353336 RV Hoogwaterkering en openbare ruimte Maaskade.pdf

GEMEENTEBESTUUR

Raadsvoorstel collegebesluit d.d. raadsvergadering d.d. programma portefeuillehouder

18 februari 2025 2 april 2025 Centrumstad Venlo M. Pollux

ons kenmerk 353336 team RGPMAN steller S.F.M. Mennen telefoonnummer +31 77 3597254 e-mail s.mennen@venlo.nl bijlage(n) 1

Onderwerp Hoogwaterkering en openbare ruimte Maaskade Advies Wij verzoeken u om voor het integrale project ‘Waterkering t Bat en openbare ruimte Maaskade’ een keuze te maken. A. Kiezen voor voorkeursoplossing 1 voor het integrale project ‘Waterkering ‘t Bat en openbare ruimte Maaskade’ gezien de beduidend betere ruimtelijke kwaliteit daarvan en hiervoor - in aanvulling op de reeds gereserveerde middelen van € 3.7 miljoen maximaal € 5 miljoen ter beschikking te stellen uit het Strategisch Investeringsfonds.

Of B. Kiezen voor voorkeursoplossing 2 voor het integrale project ‘Waterkering ‘t Bat en openbare ruimte Maaskade’ waarvoor de reeds gereserveerde financiële middelen van € 3.7 miljoen volstaan.

353336

1

Raadsvoorstel

Aanleiding Met de raadsinformatiebrief 2024/132 schetsten wij de resultaten van het, samen met het Waterschap, in 2024 uitgevoerde haalbaarheidsonderzoek. Daaruit kwamen 2 (voorkeurs)oplossingen naar voren voor de kering in de openbare ruimte. Eerder merkte het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) deze integrale opgave - juist door de daarin gelegen meekoppelkans – al aan als een voorfinancieringsproject. Nu u, conform ons begrotingsvoorstel 2025-2028 in november 2024, heeft besloten de rentekosten van de voorfinanciering door het Waterschap te dekken is er definitief sprake van een ‘project’. Een project waarmee de nieuwe waterkering en de openbare ruimte op de Maaskade gelijktijdig worden gerealiseerd in de periode 2026-2028 (de werk met werk aanpak).

Voor de realisatie van het project zijn op dit moment nog de beide (voorkeurs)oplossingen in beeld, maar uiteraard zal slechts één van de twee oplossingen ook echt gerealiseerd worden. Zoals ook in RIB 2024/132 gemeld vormen, naast de beoogde kwaliteitsimpuls, de kosten een belangrijke factor in de uiteindelijke keuze. Daarom kondigden wij in de genoemde Raadsinformatiebrief reeds aan dat wij hier bij u op terug zouden komen. Wij zouden dat doen op het moment dat enkele mijlpalen waren bereikt en aan de orde mocht zijn dat de gemeente – al dan niet met een besluit van de raad – nog kan sturen op de keuze uit één van de twee oplossingen. Het onderhavig voorstel ziet daarop toe. De gemeente, uw raad, bepaalt nu met het besluit op dit voorstel definitief welke van de twee oplossingen het wordt. Beide oplossingen voldoen aan de integrale opgave van zowel het Waterschap als ook de gemeente Venlo, maar dat wil niet zeggen dat beide oplossingen ruimtelijk kwalitatief gezien precies even goed (danwel even duur) zijn Tussentijds besluit De begrotingsbehandeling is het moment in het jaar waarop uw raad zich buigt over de investeringsbeslissingen voor de komende 4 jaar. Bij die gelegenheid bent u in staat daarover ook een integrale afweging te maken. In dit project is sprake van een goede samenwerking, maximale afstemming en een ‘meekoppel kans’ met het Waterschap Limburg.

353336

2

Raadsvoorstel Tegelijkertijd manifesteert zich het verschil in de (timing van de) besluitvormingsprocessen bij respectievelijk de gemeente, het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het Waterschap Limburg. Zo was de vraag die wij nu bij de raad voorleggen in de aanloop naar de besluitvorming van november jl. nog niet aan de orde. Anderzijds zou het wachten op besluitvorming door uw raad aankomende november bij de begroting juist ’mosterd na de maaltijd’ zijn. Een dilemma waarvan wij ons terdege bewust zijn. Het moment, waarop de raad definitief en, op grond van het budgetrecht, met extra middelen doorslaggevend kan sturen, is nu aan de orde. Reden waarom we, zoals in september jl. aangekondigd, deze keuze nu (tussentijds) aan u voorleggen. U heeft het Strategisch Investeringsfonds ingesteld om (ook) tussentijds - ofwel buiten de integrale afwegingsmomenten om - voorstellen te doen op basis van de door u vastgestelde criteria. Uitgangspunt hierbij is om tussentijds strategische kansen te kunnen pakken op momenten dat ze zich voordoen. Het aanspraak maken op het Strategisch Investeringsfonds kent geen ‘harde’ volgordelijkheid, prioritering of onderbouwing. Aanspraak maken op het fonds betekent dat deze middelen niet meer beschikbaar zijn voor andere ontwikkelingen die (ook) voldoen aan de door uw raad vastgestelde criteria.

Beoogd effect Achtereenvolgens wordt in dit voorstel ingegaan op:  de twee voorliggende (voorkeurs)oplossingen,  de actuele stand van zaken in het HWBP-proces sinds uw besluit van november jl.,  de besluitvorming door het Waterschap aankomende zomer,  de nu te maken afweging,  de kans op een optimalisatie van oplossing 1, en tot slot  de financiële aspecten van de nu te maken keuze. De twee voorliggende (voorkeurs)oplossingen De beide oplossingsvarianten voldoen aan de technische eisen van het Waterschap en zijn in basis ook passend binnen de ambitie van de gemeente. Ondanks dat is er ter plaatse van de Lage Loswal toch een duidelijk verschil in ruimtelijke kwaliteit tussen beide. Voor de overige 4 (van de 5) onderdelen van het hele traject - van de Peperstraat tot voorbij de rotonde Puteanusstraat - geldt dat deze in beide oplossingsvarianten gelijk zijn. In de nieuwe situatie is kenmerkend voor de waterkering ter plaatse van het noordelijke en het zuidelijke bastion de groene, aarden wallen. Deze wallen zijn een reconstructie van de historische wallen, die op deze plek hebben gestaan. In deze groene wallen zit de nieuwe waterkering ‘verstopt’ in de vorm van een vaste keerwand.

353336

3

Raadsvoorstel Het verschil in ruimtelijke kwaliteit ter plaatse van de Lage Loswal heeft te maken met het (wel of geen) behoud van het vrije uitzicht op de Maas vanaf de Maaskade ter hoogte van de Lage Loswal en omgekeerd.

In oplossingsvariant 1 is sprake van een zelfsluitende (klep)kering over de hele breedte van de Lage Loswal. Deze ligt in tijden van een gewone maasstand plat in het maaiveld en geeft daarmee vanaf de Maaskade een vrij uitzicht op de Lage Loswal en de Maas. De zelfsluitende kering komt namelijk alleen naar boven (en dus in het zicht) in tijden van hoogwater. Deze keringsvariant is met succes toegepast in (het beschermd dorpsgezicht van) Steyl. Bij een zelfsluitende kering bij de Lage Loswal ligt het nieuwe maaiveld op de hoogte van de huidige kering, maar door het ontbreken van een zichtbare drempel op maaiveldniveau wordt het vrije uitzicht op de Maas en de Lage Loswal geborgd en in het gebied de beleving van zowel de rivier als de nabijheid van de stad sterk verbeterd.

Bij oplossingsvariant 2 zal over de volledige lengte van de Lage Loswal de vaste drempel van de waterkering (ten opzichte van het huidige peil van de Maaskade) in de vorm van een betonnen wand met 1 meter worden verhoogd. Dit met uitzondering van een zelfsluitende (klep)kering van ca 9 meter (als doorgang naar de hellingbaan). Op deze vaste muur worden in tijden van hoogwater de demontabele schotten geplaatst. Deze oplossing impliceert, ook bij een gewone maasstand, minder zicht vanaf de Maaskade op de Maas en de Lage Loswal, en omgekeerd. Dit levert geen bijdrage aan het opwaarderen van de ruimtelijke kwaliteit voor dit gebied.

353336

4

Raadsvoorstel HWBP-proces Met het vaststellen van de begroting 2025-2028 zijn de rentekosten van de voorfinanciering gedekt en is voldaan aan de voorwaarde om de subsidieaanvraag bij het HWBP in te dienen. Daarop heeft het Waterschap in december 2024 deze aanvraag voor de zogenaamde ‘Verkenningsfase’ bij het HWBP ingediend. Onderdeel van de aanvraag is o.a. de ‘Nota Voorkeursoplossingen’. Conform deze nota voldoen beide oplossingen aan de daaraan te stellen eisen uit oogpunt van waterveiligheid en kwaliteit van het HWBP en komen (theoretisch gezien) ook beide in aanmerking voor subsidie. Hoewel het HWBP deze aanvraag nog maar pas in behandeling heeft genomen, hebben zij inmiddels wel al laten weten dat alleen oplossingsvariant 2 door het HWBP wordt aangemerkt als ‘sober en doelmatig’. Dat wil zeggen dat de totale projectkosten voor deze oplossingsvariant 2 (geraamd op € 17,4 miljoen) subsidiabel zijn. Onder de projectkosten vallen alle kosten van de verkenning, de planuitwerking en deze van de uiteindelijke realisatie van de kering. Daarmee is nu officieel sprake van een HWBP-project en ook ter hoogte van dit bedrag. Voor oplossingsvariant 1 (waarvan de totale projectkosten worden geraamd op € 21,5 miljoen) geldt dat de kosten daarvan ook subsidiabel zijn, maar tot een maximum van de becijferde subsidiabele kosten van oplossing 2.

De geraamde financiële delta tussen de beide oplossingen bedraagt daarmee € 4,1 miljoen (€ 5 miljoen inclusief BTW). Het Waterschap verwacht de definitieve beschikking van het HWBP op korte termijn maar de strekking ervan staat eigenlijk al vast. Besluitvorming waterschap Conform het ingezette subsidietraject van het HWBP en de doorlooptijd daarvan dient het Waterschap in juni van dit jaar het Voorkeursalternatief (VKA) formeel vast te stellen. Dan maakt het Waterschap de definitieve variant keuze. Dit is de bevoegdheid van het Waterschap. Daarover geeft het Waterschap aan dat ze voor oplossingsvariant 2 zullen kiezen en niet voor variant 1, tenzij het actuele geraamde projectkostenverschil op voorhand wordt gedekt. Dit omdat oplossingsvariant 2 (ook) voldoet aan de daaraan door hen te stellen eisen uit oogpunt van waterveiligheid en (wel) volledig door het HWBP wordt gefinancierd. Zou het kostenaspect echter buiten beschouwing worden gelaten dan geniet oplossingsvariant 1, voor deze bijzondere locatie, ook de voorkeur van het Waterschap. Variant 1 geeft bovendien mede uitvoering aan het beleidsmatig streven van het Waterschap om alle schotbalkkeringen weg te saneren vanwege de risicogevoeligheid daarvan. In variant 2 blijft een deel van de kering bestaan uit een schotbalkkering op een betonnen keerwand.

Wij hebben dan ook een beroep gedaan op het Waterschap om een bijdrage te doen in deze meerkosten. Het Waterschap verkent in de komende periode tot welke bijdrage zij in staat is.

353336

5

Raadsvoorstel Argumenten en afweging Objectief gezien kan gesteld worden dat oplossing 1 voor onze bewoners en bezoekers een (veel) hogere belevingswaarde van de Maas geeft dan oplossing 2. Het past nog beter (en sluit naadloos aan) bij de hoge ambitie voor het stedelijk centrum die twee decennia geleden met de ontwikkeling van de Maasboulevard, de openbare ruimte Kop van de Weerd, de Maaspoort-nieuwbouw en de afronding van Q4 met het recent opgeleverde grootschalige, hoogwaardige woningbouwproject Aan de Stadsmuur, is ingezet: Venlo keert zijn gezicht volledig (terug) naar de Maas, en wil de bijzondere kwaliteit daarvan ten volle benutten. Venlo is een stad die leeft met de Maas. De in dat kader volledig heringerichte Lage Loswal is door de stad omarmd als bijzondere verblijfsplek en evenementen-locatie aan de Maas. De daar ingerichte kade voor het aanleggen van riviercruisers zet het recreatieve gebruik kracht bij. De verbinding tussen de recreatie en de activiteiten op de Lage Loswal met het openbare leven en het wonen op de Maaskade, en vice versa, komt beter tot zijn recht als daar geen permanente betonnen keerwand (nodig voor het plaatsen van de demontabele schotten bij hoogwater) tussen staat.

Optimalisatie oplossing 1 Nog los van de hiervoor geschetste voorkeur voor oplossing 1 is op de valreep – in het intensieve samenwerkingstraject van Waterschap en gemeente - voor voorkeursoplossing 1 nog een bijzondere optimalisatiekans in zicht gekomen. Deze houdt op hoofdlijnen in, dat de hele zelfsluitende (klep)kering ter plaatse van de Lage Loswal niet meer binnendijks maar juist buitendijks (dus aan de maaszijde vóór de stadsmuur) wordt geplaatst. Indien Rijkswaterstaat hiermee definitief akkoord gaat (en deze kans wordt door het Waterschap die daarmee de gesprekken voert als zeer groot aangeduid) dan zijn hieraan twee grote voordelen verbonden. 1. Ruimtelijk kwalitatief voor de openbare ruimte Maaskade. Een verschuiving naar buitendijks betekent, juist op de plek waar de Maaskade het allersmalst is, fors meer ruimte op de Maaskade. Het toevoegen van circa 4 meter extra over de volledige lengte van de 100 meter lange Lage Loswal is een significante verbetering. Daardoor krijgt de Maaskade een breder profiel en ontstaat daar, naast de beoogde fietsstraat, meer ruimte voor vergroening hetgeen de uitstraling en verblijfskwaliteit van de Maaskade ten goede komt. Omgekeerd betekent deze maaswaardse verschuiving dat de huidige hellingbaan, trappen en plantvakken op de Lage Loswal meeschuiven.

Op de Lage Loswal is daarvoor voldoende ruimte aanwezig omdat de nieuwe positie daarvan in ieder geval binnen de contour van de hoek van het bastion blijft.

353336

6

Raadsvoorstel

2. Beperking risico’s, kosten en overlast Ook uitvoeringstechnisch gezien betekent een verplaatsing van de zelfsluitende (klep)kering van de achterzijde naar de voorzijde van de stadsmuur voordelen op, zoals minder uitvoeringsrisico’s in de ondergrond (o.a. oude stadsmuur en riolering op de Maaskade). Tevens betekent een buitendijks werkterrein minder noodzakelijke tijdelijke (verkeers)maatregelen op de Maaskade en daarmee ook minder overlast voor de omgeving en een betere bereikbaarheid van de stad tijdens de realisatieperiode van de nieuwe waterkering. De Lage Loswal wordt in deze periode tijdelijk buiten gebruik gesteld. Dat is overigens in alle twee varianten aan de orde om een veilige bouwplaats van voldoende omvang te creëren.

Omwille van een zorgvuldig afgestemd proces, als ook de wens om ‘het tempo erin te houden’ was het niet mogelijk om de beschreven optimalisatie met een zelfde diepgang als de twee initiële voorkeursoplossingen uit te werken. Bij een besluit tot het beschikbaar stellen van de middelen voor de meerkosten, waarmee definitief de keuze op het principe van oplossingsvariant 1 valt, zal deze optimalisatiekans van de zelfsluitende kering ter plaatse van de Lage Loswal in de komende maanden verder worden uitgewerkt. In het najaar is dan ook duidelijk hoe de optimalisatie zich financieel vertaalt. Kanttekeningen De hogere ruimtelijke kwaliteit van oplossing 1 (alsook een optimalisatie ervan) heeft echter een prijskaartje. Het Waterschap beschikt zelf niet over de middelen om het nu geraamde kostenverschil te dekken en daarmee oplossing 1 als Voorkeursalternatief (VKA) vast te stellen. In de gesprekken met het Waterschap is vast komen te staan dat, indien de gemeente nu de geraamde meerkosten dekt, het Waterschap aankomende juni ook definitief kiest voor oplossing 1. Besluitvorming nu door u maakt daarmee het doorslaggevend verschil. Een keuze om geen middelen voor deze meerkosten van oplossing 1 beschikbaar te stellen is daarmee dan ook meteen een keuze voor oplossing 2.

Financiën Voorkeursoplossing 1 betekent maximaal € 5 miljoen aanvullend op de reeds beschikbaar gestelde € 3,7 miljoen. Het Strategisch Investeringsfonds werd ingesteld om, ook buiten de integrale 353336

7

Raadsvoorstel afwegingsmomenten om, voorstellen te kunnen doen op basis van de door u vastgestelde criteria. Juist om tussentijds strategische kansen te kunnen pakken op de momenten dat ze zich voordoen. De beslissingsbevoegdheid over het Strategisch Investeringsfonds ligt bij u. De voorliggende opgave en vraag voldoet aan alle door u voor het fonds opgestelde criteria. Het fonds is ingesteld om tussentijds, afgewogen strategische investeringsbeslissingen te kunnen nemen. In het fonds zit €11,3 miljoen1 waarmee het op dit moment toereikend is om daaruit een bedrag van € 5 miljoen beschikbaar te stellen. Aanspraken op het Strategisch Investeringsfonds kennen geen ‘harde’ volgordelijkheid, prioritering of onderbouwing. Als er eenmaal aanspraak is gemaakt op het fonds dan betekent dat ook dat deze middelen niet meer beschikbaar zijn voor nieuwe ontwikkelingen die (ook) voldoen aan de door uw raad vastgestelde criteria. Volgens de huidige ramingen, die door het Waterschap zijn opgesteld conform de voorgeschreven methodiek van het HWBP, is oplossingsvariant 1 € 5 miljoen (inclusief BTW) duurder dan oplossing 2. Daarbij wordt het volgende opgemerkt:  De middelen voor de financiering van de meerkosten zijn pas in 2027/2028 benodigd. Dus niet eerder dan het moment dat de aanbesteding heeft plaatsgevonden en de feitelijke realisatie van het project aan de orde is.

 Het voorliggend verschil in projectkosten is gebaseerd op de conform de voorgeschreven methodiek van het HWBP geraamde projectkosten met (zeker in vergelijk tot de bij de gemeente gehanteerde methodiek) royale opslagen en marges voor een zelfsluitende keringsvariant over de gehele Lage Loswal.  De uitkomsten van de, als kansrijk ingeschatte, planoptimalisatie van oplossing 1 moeten uiteraard worden afgewacht. Gezien de afname van de uitvoeringsrisico’s valt daar zeker financieel voordeel van te verwachten. Daarover komt na deze zomer, als deze variant verder is / kan worden uitgewerkt en doorgerekend, duidelijkheid.  Daarnaast wordt, omdat sprake is van een gemengd project, nu zekerheidshalve bij deze financieringsaanvraag qua kosten het maximum (dus met BTW) aangehouden. Voor de gemeente is BTW echter vaak verrekenbaar. De komende periode zal nader onderzoek worden gedaan naar de fiscaliteiten van dit project.  Het Waterschap zal daarnaast, vanuit de voorkeur voor oplossingsvariant 1 (danwel de optimalisatie daarvan), in de komende periode verkennen tot welke bijdrage in de benodigde meerkosten zij in staat is.

Vorenstaande in acht nemend betekent dat wij op dit moment verwachten, indien u kiest voor deze variant, dat het thans aangevraagde bedrag een bovengrens is en dat wij U in dit dossier later dit jaar een (neerwaartse) bijstelling van het benodigde financierings-bedrag uit het Strategisch Investeringsfonds te kunnen melden.

Dit is het bedrag rekening houdende met de genoemde ontwikkelingen in de (programma)begroting 2025-2028. Dus rekening houdende met de ontwikkeling Venlo Noord waarover nog geen formeel investeringsbesluit is genomen. 1

353336

8

Raadsvoorstel Bij een keuze voor voorkeursoplossing 2 voor het integrale project ‘Waterkering ’t Bat en openbare ruimte Maaskade’ volstaan de door u beschikbaar gestelde middelen in de begroting 2025-2028 van € 3,7 miljoen. Inrichting Maaskade Inmiddels is het hele nieuwbouwproject Aan de Stadsmuur afgerond. Daarmee is het opheffen van het bouwterrein en de tijdelijke verkeersmaatregelen aanstaande. Vooruitlopend op de uitvoering van het volledige project, met één van de voorliggende oplossingsvarianten, wordt de Maaskade nog dit jaar volwaardig, doch tijdelijk heringericht. Dit wordt zodanig uitgevoerd dat deze verkeersveiliger en groener is. Communicatie In dit project werken wij nauw samen met het Waterschap. Hoe deze succesvolle samenwerking tot stand is gekomen kunt u nalezen in het Bidbook (bijlage 1). Het Bidbook is bij de subsidie-aanvraag ook aangeboden aan het HWBP. Deze heeft het document, over de bijzondere aanpak en resultaten van deze vernieuwende manier waarop Waterschap en gemeente in dit project met elkaar samenwerken, met veel interesse in ontvangst genomen. De resultaten van het haalbaarheidsonderzoek, de besluitvorming die daarover in 2024 heeft plaatsvonden door ons college en door u, alsook de aanvraag van de subsidie en de in het vooruitzicht gestelde toekenning zijn belangrijke mijlpalen in dit project.

Ook het onderhavige besluit is een cruciale stap met het oog op het, aankomende zomer, door het Waterschap vast te stellen Voorkeursalternatief (VKA) voor de kering in de openbare ruimte Maaskade. De tot nu toe voorliggende voorkeursoplossingen zijn, met medeneming en inbreng van bewoners en ondernemers van Q4 en de Maaskade tot stand gekomen, o.a. met de daarvoor ingestelde klankbordgroep. Na dit besluit en in aanloop naar de verdere besluitvorming en planuitwerking willen we samen met het Waterschap voor een breder publiek een informatiebijeenkomst organiseren. Ook het Waterschap is parallel en in afstemming met ons gestart met het formele participatie traject voor dit project door middel van publicatie van de algemene kennisgeving van de start van de verkenning van deze dijkversterking. Met deze kennisgeving informeerde het Waterschap de omgeving over de start van de formele verkenning van deeltraject 68-1 (dijkverbetering Venlo ’t Bat), hoe Waterschap Limburg de verkenning gaat aanpakken en hoe de omgeving hieraan een bijdrage kan leveren.

353336

9

Raadsvoorstel

Vervolgprocedure raad Wij zullen de raad informeren over de voortgang van het project, de vervolgstappen en conclusies van de genoemde in te stellen onderzoeken alsook de communicatie met de omgeving. Komend najaar komen wij hier bij u op terug. Burgemeester en wethouders van Venlo de secretaris

de burgemeester

Ondertekend door Twan Beurskens op 20-02-2025

Ondertekend door Antoin Scholten op 20-02-2025

Twan Beurskens

Antoin Scholten

Bijlagen 1. Bidbook

353336

10