416135 Bijl01 Onderzoeksrapport.pdf

Opbrengsten van een landelijk rekenkameronderzoek

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo Maart 2025

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 1

SECRETARIAAT REKENKAMER VENLO Secretaris Debbie Steens Adres Postbus 3434 5902 RK Venlo rekenkamer@venlo.nl Telefoonnummer 077 – 207 093 015 Website www.venlo.nl/rekenkamer

SAMENSTELLING REKENKAMER VENLO Klaartje Peters (voorzitter) Jan-Willem van Giessen (extern lid) Johan de Kruijf (extern lid)

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 2

SAMENVATTING De Rekenkamer Venlo heeft in 2024 samen met meer dan 100 andere rekenkamers (DoeMeeonderzoek) een beknopt onderzoek uitgevoerd naar de handhaving van de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing door bedrijven door de gemeente Venlo en de RUD Limburg Noord in 2023. Dat onderzoek is relevant voor de gemeenteraad om twee redenen. Allereerst is energiebesparing door bedrijven van groot belang voor bedrijven en burgers in Venlo. Immers: wat je bespaart levert geen uitstoot op, hoef je niet op te wekken en betekent minder belasting van het stroomnet. Ten tweede laat het onderzoek zien hoe in een concreet dossier de RUD Limburg Noord en de samenwerking met de gemeente Venlo functioneert. Conclusies energiebesparing Het onderzoek laat zien dat de gemeente Venlo maar beperkt zicht heeft op de daadwerkelijke energiebesparing en het besparingspotentieel bij bedrijven binnen de gemeentegrenzen. Niet duidelijk is ook of alle naar schatting 1350 bedrijven die melding zouden moeten maken van hun energieverbruik dat daadwerkelijk doen. Voor 350 van die 1.350 bedrijven zijn die gegevens er wel. Met (een deel van) deze bedrijven hebben de toezichtmedewerkers contact over de energiebesparende maatregelen.

Het is van belang hieraan toe te voegen dat in 2023 nieuwe regels van kracht zijn geworden die ertoe leiden dat nog meer bedrijven dan voorheen onder de informatieplicht vallen. Conclusies handhaving De gemeente Venlo heeft in 2023 niet gehandhaafd, maar is vooral actief geweest op het punt van voorlichting aan bedrijven over de energiebesparingsplicht en de bijbehorende informatieplicht; de gemeente had geconstateerd dat veel bedrijven hier niet (voldoende) van op de hoogte waren. De gemeente was voornemens om in 2024 wel actief tot handhaving over te gaan, maar dat jaar is niet meegenomen in het onderzoek. Of de gemeente Venlo en de RUD over voldoende gekwalificeerde toezichthouders beschikken, is niet onderzocht. Gezien het grote aantal openstaande vacatures bij de Nederlandse omgevingsdiensten en de krappe arbeidsmarkt waar de gemeente Venlo al enkele jaren last van heeft, is dat een zeer relevante vraag. Conclusies samenwerking gemeente en RUD In tegenstelling tot elders in het land ligt in de regio Limburg Noord de feitelijke uitvoering van toezicht op de energiebesparingsplicht en de informatieplicht bij de gemeenten zelf. Dat geldt dus ook voor de gemeente Venlo. Bij de RUD Limburg Noord ligt alleen een coördinerende rol. Daarnaast is elke gemeente afzonderlijk verantwoordelijk voor de handhaving in geval van onregelmatigheden.

De rekenkamer stelt vast dat de gekozen netwerkconstructie van de RUD Limburg Noord op papier helder lijkt, maar in de praktijk ingewikkeld en weinig transparant is. Gezien de onduidelijkheden waar we in dit onderzoek tegenaan liepen, vragen we ons af of de verantwoordelijkheidsverdeling tussen RUD en gemeenten goed genoeg is geregeld. Mede daarom heeft de rekenkamer de taakuitvoering door de RUD op haar onderzoeksagenda 2025-2026 geplaatst.

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 3

Aanbevelingen 1. Op grond van het onderzoek beveelt de rekenkamer aan het college van B&W aan om: prioriteit te leggen bij het op orde krijgen van de benodigde basisinformatie inclusief toegankelijke dossiervorming over de bedrijven binnen de gemeentegrenzen die vallen onder de energiebesparingsplicht en de bijbehorende informatieplicht; 2. de nieuwe groepen bedrijven die sinds (midden) 2023 onder de informatieplicht vallen, zo snel mogelijk actief te bezoeken en te wijzen op de wettelijke verplichtingen en de mogelijkheden tot energiebesparing; 3. vast te stellen wat de lokale prioriteiten zijn qua toezicht en handhaving (handhavingsstrategie). Het ligt voor de hand om vooral actief op bezoek te gaan bij bedrijven waarvan wordt vermoed dat er veel besparingspotentieel is; 4. En hierover de gemeenteraad te informeren.

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 4

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding

6

2. Relevantie van het onderzoek

7

3. Wettelijk kader en context

8

4. Onderzoeksresultaten gemeente Venlo

10

5. Conclusies en aanbevelingen

13

6. Bestuurlijke reactie

16

7. Nawoord

19

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 5

1. INLEIDING In dit rapport doet de Rekenkamer Venlo verslag van een beknopt onderzoek dat is uitgevoerd naar toezicht op en handhaving van de energiebesparingsplicht en informatieplicht voor bedrijven in de gemeente Venlo. In 2024 heeft de rekenkamer deelgenomen aan een landelijk onderzoek (DoeMee-onderzoek) van de Vereniging van Rekenkamers samen met de Algemene Rekenkamer. Daarbij was de centrale onderzoeksvraag:

Welke inspanningen plegen gemeenten en provincies bij het toezicht op en de handhaving van de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing voor bedrijven, en wat zijn daarvan de resultaten?

Dit onderzoek is uitgevoerd samen met 108 andere rekenkamers. Doel van het onderzoek was om de raad inzicht te bieden in de mogelijkheden om te sturen op beide bovengenoemde verplichtingen. Daarnaast was ook een doel om met het onderzoek in de 109 gemeenten en provincies een bijdrage te leveren aan een landelijk onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Zo ontving de Algemene Rekenkamer decentrale informatie die zijzelf niet kan verkrijgen. Het rapport van de Algemene Rekenkamer kan hierdoor een completer beeld geven van de manier waarop toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht door het hele land zijn vormgegeven, waar weeffouten en kansen zitten. Het DoeMee-rapport van de 109 rekenkamers geeft daarnaast inzicht in hoe gemeenten, provincies en omgevingsdiensten1 omgaan met de beide verplichtingen en hoe zij meer energiebesparing kunnen realiseren. In het vervolg van deze rekenkamerbrief gaan we eerst kort in op de relevantie van het onderzoek (paragraaf 2). Vervolgens bespreken we kort het wettelijk kader en de context van de energiebesparingsplicht voor bedrijven (paragraaf 3). Daarin lichten we ook de rol van de gemeenteraad in dit dossier toe, en gaan we in op de rol van de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) Limburg Noord bij de uitvoering van deze taak in onze regio. Paragraaf 4 is de kern van deze brief: daarin presenteren we de bevindingen voor de gemeente Venlo.

We eindigen de brief met enkele conclusies en aanbevelingen.

Omgevingsdiensten heten op sommige plekken in het land (waaronder in onze regio) ook wel Regionale Uitvoeringsdienst (RUD). De namen kunnen door elkaar worden gebruikt. 1

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 6

2. RELEVANTIE VAN HET ONDERZOEK Het onderzoek is relevant voor de gemeente Venlo in twee verschillende opzichten. Allereerst is energiebesparing door bedrijven van groot belang voor bedrijven en burgers. Immers: wat je bespaart levert geen uitstoot op, hoef je niet op te wekken en betekent minder belasting van het stroomnet. Daar waar op dit moment gas in bedrijven wordt gebruikt, leidt energiebesparing rechtstreeks tot minder CO2-uitstoot. Daarnaast is het besparen van energie een uiterst belangrijk onderwerp binnen de energietransitie. De omschakeling van gas naar elektriciteit is immers problematisch door de netcongestie. Alle energievraag die weggenomen kan worden door besparing ontlast het stroomnet, spaart het milieu en leidt tot minder beslag op de ruimte voor windmolens en zonneparken. Zo komt er meer ruimte op het stroomnet voor andere gebruikers of groei bij bedrijven en instellingen en is er minder nieuwe opwek nodig. De energiebesparingsplicht (in combinatie met de informatieplicht energiebesparing) is een bestaand instrument om bedrijven en instellingen hierin hun rol te laten nemen. Het effect van deze verplichting is echter tot op heden beperkt. Dat komt doordat er decentraal (te) weinig prioriteit aan controle en handhaving wordt gegeven.

Daarnaast speelt een rol dat de rijksbekostiging van deze taken te weinig stabiel is en de regeling complex is.2 Met het toezicht op en de handhaving van de energiebesparingsplicht hebben gemeenteraden en provinciale staten een knop in handen om mee te sturen: zij moeten het college aanspreken op zijn inspanningen om in RUD-verband het toezicht op te pakken en zelf de handhaving invulling te geven3. Behalve vanwege mogelijke verbetering van de energiebesparing is dit rekenkameronderzoek ook vanuit een heel ander perspectief relevant. Het laat zien aan de Venlose gemeenteraad hoe in een concreet dossier de RUD Limburg Noord en de samenwerking met de gemeente waar het gaat om de taakuitoefening functioneert. Het onderzoek van de rekenkamer heeft zich uitdrukkelijk niet gericht op de governance van de RUD Limburg Noord, maar heeft wel geleid tot inzichten en vragen die daarmee te maken hebben. We komen daar op terug bij de conclusies.

2 Zie hiervoor ook de samenvatting van het rapport van de Algemene Rekenkamer (2024) over energiebesparingsplicht (Zie: https://www. rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2024/11/21/energiebesparingsplicht-2008-2023). 3 Sinds 2023 is toezicht een basistaak voor de omgevingsdienst, daarvoor was het vrijblijvender. Zie Algemene Rekenkamer rapport, pp. 31-32

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 7

3. WETTELIJK KADER EN CONTEXT Wat is de energiebesparingsplicht? Bedrijven en instellingen die jaarlijks meer dan 50.000 kWh stroom of 25.000 m3 aardgas gebruiken, zijn verplicht energiebesparende maatregelen te nemen. Het gaat hierbij specifiek om investeringen die zij binnen vijf jaar kunnen terugverdienen. Twee recente ontwikkelingen zijn in dit onderzoek omwille van de beperkte onderzoekscapaciteit niet meegenomen. Met ingang van 1 juli 2023 zijn de eisen aan de energiebesparingsplicht uitgebreid. Het gaat nu niet meer alleen om energiebesparing maar ook om een verduurzamingsplicht. Verder geldt dat onder andere glastuinbouw en milieuvergunningplichtige bedrijven ook onder de regeling zijn gaan vallen. Ten tweede bestaat sinds 1 januari 2023 de verplichting dat kantoorgebouwen minimaal energielabel C moeten hebben, anders mogen ze niet meer worden gebruikt. Ook dat is een verplichting die gemeenten en omgevingsdienst moeten gaan controleren. Wat is de informatieplicht energiebesparing? Bedrijven en instellingen zijn verplicht eens in de vier jaar actief informatie te verstrekken aan hun omgevingsdienst over de energiebesparende maatregelen die zij hebben genomen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) beheert het digitale loket waarmee bedrijven dit aan hun omgevingsdienst laten weten.

Het is de omgevingsdienst die op grond van de wet toezicht houdt op de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing. Het college zelf is als bevoegd gezag verantwoordelijk voor de handhaving bij geconstateerde onregelmatigheden. Wat is de rolverdeling tussen de RUD Limburg Noord en de gemeente Venlo? Het takenpakket van de omgevingsdiensten (of regionale uitvoeringdiensten) omvat onder andere toezicht en handhaving op uitgegeven milieuvergunningen, naast vergunningverlening zelf en onderdelen van het bouwtoezicht. Zonder hier in details te treden is er een onderscheid tussen basistaken, waaronder sinds 2023 energietoezicht (dat onderwerp is van deze rekenkamerbrief), en een pakket van aanvullende toezichttaken, waaronder die op het energielabel van kantoorgebouwen. Of gemeenten die aanvullende taken door de omgevingsdienst laten uitvoeren is een keuze die elke gemeente(raad) zelf maakt. De RUD Limburg Noord is net als de andere omgevingsdiensten (en regionale uitvoeringsdiensten) elders in het land een openbaar lichaam onder de Wet gemeenschappelijke regelingen (WGR), maar werkt heel anders.

De RUD LN is een netwerkorganisatie, en leunt voor de uitvoering van taken nagenoeg volledig op ambtelijke inzet vanuit de deelnemende gemeenten, die ook ieder hun eigen dossiervorming doen.4 De andere omgevingsdiensten hebben zelf medewerkers in dienst voor de uitvoering van de taken. In ons onderzoek is duidelijk geworden dat de Venlose ambtelijke organisatie als opdrachtnemer de wettelijke basistaken namens de RUD uitvoert met behulp van externe expertise. Daarnaast voert de Venlose ambtelijke organisatie de handhavende taak uit namens het college van B&W, als er tekortkomingen zijn geconstateerd. Tot slot is de gemeente Venlo de opdrachtgever voor het door de gemeente gewenste aanvullende toezicht; dat aanvullende toezicht wordt door een externe partij 4

Zo blijkt uit de ambtelijke reactie (feitencheck) op het rapport.

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 8

uitgevoerd. We gaan in deze rekenkamerbrief niet diepgaand in op deze constructie. Toezicht en handhaving

Toezicht uitoefenen betekent informatie verzamelen over de vraag of regels worden nageleefd; je kunt dit ook controleren noemen. Handhaven betekent zorgen dat de regels worden nageleefd. Dat kan preventief (door het voorkomen van overtredingen) of repressief (door het beëindigen van overtredingen, bijvoorbeeld door sancties).

Hoe is de bekostiging van deze taak geregeld? De rijksoverheid heeft een zogenaamde Specifieke Uitkering (SPUK) beschikbaar gesteld die moet stimuleren om actief toezicht en handhaving uit te voeren op de energiebesparingsplicht. Die middelen zijn door het Rijk beschikbaar gesteld op aanvraag van de RUD Limburg Noord. Uit het jaarverslag van de RUD over het jaar 20235 blijkt dat het in Limburg Noord in totaal om € 2,1 mln. gaat. Omdat pas in het laatste kwartaal 2023 vacatures werden ingevuld, is er bij de RUD niet eerder dan in 2024 capaciteit beschikbaar om deze middelen te besteden. Het is de bedoeling om alle middelen tot en met 2026 volledig te besteden aan capaciteit binnen de RUD.6 Tegelijkertijd benoemt het jaarverslag 2023 ook openstaande vacatures voor energietoezichthouders.7 De gemeenteraad van Venlo heeft met het indienen van zienswijzen bij de begroting voor de RUD Limburg Noord voor dit onderdeel van het organiseren van toezicht zijn rol genomen. Naast de rijksmiddelen heeft het gemeentebestuur van Venlo ook eigen financiële middelen voor lokale wensen beschikbaar gesteld. Hiervoor was in de Venlose begroting 2023 € 0,3 mln. beschikbaar gesteld.8 In de jaarrekening Venlo 2023 is in het programma Circulair geen directe verwijzing naar de energiebesparingsplicht en de lokale wensen op dit punt te vinden.

Voor 2024 en 2025 zijn er in het programma Circulair geen verwijzingen naar middelen voor toezicht informatieplicht energiebesparing te vinden. In het kader van dit onderzoek heeft de ambtelijke organisatie op verzoek toegelicht dat er wel budget beschikbaar is voor beide jaren en dat het accent zal liggen op opvolging van de controles. De rekenkamer constateert dat dit, anders dan in 2023, niet zichtbaar is in de begrotingsdocumenten. In de begroting 2023 is overigens alleen voor 2023 een bedrag opgenomen en niet voor de jaren daarna, zodat ook daar niet is vast te stellen dat er voor 2024 en 2025 middelen zijn geraamd.

pp. 29-30. Begroting RUD, 2025, p. 27 (onder Projecten). 7 Idem, p. 26. 8 p. 135. 5 6

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 9

4. ONDERZOEKSRESULTATEN GEMEENTE VENLO 4.2 Gegevensverzameling Venlo Het DoeMee-onderzoek is uitgevoerd met behulp van vragenlijsten die door het landelijke onderzoeksbureau bij zowel de RUD Limburg Noord als bij de gemeente Venlo zijn uitgezet. De ambtelijke organisatie van Venlo heeft zoals gebruikelijk vlot gereageerd en de gestelde vragen beantwoord. Bij de RUD ging dat minder goed. De Rekenkamer Venlo heeft daarom een beroep gedaan op de ambtelijke organisatie in Venlo om waar mogelijk de resterende vragen alsnog te beantwoorden. Die heeft dat zo goed als mogelijk gedaan. Het onderzoeksbureau heeft op basis van de verzamelde informatie een zogenaamde factsheet per deelnemende gemeente/rekenkamer gemaakt en die ter toetsing voorgelegd aan de ambtelijke organisatie. Daarna zijn de factsheets definitief gemaakt en aan de rekenkamers beschikbaar gesteld De Rekenkamer Venlo heeft de definitieve factsheet voor de gemeente Venlo (zie bijlage bij deze brief) bestudeerd en geoordeeld dat er behoefte was aan verduidelijking van de in de factsheet genoemde feiten. De rekenkamer heeft daarom een aanvullend gesprek gevoerd met de ambtelijke organisatie van Venlo. Op ons verzoek heeft de ambtelijke organisatie vervolgens ook nog een korte toelichtende notitie opgesteld.

De factsheet voor de gemeente Venlo en de aanvullende gegevens (gesprek en notitie) vormen het materiaal voor deze rekenkamerbrief.

4.2 Bevindingen energiebesparing gemeente Venlo Net als in alle gemeenten zijn er in Venlo ondernemingen die wel (circa 1.350) en ondernemingen die niet (aantal onbekend) onder de energiebesparingsplicht vallen. Voor ondernemingen die niet onder de energiebesparingsplicht vallen, geeft de ambtelijke organisatie aan dat wanneer de toezichtmedewerkers gewone milieucontroles bij bedrijven uitvoeren, er wel voorlichting over energiebesparingsplicht wordt gegeven. Er vinden daar geen controles of vastleggingen plaats, ook omdat daarvoor gespecialiseerde energietoezichthouders nodig zijn. Voor de ongeveer 1.350 ondernemingen die op papier wel onder de energiebesparingsplicht vallen, heeft de gemeente geen compleet beeld van de naleving. Dat heeft drie belangrijke oorzaken: 1. De basisgegevens bij de RVO (de rijksorganisatie die gegevens verzamelt) zijn niet op orde; zo bevatten de overzichten onder andere dubbele registraties. 2. Het energieverbruik van een deel van de bedrijven blijkt in de praktijk onder de wettelijke drempelwaarde te liggen, waardoor deze bedrijven geen meldplicht hebben. 3. Er kan sprake zijn van een onderneming die wel melding moest maken toen in 2019 informatieplicht van kracht werd, maar (door besparingsmaatregelen) daarna niet meer.9 Van ongeveer 350 van de genoemde 1350 bedrijven zijn gegevens over 2019 en 2023 bekend.

Die informatie komt terug in de cijfers over gerealiseerde besparingen op pagina 5 van de factsheet. Per saldo is er ongeveer 30.000 GJ energie10 bespaard, wat overeenkomt met een vermindering van ruim 30.000 ton CO2-uitstoot. Anders gezegd, er is een besparing gerealiseerd vergelijkbaar met het 9

Voor dit onderzoek is gekeken naar de informatie die over 2023 beschikbaar was. Gas- en elektriciteitsgebruik zijn door de Rekenkamer Venlo op dezelfde noemer gebracht, te weten GigaJoule (GJ).

10

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 10

elektriciteitsverbruik van bijna 3.200 Venlose huishoudens. Bij de gerapporteerde besparingen moeten wel belangrijke kanttekeningen worden gemaakt. Zo vindt er tegelijkertijd ook een toename van het energieverbruik plaats. In het gesprek dat de rekenkamer met de ambtelijke organisatie voerde in het kader van dit onderzoek is dit toegelicht en zijn voorbeelden genoemd. Ondernemingen breiden bijvoorbeeld hun activiteiten uit, wat kan leiden tot extra energieverbruik. Ook zijn er effecten van transformatie te zien. Als voorbeeld werd de elektrificatie van het busvervoer genoemd. Dat leidt tot extra verbruik van stroom, terwijl er minder dieselbrandstof nodig is. Dat laatste is echter niet in de geregistreerde besparingen terug te zien. De Algemene Rekenkamer benoemt dit ook11 en geeft aan dat dit kan betekenen dat omschakelen van gas op stroom ertoe leidt dat bedrijven ineens wel onder de regels voor energiebesparingsplicht vallen.

4.3 Bevindingen toezicht en handhaving in Venlo De ambtelijke organisatie heeft op verzoek van de rekenkamer in algemene termen het toezichtproces in Venlo toegelicht. De RUD Limburg Noord is formeel gezien verantwoordelijk voor dat toezicht. Omdat de RUD Limburg Noord zelf niet of nauwelijks capaciteit heeft, is de toezichtrol bij de gemeenten belegd. In Venlo ligt de uitvoering van het toezicht op energiebesparingsplicht bij het Team Toezicht en handhaving van de gemeente. Dat proces bestaat uit de navolgende 6 stappen: 1. Telefonische en schriftelijke uitwisseling van informatie over onder meer energiebesparende maatregelen die het bedrijf heeft getroffen; 2. Bedrijfsbezoek met controle van de getroffen energiebesparende maatregelen; 3. Kennisgeving door de toezichthouder van de bevindingen van het bezoek, met eventueel een termijn waarbinnen het bedrijf een plan van aanpak moet indienen, dat wil zeggen een planning voor het treffen van de erkende maatregel(en); 4. Hercontrole zodra de termijn voor het aanleveren van het plan van aanpak is verstreken; 5. Eventueel vanuit de handhavingsrol van de gemeente: voornemen van een last onder dwangsom als de maatregelen binnen de gestelde termijn niet zijn getroffen; 6. Eventueel vanuit de handhavingsrol van de gemeente: bestuursrechtelijke handhaving totdat aan alle verplichtingen is voldaan.

In 2023 heeft de gemeente Venlo niet gehandhaafd op zowel de informatieplicht als de energiebesparingsplicht. De reden die die daarvoor wordt gegeven is dat bij het toezicht het accent werd gelegd op uitvoeren van controles en informatie verstrekken aan bedrijven over de wettelijke eisen en mogelijke besparingsmaatregelen. Doel van deze werkwijze was volgens de ambtelijke organisatie om bij ondernemers het bewustzijn over de wettelijke vereisten te vergroten. In 2024, zo heeft de rekenkamer begrepen, is er wel gehandhaafd. Omdat het onderzoek betrekking had op gegevens t/m 2023 hebben we hier niet verder naar gevraagd.

11

Pagina 6 van het rapport van de Algemene Rekenkamer (zie voetnoot 1).

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 11

4.4 Landelijke bevindingen toezicht en handhaving Naast de factsheet die voor Venlo is gemaakt, is er een overkoepelend onderzoeksrapport met de bevindingen voor alle deelnemende gemeenten en provincies (zie bijlage). In onderstaande tabel belichten we de voor Venlo relevante elementen uit dat rapport:

Algemeen beeld

Venlo

De meeste gemeenten hebben naast de toezichtstaak ook de handhavingstaak belegd bij de omgevingsdienst (of RUD). De meeste gemeenten zijn niet tevreden over rapportages. Er is niet of nauwelijks eigen initiatief van gemeenten om toezicht uit te voeren.

In onze regio is, net als elders, de toezichtstaak formeel belegd bij de RUD Limburg Noord. In de praktijk voeren de individuele gemeenten dit toezicht uit namens de RUD. Dat geldt ook voor Venlo, dat bovendien eigen extra middelen voor toezicht inzet. De handhavingstaak is in alle gevallen een zaak van de individuele gemeente.

In 27% van de onderzochte gemeenten is ooit een vraag over energiebesparingsplicht gesteld door raadsleden.

In Venlo zijn de afgelopen jaren door de raad geen vragen over het onderwerp gesteld.

Gemeenten en omgevingsdiensten hebben gebrekkig zicht op de bedrijven die aan wetgeving moeten voldoen. Dit wordt deels geweten aan de matige kwaliteit van de door de rijksoverheid (RVO) verstrekte basisgegevens.

Dit geldt ook voor de gemeente Venlo.

Gemeenten en omgevingsdiensten hebben gebrekkig zicht op energiebesparingspotentieel en gerealiseerde besparing door bedrijven.

Dit geldt ook voor de gemeente Venlo. Deels heeft dat te maken met de eigen registratie, deels komt dat doordat bedrijven na verloop van tijd niet meer onder regeling (lijken te) vallen. Daarnaast worden niet alle bedrijven gecontroleerd.

Omgevingsdiensten zijn genoodzaakt specialistische toezichthouders in te schakelen door complexiteit regelgeving.

Dit geldt ook voor de gemeente Venlo. De specialisten worden deels extern ingehuurd.

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 12

5. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Het gemeenschappelijke DoeMee-onderzoek en de aanvullende onderzoeksactiviteiten door de Rekenkamer Venlo leiden tot de volgende conclusies en aanbevelingen.

5.1 Conclusies Energiebesparingsplicht bedrijven Het onderzoek laat zien dat de gemeente Venlo maar beperkt zicht heeft op de daadwerkelijke energiebesparing en het besparingspotentieel bij bedrijven binnen de gemeentegrenzen. Dat komt deels omdat niet duidelijk is of alle betreffende bedrijven informatie hebben aangeleverd; het is waarschijnlijk dat dit niet het geval is. En dat heeft weer te maken met het feit dat niet duidelijk is welke bedrijven onder de regeling vallen. Daarnaast worden niet alle bedrijven gecontroleerd. Informatieplicht bedrijven Het onderzoek laat zien dat niet duidelijk is of alle bedrijven die melding zouden moeten maken van hun energieverbruik dat ook daadwerkelijk doen. De gemeente Venlo heeft maar beperkt zicht op de naar schatting 1350 bedrijven die onder de wetgeving voor de informatieplicht vallen. Dat komt deels omdat de rijksoverheid (RVO) onvolledige en onbetrouwbare basisgegevens heeft aangeleverd aan de RUD Limburg Noord. De vraag welke bedrijven onder de regeling vallen, blijkt niet eenvoudig te beantwoorden, en het antwoord kan ook veranderen in de tijd. Voor 350 van de naar schatting 1.350 bedrijven die op papier onder de energiebesparingsplicht vallen zijn die gegevens er wel. Met (een deel van) deze bedrijven hebben de toezichtmedewerkers contact over de energiebesparende maatregelen.

Bij bedrijven wordt tijdens reguliere controles gewezen op de wettelijke informatieplicht rondom energieverbruik. Het is van belang hieraan toe te voegen dat in 2023 nieuwe regels van kracht zijn geworden die ertoe leiden dat nog meer bedrijven dan voorheen onder de informatieplicht vallen. Uitvoering van toezicht en handhaving De gemeente Venlo heeft in 2023 niet gehandhaafd, maar is vooral actief geweest op het punt van voorlichting aan bedrijven over de energiebesparingsplicht en de bijbehorende informatieplicht; de gemeente had geconstateerd dat veel bedrijven hier niet (voldoende) van op de hoogte waren. Uit de onderliggende stukken blijkt dat de gemeente voornemens was om in 2024 wel actief tot handhaving over te gaan. Of dat ook is gebeurd, heeft de rekenkamer niet onderzocht. Dit zal moeten blijken uit de verantwoordingsrapportages straks bij de jaarstukken 2024 van zowel RUD als gemeente. Het landelijke onderzoek laat zien dat het toezicht in het dossier van de energiebesparingsplicht specialistische materie is. Of de gemeente Venlo hiervoor, als opdrachtnemer van de RUD Limburg Noord, op dit moment over voldoende gekwalificeerde toezichthouders beschikt, is niet onderzocht. Gezien het grote aantal openstaande vacatures bij de Nederlandse omgevingsdiensten en de krappe arbeidsmarkt waar de gemeente Venlo al enkele jaren last van heeft, is dat een zeer relevante vraag.

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 13

Venlo en de verantwoordelijkheid voor toezicht en handhaving In tegenstelling tot elders in het land ligt in de regio Limburg Noord de feitelijke verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van toezicht op de energiebesparingsplicht en de informatieplicht bij de gemeenten zelf, en niet bij de RUD. Bij de RUD Limburg Noord ligt alleen een coördinerende rol, die voor elk dossier door een ambtenaar van één van deelnemende gemeenten wordt ingevuld. In de huidige netwerkconstructie is de gemeente Venlo dus als opdrachtnemer zelf verantwoordelijk voor de feitelijke uitvoering van het toezicht op de energiebesparingsplicht en de bijbehorende informatieplicht van bedrijven binnen haar eigen grenzen. Elke gemeente afzonderlijk is verantwoordelijk voor de handhaving in geval van onregelmatigheden. Tot slot: vragen De rekenkamer stelt vast dat de gekozen netwerkconstructie van de RUD op papier helder lijkt, maar in de praktijk ingewikkeld en weinig transparant is.

De rekenkamer heeft hier na dit (beknopte) onderzoek allerlei vragen bij die buiten het bestek van dit onderzoek vallen: wat betekent precies de coördinerende rol van de RUD (voor de diverse taken) als de coördinerende functionaris in de praktijk niet beschikt over gegevens van de uitvoering in de deelnemende gemeenten? Is de dossiervorming bij de verschillende gemeenten eenduidig en toegankelijk zodat de RUD de coördinerende taak kan uitvoeren? Wie stuurt de toezichtmedewerkers (zowel degenen in dienst van de gemeente als de extern ingehuurde mensen) aan - de RUD of de gemeente – en op grond waarvan? En, heel belangrijk voor de gemeenteraad: wie legt waarover precies verantwoording af? Is voor de uitvoering van het toezicht de Venlose portefeuillehouder het aanspreekpunt voor de gemeenteraad, of het Algemeen Bestuur van de RUD, en is dit voor de gemeenteraad voldoende duidelijk? De energiebesparingsplicht voor bedrijven is geen taak die tot nu toe de aandacht van veel gemeenteraden heeft getrokken, maar de RUD is verantwoordelijk voor veel andere taken die voor inwoners en bedrijven van groot belang zijn.

Gezien de onduidelijkheden waar we in dit onderzoek tegenaan liepen, vragen we ons af of de verantwoordelijkheidsverdeling tussen RUD en gemeenten goed genoeg is geregeld.12 Mede daarom heeft de rekenkamer de taakuitvoering door de RUD op haar onderzoeksagenda 2025-2026 geplaatst.

5.2 Aanbevelingen Op grond van het onderzoek wil de rekenkamer een beperkt aantal eenvoudige aanbevelingen aan het college van B&W richten. Uitgangspunt daarbij is dat het college weliswaar formeel gesproken niet verantwoordelijk is voor het toezicht, maar als opdrachtnemer wel feitelijk zorgt voor de uitvoering. Het college van Venlo is bovendien vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur van de RUD, en daarmee voor de gemeenteraad aanspreekbaar op de uitvoering van de onderzochte taak. De rekenkamer beveelt aan: 1. prioriteit te leggen bij het op orde krijgen van de benodigde basisinformatie inclusief goede dossiervorming over de bedrijven binnen de gemeentegrenzen die vallen onder de energiebesparingsplicht en de bijbehorende informatieplicht;

Die twijfel wordt verder gevoed door het recente Visitatierapport RUD Limburg Noord, uitgevoerd door de landelijke vereniging van de 28 omgevingsdiensten in ons land, zie hier: https://www.omgevingsdienst.nl/wp-content/uploads/2024/10/2023-12-12_visitatierapport_RUDLimburg-Noord.pdf 12

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 14

2. de nieuwe groepen bedrijven die sinds (midden) 2023 onder de informatieplicht vallen, zo snel mogelijk actief te bezoeken en te wijzen op de wettelijke verplichtingen en de mogelijkheden tot energiebesparing; 3. vast te stellen wat de lokale prioriteiten zijn qua toezicht en handhaving (handhavingsstrategie). Het ligt voor de hand om vooral actief op bezoek te gaan bij bedrijven waarvan wordt vermoed dat er veel besparingspotentieel is; 4. En hierover de gemeenteraad te informeren.

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 15

6. BESTUURLIJK REACTIE

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 16

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 17

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 18

7. NAWOORD De rekenkamer bedankt het college voor de bestuurlijke reactie. Deze biedt goede mogelijkheden voor de raad om het gesprek in de raad en met het college te voeren over prioriteitstelling en effectiviteit van toezicht en handhaving op dit beleidsterrein. De rekenkamer blijft wel vragen houden over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen de RUD en de gemeente(n). Ook in deze bestuurlijke reactie wordt weer naar de RUD verwezen als het gaat om de verantwoordelijkheid voor het toezicht, terwijl uit ons onderzoek is gebleken dat in de gekozen netwerkconstructie dat toezicht feitelijk door de gemeente(n) zelf wordt uitgevoerd. Deze verdeling van verantwoordelijkheden was geen onderwerp van ons onderzoek, maar we willen deze vragen wel betrekken bij het voor 2025/2026 geplande onderzoek naar de taakuitvoering door de RUD. Ook adviseren we de gemeenteraad om het binnenkort te verschijnen RUD-jaarverslag over 2024 op dit punt goed te bestuderen, aangezien daar verantwoording zal moeten worden afgelegd over het toezicht op deze belangrijke taak.

De energiebesparingsplicht voor bedrijven in Venlo

Pagina 19