099 Bijl03 Eindrapportage - Onderzoek arbeidsmigranten provincie Limburg.pdf

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

63

7. Behoeften werkgevers Om meer zicht te krijgen op de (historische en te verwachten) ontwikkelingen bij en wensen en behoeften van werkgevers in Limburg is een enquête uitgezet onder bedrijven die actief zijn in Limburg. In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van deze inventarisatie.

7.1 Karakteristieken respons 7.1.1

Aanpak verspreiden enquête

Bijlage 2. Vragenlijst enquête bedrijven bevat de vragenlijst die onder werkgevers is uitgezet opgenomen. Deze vragenlijst is geprogrammeerd via het programma www.enqueteviainternet.nl en vervolgens via meerdere kanalen verspreid. We hebben daarbij veelal gebruik gemaakt van de contacten van de leden van de Taskforce internationale werknemers in Limburg en in het bijzonder van de werkgeversorganisaties LLTB, MKB Limburg en LWV. De enquête is op die manier veelal via nieuwsbrieven en specifieke mailingen verspreid onder de verschillende leden van deze organisaties. Aanvullend is ook aan de verschillende gemeenten die we gesproken hebben (en vaak onderdeel zijn van de taskforce) gevraagd om de enquête onder de aandacht te brengen bij bijvoorbeeld de bedrijfscontactfunctionarissen binnen de gemeente. Tot slot is gebruik gemaakt van de e-mailadressen die in het vorige onderzoek zijn verzameld van respondenten. Deze personen zijn nu ook gevraagd om deel te nemen aan het onderzoek. 7.1.2

Karakteristieken van de respondenten

De enquête is in totaal door 159 bedrijven ingevuld. De provincie Limburg kent in totaal ongeveer 30 duizend bedrijven (CBS Statline) waar minimaal 2 werknemers actief zijn12. Daarmee bedraagt de respons op onze enquête 0,5 procent. Het is lastig exact te duiden hoe representatief de respons op de enquête is, dat zal per bedrijfsactiviteit en regio verschillen, maar in het algemeen kan gesteld worden dat een foutenmarge van 8 procent in acht moet worden genomen 13. Het grootste deel van de respondenten werkt met arbeidsmigranten (62 procent). De bedrijven hebben die even vaak zelf in dienst als dat zij gebruik maken van de diensten van een uitzendbureau.

12 Er zijn daarnaast nog iets meer dan 90.000 bedrijven met geen of 1 medewerker. 13 Berekend via SurveyMonkey

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

64

Tabel 7.1 Gecombineerde respons op de vraag of bedrijven werken met arbeidsmigranten en of zij die zelf in dienst hebben of inhuren via een uitzendbureau Werkt u met arbeidsmigranten? Heeft u zelf arbeidsmigranten in dienst of huurt u ze in via een uitzendbureau? Ik heb zelf arbeidsmigranten in dienst Ik heb zelf arbeidsmigranten in dienst én huur arbeidsmigranten in via een uitzendbureau Ik huur arbeidsmigranten in via een uitzendbureau

Ja

Nee

Onbekend

Totaal

18%

0%

0%

29

23%

0%

0%

37

18%

1%

0%

31

Onbekend

3%

35%

2%

62

Totaal aantal respondenten

99

57

3

159

Bron: enquête Decisio, respons 159

Regio’s en sectoren Het grootste deel van de bedrijven die de vragenlijst hebben ingevuld is actief in Midden- en in Noord-Limburg. Het is lastig gebleken om respondenten te vinden in Zuid-Limburg (9 procent van alle bedrijven is actief in deze regio). Tabel 7.2 Regio’s waarin bedrijven actief zijn Regio

Aantal

Aandeel op totale respons*

Noord-Limburg

52

33%

Midden-Limburg

99

62%

Zuid-Limburg

15

9%

Totaal*

166

159

Bron: enquête Decisio, respons 159 * Verschillende bedrijven hebben aangegeven dat zij in meerdere gemeenten/regio’s actief zijn

De respondenten op onze enquête zijn vooral actief in de sectoren landbouw, natuur en visserij, techniek, productie en bouw, handel en dienstverlening. Het aandeel respondenten per sector is weergegeven in Figuur 7.1.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

65

Figuur 7.1 Sectoren waarin respondenten actief zijn Onderwijs, Media en cultuur en communicatie wetenschap 1% 1% ICT Anders Gezondheidszor 2% 9% g en welzijn 3% Transport en logistiek 4% Toerisme, recreatie en horeca 5%

Landbouw, natuur en visserij 42%

Handel en dienstverlening 15% Techniek, productie en bouw 18%

Bron: enquête Decisio, respons 159

Bedrijfsgrootte De meeste bedrijven die gereageerd hebben op onze enquête behoren tot het midden- en kleinbedrijf (zie ook Figuur 7.2) en hebben tot 10 medewerkers in dienst (42 procent). Dit sluit in principe goed aan op de sectorstructuur die we uit onze respons ontwaren, want in de land- en tuinbouwsector zijn over het algemeen ook veelal ook kleinere agrarische bedrijven actief. Daarbij zien we dat relatief veel bedrijven piekmomenten kennen waarop zij arbeidsmigranten inzetten (58 procent van de bedrijven die met arbeidsmigranten werkt geeft aan 1 of meerdere piekmomenten te hebben). In dat soort periodes kan het aantal medewerkers mogelijk hoger zijn dan nu meegegeven in de respons.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

66

Figuur 7.2 Respons op de vraag ‘Hoeveel medewerkers heeft uw bedrijf in totaal in dienst?’ 250+ 5% 100-250 12% 1 tot 10 42%

50-100 13%

20-50 18%

10 tot 20 10%

Bron: enquête Decisio, respons 159

In aansluiting op de totale bedrijfsgrootte van bedrijven in onze enquête zien we dat veel bedrijven met een relatief kleine groep arbeidsmigranten werkt. Meer dan de helft van de bedrijven die met arbeidsmigranten werkt, doet dat met een groep van 20 of minder arbeidsmigranten. Uitzonderingen zijn er ook; in de respons zijn ook 13 bedrijven te vinden die meer dan 100 of zelfs 250 arbeidsmigranten in dienst hebben. Opvallend is dat het aantal arbeidsmigranten dat gemiddeld genomen per jaar worden geworven ongeveer gelijk ligt aan het aantal arbeidsmigranten dat momenteel in dienst is. Dat duidt op een sterk wisselende samenstelling van de groep arbeidsmigranten dat actief is bij de bedrijven in onze enquête (zie Tabel 7.3). Piekmomenten inzet arbeidsmigranten In lijn met de karakteristieken van de bedrijven (kijkend naar sectoren) ziet ongeveer de helft van de bedrijven (58 procent) piekmomenten waarop zij arbeidsmigranten inschakelen. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om de inzet van seizoensarbeiders om de oogst binnen te halen (land- en tuinbouw) of de inzet van logistiek personeel in drukke periodes rondom kerst (handel en logistieke sector). De bedrijven die piekmomenten hebben, hebben dat vaak maximaal 1 of 2 keer per jaar.

De bedrijven die arbeidsmigranten op piekmomenten inzetten doen dit vooral in de maanden mei t/m juli14, ook in de nazomer en in het najaar worden geregeld

14 Dit zijn de piekmomenten die uit de respons naar voren komen. De piekmomenten in

hoofdstuk 2.7 zijn bepaald op basis van CBS Microdata.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

67

arbeidsmigranten ingezet. In de periode november – januari is de minste piekinzet van arbeidsmigranten. In Tabel 7.4 zijn de antwoorden van bedrijven weergegeven. Tabel 7.3 Aantal arbeidsmigranten dat bedrijven in dienst hebben en gemiddeld per jaar aantrekken

1-10

Hoeveel arbeidsmigranten werken er binnen uw organisatie? 44 43%

Hoeveel arbeidsmigranten trekt u gemiddeld per jaar aan? (in de periode van 2017 tot 2022) 48 48%

10-20

17

17%

17

17%

20-50

12

12%

13

13%

50-100

4

4%

3

3%

100-250

9

9%

6

6%

250+ Op dit moment huren wij geen arbeidsmigranten in. We verwachten dit wel in de toekomst te doen.

4

4%

4

4%

13

13%

8

8%

103

65%

99

62%

Geen arbeidsmigranten in dienst

56

35%

60

38%

Totaal

159

Subtotaal bedrijven die werken met arbeidsmigranten

159

Bron: enquête Decisio, respons 159

Tabel 7.4 Respons op de vraag ‘In welke periode zet u de meeste arbeidsmigranten in?’ Aantal

Aandeel

Het aantal arbeidsmigranten is redelijk gelijk verdeeld over het jaar

46

29%

Februari – april

23

14%

Mei – juli

48

30%

Augustus – oktober

35

22%

November – januari

8

5%

160

100%

Totaal Bron: enquête Decisio, respons 159

Type contracten De meeste bedrijven geven aan dat arbeidscontracten van de arbeidsmigranten via het uitzendbureau lopen (40 procent). De arbeidsmigranten die in dienst van het bedrijf komen krijgen bijna allemaal een contract voor bepaalde tijd; vaak tot maximaal 6 maanden (26 procent) of een jaar (23 procent). Slechts een enkelen (7 procent van de bedrijven) krijgen een lokaal contract voor onbepaalde tijd.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

68

7.1.3

Inzet arbeidsmigranten in de toekomst

De meeste bedrijven verwachten dat de inzet van arbeidsmigranten in de komende periode nodig blijft en dat dit gelijk is aan hoe dat nu gaat (60 procent). Bijna een derde van de bedrijven verwacht dat de inzet van arbeidsmigranten binnen hun bedrijf zal stijgen. Slechts 11 procent van de respondenten verwacht dat het aantal arbeidsmigranten binnen hun organisatie zal afnemen. Figuur 7.3 Respons op de vraag ‘Verwacht dat het aantal arbeidsmigranten binnen uw organisatie in de komende jaren (tot 2030) toe- of afneemt?’

Neemt toe; 32

0%

20%

Neemt af; 7 Neemt sterk af; 5

Blijft gelijk; 66

40%

60%

80%

100%

Bron: enquête Decisio, respons 159 (110 bedrijven hebben deze vraag ingevuld)

Robotisering en automatisering Ongeveer de helft van de bedrijven geeft aan bezig te zijn met robotisering en automatisering. Van die bedrijven geeft 39 procent aan dat om die reden het aantal arbeidsmigranten naar verwachting af zal nemen binnen het bedrijf; 2 procent geeft aan dat het aantal arbeidsmigranten daardoor juist toe zal nemen en 59 procent geeft aan dat deze processen geen invloed zullen hebben op het aantal arbeidsmigranten binnen de eigen organisatie. Figuur 7.4 Verwachte impact van robotisering en automatisering

Bron: enquête Decisio, respons 159

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

69

7.2 Het inhuren van arbeidsmigranten 7.2.1

Motief

Bedrijven huren arbeidsmigranten met name in omdat zij voor de openstaande functies die ze hebben geen Nederlanders kunnen vinden, mede om die reden worden de functies vaak al niet alleen voor Nederlandstalige mensen opengesteld. Het gaat om 61 procent van de respondenten die dit aangeeft. Daarnaast worden de specifieke kennis en vaardigheden die arbeidsmigranten bezitten als motief genoemd, waarbij een aantal bedrijven specifiek de positieve instelling en de motivatie van de arbeidsmigranten benoemen. Financiële redenen spelen maar bij enkele bedrijven een rol. Vaker is de flexibiliteit waarmee arbeidsmigranten ingezet kunnen worden een motief. De respons is in Tabel 7.5 opgenomen. Tabel 7.5 Respons op de vraag ‘Waarom heeft u arbeidsmigranten in dienst?’ Aantal

Aandeel

18

16%

71

61%

3

3%

Flexibiliteit inzet

4

3%

Vanwege de piekmomenten waarop wij mensen nodig hebben Nederlanders willen dit type werk niet doen (o.a. vanwege type werk en feit dat het seizoensarbeid is)

4

3%

11

9%

3

3%

Zij hebben specifieke kennis en/of vaardigheden die ik op de Nederlandse arbeidsmarkt met moeite kan vinden Wij krijgen te weinig sollicitanten voor openstaande functies als we deze alleen openstellen voor Nederlandstalige mensen Vanwege financiële overwegingen Anders, namelijk:

Positieve instelling en gemotiveerde krachten

2

2%

116

100%

Overig Totaal

Bron: enquête Decisio, respons 159 (deze vraag is beantwoord door 116 bedrijven)

7.2.2

Werven van arbeidsmigranten

De meeste bedrijven (62 procent) geven aan dat het hen lukt om gemiddeld binnen 3 weken arbeidsmigranten te werven. 24 procent van de bedrijven geeft aan dat het gemiddeld 3 tot 6 weken duurt om arbeidsmigranten te werven, 14 procent geeft aan dat het langer dan 6 weken duur. De meeste bedrijven verwachten dat het in de toekomst (tot 2030) lastiger zal worden om arbeidsmigranten te vinden. Het gaat om 60 procent van de respondenten. Daarbij geeft 35 procent van de respondenten aan geen verandering in dit zoekproces te verwachten en slechts 5 procent verwacht dat het makkelijker zal worden. De meest genoemde redenen dat het lastiger wordt om

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

70

arbeidsmigranten te werven hangen samen met het economische klimaat. Aangegeven wordt dat dit klimaat beter wordt in het thuisland, maar ook dat binnen Europa en tussen sectoren meer concurrentie ontstaat in de vraag naar arbeidsmigranten. Veelal worden ook knelpunten en drempels in het eigen land genoemd, zoals strengere wet- en regelgeving, huisvesting en het maatschappelijk sentiment.

7.3 Huisvesting Het faciliteren van huisvesting Huisvesting voor arbeidsmigranten wordt verschillend georganiseerd door bedrijven. Een deel van de bedrijven regelt zelf huisvesting voor de arbeidsmigranten die zij inzetten (37 procent), een deel van deze organisatie komt voor rekening van het uitzendbureau (32 procent) en wanneer deze beide partijen het niet organiseren, dan doen arbeidsmigranten het zelf (22 procent). Tabel 7.6 Respons op de vraag ‘Regelt u huisvesting voor uw arbeidsmigranten?’ Aantal

Aandeel

Ja

50

37%

Nee, dit regelen de arbeidsmigranten zelf

30

22%

Nee, dit regelt het uitzendbureau

43

32%

Anders

11

8%

Totaal

134

100%

Bron: enquête Decisio, respons 159 (vraag beantwoordt door 134 bedrijven)

Op het moment dat de bedrijven zelf huisvesting organiseren dan doen zij dit in bijna alle gevallen voor de volledige verblijfsduur in Nederland (90 procent). De rest van de bedrijven geeft aan de huisvesting tijdelijk te organiseren voor de eerste weken, maanden of weken. Type huisvesting De meeste arbeidsmigranten verblijven volgens de bedrijven in woningen/appartementen met gedeelde voorzieningen of shortstay voorzieningen (65 procent). Een deel van de bedrijven geeft aan dat huisvesting met volledig eigen voorzieningen door arbeidsmigranten worden betrokken (19 procent). Aanbieder van huisvesting De meeste arbeidsmigranten verblijven in woonruimte die in eigen beheer is van de bedrijven (36 respondenten, sluit aan op de 50 bedrijven die aangeven zelf huisvesting te organiseren). Voor het overige wordt aangegeven dat het gaat om

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

71

particuliere verhuurders of aanbieders van shortstay. Een deel van de bedrijven geeft aan dat het uitzendbureau woningen in bezit heeft waar arbeidsmigranten terecht kunnen. Bijdrage aan kosten huisvesting 64 procent van de bedrijven geeft aan bij te dragen aan de kosten van huisvesting voor arbeidsmigranten. Het gaat om 54 procent van de bedrijven die een gedeeltelijke tegemoetkoming heeft en 10 procent die een volledige tegemoetkoming geeft. Ongeveer een derde van de werkgevers vergoed geen kosten voor huisvesting van de arbeidsmigranten die zij in dienst heeft of inhuurt. Uitdagingen omtrent huisvesting De meeste werkgevers geven aan dat het in de afgelopen jaren lastiger is geworden om huisvesting voor arbeidsmigranten te organiseren. Het gaat om de helft van de bedrijven die zelf huisvesting regelt voor haar arbeidsmigranten. Daarbij geven de meeste bedrijven aan dat het komt door regelgeving en beleid rondom huisvesting van zowel landelijke (eisen rondom SNF) als lokale partijen (vergunningen). Ook de kosten voor huisvesting worden als complicerende factor genoemd, huisvesting wordt steeds duurder, onder meer door een toenemende druk op de woningmarkt.

Een deel van de bedrijven geeft juist aan dat het makkelijker is geworden (16 procent), met als voornaamste reden dat zij zelf huisvesting hebben gerealiseerd (ofwel op eigen terrein gebouwd ofwel ergens anders gehuurd) en een deel geeft aan dat het gelijk is gebleven (24 procent). Iets meer dan de helft van de respondenten die zelf geen huisvesting voor arbeidsmigranten organiseren geeft aan dat voor arbeidsmigranten zelf de zoektocht ook lastiger is geworden. Dezelfde motieven als eerder worden hiervoor genoemd (kosten, te weinig woonruimte beschikbaar, mede door beleid). De meeste overige respondenten geven aan hier geen goed zicht te hebben en slechts een enkeling geeft aan dat het zoekproces gelijk is gebleven of makkelijker is geworden.

7.4 Integratie van arbeidsmigranten 7.4.1

Taal

De meeste arbeidsmigranten in dienst van de bedrijven spreken geen Nederlands, maar dat is voor die bedrijven ook niet van wezenlijk belang (gaat om ongeveer de helft van de respondenten). Er zijn ook bedrijven die het in principe wel belangrijk

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

72

vinden dat arbeidsmigranten Nederlands spreken, maar waarbij de arbeidsmigranten de taal (nog) niet onder de knie hebben. Daarbij geeft 77 procent van de bedrijven aan dat het spreken van verschillende talen op de werkvloer leidt tot communicatieproblemen, bij de meeste respondenten is dit af en toe het geval (60 procent), maar bij sommigen ook regelmatig of vaak (17 procent). Ongeveer 24 procent van de bedrijven geeft aan dat hun arbeidsmigranten goed of een beetje de Nederlandse taal beheersen. Daarbij is het niet voor alle organisaties van belang dat zij de taal goed onder de knie hebben. Tabel 7.7 Beheersing Nederlandse taal en belang organisatie Is het belangrijk voor uw organisatie? Spreken de arbeidsmigranten binnen uw organisatie Nederlands?

Ja

Ja, zij spreken goed Nederlands

6

Ja, zij spreken een beetje Nederlands

17

8

25

Nee

17

48

65

Totaal

40

56

96

Nee

Totaal 6

Bron: enquête Decisio, respons 159 (vraag beantwoordt door 96 bedrijven)

De meest genoemde reden dat het van belang is dat arbeidsmigranten de Nederlandse taal onder de knie hebben of krijgen is uiteraard de communicatie met collega’s of leidinggevende, waarbij werkgevers ook het sociaal isolement of de integratie in de samenleving benoemen als iets dat zij in het oog willen houden. De werkgevers die het niet van belang vinden dat arbeidsmigranten de taal onder de knie hebben geven aan dat Engels of Duits de leidende voertaal zijn op de werkvloer en dat zij deze talen zelf ook beheersen. Dit maakt communicatie met de arbeidsmigranten beter mogelijk. Ongeveer de helft van de werkgevers biedt ondersteuning aan de arbeidsmigranten om de taal onder de knie te krijgen, onder meer in de vorm van interne taalcursussen, het verstrekken van een budget en/of bij het zoeken van een externe taalcursus. 7.4.2

Administratie

Registratie BRP15 en RNI16 Ongeveer de helft van de werkgevers (48 procent) ondersteunt arbeidsmigranten bij de registratie in het BRP en/of RNI. Vaak in de vorm van het maken van afspraken, waarbij ook vervoer wordt geregeld of waarbij werkgevers meegaan naar de afspraak zelf. Een aantal werkgevers die aangeven dit niet te doen geven aan dat 15 Basisregistratie Personen 16 Registratie Niet-ingezetenen

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

73

dit door het uitzendbureau wordt georganiseerd. De bedrijven stellen in de meeste gevallen geen eis aan registratie (het gaat om 58 procent van de bedrijven). Een behoorlijk deel geeft dus wel aan dat ze verwacht dat arbeidsmigranten zich inschrijven, ook ongeacht verblijfsduur. Informatie over maatschappelijke voorzieningen Ongeveer de helft van de bedrijven (46 procent) verstrekt hun arbeidsmigranten actief informatie over verschillende maatschappelijke voorzieningen. Het gaat daarbij vaak om zaken rondom zorg, financiën en wonen. Bedrijven die dit niet doen geven aan dat zij veelal terecht kunnen bij de uitzendbureaus door wie ze worden ingehuurd of zij geven aan dat arbeidsmigranten zelf hun weg weten te vinden via het internet of hun collega-arbeidsmigranten. Tabel 7.8 Informatie aan arbeidsmigranten over maatschappelijke thema’s Over welke onderwerpen informeert uw organisatie arbeidsmigranten? Zorg (medische zorg, tandarts etc.)

58

Financieel (belastingen, verzekeringen, toeslagen etc.)

49

Wonen

33

Scholing/onderwijs

25

Vrije tijd (sport, cultuur)

22

Religie

3

Overig

4

Bron: enquête Decisio, respons 159 (meerdere antwoorden waren op deze vraag mogelijk)

Integratie Ongeveer 22 procent van de respondenten geeft aan dat zij meer zou kunnen doen ten aanzien van de integratie van arbeidsmigranten in de Nederlandse samenleving. Daarbij worden wisselende antwoorden gegeven op wat voor zaken dan wordt gedoeld. Deels wordt aangegeven dat meer inzet altijd mogelijk is, deels geven respondenten aan dat arbeidsmigranten er zelf niet zozeer op zitten te wachten. Daarnaast zijn er nog enkele specifieke onderwerpen die genoemd worden zoals taal en informatie over wat er te doen is in de omgeving.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

74

8. Conclusies Aantal en ontwikkeling De populatie arbeidsmigranten werkend in Limburg groeit sterker dan gemiddeld in Nederland. In 2022 werkten 82.89517 arbeidsmigranten in Limburg ten opzichte van 39.860 in 2017. Dat is een ruime verdubbeling in vijf jaar en een gemiddelde jaarlijkse groei van circa 16 procent.

In 2022 werkten in Limburg 82.895 arbeidsmigranten. Tussen 2017 en 2022 nam dit aantal jaarlijks toe met gemiddeld 16% Naar verwachting blijft de populatie groeien en werken er in 2030 tussen de 96 duizend en 112 duizend arbeidsmigranten in Limburg. Het is op dit moment nog niet duidelijk of en in welke mate robotisering en automatisering een rol gaan spelen in de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten. Zowel uit de gesprekken als uit de vragenlijst blijkt dat er nog geen duidelijke aanwijzingen zijn dat robotisering en automatisering een rol gaan spelen in de sectoren en werkzaamheden waar nu arbeidsmigranten actief zijn. Ook het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten nam sterk toe tussen 2017 en 2022. In 2017 stonden er 17.775 arbeidsmigranten ingeschreven in de BRP in Limburg, in 2022 waren dit er 27.845. Dat komt neer op een gemiddelde jaarlijkse groei van 9 procent. Naar verwachting blijft deze populatie groeien en wonen er in 2030 tussen de 39,5 duizend en 58 duizend arbeidsmigranten in Limburg.

17 Dit getal is niet gecorrigeerd voor uitzendbureaus omdat we anders geen ontwikkeling

weten. Daarnaast kan het ook zijn dat er arbeidsmigranten werken die buiten Limburg ingeschreven staan.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

75

In 2022 woonden in Limburg 27.845 BRP-geregistreerde arbeidsmigranten. Tussen 2017 en 2022 nam dit aantal jaarlijks toe met gemiddeld 9% Sectoren Van het grootste deel (62 procent) van de arbeidsmigranten werkend in Limburg is niet bekend in welke sectoren zij werken. Deze groep werkt namelijk via een uitzendbureau, waardoor de werksector niet bekend is. Wel is het aannemelijk dat een groot deel seizoenswerk doet: 66 procent van de arbeidsmigranten aanwezig in 2022 verbleef er op dat moment korter dan een jaar. .

66% van de arbeidsmigranten werkend in Limburg werkte er in 2022

korter dan 1 jaar Informatie over de sectoren waar arbeidsmigranten in werken is cruciaal om gerichte prognoses te doen over de ontwikkeling van de arbeidsmarkt voor arbeidsmigranten en in te spelen op woon- en integratiebehoeften. Gerichte gesprekken met uitzendbureaus zijn nodig om deze informatie boven tafel te krijgen. Op het hoogtepunt – in augustus 2022 – werkten er circa 50.000 arbeidsmigranten in Limburg. Van de arbeidsmigranten die in Limburg werken, woont circa 73 procent in Limburg en 27 procent elders in Nederland of over de grens. Van de arbeidsmigranten die in Limburg wonen werkt circa 67 procent in Limburg en circa 33 procent elders in Nederland of over de grens.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

76

73% van de werkende arbeidsmigranten in Limburg is ook woonachtig in Limburg. 33% van de arbeidsmigranten woonachtig in Limburg werkt buiten Limburg Woonbehoeften onder arbeidsmigranten 98 arbeidsmigranten geven aan tevreden te zijn met hun huisvesting, dat is ongeveer 42 procent. 74 respondenten (32 procent) geven aan neutraal te zijn en 55 respondenten (24 procent) is ontevreden. Het percentage ontevredenen ligt het hoogst bij de groep die in een kamer, gedeelde huisvesting met andere arbeidsmigranten of op de werklocatie is gehuisvest. De ervaren knelpunten hebben met name te maken met de huurlasten en een gebrek aan privacy in de woonruimte.

42% van de ondervraagde arbeidsmigranten is tevreden over zijn/haar woonsituatie. Met name meer behoefte aan meer privacy Het vinden van woonruimte wordt door arbeidsmigranten als makkelijk ervaren: het grootste deel geeft aan weinig problemen te ondervinden bij woonruimte. Dit komt mogelijk doordat een ruime meerderheid huisvesting vindt via de werkgever (namelijk 84 procent van de respondenten). Aan de andere kant geeft ongeveer de helft van de ondervraagde werkgevers aan steeds meer moeite te ervaren met het vinden van huisvesting voor arbeidsmigranten. Daarbij geven de meeste bedrijven aan dat het komt door regelgeving en beleid rondom huisvesting van zowel landelijke (eisen rondom SNF) als lokale partijen (vergunningen). Ook de kosten voor huisvesting worden als complicerende factor genoemd, huisvesting wordt steeds duurder, onder meer door een toenemende druk op de woningmarkt. De respons van arbeidsmigranten op de vragenlijst is laag en in het kader van dit onderzoek zijn geen verdiepende gesprekken gevoerd met arbeidsmigranten. Met

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

77

een uitgebreid woonbehoefteonderzoek onder arbeidsmigranten kan onder een grotere groep reacties opgehaald worden. Doorstroming op de woningmarkt Uit de respons op de vragenlijst onder arbeidsmigranten komt beperkte doorstroming op de woningmarkt niet naar voren als knelpunt. Op één gemeente na, werd dit ook tijdens de gesprekken niet als probleem benoemd. Dat heeft er ook mee te maken dat gemeenten doorgaans weinig zicht hebben op waar de arbeidsmigranten wonen en welke behoeften ze hebben. Huisvestingsopgave richting 2030 Van de verwachte huisvestingsopgave in relatie tot het huisvestingsaanbod nu en in de toekomst is hebben we onvoldoende beeld. Het is aannemelijk dat de opgave toeneemt, gezien de verwachting dat het aantal arbeidsmigranten zal groeien richting 2030. Daarnaast zit deze verwachting ook bij werkgevers en gemeenten die we gesproken hebben. Ook hebben we vanuit gemeenten en werkgevers meerdere signalen ontvangen dat huisvesting een uitdagend vraagstuk is en zal zijn in de toekomst. De huisvestingsopgave ontstaat door verschillende redenen. Ten eerste verschilt de welwillendheid bij gemeenten: niet alle gemeenten achten het haalbaar of wenselijk om arbeidsmigranten te huisvesten. Ten tweede geven werkgevers aan in toenemende mate moeite te ervaren met het vinden van huisvesting voor arbeidsmigranten.

Wat betreft de huisvestingsopgave in 2030 geven gemeenten aan weinig zicht te hebben wat deze concreet gaat zijn. Wel houden gemeenten rekening met het scenario dat de opgave groter zal worden. Zo zijn er ook gemeenten waar nu nauwelijks arbeidsmigranten wonen, die wel bezig zijn met huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten. Aan de hand van de opgestelde prognoses en de analyse van seizoenspieken en pendelrelaties kan een globale inschatting gemaakt worden van de huisvestingsopgave. In 2022 werkten er op het hoogtepunt 50 duizend arbeidsmigranten in Limburg. Als de woon-werkrelaties gelijk blijven, betekent dit dat van de 50 duizend werkende arbeidsmigranten in Limburg er ongeveer 36,4 duizend in de regio wonen. Indien de verblijfsduur en daarmee de seizoenspieken gelijk blijven betekent dit volgens de WLO-scenario’s18 dat er in 2030 in Limburg vraag is naar 42.270 tot 48.435 woningen voor arbeidsmigranten. Er vanuit gaande dat er op dit moment voldoende woningen zijn om de eerder genoemde 36,4 duizend arbeidsmigranten te huisvesten gedurende het piekmoment in augustus, 18 WLO-laag: 1,9%, WLO-hoog: 3,6%

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

78

betekent dit een huisvestingsopgave van 5.900 tot 11.900 woningen voor arbeidsmigranten. Hierin is er geen rekening gehouden met de woningen die gerealiseerd zijn in 2023 en 2024 of met woningen die op dit moment in ontwikkeling zijn. Ook is geen rekening gehouden met de arbeidsmigranten die in Limburg wonen, maar buiten Limburg werken. Met name grensgemeenten geven aan rekening te houden met toenemende huisvesting van arbeidsmigranten die Noord-Brabant en Duitsland werken. Een goed onderbouwde prognose van de huisvestingsopgave per gemeente is nuttig voor een gemeente om zich voor te bereiden op een mogelijke groeiende huisvestingsbehoefte van arbeidsmigranten. Nu hebben gemeenten vaak geen zicht op de mogelijke huisvestingsopgave. Het is daarom aan te raden om op gemeentelijk niveau een gespecialiseerd bureau prognoses uit te laten voeren op de huisvestingsopgave richting 2030. Een overzicht van de verschillende prognoses (ook per regio) is opgenomen in tabel 8.1. Tabel 8.1 Overzicht prognose werkende en BRP-geregistreerde arbeidsmigranten

Prognose werkende arbeidsmigranten in Limburg

Prognose BRPgeregistreerde arbeidsmigranten in Limburg Prognose huisvestingsopgave

Regio

Huidig

Trend 2030

WLO-laag 2030

WLO-hoog 2030

Noord-Limburg

53.360

75.000

55.000

60.000

Midden-Limburg

12.880

16.000

15.000

19.000

Zuid-Limburg

16.655

21.000

26.000

31.000

Limburg (totaal)

82.895

112.000

96.000

110.000

Noord-Limburg

11.425

17.000

15.000

21.000

Midden-Limburg

5.815

8.000

8.000

12.000

Zuid-Limburg

10.605

14.500

20.000

25.000

Limburg (totaal)

27.845

39.500

43.000

58.000

Limburg (totaal)

-

-

5.900

11.900

Concurrentie tussen doelgroepen In hoeverre verschillende doelgroepen met elkaar concurreren om huisvesting is niet op te maken uit de reacties op de enquête. In de gesprekken met gemeenten kwam de concurrentie tussen doelgroepen ook niet duidelijk naar voren. Eén gemeente gaf aan dat het lastig is om zowel Oekraïners, asielzoekers als arbeidsmigranten te huisvesten, maar in de andere gesprekken kwam dit niet duidelijk naar voren. Wel geven meerdere gemeenten aan dat een taakstelling voor

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

79

verschillende doelgroepen onderdeel zou moeten worden van een integrale economische en ruimtelijke visie. Ook in gesprekken met en de vragenlijst onder werkgevers, is de concurrentie voor huisvesting tussen verschillende doelgroepen niet expliciet benoemd. Wel geven werkgevers aan dat het vinden van huisvesting voor personeel steeds lastiger wordt door toenemende druk op de woningmarkt in het algemeen. Integratie Hoewel de meeste arbeidsmigranten een toekomst voor zich zien in Nederland en Nederland zouden aanbevelen bij familie en vrienden, voelt maar een klein deel zich onderdeel van de Nederlandse maatschappij. Dit komt doordat arbeidsmigranten in grote mate een taalbarrière ervaren. Daarnaast komen arbeidsmigranten weinig met Nederlanders in aanraking. Dit volgt uit de opstelling van Nederlanders naar arbeidsmigranten en door de locaties van voorzieningen voor arbeidsmigranten. Ten slotte geven arbeidsmigranten aan weinig hulp te krijgen bij het integreren in de Nederlandse cultuur. Ze weten niet waar relevante informatie te vinden is en ervaren te weinig vrije tijd om de Nederlandse taal en cultuur eigen te maken. Dit blijkt ook uit de reacties van gemeenten, die aangeven dat zij het lastig vinden om arbeidsmigranten te voorzien van relevante informatie.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

80

Bijlage 1. Vragenlijst enquête arbeidsmigranten Survey migrant workers Living in Limburg The regional government of Limburg (and enclosed municipalities) wants to gain insight into the housing and integration needs of migrant workers in Limburg. Therefore, they are interested in your experience with the living arrangements, reasons to work in the Netherlands/Limburg and whether you feel supported and integrated into Dutch society. We kindly invite you to complete this questionnaire. It will take about 10 minutes of your time. Your answers will be collected and treated in an anonymous way by research agency Decisio. We greatly appreciate and value your opinions. If you have any questions or comments related to this survey, please email: XXX. Thank you very much for your help. Personal details What is your country of origin? ………………………………………. How old are you? ……………..…………….. years old What is your gender? Male Female X In which town/city do you live? ………………………………………. In which town/city do you work? ………………………………………. Are you employed via an employment agency? Yes No

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

81

What kind of work do you do? (Multiple answers possible) Driver / transport Sales Kitchen staff Hotel staff Metal worker Secretary Catering Cleaner Order Picker / stockroom Fruit grower / picker Services Healthcare Technician Construction worker Other, namely___________________ Could you please mark what is applicable to your situation: I first moved to the Netherlands and then found a job I first found a job and then moved to the Netherlands Where did you register to get your Dutch Citizen Service Number (BSN)? I registered at the city hall in my municipality/gemeente (BRP / Basis Registratie Personen) I registered at RNI (Registratie van Niet-ingezetenen) I am not sure anymore Are you aware of the rights and obligations that you get after you received your Dutch Citizen Service Number / BSN? Yes No, I just did not look into it No, I don’t know where I can find this information Current accommodation What type of housing do you live in? In a private house (rented) In a private house (purchased) In a hotel / guesthouse In an AirBnB or B&B In a room (for example in a house / flat)

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

82

In an accommodation at my work In a mobile home / separate living unit (for example in a park with several mobile homes together) In a shared house with family In a shared house with other migrant workers Other, namely Als het antwoord op vraag 11 ‘in a shared house with other migrant workers is: In what kind of shared house do you live? In a studio, I got the studio for myself In a studio, I share the studio with other migrant workers In an apartment, I got a full apartment for myself In an apartment, I share the apartment with others and only have a room for myself Other, namely:_________________________________________ Do you receive a financial contribution from your employer for housing or discount on your rent? Yes, I receive financial contribution from my employer Yes, I receive discount on my rent Yes, I receive both financial contribution and discount on my rent No, I don’t receive financial contribution, nor discount on my rent Is your landlord also your employer? Yes No How much rent do you pay for your housing (if you share housing, please state your personal share of the rent)? Less than € 75 per week Between € 100 and € 125 per week Between € 125 and € 175 per week More than € 175 per week I don't know How much do you weekly pay for service, gas, water and electricity? Less than € 30 per week Between € 30 and € 50 per week Between € 50 and € 75 per week More than

€ 75 per week I don't know

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

83

Finding housing How did you find your current accommodation? My employer organised the accommodation Directly through a supplier of housing (i.e. real estate agent) Through an online platform (i.e. Funda, Pararius, Kamernet) Through social media (i.e. Facebook) Through private operators such as AirBnB Through friends/family/co-workers who already lived here Other…. How long did it take to find your current accommodation? Less than a week 1 – 3 weeks 3 – 6 weeks More than 6 weeks, namely:_________________________ Did you encounter any issues in finding housing? No Yes, namely:_________________ How satisfied are you with your current living situation? Satisfied Neutral Dissatisfied Als Antwoord op vraag 20 neutraal of ontevreden is: What would you like to improve in your living situation? (Multiple answers possible) More (private) space in the house More privacy in the house More private facilities (such as bathroom, kitchen) More communal facilities (e.g. living room, café, sports area) Lower rental price Other location Closer to work Closer to amenities Closer to friends and acquaintances Other landlord Other, namely ……………………………………….

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

84

Living in Limburg Is this the first time that you are working outside your country of origin? (multiple answers possible) Yes No, I worked in Limburg before No, I worked in the Netherlands before, but outside of Limburg No, I worked in another country before No, every year I work a short period outside my country of origin How long have you been staying in the Netherlands (if multiple times, only this time)? Less than 2 weeks 2 weeks to 3 months 3 to 6 months 6 to 12 months 12 to 24 months Longer than 24 months How much longer do you expect to stay in the Netherlands now? Less than 2 weeks 2 weeks to 3 months 3 to 6 months 6 to 12 months 12 to 24 months Longer than 24 months How long did do you expect to stay in the Netherlands when you first arrived? Less than 2 weeks 2 weeks to 3 months 3 to 6 months 6 to 12 months 12 to 24 months Longer than 24 months Do you see a future for yourself in the Netherlands? I am only in the Netherlands to work here (temporarily) I would like to live and work permanently in the Netherlands I don't know (yet)

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

85

Would you recommend working and living in the Netherlands to friends/family who are considering to immigrate? Yes Neutral No If no/neutral: what would need to improve to recommend the Netherlands to friends and family? (multiple answers possible) Better salary A fixed contract/more hours of work Better housing More friends and family living in Limburg More/better contact with Dutch inhabitants Chance to follow education or better career opportunities Support in Limburg What is your mother tongue / language? ………………………………………. Do you speak Dutch? Yes, fluently Yes, enough to communicate with others I don’t speak Dutch, but I understand it No If no: do you want to learn Dutch? Yes No Could you explain why? ………………………………………………… Do you feel like you are part of Dutch society? No, I feel like an outsider Neutral Yes If no: could you explain what you need to feel more included? ………………………… Do you have any relationships with local inhabitants? Yes, I have strong relationships with Dutch (local) inhabitants Yes, I’m in regular contact with Dutch (local) inhabitants Yes, I’m in contact with Dutch (local) inhabitants from time to time

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

86

No, I’m not in contact with Dutch (local) inhabitants Would you like to be in more contact with local inhabitants and feel more included in Dutch society? Yes, very much Yes No Could you explain your answer? ……. Does anyone support you when it comes to learning the language and understanding the Dutch culture? (Multiple answers possible) My employer supports me My coworkers support me I am connected to an organization for migrant workers that supports me The local government supports me I do not receive any support Other, namely When you arrived in the Netherlands, did you know where to find relevant information about living and working in the Netherlands (healthcare, registration, taxation, culture, education etc.)? Yes No Als het Antwoord op vraag 36 ‘Yes’ is: where did you find this information? (Multiple answers possible) At my employer At my employment agency At the ambassy / consulate At my landlord At the municipality where I live I did research on my own Comments or suggestions? Do you have any final comments or suggestions? ______________________________________________________________________

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

87

Bijlage 2. Vragenlijst enquête bedrijven Onderzoek arbeidsmigranten provincie Limburg - Vragenlijst bedrijven De provincie Limburg heeft Decisio gevraagd naar de huisvestings- en integratiebehoefte van arbeidsmigranten. De provincie wil inzicht in de kenmerken van deze groepen, de (verwachte) ontwikkeling in de afgelopen en toekomstige jaren en de behoeften van werkgevers en werknemers. Daarom vragen wij u vriendelijk om deze vragenlijst in te vullen. Het invullen kost ongeveer 10 minuten. Wij verwerken alle antwoorden anoniem. Definitie arbeidsmigrant: Dit onderzoek richt zich op internationale arbeidsmigranten (en dus niet kenniswerkers). Met deze groep doelen wij op internationale werknemer die in loondienst zijn bij een Nederlands bedrijf, uitsluitend een buitenlandse nationaliteit hebben en niet aan de minimale looneis voor internationale kenniswerkers voldoen. Als u nog vragen of opmerkingen heeft ten aanzien van deze vragenlijst, dan kunt u contact opnemen met XXX. Alvast hartelijk dank voor uw medewerking, ook namens de provincie Limburg. Algemeen 1. In welke sector(en) is uw bedrijf actief? (Meerdere antwoorden mogelijk)

❑ Gezondheidszorg en welzijn ❑ Handel en dienstverlening ❑ ICT ❑ Justitie, veiligheid en openbaar bestuur ❑ Landbouw, natuur en visserij ❑ Media en communicatie ❑ Onderwijs, cultuur en wetenschap ❑ Techniek, productie en bouw ❑ Toerisme, recreatie en horeca ❑ Transport en logistiek ❑ Anders, namelijk … 2.

In welke gemeente(n) is uw bedrijf gevestigd? (Meerdere antwoorden mogelijk) ❑ Beek ❑ Beekdaelen ❑ Beesel ❑ Bergen

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

88

❑ Brunssum ❑ Echt-Susteren Beek ❑ Eijsden-Margraten ❑ Gennep ❑ Gulpen-Wittem ❑ Heerlen ❑ Horst aan de Maas ❑ Kerkrade ❑ Landgraaf ❑ Leudal ❑ Maasgouw ❑ Maastricht ❑ Meerssen ❑ Mook en Middelaar ❑ Nederweert ❑ Peel en Maas ❑ Roerdalen 3.

Hoeveel medewerkers heeft uw organisatie in totaal in dienst?

❑ 1-10 ❑ 10-20 ❑ 20-50 ❑ 50-100 ❑ 100-250 ❑ 250+ Aantal arbeidsmigranten 4. Werkt u met arbeidsmigranten of verwacht u dit in de toekomst te doen? ❑ Ja ❑ Nee (Indien nee, door het dankwoord) 5.

6.

Heeft u zelf arbeidsmigranten in dienst of huurt u ze in via een uitzendbureau? ❑ Ik heb zelf arbeidsmigranten in dienst ❑ Ik huur arbeidsmigranten in via een uitzendbureau ❑ Ik heb zelf arbeidsmigranten in dienst én huur arbeidsmigranten in via een uitzendbureau Hoeveel arbeidsmigranten werken er binnen uw organisatie?

❑ 1-10 ❑ 10-20 ❑ 20-50 ❑ 50-100

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

89

❑ 100-250 ❑ 250+ ❑ Op dit moment huren wij geen arbeidsmigranten in. We verwachten dit wel in de toekomst te doen. 7.

Hoeveel arbeidsmigranten trekt u gemiddeld per jaar aan? (in de periode van 2017 tot 2022) ❑ 1-10 ❑ 10-20 ❑ 20-50 ❑ 50-100 ❑ 100-250 ❑ 250+ ❑ Afgelopen jaren hebben wij geen arbeidsmigranten ingezet. We verwachten dit wel in de toekomst te doen.

8.

Hoe heeft het aantal arbeidsmigranten zich in de periode van 2017 tot 2022 ontwikkeld binnen uw organisatie? ❑ Sterk afgenomen ❑ Afgenomen ❑ Gelijk gebleven ❑ Toegenomen ❑ Sterk toegenomen ❑ Afgelopen jaren hebben wij geen arbeidsmigranten ingezet. We verwachten dit wel in de toekomst te doen. Kunt u dit toelichten? ________________________________________________

9.

Verwacht u dat het aantal arbeidsmigranten binnen uw organisatie in de komende jaren (tot 2030) toe- of afneemt? ❑ Neemt sterk af ❑ Neemt af ❑ Blijft gelijk ❑ Neemt toe ❑ Neem sterk toe

Kunt u dit toelichten? 10. In welke periode zet u de meeste arbeidsmigranten in? (Meerdere antwoorden

mogelijk) ❑ Het aantal arbeidsmigranten is redelijk gelijk verdeeld over het jaar ❑ Februari - april ❑ Mei - juli

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

90