075 bijl01.01Beleid 2016-2020 BMC-rapport Schakels in dorp en wijk.pdf
Tekst van het document
SCHAKELS IN DORP EN WIJK BELEIDSPLAN BEHEER EN GEBRUIK GEMEENSCHAPSACCOMMODATIES VENLO 2016 – 2020 17 mei 2016
0
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
1
INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE
1
SAMENVATTING
2
1.
ONMISBARE SCHAKEL IN DORP EN WIJK
8
2.
GEMEENSCHAPSACCOMMODATIES IN BEELD
12
3.
KADERS VOOR NIEUW BELEID
17
4.
BETEKENIS BELEIDSKADERS VOOR INFRASTRUCTUUR EN ONDERSTEUNING
19
5.
SCENARIO’S VOOR ONTWIKKELING
26
6.
STURING EN BEHEERSING
30
7.
UITVOERINGSPROGRAMMA 2016 – 2020
34
8.
SUBSIDIEREGEL BEHEER EN GEBRUIK GEMEENSCHAPSACCOMMODATIES
47
9.
COLOFON
57
BIJLAGE: AFKORTINGEN EN BEGRIPPEN
58
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
2
SAMENVATTING Schakels in de maatschappelijke ruggengraat van Venlo In een tijd van individualisering, digitalisering en mondialisering zijn gemeenschapsaccommodaties een plek om buurtgenoten te spreken en mensen uit de omgeving te leren kennen. Voor jong en oud zijn deze plekken van belang: om samen koffie te drinken en bij te praten, om iets te leren, je te laten informeren, kennis uit te wisselen of in verenigingsverband samen iets te ondernemen. De wijk en haar inwoners vormen het vertrekpunt, samensturing staat centraal. De gemeente werkt wijkgericht en sluit aan bij de Venlose gemeenschappen en richt zich op verbinden, faciliteren en wegnemen van belemmeringen. In deze ondersteunende rol heeft de gemeente aandacht voor de verbinding tussen het sociale en het fysieke domein. Op het raakvlak van sociaal en fysiek zijn gemeenschapsaccommodaties een onmisbare schakel in dorpen en wijken. Het beleid voor gemeenschapsaccommodaties heeft tot doel om te waarborgen dat gemeenschapsaccommodaties een bijdrage kunnen blijven leveren aan de maatschappelijke ruggengraat van Venlo. Het nieuwe beleid is tot stand gekomen in een interactief traject waaraan meer dan 200 betrokken beheerders en gebruikers hebben deelgenomen. Een klankbordgroep van beheerders en gebruikers heeft in diverse bijeenkomsten actief bijgedragen aan de totstandkoming.
Binnen de gemeente is gewerkt met een projectorganisatie met een stuurgroep en ambtelijke werkgroep. BMC Advies is geselecteerd voor de externe begeleiding.
Vijf kaders geformuleerd voor transparant en eenduidig beleid De gemeenteraad van Venlo heeft vijf beleidskaders onderschreven die het afwegingskader vormen van het nieuwe beleid. Deze zijn: 1. Ieder dorp of iedere wijk dient te beschikken over minimaal één gemeenschapsaccommodatie; 2. De gemeente is verantwoordelijk voor de realisatie (nieuwbouw) en instandhouding (renovatie en eigenaarsonderhoud) van de in het eerste kader bedoelde accommodatie, voor zover derden hierin niet voorzien; 3. Het beheer en de exploitatie van de accommodaties wordt vanuit een Cradle2Cradle-gedachte benaderd; 4. Maatschappelijke functies op dorps- en wijkniveau worden zo mogelijk in één gebouw geclusterd; 5. Beheerders van accommodaties worden in vergelijkbare situaties op eenzelfde wijze ondersteund, waarbij ‘maatwerk’ mogelijk blijft. Zeven scenario’s ontwikkeld, drie nader uitgewerkt Bij het opstellen van het nieuwe beleid zijn zeven scenario’s verkend met beheerders en gebruikers en met de gemeenteraad. Deze waren: 1. Huidige situatie voortzetten; 2. Huidige situatie optimaliseren met verruimd budget; 3. Huidige situatie optimaliseren door te sturen op ander beleid (horecabeleid en beleid ten aanzien van het concept Huis van de Wijk);
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
4. Huidige situatie optimaliseren door herijking van de infrastructuur (minder accommodaties); 5. Huur van gemeentelijke accommodaties volledig subsidiëren; 6. Naar een nieuw (subsidie)model: subsidiëren van gemeenschapsaccommodaties via de gebruikers; 7. Budget huisvestingsubsidie Jeugd en Amateurkunst uitsluitend inzetten voor gemeenschapsaccommodaties. Ander beleid van wezenlijk belang voor gemeenschapsaccommodaties Scenario’s 3, 4 en 7 zijn op verzoek van de gemeenteraad verder uitgewerkt. Daaruit is gebleken dat vooral scenario 3 – sturen op ander beleid – veel aanknopingspunten biedt voor het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties:
Vanuit het beleid voor de Huizen van de Wijk draagt een verdere clustering van functies in gemeenschapsaccommodaties bij aan verbetering van gebruik, bezetting en exploitatieresultaat van de gemeenschapsaccommodaties; Vanuit Energiebeleid draagt het terugdringen van de energielasten van gemeenschapsaccommodaties bij aan verbetering van het exploitatieresultaat; Vanuit Sportbeleid kan worden bijgedragen door de subsidiering van de verlieslatende sportfunctie van gemeenschapsaccommodaties over te nemen. Op dit moment gebeurt dit vanuit het budget gemeenschapsaccommodaties; De gemeenteraad heeft aangegeven geen verruiming te willen van het horecabeleid voor gemeenschapsaccommodaties. Deze kunnen wel de bestaande mogelijkheden beter benutten om te komen tot verbetering van de exploitatieresultaten.
3
Scenario 4 – herijking infrastructuur van gemeenschapsaccommodaties – bleek met de introductie van kader 1 (ieder dorp en iedere wijk beschikt over minimaal één gemeenschapsaccommodatie) niet langer aan de orde. Scenario 7 – budget huisvestingsubsidie Jeugd en Amateurkunst uitsluitend inzetten voor gemeenschapsaccommodaties – bleek bij uitwerking financieel een beperkt effect op te leveren en geen draagvlak te hebben bij de geraadpleegde beheerders en gebruikers. Budget momenteel toereikend voor exploitatiesubsidie en onderhoud De gemeente zorgt voor de aanwezigheid van ten minste één gemeenschapsaccommodatie in elk dorp en iedere wijk van Venlo. Dit doet de gemeente alleen als andere partijen hiervoor geen zorg kunnen dragen. Om de maatschappelijke functie te borgen kan financiële ondersteuning nodig zijn vanuit de gemeente. Anno 2016 is het budget voor gemeenschapsaccommodaties in balans met de behoefte aan exploitatiesubsidie. Het bestaande budget voor gemeenschapsaccommodaties is eveneens voldoende voor de vastgestelde dotaties aan het onderhoudsfonds. Hiermee voldoet de gemeente aan het gestelde in beleidskader 2 (instandhouding). Het is onzeker hoe de behoefte aan financiële ondersteuning zich de komende jaren zal ontwikkelen.
Bij eventuele verslechtering van exploitatieresultaten is er onder de huidige omstandigheden niet of nauwelijks ruimte binnen het budget voor gemeenschapsaccommodaties voor extra financiële ondersteuning. In het bestaande budget is – afgezien van eventuele incidentele ruimte – geen ruimte voor kwaliteitsverbeterende investeringen in functionaliteit en duurzaamheid.
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
Implementatie via meerjarenuitvoeringsprogramma 2016 – 2020 Om uitvoering te geven aan het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties is een uitvoeringsprogramma opgesteld. Dit programma omvat drie soorten voorstellen: Generieke maatregelen vanuit het nieuwe beleid voor Gemeenschapsaccommodaties; Voorstellen vanuit ander beleid; Specifieke voorstellen voor afzonderlijke accommodaties. Generieke maatregelen vanuit het nieuwe beleid betreffen investeringen in toegankelijkheid, huurharmonisatie en het faciliteren van ondernemerschap en samenwerking.
4
Nieuwe ondersteuningsvragen eenduidig beoordeeld via subsidieregel Er is sprake van historisch gegroeide ongelijkheid met betrekking tot exploitatie- en investeringssubsidies. Op basis van raadsbesluiten van de voormalige gemeenten Venlo, Tegelen, Belfeld en Arcen en Velden worden beheerders ondersteund met uiteenlopende exploitatiesubsidies. Door aard en functie van accommodaties zullen ook in de toekomst verschillen in omvang van ondersteuning blijven bestaan, zij het wel via een transparante en eenduidige afweging en besluitvorming tot stand gekomen.
Voorstellen vanuit ander beleid betreffen het clusteren van functies uit het concept Huis van de Wijk in gemeenschapsaccommodaties, verduurzaming, meerjaren onderhoud, het subsidiëren van het tekort op de sportfunctie vanuit de sportbegroting en voorlichting over de mogelijkheden binnen het gemeentelijk horecabeleid.
Daarvoor is een nieuwe subsidieregel opgesteld. Deel I van de Subsidieregel Beheer en Gebruik gemeenschapsaccommodaties is gericht op exploitatiesubsidies voor alle gemeenschapsaccommodaties. Deel II is gericht op investeringen in functionaliteit van accommodaties van derden. Het college van burgemeester en wethouder stelt de regeling tijdelijk buiten werking Indien er in een subsidiejaar geen ruimte is voor investeringen.
Het uitvoeringsprogramma bevat voorstellen voor een groot aantal gemeenschapsaccommodaties. Specifiek worden voorstellen gedaan voor integrale planvorming voor een aantal gemeenschapsaccommodaties waar sprake is van meervoudige, samenhangende opgaven. Het betreft noodzaak tot onderhoud, investeringen in functionaliteit, kansen voor verduurzaming, huurachterstand, verlieslatende sportfunctie en mogelijkheden voor clustering van functies van Huizen van de Wijk.
De subsidieregel is van toepassing op alle gemeenschapsaccommodaties. Het gaat dus ook om accommodaties die niet in eigendom zijn van de gemeente zelf. Centraal staat de doelstelling om te waarborgen dat er in Venlo voldoende gemeenschapsaccommodaties zijn waar sociaal maatschappelijke en culturele activiteiten kunnen plaatsvinden tegen redelijke tarieven. Die ambitie geldt ongeacht het eigendom. Het voorstel is om de subsidieregel met ingang van het subsidiejaar 2017 toe te passen, in afwachting van besluitvorming over de in voorbereiding zijnde algemene subsidieverordening en subsidieregels.
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
Adviezen voor implementatie van nieuw beleid
Vanuit de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor het beschikbaar zijn van ten minste één gemeenschapsaccommodatie in ieder dorp en elke wijk wordt geadviseerd de bestaande situatie als vertrekpunt te hanteren; een herijking of sanering van de infrastructuur is op basis van de nieuwe beleidskaders nu niet aan de orde; Vanuit de gemeentelijke verantwoordelijkheid zoals verwoord in kader 1 (toegankelijke gemeenschapsaccommodaties) en de door de gemeenteraad aanvaarde motie over toegankelijkheid in het kader van Agenda22 wordt geadviseerd om de benodigde aanpassingen voor verbetering van de toegankelijkheid aan alle accommodaties uit te voeren. Het gaat om een bedrag van € 30.000,--, te dekken vanuit het budget voor gemeenschapsaccommodaties; Vanuit de gemeentelijke verantwoordelijkheid zoals verwoord in kader 2 (instandhouding) wordt geadviseerd integrale plannen op te (laten) stellen voor vervangingsinvesteringen voor een aantal gemeenschapsaccommodaties waar sprake is van meervoudige, samenhangende opgaven. Het betreft noodzaak tot onderhoud, investeringen in functionaliteit, kansen voor verduurzaming, huurachterstand, verlieslatende sportfunctie en mogelijkheden voor clustering van functies van Huizen van de Wijk.
Het gaat om: - De Bantuin; - De Witte Kerk; - D’n Dörpel / Park Rijnbeek; - complex De Zuidpilaar, De Zwanenhaof en De Zuidhoek; - Boulevard Hazenkamp; - definitieve huisvesting in Tegelen waaronder D’m Bóngerd;
5
Conform de systematiek van het Meerjarenplan onderhoud gebouwen en kunstwerken worden de benodigde grote vervangingen van bouw- en installatiedelen als investering jaarlijks bij de begrotingsbehandeling opgevoerd.
Vanuit de gemeentelijke verantwoordelijkheid zoals verwoord in kader 2 (instandhouding) wordt verder geadviseerd conform de bestaande systematiek driejaarlijks te evalueren of de dotatie aan de voorziening volstaat voor instandhoudingsonderhoud van de gemeenschapsaccommodaties op niveau 3 (redelijk).
Vanuit kader 3 (Cradle2Cradle) wordt geadviseerd bij de hiervoor genoemde integrale plannen voor vervangingsinvesteringen maatregelen mee te nemen die de energielasten van de betreffende gemeenschapsaccommodaties omlaag zullen brengen.
Vanuit kader 3 (Cradle2Cradle) wordt verder geadviseerd om bij de uitwerking van het energiebesparingsbeleid en de motie verduurzaming gemeentelijke accommodaties een revolverend fonds en/of duurzaamheidslening in te stellen voor initiatieven van beheerders van gemeenschapsaccommodaties, in eigendom van de gemeente en van derden.
Vanuit kader 4 (clustering) wordt geadviseerd te komen tot clustering van functies uit solitaire Huizen van de Wijk in nabijgelegen gemeenschapsaccommodaties. Concreet gaat het om uitwerking van voorstellen voor de verhuizing van de 5-sprong en Zonneveld naar Boulevard Hazenkamp, Park Rijnbeek naar D’n Dörpel en - in afwachting van een definitieve huisvesting – D’m Bóngerd naar de Haandert;
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
Vanuit een eenduidige ondersteuning (kader 5) wordt geadviseerd het oneigenlijk verlenen van subsidie in het sporttekort vanuit het budget voor gemeenschapsaccommodaties te beëindigen. Door subsidiering vanuit de daartoe opgehoogde sportbegroting wordt ruimte gecreëerd in het budget voor gemeenschapsaccommodaties om daadkrachtig invulling te kunnen geven aan het nieuwe beleid via het uitvoeringsprogramma en de subsidieregel;
Vanuit de wens om te komen tot een eenduidiger behandelen van gemeenschapsaccommodaties (kader 5) wordt geadviseerd om vanaf 2017 stapsgewijs over te gaan tot huurharmonisatie op basis van een onderscheid in drie typen, te weten: - reguliere gemeenschapsaccommodatie; - gemeenschapsaccommodatie met een horeca BV; - gemeenschapsaccommodatie in MFA, gerealiseerd met BTW aftrek;
Om ondernemerschap en samenwerking verder te ontwikkelen (kader 5) wordt geadviseerd voorlichting te geven over de mogelijkheden binnen het horecabeleid en een collectieve aansluiting te faciliteren van de accommodaties bij Spirato, het steunpunt voor gemeenschapsaccommodaties in Limburg.
6
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
SCHAKELS IN MAATSCHAPPELIJKE RUGGENGRAAAT
BELEIDSKADERS Vijf transparante afwegingskaders
UITVOERINGSPROGRAMMA Meerjarenprogramma voor incidentele investeringen en faciliteren van gemeenschapsaccommodaties SUBSIDIEREGEL Uniform juridisch kader voor financiële ondersteuning
Gemeente Venlo faciliteert gemeenschapsaccommodaties via beleidskaders, subsidieregel en uitvoeringsprogramma en via ander beleid
Figuur 1: samenvatting beleid voor gemeenschapsaccommodaties
HUIS VAN DE WIJK Clusteren functies Huis van de Wijk in gemeenschapsaccommodaties (verbeteren exploitatieresultaat) DUURZAAMHEID Verbeteren energieprestatie van gemeenschapsaccommodaties (verbeteren exploitatieresultaat) VASTGOED Huurharmonisatie (transparantie en eenduidigheid) en onderhoud gemeenschapsaccommodaties (duurzame instandhouding) SPORT Bekostigen sportfunctie in gemeenschapsaccommodaties (creëren ruimte in budget gemeenschapsaccommodaties) HORECA Mogelijkheid voor oprichten horeca BV en stimuleren samenwerking (verbeteren exploitatieresultaat)
7
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
8
1. ONMISBARE SCHAKEL IN DORP EN WIJK Schakels in de maatschappelijke ruggengraat van Venlo In een tijd van individualisering, digitalisering en mondialisering zijn gemeenschapsaccommodaties een plek om buurtgenoten te spreken en mensen uit de omgeving te leren kennen. Voor jong en oud zijn deze plekken van belang: om samen koffie te drinken en bij te praten, om iets te leren, je te laten informeren, kennis uit te wisselen of in verenigingsverband samen iets te ondernemen. Het versterken van de maatschappelijke ruggengraat is één van de twee hoofdopgaven die in de Strategische Visie Venlo 20301 zijn verwoord. De ambitie is dat “De gemeente er is voor de inwoners en de inwoners zijn er voor elkaar. De relatie tussen inwoner en de stad is een wederkerige: Venlo biedt de inwoners een breed pakket aan mogelijkheden, de inwoner maakt gebruik van die mogelijkheden en levert een bijdrage aan die mogelijkheden. De gemeente Venlo biedt daarvoor ruimte, zowel fysiek als ook ten aanzien van de mogelijkheden om die ruimte in te vullen.” De Strategische Visie Venlo 2030 is in het sociale domein nader uitgewerkt in de Sociale Structuurvisie 2022 “Ik ken jouw naam, jij de mijne. Samen zijn wij Venlo”2.
De visie verwoordt de ambitie als volgt: “In 2022 is zelfsturing3 vanzelfsprekend in Venlo. Wijkbewoners delen de gezamenlijke behoefte aan een leefbare, veilige leefomgeving en een goede sfeer en begrijpen dat zij daar op de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor zijn.“ De Sociale Structuurvisie is uitgewerkt in vier kernopgaven. Eén ervan is meedoen. Meedoen wordt onder andere nader geduid met het bouwen aan sterke gemeenschappen: “We investeren in sterke gemeenschappen waar mensen zorgen voor zichzelf en elkaar. We ondersteunen het zelforganiserend vermogen en we zetten stevig in op het voorkomen dat mensen in de problemen raken”. Het coalitieprogramma “Verbinden vanuit Vertrouwen en Verantwoordelijkheid” stelt: “We willen meer dan voorheen mensen betrekken (in co-creatie) bij het maken van keuzes. En we willen de inwoners de ruimte geven om zelf, vanuit de samenleving, keuzes te maken.” En verder dat “de gemeente verantwoordelijk blijft voor het borgen van basisvoorzieningen. We waken dat de keuzes die vanuit de samenleving gemaakt worden, kunnen rekenen op een breed draagvlak”.
1 Strategische Visie Venlo 2030, september 2009.
3 Zelfsturing is de basis van de kaderstellende notitie “Burgers aan zet”, vastgesteld door
2 Sociale Structuurvisie 2022 “Ik ken jouw naam, jij de mijne. Samen zijn wij Venlo”,
de gemeenteraad van Venlo (maart 2012). De gemeente Venlo gebruikt in het Beleidsplan decentralisaties sociaal domein (september 2014) het begrip samensturing in plaats van zelfsturing om het belang te onderstrepen van maatschappelijke verbinding boven individualisering van de samenleving.
oktober 2012.
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
Gemeenschapsaccommodaties zijn van groot belang voor het realiseren van de ambities van de gemeente Venlo. En wellicht nog meer voor het bouwen aan sterke gemeenschappen die hun draagvlak vinden in vitale dorpen en wijken. Gemeenschapsaccommodaties zijn een onmisbare schakel om het Venlo te worden dat inwoners en gemeente willen zijn. Behoefte aan eenduidig beleid voor gemeenschapsaccommodaties De aanleiding om nieuw beleid te ontwikkelen is als volgt:
Er is geen eenduidig beleid voor gemeenschapsaccommodaties. Na de herindelingen is het beleid van de voormalige gemeenten niet geharmoniseerd. Er zijn grote verschillen in de ondersteuning van gemeenschapsaccommodaties; Het ontbreekt aan een verordening en een subsidieregel waaraan verzoeken voor financiële ondersteuning kunnen worden getoetst; Op diverse aangrenzende beleidsterreinen wordt nieuw beleid ontwikkeld: de evaluatie van het concept Huis van de Wijk, de Bestuursopdracht Vastgoed, de Bestuursopdracht Subsidies en de moties Verduurzaming gemeentelijke accommodaties en het verbeteren van de toegankelijkheid van de Huizen van de Wijk; De indruk bestaat dat gemeenschapsaccommodaties de afgelopen jaren meer problemen hebben gekregen met hun exploitatie.
Het doel van het beleid is om bij te dragen aan de beschikbaarheid van voor iedereen toegankelijke en bereikbare gemeenschapsaccommodaties waar sociaal- maatschappelijke en sociaal-culturele activiteiten kunnen plaatsvinden.
4 Het onderzoek is gestart met een populatie van 39 accommodaties. Met het vaststellen
van de definitie voor gemeenschapsaccommodaties zijn zes jeugd- en jongerencentra, drie solitaire Huizen van de Wijk en De Bekkerie afgevallen. Voor de jeugdvoorzieningen en de Huizen van de Wijk is specifiek gemeentelijk beleid van toepassing.
9
Het beleid beschrijft hoe vanuit de gemeente de beoordeling plaatsvindt voor (financiële) ondersteuning van gemeenschapsaccommodaties. Over welke gemeenschapsaccommodaties gaat het? Sociaal-maatschappelijke en sociaal-culturele activiteiten vinden plaats in uiteenlopende accommodaties. Voor gemeenschapsaccommodaties wordt de volgende definitie gehanteerd: “Accommodaties die worden beheerd door rechtspersonen zonder winstoogmerk die als primaire taak hebben ruimten aan organisaties beschikbaar te stellen voor voornamelijk non-profit activiteiten op dorps-, wijk- of stadsdeelniveau. Het gaat om sociaal-maatschappelijke en (sociaal-)culturele activiteiten. De rechtspersonen beschikken daarvoor over een eigen dan wel van de gemeente of derden gehuurde accommodatie, die veelal voor dagdelen of uren en in medegebruik aan een organisatie beschikbaar wordt gesteld.” De meeste gemeenschapsaccommodaties hebben een functie in dorp of wijk waarin ze gelegen zijn, ’t Raodhoes en De Haandert hebben een wijkoverstijgende functie voor een stadsdeel. Sommige gemeenschapsaccommodaties zijn onderdeel van een multifunctionele accommodatie (MFA). In het hiernavolgende overzicht zijn de accommodaties opgenomen die vallen onder het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties.
De lijst is een momentopname, de gemeenschapsaccommodaties zullen zich ook de komende jaren in aard en aantal blijven ontwikkelen4.
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
10
Figuur 2: gemeenschapsaccommodaties in Venlo
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
Totstandkoming Het voorliggende beleidsplan is tot stand gekomen in een interactief traject waaraan meer dan 200 betrokken beheerders en gebruikers hebben deelgenomen. Een klankbordgroep van beheerders en gebruikers heeft in diverse bijeenkomsten actief bijgedragen aan de totstandkoming. Binnen de gemeente is gewerkt met een projectorganisatie met een stuurgroep en ambtelijke werkgroep. BMC Advies is geselecteerd voor de externe begeleiding van het project. Om het nieuwe beleid met voldoende politiek draagvlak uit te werken zijn kaders, keuzes en mogelijke scenario’s voorgelegd aan college en gemeenteraad. Op basis van de richtinggevende uitspraken van de raad tijdens de oordeelsvormende bijeenkomst van 13 januari 2016 zijn, mede gelet op de input vanuit het veld, het voorliggend beleidsplan, inclusief meerjarenuitvoeringsprogramma en subsidieregel uitgewerkt. Tijdens het traject bleek hoezeer het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties verweven is met ander beleid van de gemeente Venlo. De evaluatie van het concept Huis van de Wijk, en de Bestuursopdrachten Vastgoed en Subsidies lopen in de tijd niet gelijk met het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties. Afstemming was daardoor lastig. Daarnaast was financiële- en vastgoedinformatie over afzonderlijke accommodaties nog niet (digitaal) beschikbaar.
Met behulp van de betrokken afdelingen zijn de benodigde gegevens voor zover mogelijk alsnog gegenereerd. De volgende stappen zijn gezet in de totstandkoming van het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties: 5 Dit is een bijlage bij raadsnotitie 2016-1, gebaseerd op het achtergronddocument “Visie
en kaders beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo d.d. 27 januari 2016”.
11
Fase 1: Inventarisatie en onderzoek (augustus 2015 – januari 2016) Onderzoek naar revelante beleidsdocumenten Digitale vragenlijst voor beheerders en gebruikers Twee interactieve sessies met beheerders en gebruikers Twee rondetafelgesprekken met beheerders Schouw gemeenschapsaccommodaties door gemeente Venlo Resultaat vervat in document “Visie en kaders beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo, samenvatting kaders en scenario’s” d.d. 03-12-20155 Fase 2: Uitwerking en rapportage (februari 2016 – mei 2016) Uitwerking scenario’s en beleidskaders Interactieve werksessie met beheerders en gebruikers Resultaat vervat in document “Schakels in dorp en wijk. Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 – 2020”, inclusief uitvoeringsprogramma en subsidieregel.
Leeswijzer Het beleidsplan schetst in hoofdstuk 2 de huidige situatie van gemeenschapsaccommodaties in Venlo. Hoofdstuk 3 en 4 bevatten de kaders voor het nieuwe beleid. Hoofdstuk 5 behandelt scenario’s voor ontwikkeling. Hoofdstuk 6 bevat de financiële paragraaf en hoofdstuk 7 het uitvoeringsprogramma 2016 – 2020. Hoofdstuk 8 bevat de subsidieregel Beheer en Gebruik gemeenschapsaccommodaties. Bij dit beleidsplan is uitgebreide achtergronddocumentatie beschikbaar van het uitgevoerde onderzoek, in het document “Visie en kaders beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo d.d. 27 januari 2016” Dit document is te raadplegen via de website van de gemeente Venlo.
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
12
2. GEMEENSCHAPSACCOMMODATIES IN BEELD Enquête, rondetafel en schouw brengen accommodaties in beeld In september 2015 is een online enquête uitgezet onder beheerders en gebruikers van gemeenschapsaccommodaties in Venlo. Van de 37 aangeschreven beheerders6 hebben er 21 gereageerd. Om een completer beeld te krijgen, is in twee rondetafelgesprekken met beheerders aanvullende informatie opgehaald. In samenwerking met de beheerders zijn verder 283 gebruikers benaderd, waarvan er 143 de enquête hebben ingevuld. Daarnaast is door de gemeente Venlo een schouw uitgevoerd naar de staat van onderhoud, functionaliteit en toegankelijkheid van een deel van de gemeenschapsaccommodaties7. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen wat noodzakelijk is om het functioneren van de accommodatie te borgen, bijvoorbeeld de eisen die Agenda22 stelt aan toegankelijkheid, en aanvullende wensen van de beheerders. Bij de schouw zijn door de gemeente Venlo ook kansen voor duurzaamheidsmaatregelen indicatief in beeld gebracht. Hierna volgt een beeld van de staat en het functioneren van de gemeenschapsaccommodaties op basis van de digitale vragenlijst, rondetafelgesprekken en de schouw.
Bezetting gemeenschapsaccommodaties conform landelijk beeld De gemeenschapsaccommodaties in Venlo worden gemiddeld genomen tijdens de ochtend, middag en avond ongeveer een kwart van de tijd gebruikt, zo blijkt uit gegevens van de beheerders van de gemeenschapsaccommodaties. De bezetting is te bezien in het licht van het gegeven dat gemeenschapsaccommodaties veelal buiten werktijd worden gebruikt en veel minder tijdens werktijd. Overigens bestaat tussen de accommodaties een zeer grote variatie in het aanbod van ruimten en de bezetting ervan. In de afgelopen jaren is het gebruik van de accommodaties bij circa 60% van de ondervraagde beheerders/exploitanten toegenomen en bij bijna 30% is het gelijk gebleven. Uit landelijk onderzoek komt naar voren dat de behoefte aan ontmoetingsruimten toeneemt. Daarbij wordt aangetekend dat in (voormalige) scholen, kerken en zorginstellingen ruimte beschikbaar zal komen. De bezetting in Venlo komt overeen met het landelijk beeld in middelgrote steden8.
6 Gemeenschapshuis de Vilgaard (in 2015 geopend) en MFA Arcen (nog niet geopend) zijn
8 Maatschappelijk vastgoed in de etalage, Bouwstenen voor Sociaal (december 2014) en
niet benaderd. 7 Recent opgeleverde accommodaties zijn niet geschouwd. In Tegelen is een apart onderzoek uitgevoerd naar de daar gelegen accommodaties door LAgroup.
Nederland over Gemeenschapsaccommodaties, Oranje Fonds / Synovate (januari 2010).
13
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
Exploitaties staan onder druk Van de deelnemende beheerders geeft 72% aan problemen te ervaren met de eigen gemeenschapsaccommodatie. Meest voorkomende problemen zijn teruglopende of niet sluitende exploitatie beperkingen door horeca regelgeving.
De accommodaties kennen geen uniforme verhuurtarieven. Voor een ruimte van 50 m2 zijn er verschillen van enkele tientallen euro’s. In gebieden met relatief veel accommodaties (met naar verwachting hoge concurrentie) zijn de verschillen onderling groot. Indien de bezettingsgraad wordt gecombineerd met het verhuurtarief valt op dat accommodaties met hogere verhuurtarieven in twee derde van de gevallen een lagere bezettingsgraad kennen. Vrijwilligers spelen een belangrijke rol in gemeenschapsaccommodaties. Het merendeel van de ondervraagde beheerders (59%) geeft aan dat vrijwilligers voldoende beschikbaar zijn. Gemiddeld oordeel van beheerders en gebruikers overwegend positief Overall worden de gemeenschapsaccommodaties door de gebruikers in de enquête beoordeeld met een gemiddeld rapportcijfer van 6,5. De gebruikers oordelen overwegend positief over de accommodatie, de communicatie en het beheer. Het minst tevreden zijn de gebruikers over de horeca- en zaalhuurtarieven. Horeca tarieven 5% 10%
42%
Zaalhuurtarieven 4% 15%
Figuur 3: problemen gemeenschapsaccommodaties beheerders (n=14)
Iets meer dan de helft van de onderzochte accommodaties heeft een sluitende exploitatie. Voor de accommodaties met een negatieve exploitatie geldt dat er grote onderlinge verschillen zijn in de mate van verlieslatendheid. Ongeveer de helft van de accommodaties wordt door de gemeente financieel ondersteund door onder andere huursubsidie, een symbolische huur of exploitatiesubsidie. Als deze gemeentelijke steun wegvalt, leidt dit volgens de beheerders mogelijk tot sluiting van accommodaties.
Onderhoudsstatus
7% 13%
27% 25%
7% 14%
Horeca(voorzienin…3% 15% Beheer 2%9%
Slecht
Matig
25%
11% 11% 15%
25%
43%
11%
27%
44%
11%
17%
20%
42% 49%
28%
Accommodatie 3% 18% 0%
10%
45%
Communicatie 3%8% Functionaliteit
33%
40%
Voldoende
49%
12%
53%
9%
60% Goed
80%
100%
Uitstekend
Figuur 4: waardering accommodaties door gebruikers (n=124)
14
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
Aan de beheerders is gevraagd wat een accommodatie functioneel maakt. Positieve factoren zijn: flexibele, schone ruimten met voldoende faciliteiten en een professionele organisatie. Kleine en oude ruimten, met een tekort aan opslagruimten hebben daarentegen een negatief effect op de functionaliteit. Van de beheerders geeft 64% de functionaliteit een voldoende of hoger.
50%
30%
43,5
30 20 10
24,6 14,5
10,9
0 Slecht
Matig
Voldoende
Beheerders
Goed
19% 11%
6% 7%
Matig
Voldoende
Beheerders
21
14
24%
13%
Slecht
29
7 6,5
20%
0%
40 29
27%
23%
20% 10%
50
42%
40%
Uitstekend
Gebruikers
Figuur 5: waardering functionaliteit beheerders (n=14) en gebruikers (n=139)
Naast de functionaliteit oordelen gebruikers en beheerders eveneens positief over de onderhoudsstatus van de accommodaties. Circa 80% van de gebruikers en ruim 60% van de beheerders geeft de onderhoudsstatus een voldoende of hoger.
Goed
Uitstekend
Gebruikers
Figuur 6: waardering onderhoud beheerders ( n=18) en gebruikers (n=135)
Gemeentelijke schouw in lijn met oordeel beheerders en gebruikers De bevindingen van de schouw komen overeen met het beeld van de waardering van beheerders en gebruikers. Onderhoudsachterstanden zijn niet geconstateerd. Beheerders hebben wel wensen om te investeren in functionaliteit, onder andere omdat voorzieningen gedateerd zijn. De mogelijke kwaliteit verbeterende investeringen in toegankelijkheid en functionaliteit zijn door de schouwer op basis van diens ervaring onderverdeeld in eisen (noodzakelijk) en wensen (een plus). Bij de schouw zijn tevens kansen voor duurzaamheid in beeld gebracht. Daarbij is gekeken naar maatregelen die het energieverbruik van de betreffende accommodatie kunnen verminderen. Er is geen businesscase opgesteld om per accommodatie de haalbaarheid van deze investeringen te beoordelen.
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
Analyse gemeenschapsaccommodaties Het beeld van gemeenschapsaccommodaties kan als volgt worden geduid:
INDICATIEVE RAMING INVESTERINGSBEHOEFTE Duurzaamheid Kansen
Toegankelijkheid Wensen Eisen
Functionaliteit Wensen Eisen
1 t Raodhoes Blerick (De Staay)
€
22.344 €
-
€
-
€
2 Gemeenschapshuis De Vilgaard
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
3 Gemeenschapshuis De Schans (in aanbouw)
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
4 Gemeenschapshuis De Bantuin
€
101.496 €
-
€
-
€
19.849 €
-
5 Huis van de Wijk De Zuidpilaar
€
232.253 €
135 €
19.777 €
-
6 Boulevard Hazenkamp
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
7 Gemeenschapshuis De Witte Kerk
€
153.907 €
-
€
-
€
27.433 €
-
8 Gemeenschapshuis De Zwanenhaof
€
-
-
€
-
€
-
9 Stichting De Zuidhoek
€
136.956
10 Gemeenschapscentrum De Hamar
€
2.120 €
500 €
-
€
11 Ald Weishoes
€
34.337 €
-
-
€
12 Gemeenschapshuis D'n Dörpel
€
141.567 €
350 €
13 Gemeenschapshuis Don Bosco (Copacabana)
€
31.630 €
260 €
-
14 Jeugdhuis De Maagdenberg
€
153.907 €
-
€
-
15 Gemeenschapshuis De Windmeule
€
17.408 €
1.000 €
16 Gemeenschapshuis Ut Tref
€
131.001 €
1.500 €
17 Café Feestzaal Boostenhof
€
82.090 €
18 Aktiviteitencentrum Zalzershaof
€
137.296 €
19 Gemeenschapshuis De Egelantier
€
106.809 €
20 Feestzaal De Waeg
€
22.216 €
21 Gemeenschapshuis Muspelheim
€
314.449 €
22 Cultureel Centrum De Haandert
€
-
€
-
23 Ontmoetingscentrum De Glazenap
€
-
€
24 Gemeenschapshuis De Klosterhoaf
€
-
25 Gemeenschapshuis Pastoorshof
€
1.295 €
€ €
1.500 €
€
15.271
-
10.495 €
42.445
1.250 €
-
-
€
-
21.432 €
2.500
€
21.173 €
-
€
6.175 €
-
-
€
16.500 €
-
-
€
38.136 €
-
€
-
€
15.240 €
-
1.500 €
-
€
-
-
€
€
-
12.180 €
44.870 €
5.083
1.500 €
-
€
68.384 €
-
1.500 €
-
€
1.000 €
-
€
-
€
-
€
-
-
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
€
€
20.090 €
-
€
3.485 €
11.546 €
11.241
26 Ontmoetingscentrum Vossener
€
74.748 €
-
€
140 €
2.530 €
3.646
27 Huis van de Wijk Venlo Oost
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
28 De Vogelhut 29 Huis van de wijk D'm Bóngerd
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
€
-
€
€
1.916.625 €
Totaal
-
3.280 €
3.600 €
9.405 €
20.720 €
329.389 €
15
-
-
80.186
Tabel 1: indicatieve raming kwaliteitsverbeterende maatregelen, exclusief BTW (bron: schouw gemeente)
Beheerders en gebruikers zijn over het algemeen redelijk tevreden over (het functioneren van) de gemeenschapsaccommodaties in Venlo; Functionaliteit, toegankelijkheid en onderhoud zijn gemiddeld genomen voldoende. Qua energetische prestatie is sprake van grote onderlinge verschillen; Dat laat onverlet dat bij een aantal accommodaties de huidige situatie rondom functionaliteit, toegankelijkheid en onderhoud, gecombineerd met problemen in de exploitatie en hoge energielasten een samenhangende aanpak vraagt. Het gaat om: De Bantuin, De Witte Kerk, complex De Zuidpilaar, D’n Dörpel, D’m Bóngerd en Boulevard Hazenkamp; Het voldoen aan de eisen en wensen van toegankelijkheid (Agenda22) bedraagt € 30.000,-voor alle gemeenschapsaccommodaties (in eigendom gemeente en derden). De indicatieve investering in maatregelen gericht op het verlagen van de energielasten bedraagt volgens de schouw € 1.900.000,-- voor alle gemeenschapsaccommodaties (in gemeentelijk eigendom en van derden). De totale indicatieve investering in maatregelen gericht op het beteren van de functionaliteit (wensen en eisen) bedraagt circa € 410.000,-- .
Schakels in dorp en wijk – Beleidsplan beheer en gebruik gemeenschapsaccommodaties Venlo 2016 - 2020
16
17
3. KADERS VOOR NIEUW BELEID De gemeenteraad van Venlo heeft op 13 januari 2016 vijf kaders onderschreven voor het beleid voor gemeenschapsaccommodaties9:
1. Ieder dorp of iedere wijk dient te beschikken over minimaal één gemeenschapsaccommodatie
Qua wijkindeling gaat het om de dorpen en wijken conform de indeling van de wijkgerichte aanpak van de gemeente Venlo. Het zijn de dorpen Arcen, Lomm, Velden, Boekend, Hout-Blerick en Belfeld en de wijken Venlo Binnenstad, Venlo-Noord, Venlo Noord-Oost (inclusief ’t Ven), Venlo-Oost (Hogenkamp, Groenveld en Op de Berg), Venlo-Zuid, Blerick (Klingerberg, Vossener, Vastenavondkamp / Smelienkamp, Hazenkamp / Zonneveld / Annakamp, Centrum, Ubroek), Tegelen – De Noordkern, Tegelen – Op de Heide en Steyl.
Een gemeenschapsaccommodatie is een basisvoorziening voor een wijk of dorp maar niet alle sociaal-maatschappelijke of sociaal-culturele activiteiten in deze dorpen of wijken hoeven in deze accommodatie plaats te vinden. Voor activiteiten die slechts enkele malen per jaar plaatsvinden, of die heel specifiek zijn, kan gebruik worden gemaakt van een wijkoverstijgende accommodatie elders in de gemeente.
De accommodaties moeten fysiek toegankelijk zijn voor iedere bezoeker en dus ook voor burgers die in hun bewegingen beperkt zijn.
Aan de functionaliteit van de betreffende gebouwen wordt een aantal fysieke randvoorwaarden gesteld waaraan dient te worden voldaan (binnen een vastgestelde termijn), namelijk:
2. De gemeente is verantwoordelijk voor de realisatie (nieuwbouw) en instandhouding (renovatie en eigenaarsonderhoud) van de in kader 1 bedoelde accommodatie, voor zover derden hierin niet voorzien
In een aantal dorpen en wijken is niet de gemeente, maar zijn andere partijen verantwoordelijk voor de realisatie en instandhouding van gemeenschapsaccommodaties. Mochten partijen niet (meer) in staat zijn die verantwoordelijkheid te dragen, dan kan de gemeente deze partijen ondersteunen dan wel de verantwoordelijkheid overnemen. Voor de realisatie en instandhouding moeten voldoende middelen beschikbaar zijn.
De accommodaties dienen algemeen toegankelijke voorzieningen te zijn. Zij zijn voor iedereen van belang en in het bijzonder voor inwoners met een geringe mobiliteit die geheel of voor een groot deel zijn aangewezen op het eigen dorp of de eigen wijk (bijvoorbeeld kinderen en senioren);
9 De vijf kaders zijn overgenomen uit de raadsnotitie 2016-1. De kaders zijn tevens
verwoord in de raadsinformatiebrief 2016-21.
18
3. Het beheer en de exploitatie van de accommodaties wordt vanuit een Cradle2Cradle-gedachte benaderd
5. Beheerders van accommodaties worden in vergelijkbare situaties op eenzelfde wijze ondersteund, waarbij ‘maatwerk’ mogelijk blijft
Bestaande beleidskaders gelden vanzelfsprekend bij het uitwerken van beleid en zijn niet expliciet in deze raadsnotitie opgenomen. Voor het Cradle2Cradle-kader wordt vanuit het belang van dit kader een uitzondering gemaakt. Dit kader geeft richting bij nieuwbouw en instandhouding. Maar ook bij de exploitatie (duurzaamheid) is de Cradle2Cradle-gedachte van invloed. Het Cradle2Cradle-kader is ook van belang, omdat het kan leiden tot een reductie van de integrale kosten.
Dit kader betekent niet dat iedere beheerder op identieke wijze wordt ondersteund. Het betekent wel dat een eventuele vraag om (financiële) ondersteuning vanuit beheerders op een vergelijkbare wijze, vanuit een vergelijkbaar transparant afwegingskader, wordt beoordeeld.
4. Maatschappelijke functies op dorps- en wijkniveau worden zo mogelijk in één gebouw geclusterd Deze clustering kan zowel op inhoudelijke gronden als vanuit financiële overwegingen worden gerealiseerd. Een clustering van functies wordt beoogd in geval er geïnvesteerd dient te worden in gemeenschapsaccommodaties en wanneer er sprake is van een overschot aan accommodaties in een dorp of wijk. Indien sprake is van een overschot aan accommodaties in dezelfde wijk of hetzelfde dorp wordt voorrang gegeven aan het behoud van gebouwen, die de meeste toegevoegde waarde en de laagste exploitatiekosten voor de gemeente hebben en waarvoor geen investeringen van gemeentewege nodig zijn om de functionaliteit te verbeteren.
Beheerders worden idealiter gedragen door gebruikers en door de gemeenschap in het dorp of de wijk. Zij beheren accommodaties en zijn verantwoordelijk voor een minimaal kostendekkende exploitatie. Zij bepalen de gebruikerstarieven en horecaprijzen. In situaties waarin zij tijdelijk niet in staat zijn om hun accommodatie kostendekkend te exploiteren, en er geen eigen vermogen kan worden ingezet, ondersteunt de gemeente deze beheerders om te komen tot een op (korte) termijn kostendekkende exploitatie. De gemeente ondersteunt beheerders ook als blijkt dat een duurzame kostendekkende exploitatie is uitgesloten, bijvoorbeeld in het geval van een wijkoverstijgende accommodatie of een accommodatie met een specifieke verlieslatende functie zoals een sportzaal of sporthal. Dit alles natuurlijk binnen de financiële mogelijkheden van de gemeente.
19
4. BETEKENIS BELEIDSKADERS VOOR INFRASTRUCTUUR EN ONDERSTEUNING 1. Ieder dorp of iedere wijk dient te beschikken over minimaal één gemeenschapsaccommodatie De huidige infrastructuur van gemeenschapsaccommodaties voldoet aan kader 1 (minimaal één accommodatie per wijk) gelet op het aantal dorpen, wijken en gemeenschapsaccommodaties. Op basis van dit uitgangspunt is herijking van de infrastructuur (zie ook scenario 4 in volgend hoofdstuk) van gemeenschapsaccommodaties op dit moment niet aan de orde. Herijking of sanering kan wel het resultaat zijn van toepassing van het beleid en de subsidieregel, als blijkt dat ondanks gemeentelijke (financiële) ondersteuning accommodaties niet kunnen komen tot een sluitende exploitatie, voor zover passend binnen de kaders voor het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties. Kader 1 stelt naast nabijheid ook eisen aan de toegankelijkheid van gemeenschapsaccommodaties. De gemeente volgt in de praktijk het uitgangspunt van de Gehandicaptenraad in het rapport “Toegankelijkheid Huizen van de Wijk” (ITS norm). De gemeenschapsaccommodaties zijn door de gemeente geschouwd op basis van deze norm. De benodigde investering voor het realiseren van de geïnventariseerde eisen en wensen bedraagt € 30.000,-- voor alle gemeenschapsaccommodaties (in eigendom gemeente en derden).
10 Meerjarenplan onderhoud gebouwen en kunstwerken 2016 – 2025, raadsvoorstel
2015-55.
2. De gemeente is verantwoordelijk voor de realisatie (nieuwbouw) en instandhouding (renovatie en eigenaarsonderhoud) van de in het eerste kader bedoelde accommodatie, voor zover derden hierin niet voorzien Dit kader impliceert dat er voor de realisatie en adequate instandhouding van de betreffende accommodaties voldoende middelen beschikbaar zijn. Onderhoud vindt planmatig plaats. Het gewenste kwaliteitsniveau van al het gemeentelijk vastgoed, waaronder de gemeenschapsaccommodaties, is door de gemeenteraad vastgelegd op niveau 3 (redelijk). Elke drie jaar wordt het meerjarenplan onderhoud gebouwen geactualiseerd en aan de gemeenteraad voorgelegd10. Het uitgangspunt is dat instandhoudingsonderhoud wordt gefinancierd vanuit een voorziening. Deze voorziening wordt gevoed door een jaarlijkse dotatie per pand. De dotatie is gebaseerd op een voortschrijdend 20-jaars gemiddelde van de geplande kosten per pand. De stand in de onderhoudsvoorziening is zodanig dat het planmatig onderhoud niet geheel bekostigd kan worden. Op basis van de meerjaren onderhoudsplannen is er gemiddeld voor de komende 10 jaar per jaar circa 3,3 miljoen euro benodigd om de gemeentelijke gebouwen te onderhouden op kwaliteitsniveau 3.
20
Het totaal aan dotaties voor alle gemeentelijke accommodaties is 2,4 miljoen euro per jaar. Het verschil bedraagt 0,9 miljoen euro per jaar11. Met de gemeenteraad is afgesproken dat, indien nodig, voor grote vervangingen van gebouw- en installatiedelen jaarlijks apart investeringskredieten aangevraagd kunnen worden. Op deze wijze kan het benodigd groot onderhoud verricht blijven worden. Voor instandhouding zijn naast planmatig onderhoud is het soms ook nodig om kwaliteitsverbeterende maatregelen te nemen. Het kan dan gaan om:
Duurzaamheidsaanpassingen; Aanpassingen ten behoeve van de fysieke toegankelijkheid voor mensen met een lichamelijke beperking; Upgrading/renovatie van het vastgoedobject; Functionele aanpassing; Aanpassingen op verzoek van de huurder.
Binnen het bestaande budget voor gemeenschapsaccommodaties is geen ruimte voor incidentele kwaliteitsverbeterende investeringen in functionaliteit en duurzaamheid.
3. Het beheer en de exploitatie van de accommodaties wordt vanuit een Cradle2Cradle-gedachte benaderd Cradle2Cradle gaat ervan uit dat producten zo samengesteld worden, dat ze na hun levenscyclus herbruikbaar zijn, of afbreekbaar tot grondstoffen voor nieuwe, gelijkwaardige of hoogwaardige producten. De zeven Venlo Principes12 bieden verdere inkleuring van het gebruik van Cradle2Cradle:
Kwaliteitsverbeterende maatregelen zijn (éénmalige) investeringen, die op grond van rendementsverbetering of waardevermeerdering van het vastgoedobject worden uitgevoerd.
Grote vervangingen van bouw- en installatiedelen worden jaarlijks als investering opgevoerd bij de begrotingsbehandeling.
Het gemeentelijk budget gemeenschapsaccommodaties is anno 2016 in balans met de behoefte aan financiële ondersteuning (exploitaties en onderhoud). Er is binnen dit budget de komende jaren sprake van een vrije ruimte van circa € 50.000 per jaar. 11 Dit betreft de totale portefeuille van circa 140 gemeentelijke accommodaties. Het
verschil voor gemeenschapsaccommodaties is niet bekend. Voor een aantal gemeenschapsaccommodaties is de onderhoudsdotatie nog niet bepaald.
Blijf innoveren: nieuwe businessmodellen voor gezondere exploitaties; Verbind plaats en context: sterke maatschappelijke, sociale functie. Creëer meerwaarde voor de wijk; Beheer en waardeer voedsel: materiaalkeuze, het verkopen van fairtrade, waar mogelijk het verbouwen van eigen voedsel; Geniet van mobiliteit: faciliteer toegang voor iedereen en stimuleer elektrisch rijden/fietsen (oplaadpunten); Geniet van de zon: toepassen van duurzame energie en energiebesparing; Creëer schone lucht, water en bodem: het werken met daglicht, flora en fauna bevordert de gezondheid (kan binnen en buiten gebouw); Ontwerp met het oog voor toekomstige generaties: belast hen niet met de zorg van slecht ontworpen en onderhouden gebouwen.
12 Regio Venlo C2C® in Venlo, De Venlo Principes (juli 2009).
21
anuit het beleid voor gemeenschapsaccommodaties staat niet alleen CO2reductie, maar ook en vooral het financieel effect op het exploitatieresultaat centraal. Het betreft een specifieke toepassing van de Cradle2Cradle gedachte, gericht op toepassing van maatregelen die zorgen voor een afname van de energielasten. In 2013 is het energiebeleid voor de gemeente Venlo vastgesteld. Hierin is de doelstelling vastgelegd om in 2030 als gemeente klimaat neutraal te zijn. Ten opzichte van 2015 zal in 2030 minimaal 35% energie bespaard zijn, en van het resterende verbruik 30% afkomstig zijn van duurzame energiebronnen. Belangrijk aandachtspunt in het energiebeleid is dat de gemeente voor het realiseren van de ambities mede afhankelijk is van eindgebruikers. De gemeente vervult een faciliterende en stimulerende (voorbeeld)rol. Bij gemeenschapsaccommodaties in gemeentelijk eigendom is de beheerder verantwoordelijk voor het dagelijks onderhoud en de kosten voor gas, water en elektra. Maatregelen die de energieprestatie verbeteren leveren een split incentive op: de gemeente investeert en de beheerder heeft het voordeel in de exploitatie. Op basis van bovenstaande overwegingen is mede vanuit kader 2 – de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor instandhouding – de onderstaande beleidslijn geformuleerd:
De gemeente neemt als eigenaar verantwoordelijkheid voor de verduurzaming van gemeenschapsaccommodaties in gemeentelijk eigendom; De gemeente bevordert vanuit de Cradle2Cradle filosofie ook initiatieven van beheerders van gemeenschapsaccommodaties in gemeentelijk eigendom en in eigendom van derden;
Voor gemeenschapsaccommodaties met meervoudige, samenhangende opgaven – waaronder hoge energielasten – worden integrale plannen uitgewerkt. Hiertoe volgen afzonderlijke kredietaanvragen; De overige gemeenschapsaccommodaties worden in de tweede helft van 2016 betrokken bij de uitwerking van het energiebesparingsplan en de motie Verduurzaming gemeentelijke accommodaties; De investeringen die worden gedaan in het omlaag brengen van de energielasten van gemeenschapsaccommodaties in gemeentelijk eigendom vloeien deels terug via de huur. Bij verbetering van het exploitatieresultaat vermindert – voor zover van toepassing – ook het beroep op exploitatiesubsidie.
De verduurzaming van gemeenschapsaccommodaties van derden draagt bij aan verbetering van exploitatieresultaten en daardoor aan het in stand houden van een adequate infrastructuur van accommodaties in alle dorpen en wijken in Venlo. Momenteel werkt de gemeente aan een energiebesparingsplan. Daarin worden onder meer voorstellen uitgewerkt voor de financiering van het energiebeleid. Daarbij wordt onder andere de inzet van een gemeentelijk revolverend fonds overwogen. Aanvullend kan ook een duurzaamheidslening worden overwogen, waarbij beheerders tegen een gereduceerd tarief kunnen lenen. Doel van deze middelen is om beheerders te prikkelen om met creatieve ideeën voor energetische maatregelen te komen.
22
4. Maatschappelijke functies op dorps- en wijkniveau worden zo mogelijk in één gebouw geclusterd Huis van de Wijk-activiteiten kunnen plaatsvinden in een gemeenschapsaccommodatie, maar bijvoorbeeld ook in een ‘eigen’ accommodatie of een zorgcentrum. Een Huis van de Wijk is gericht op huisvesting van de activiteiten Open Inloop, Informatie & Advies, Ontmoeting en Ontplooiing. Een Huis van de Wijk onderscheidt zich van gemeenschapsaccommodaties die primair een rol hebben ten aanzien van het beschikbaar stellen van ruimten voor diverse activiteiten. Zogenaamde ‘solitaire’ Huizen van de Wijk stellen geen of nauwelijks ruimten tegen betaling beschikbaar voor sociaalmaatschappelijke en sociaal-culturele activiteiten. Uit de evaluatie van het concept Huis van de Wijk volgt onder andere de aanbeveling om functies van Huizen van de Wijk onder te brengen in gemeenschapsaccommodaties. Dit sluit aan bij kader 4 van het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties. Het beperken van het aantal Huizen van de Wijk zoals wordt voorgesteld in het concept evaluatierapport – een Huis van de Wijk heeft alleen die titel als alle onderscheiden functies er worden gehuisvest – heeft voor het nieuwe beleid voor gemeenschapsaccommodaties geen gevolgen. Voor gemeenschapsaccommodaties is het van belang dat ook in de nieuwe situatie één of meer Huis van de Wijk-functies kunnen worden gehuisvest.
Positieve effecten mogen worden verwacht op de bezetting en het exploitatieresultaat van de betreffende gemeenschapsaccommodaties. Om de Huis van de Wijk-functies te kunnen realiseren, zijn mogelijk investeringen nodig om de betreffende gemeenschapsaccommodatie geschikt te maken.
Vanuit kader 4 is het voorstel om functies uit solitaire Huizen van de Wijk te clusteren in nabijgelegen gemeenschapsaccommodaties. Concreet gaat het om uitwerking van voorstellen voor de verhuizing van de 5sprong en Zonneveld naar Boulevard Hazenkamp, Park Rijnbeek naar D’n Dörpel en - in afwachting van een definitieve huisvesting – D’m Bóngerd naar de Haandert.
5. Beheerders van accommodaties worden in vergelijkbare situaties op eenzelfde wijze ondersteund, waarbij ‘maatwerk’ mogelijk blijft Kader 5 betekent dat een eventuele vraag om (financiële) ondersteuning vanuit beheerders op een vergelijkbare wijze, vanuit een vergelijkbaar transparant afwegingskader, wordt beoordeeld. Er is geen sprake van recht op ondersteuning, het gaat om transparantie van het afwegingsproces om te besluiten of en onder welke voorwaarden ondersteuning gegeven wordt. In het verleden zijn verschillen ontstaan in de financiële ondersteuning van gemeenschapsaccommodaties. Het doel van het nieuwe beleid is niet om deze op voorhand te corrigeren. Bestaande privaatrechtelijke overeenkomsten worden gerespecteerd. Kader 5 is uitgewerkt in de volgende beleidslijnen:
Een eenduidige subsidieregel op basis waarvan nieuwe aanvragen voor financiële ondersteuning kunnen worden afgewogen; Een voorstel om te komen tot huurharmonisatie; Een voorstel voor de subsidiëring van verlieslatende sportfunctie; Het faciliteren van ondernemerschap en samenwerking.
De subsidieregel is uitgewerkt in hoofdstuk 8.
23
Vanuit kader 5 is de onderstaande beleidslijn voor gefaseerde huurharmonisatie geformuleerd:
Gemeenschapsaccommodaties vallen binnen het gemeentelijk huurprijsbeleid onder de categorie huurprijs voor huurders die door beleidsafdelingen worden aangedragen voor beleidsondersteunend vastgoed, met een kostprijsdekkende doorbelasting aan de betreffende beleidsafdeling; De huurprijs voor gemeenschapsaccommodaties wordt bepaald op basis van een vast huurbedrag naar rato van de grootte van de accommodatie, plus een percentage van de eigenaarslasten, exclusief de kapitaallasten; Uitgangspunt is een per saldo budgetneutrale uitvoering voor de gemeente; Voor gemeenschapsaccommodaties met aflopende huurcontracten worden vanaf de tweede helft van 2016 gesprekken geïnitieerd over nieuwe huurcontracten op basis van de hieronder uitgewerkte methodiek. Daarna wordt gefaseerd van alle accommodaties de huur geharmoniseerd.
Voor een deel van de gemeenschapsaccommodaties zal huurharmonisatie leiden tot een lagere huur dan op dit moment van toepassing is. Dit kan bijdragen aan een verbetering van het exploitatieresultaat. Voor een ander deel van de gemeenschapsaccommodaties heeft huurharmonisatie negatieve gevolgen voor het exploitatieresultaat. Huurharmonisatie kan in deze gevallen worden geïnitieerd bij afloop van de huidige huurovereenkomst. Het ligt in de rede om het verschil tijdelijk te compenseren via de nieuwe subsidieregel en de daarbij horende subsidievoorwaarden.
Dit vergt een planning waarbij eventuele negatieve effecten op exploitaties (tijdelijk) kunnen worden opgevangen met ‘plussen’ die worden gerealiseerd door een verminderde behoefte aan exploitatiesubsidie vanuit exploitaties waar huurharmonisatie een positief effect heeft. Voor alle categorieën is gerekend met een vast huurbedrag naar rato van de grootte van de accommodatie en een percentage van de eigenaarslasten gerelateerd aan de waarde van de accommodatie. De basisprijs voorkomt dat scheefheid huren ontstaat; grote accommodaties met een lage boekwaarde zouden een relatief lage huurprijs betalen. Op het basistarief komt een percentage van de eigenaarslasten, exclusief de kapitaallasten. Om binnen de huurharmonisatie recht te doen aan verschillen tussen typen en ontstaansgeschiedenis van gemeenschapsaccommodaties worden drie categorieën onderscheiden:
reguliere gemeenschapsaccommodaties; gemeenschapsaccommodaties met een horeca BV; gemeenschapsaccommodaties in een MFA, die met BTW aftrek zijn gerealiseerd.
Voor deze categorieën gelden respectievelijk de volgende voorstellen:
24
Bij de voorgestelde huurprijzen gelden de volgende aandachtspunten:
Voor het onderzoek was geen volledig beeld beschikbaar van de exploitatieresultaten van de gemeenschapsaccommodaties. Ongeveer de helft van de beheerders heeft de benodigde gegevens verstrekt; Het doorvoeren van de huurharmonisatie vraagt een zorgvuldige planning, zodat er binnen het budget ruimte ontstaat om de accommodaties waar de huurharmonisatie in eerste instantie een negatief effect heeft op de exploitatie te kunnen compenseren met hogere huuropbrengsten van gemeenschapsaccommodaties die dat binnen hun exploitatieresultaat kunnen opvangen.
Vanuit kader 5 wordt verder geadviseerd om de sturing op en bekostiging van de sportfunctie in gemeenschapsaccommodaties via de sportbegroting te laten lopen. Op dit moment wordt vanuit het budget gemeenschapsaccommodaties ook de subsidie van de verlieslatende sportfunctie in enkele gemeenschapsaccommodaties bekostigd. Door subsidiering vanuit de daartoe opgehoogde sportbegroting vindt eenduidige sturing plaats vanuit het budget dat daarvoor bedoeld is. Onder kader 5 valt tot slot ook niet-financiële ondersteuning, in de vorm van het bevorderen van ondernemerschap en samenwerking. Beheerders geven aan dat ze nog in beperkte mate gebruik maken van elkaars ervaringen. Het kan gaan over mogelijkheden binnen het Venlose horecabeleid, lokale economische activiteiten (verhuur, wijk- of dorpsondernemingen, coöperaties, ruimte bieden aan kleine, startende ondernemers, dagtoerisme) en sociaal-culturele activiteiten (bibliotheek nieuwe stijl, kunst- en cultuureducatie, eigentijdse workshops). Samenwerking kan zich tot slot ook richten op het gezamenlijk bij elkaar brengen van vraag en aanbod naar ruimtes, bijvoorbeeld via een gezamenlijke website of applicatie.
Voorstellen voortvloeiend uit de beleidskaders Uitwerking van de beleidskaders leidt tot de volgende voorstellen:
Vanuit de gemeentelijke verantwoordelijkheid zoals verwoord in kader 1 is het voorstel om de benodigde aanpassingen voor verbetering van de toegankelijkheid uit te voeren; Vanuit kader 2 is het voorstel om het instandhoudingsonderhoud conform de geldende afspraken te continueren; Vanuit kader 2 is het voorstel om integrale investeringsplannen uit te werken voor gemeenschapsaccommodaties met meervoudige, samenhangende opgaven, waaronder hoge energielasten; Vanuit kader 4 is het voorstel om te komen tot clustering van functies uit solitaire Huizen van de Wijk in gemeenschapsaccommodaties. Concreet gaat het om uitwerking van voorstellen voor de verhuizing van de 5-sprong en Zonneveld naar Boulevard Hazenkamp, Park Rijnbeek naar D’n Dörpel en - in afwachting van een definitieve huisvesting – D’m Bóngerd naar de Haandert; Vanuit eenduidige sturing (kader 5) is het voorstel om de oneigenlijke subsidiering van verlieslatende sportfunctie vanuit het budget voor gemeenschapsaccommodaties te beëindigen en via de daartoe opgehoogde sportbegroting te laten komen; Vanuit de wens om te komen tot een eenduidiger behandeling van gemeenschapsaccommodaties (kader 5) is het voorstel om binnen de kaders van het gemeentelijk huurprijsbeleid stapsgewijs over te gaan tot huurharmonisatie op basis van een onderscheid in drie typen gemeenschapsaccommodaties; Om het ondernemerschap en de samenwerking
verder te ontwikkelen (kader 5) is het voorstel om voorlichting te geven over de mogelijkheden binnen het horecabeleid en een collectieve aansluiting van de accommodaties te faciliteren bij Spirato, het steunpunt voor gemeenschapsaccommodaties in Limburg.
25
Deze voorstellen zijn verwerkt in het meerjarenuitvoeringsprogramma (zie hoofdstuk 7). Uit de opsomming blijkt de verwevenheid tussen het beleid voor gemeenschapsaccommodatie en ander gemeentelijk beleid. De onderlinge relatie is als volgt:
BELEID GEMEENSCHASACCOMMODATIES
ANDER BELEID
SUBSIDIEREGEL VERBETEREN TOEGANKELIJKHEID
UITVOEREN
AFSTEMMEN MET VASTGOEDBELEID
INSTANDHOUDINGSONDERHOUD
BEKOSTIGEN
UITVOEREN VIA VASTGOEDBELEID
KWALITEIT VERBETERENDE INVESTERINGEN
UITVOEREN
AFSTEMMEN MET VASTGOEDBELEID
VERDUURZAMING
VOORSTEL VOOR ANDER BELEID
UITVOEREN VIA ENERGIEBELEID
CLUSTERING FUNCTIES HUIS VAN DE WIJK
VOORSTEL VOOR ANDER BELEID
UITVOEREN VIA BELEID HUIS VAN DE WIJK
UITVOEREN (VOORUITLOPEND OP)
ZO NODIG AANPASSEN AAN SUBSIDIEBELEID
UITVOEREN (GEFASEERD)
VERANKEREN IN VASTGOEDBELEID
VOORSTEL VOOR ANDER BELEID
UITVOEREN VIA SPORTBELEID
SUBSIDIEREGEL
HUURHARMONISATIE
SUBSIDIERING SPORTFUNCTIE
Figuur 7: relatie tussen beleid voor gemeenschapsaccommodaties en ander gemeentelijk beleid
26
5. SCENARIO’S VOOR ONTWIKKELING Bij de totstandkoming van dit beleidsplan is gewerkt met een aantal ontwikkelscenario’s. Op 13 januari 2016 heeft de gemeenteraad zich hier richtinggevend over uitgesproken. De raad heeft aangegeven om de volgende scenario’s nader uit te werken:
Scenario 4: huidige situatie optimaliseren door herijking van de infrastructuur; Scenario 3: huidige situatie optimaliseren door te sturen op ander beleid.
De gemeenteraad heeft aangegeven ook het volgende scenario uit te werken, overigens zonder daarmee steun voor dit scenario uit te spreken:
Scenario 7: budget voor subsidiering van huisvestingkosten Jeugd en Amateurkunst inzetten voor gemeenschapsaccommodaties.
Wijk Venlo Noord-oost: De Bantuin en D’n Dörpel
Venlo-Zuid: Complex De Zuidpilaar en Ut Tref
Venlo-Oost: Vogelhut en Huis van de Wijk Venlo-Oost Tegelen-Noordkern: D’m Bóngerd en De Haandert
De scenario’s zijn tijdens interactieve sessies besproken met beheerders en gebruikers.
Uitwerking scenario 4: geen aanleiding tot herijking infrastructuur Kijkend naar de wijken dan is in vijf wijken sprake van meer dan één gemeenschapsaccommodatie. In het algemeen geldt dat sturen op het aantal accommodaties lastig is omdat een subsidie- of vastgoedrelatie ontbreekt bij bijna de helft van de gemeenschapsaccommodaties. Specifiek geldt voor wijken met meer dan één accommodatie het volgende:
Venlo Binnenstad: Ald Weishoes en De Windmeule
Beoordeling aanbod Geen sprake van overaanbod van ruimte. De geografie van de wijk en de oriëntatie van wijkbewoners maken dat de beschikbaarheid van ruimten voor alle doelgroepen onder druk komt bij sluiting van één van de accommodaties. Geen sprake van overaanbod van ruimte, geen subsidie- of vastgoedrelatie met Ut Tref. Tijdelijke situatie, beide sluiten als MFA op de Berg over enkele jaren gereed is. In deze wijk loopt een separaat traject naar behoefte en aanbod. D’m Bóngerd is op korte termijn op zoek naar tijdelijke huisvesting in afwachting van een nog te bepalen definitieve huisvesting.