1 Functiemenging I.2.1 Vestigingen bedrijven

Omgeving/outcome Omgeving/outcome

I.3 Onderwijs I.3.1 Absoluut verzuim I.3.2 Relatief verzuim I.3.3 Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO)

Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome

I.4 Sport, cultuur en recreatie I.4.1 Niet-sporters

Omgeving/outcome 21

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 29

I.5 Sociaal domein I.5.1 Banen I.5.2 Jongeren met delict voor rechter I.5.3 % kinderen in armoede I.5.4 Werkloze jongeren I.5.5 Netto arbeidsparticipatie I.5.6 Personen met een bijstandsuitkering I.5.7 Lopende re-integratievoorzieningen I.5.8 Jongeren met jeugdhulp I.5.9 Jongeren met jeugdbescherming I.5.10 Jongeren met jeugdreclassering I.5.11 Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome/output Omgeving/outcome/output Omgeving/outcome/output Omgeving/outcome/output Omgeving/outcome/output Omgeving/outcome/output

I.6 Volksgezondheid en Milieu I.6.1 Omvang huishoudelijk restafval I.6.2 Hernieuwbare elektriciteit

Outcome Outcome

I.7 VHROSV I.7.1 Gemiddelde WOZ-waarde (x1000 euro) I.7.2 Aantal nieuwbouwwoningen I.7.3 Demografische druk I.7.4 Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden I.7.5 Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Omgeving/outcome Omgeving/outcome Omgeving/outcome Outcome Outcome

22

Meetbaar Venlo bekeken

Pagina 30